I FZ 233/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, , , po rozpoznaniu w dniu 29 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 czerwca 2023 r. sygn. akt I SAB/Wr 2768/21 odrzucające skargę kasacyjną I. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 31 stycznia 2023 r. sygn. akt I SAB/Wr 2768/21 odrzucające skargę I. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na bezczynność Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu w przedmiocie prowadzenia postępowania w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lutego do kwietnia 2016 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2023 r., sygn. akt I SAB/Wr 2768/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę kasacyjną I. spółka z o.o. w W. (dalej: spółka, strona, skarżąca) na postanowienie tego sądu z dnia 31 stycznia 2023 r. odrzucające skargę spółki na bezczynność Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu w przedmiocie prowadzenia postępowania w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lutego do kwietnia 2016 r. Sąd wojewódzki przedstawił następujący stan sprawy. Postanowieniem z 31 stycznia 2023 r., w oparciu o art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) WSA odrzucił skargą strony, uznając, iż jest ona niedopuszczalna. Do doręczonego stronie odpisu postanowienia załączono pouczenie o trybie wniesienia skargi kasacyjnej, w tym o konieczności sporządzenia tego środka przez fachowego pełnomocnika. W piśmie z 20 lutego 2023 r. strona osobiście sformułowała skargę kasacyjną na ww. postanowienie. W piśmie wniosła także o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu. Sąd wskazał, że art. 175 § 1 i 3 P.p.s.a. ustanawia przymus sporządzenia i podpisania skargi kasacyjnej w imieniu strony skarżącej przez jedną z wymienionych w tym przepisie kategorii pełnomocników procesowych: adwokata, radcę prawnego, a w sprawach podatkowych także doradcę podatkowego. Konsekwencją naruszenia tego przymusu jest uznanie skargi kasacyjnej, sporządzonej osobiście przez skarżącego nie mającego wskazanych wyżej kwalifikacji zawodowych, jako niedopuszczalnej w oparciu o art. 178 P.p.s.a. W sprawie, pismo skarżącej z 20 lutego 2023 r., w którym sformułowano zarzuty kasacyjne, zostało sporządzone osobiście przez prezesa skarżącej spółki. Niesporządzenie skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika nie stanowi braku formalnego, podlegającego uzupełnieniu w drodze art. 49 § 1 P.p.s.a. Z uwagi na niedopuszczalność sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej z pominięciem profesjonalnego pełnomocnika, WSA na podstawie art. 178 § 1 P.p.s.a. odrzucił skargę kasacyjną. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik spółki (ustanowiony w wyniku przyznania spółce prawa pomocy w zakresie całkowitym postanowieniem z dnia 3 marca 2023 r., I SPP/Wr 25/23) zarzucił sądowi naruszenie art. 178 w zw. z art. 175 § 1 i § 3 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że skarga kasacyjna zasługiwała na odrzucenie jako niedopuszczalna wobec braku podpisania jej przez profesjonalnego pełnomocnika, w sytuacji gdy strona wnosząc skargę wniosła jednocześnie o przyznanie jej profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Pełnomocnik spółki wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przyznanie mu od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie nie jest sporny fakt samodzielnego sporządzenia skargi kasacyjnej przez osobę (Prezesa Zarządu spółki), która nie posiada żadnego z określonych w art. 175 P.p.s.a. uprawnień dających jej możliwość wniesienia takiego środka zaskarżenia samodzielnie. Nie budzi też wątpliwości prawidłowe pouczenie strony o trybie wniesienia skargi kasacyjnej, w tym o konieczności sporządzenia tego środka przez fachowego pełnomocnika (k. 113-114 akt sądowych). Sąd prawidłowo pouczył skarżącą o wymogach z art. 175 P.p.s.a. oraz o treści art. 177 § 3 - 6 P.p.s.a, tj. że stronie przysługuje prawo wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, a wystąpienie z takim wnioskiem wpływa na bieg terminów do wniesienia skargi kasacyjnej. Należy zauważyć, że o ile niezamieszczenie podpisu pod skargą kasacyjną, jeśli z jej treści wynika, że została sporządzona przez uprawnioną osobę, stanowi brak o usuwalnym charakterze, który obliguje sąd do wezwania do jego uzupełnienia, o tyle podpisanie skargi kasacyjnej przez osobę niewymienioną w art. 175 P.p.s.a. stanowi uchybienie, które skutkuje jej odrzuceniem na podstawie art. 178 P.p.s.a. bez wzywania do usunięcia braków (zob. np. postanowienie NSA z 4 stycznia 2012 r., I OZ 1088/11, LEX nr 1104008). Wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez wymienione w art. 175 P.p.s.a. osoby ma bowiem charakter materialny, a nie formalny, który może zostać usunięty. Nie zmienia tej konstatacji fakt przyznania stronie - już po wniesieniu takiej skargi kasacyjnej - pełnomocnika z urzędu. Skoro środek prawny wpłynął, to sąd zobowiązany był się do niego odnieść, a w tej sytuacji prawidłowym działaniem było jego odrzucenie na postawie art. 178 P.p.s.a. Nie można konwalidować ab initio niedopuszczalnej skargi kasacyjnej następczym wyznaczeniem nowego pełnomocnika. Zgodnie zaś z art. 177 § 3 P.p.s.a. "W razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem" – jak już ustalono, strona została o tym prawidłowo pouczona. Bezspornym jest fakt, że - pomimo tych pouczeń - skarżąca w dniu 20 lutego 2023 r. wniosła osobistą skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy. W takiej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w oparciu o art. 178 P.p.s.a. zobowiązany był odrzucić skargę kasacyjną i tym samym postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie sposób zarzucić naruszenia prawa. Autor skargi kasacyjnej pomija, że w niniejszej sprawie, skarżąca osobiście - nie czekając na rozstrzygnięcie dotyczące złożonego przez siebie wniosku o prawo pomocy - wniosła skargę kasacyjną. Dlatego stwierdzić trzeba, że zarzuty zawarte w zażaleniu są pozbawione jakichkolwiek podstaw. Sam fakt zaś, że w niniejszej sprawie skarżącej wyznaczono pełnomocnika z urzędu, świadczy jedynie o tym, że istniała możliwość podjęcia przez profesjonalnego pełnomocnika stosownych działań. Należy przy tym wyraźnie podkreślić, że przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszym postępowaniu jest jedynie kwestia prawidłowości stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego dotyczącego niedopuszczalności osobistej skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. oddalił zażalenie. Bartosz Wojciechowski (spr.) sędzia NSA