I FZ 212/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 3823/14 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 19 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do 2009 r. do lutego 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 21 kwietnia 2015 r., III SA/Wa 3823/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. O. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). W motywach orzeczenia wskazano, że oświadczenia skarżącego zawarte we wniosku, jak i nadesłane w związku z wezwaniem w trybie art. 255 Ppsa, budzą wątpliwości, co do ich wiarygodności i kompletności. Skarżący wyjaśnił bowiem, że nie posiada jakiejkolwiek nieruchomości. Jednocześnie nie wskazał, kto dysponuje prawem do lokalu położonego w W. przy ul. W. [...], w którym zamieszkuje wraz z małżonką. Zdaniem Sądu brak określenia statusu lokalu przy ul. W. wpływa na ocenę rzetelności złożonych przez skarżącego wyjaśnień. Jeśli bowiem lokal ten byłby przez skarżącego wynajmowany, to należałoby stwierdzić, że nie złożył on informacji dotyczących kosztów wynajmu oraz źródeł jego finansowania. Skarżący wskazał, że uzyskuje dochód na poziomie 3.500 zł brutto. Do kosztów zaś utrzymania zaliczył czynsz (640,48 zł), multimedia (137 zł), RWE (376,46 zł), parking (61,50 zł), telefon (54 zł). Łącznie wydatki te wynoszą 1.269,44 zł. Na jedzenie, środki czystości, ubrania, paliwo skarżący wydatkuje 1.000-1.200 zł. Z powyższego zestawienia wynika, że ewentualne koszty wynajmu lokalu dodane do wymienionych przez skarżącego kosztów utrzymania przekraczałyby jego możliwości finansowe. Jednocześnie, mając na uwadze doświadczenie życiowe, Sąd zauważył, że trudno przypuszczać, by małżonka skarżącego umożliwiła mu wspólne zamieszkiwanie w lokalu w sytuacji, w której nie łączyłyby jej ze skarżącym więzy emocjonalne i gospodarcze. Odnosząc się w tym kontekście do argumentacji skarżącego o rozdzielności majątkowej Sąd wyjaśnił, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy ocenia się możliwości finansowe wnioskodawcy z uwzględnieniem dochodów i stanu majątkowego małżonka i nie zmienia tego istniejąca między małżonkami rozdzielność majątkowa; rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie (zmianę) i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu środka odwoławczego zwrócił uwagę, że kwestia tytułu prawnego do lokalu przy ul. W. w W. nie była przedmiotem badania w dotychczasowym postępowaniu, toteż nie mógł się do niej ustosunkować; wyjaśnił, że lokal stanowi własność małżonki. Wskazano ponadto, że skarżący z uwagi na trudności finansowe związane z prowadzonymi względem niego postępowaniami podatkowymi nie może się wyprowadzić z ww. lokalu, mimo napiętych relacji z małżonką. Skarżący ponosi w związku z mieszkaniem w ww. lokalu tylko koszty połowy czynszu w wysokości 640,48 zł. Strona podniosła, że wnioski Sądu dotyczące sytuacji rodzinnej skarżącego są zbyt daleko idące i krzywdzące dla skarżącego, którego nie łączą więzi emocjonalne i gospodarcze z małżonką, a sytuacja życiowa (finansowa) zmusza go do dalszego zamieszkiwania z żoną (zajęcia egzekucyjne, kredyt hipoteczny). Dalej wskazano, że skarżący wbrew twierdzeniom Sądu udokumentował swoją sytuację materialną i wyjaśnił, z jakich powodów nie może przedstawić sytuacji żony, która odmawia udostępnienia zeznania podatkowego za 2014 r. Końcowo skarżący podkreślił, że nie jest w stanie uzyskać pomocy finansowej od swojej małżonki z uwagi na "faktyczną separację" i prowadzenie w istocie odrębnych gospodarstw domowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że "ochrona prawa do sądu, którą ma realizować instytucja prawa pomocy, przysługuje tym wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 Ppsa poprzez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej" (por. np. post. NSA z 12 stycznia 2015 r., I FZ 474/14, CBOSA). Prawo pomocy nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy Sąd nie dysponuje informacjami wystarczającymi do całościowej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy, co wynika z art. 255 Ppsa. Na powyższe zwrócił skarżącemu uwagę zarówno referendarz, jak i Sąd pierwszej instancji w wydanych orzeczeniach odmawiających przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd odwoławczy podziela w tym kontekście ocenę wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu, że mimo przedłożenia szeregu dokumentów i wyjaśnień skarżący nie przedstawia w sposób kompleksowy swojej sytuacji materialnej, wskazując jedynie selektywnie i sekwencyjnie (w zależności od odpowiedzi uzyskiwanej w kolejnych orzeczeniach) te okoliczności, które są dlań korzystne z perspektywy przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa. Już tylko konfrontacja twierdzeń zażalenia z dotychczasowym przebiegiem postępowania wpadkowego uzasadnia taką konkluzję. Nie jest po pierwsze tak, że kwestia tytułu prawnego nie podlegała badaniu na poprzednich etapach postępowania, gdyż co innego wynika ze skierowanego do skarżącego wezwania referendarza (k. 204 akt sądowych). Do tego wezwania skarżący ustosunkował się jednoznacznie dopiero w zażaleniu, co nawiasem mówiąc podaje w wątpliwość oświadczenia strony w tym zakresie. Trafnie zatem zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji na brak wyczerpującej informacji w odniesieniu do powyższego (s. 4 i n. uzasadnienia). Po wtóre – co jest bardziej istotne w kontekście niniejszego rozstrzygnięcia – trudno przyznać rację skarżącemu, jakoby swoją sytuację majątkową udokumentował "w sposób kompletny i pełny" (s. 3 zażalenia). W ww. wezwaniu zażądano od wnioskodawcy m.in. kopii wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące. Referendarz sądowy zwrócił uwagę, że skarżący nie przedłożył tychże wyciągów, a jedynie (jeszcze przed wezwaniem) wydruki, które potwierdzają fakt posiadania konta w danym banku, wykonania przelewu, dokonania zajęcia albo wyciągi, które są niepełne (s. 4 uzasadnienia). W związku z tym skarżący przedstawił stosowne wyciągi przy sprzeciwie od postanowienia referendarza, jednakże tylko w odniesieniu do rachunku prowadzonego przez Bank Pekao S.A. (k. 232-239), podczas gdy z akt sprawy wynika, że posiada konta bankowe w szeregu innych banków (zob. k. 162, 185-190). Nie przedłożono ponadto wszystkich żądanych deklaracji VAT-7 (tylko za 3 miesiące, zamiast za 6 miesięcy). W pozostałym zakresie skarżący koncentruje się w zażaleniu przede wszystkim na błędnym (w jego ocenie) domniemaniu Sądu odnośnie do relacji (w tym także gospodarczych) łączących go z małżonką, co z kolei ma wpływ na ocenę możliwości przedstawienia jej sytuacji finansowej (dostępu do dokumentacji jej dotyczącej). Niezależnie jednak od oceny oświadczeń skarżącego w powyższym zakresie stwierdzić należy, że ich uwzględnienie nie zmieniłoby – w związku z powyższymi uwagami – ogólnej oceny stanu faktycznego, tj. że strona nie przedstawia swojej sytuacji majątkowej w sposób kompletny, w związku z czym zbyt wiele jest wątpliwości, by można było bez przeszkód dokonać rzetelnej oceny, czy skarżący spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa ("nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania"). Uwaga ta staje się tym bardziej adekwatna, jeżeli uwzględnić z jednej strony wielość (możliwych) źródeł dochodów skarżącego (jednoosobowa działalność gospodarcza, przychody z tytułu udziałów bądź sprawowanych funkcji w spółkach prawa handlowego), a z drugiej wysokość opłaty sądowej wymaganej na obecnym etapie postępowania (2201 zł), która nie przekracza nawet deklarowanych, miesięcznych dochodów skarżącego. Z tych powodów orzeczono jak w sentencji, na podstawie ww. art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy.