I FZ 208/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 1529/14 w zakresie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 12 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do listopada 2008 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie, 2) przywrócić termin do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Zaskarżonym postanowieniem z 20 kwietnia 2015 r., III SA/Wa 1529/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. S. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z 17 lutego 2015 r., na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej Ppsa. Jak zauważono w motywach orzeczenia, pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. Z akt sprawy wynika, że zawiadomienie o wyznaczeniu terminu rozprawy doręczono pełnomocnikowi w trybie art. 73 Ppsa, tj. po podwójnej awizacji w dniach 29 grudnia 2014 r. oraz 7 stycznia 2015 r. pod adresem Al. W. [...] w W. i nieodebraniu przez adresata, przesyłka została zwrócona do nadawcy i załączona do akt sprawy ze skutkiem doręczenia Pełnomocnik strony wniosek o przywrócenie terminu oparł na argumentacji, że w dniach awizacji przesyłki pod starym adresem kancelarii, asystentka kancelarii była w urzędzie pocztowym właściwym dla tego adresu celem odbioru korespondencji kierowanej do kancelarii, jednakże żadnej korespondencji nie otrzymała. Ponadto twierdzi, że asystentka regularnie odbiera korespondencję adresowaną na adres: Al. W. [...]. Odnosząc się do powyższego Sąd stwierdził, że okoliczność, iż asystentka kancelarii była w urzędzie pocztowym właściwym dla adresu Al. W. [...] w dniach 29 grudnia 2014 r. i 7 stycznia 2015 r. nie pozwala przyjąć braku winy pełnomocnika w uchybieniu terminowi. W toku postępowania pełnomocnik nie poinformował Sądu o zmianie adresu kancelarii, stosownie do art. 70 § 1 Ppsa, a tym samym uniemożliwił Sądowi bezpośrednie doręczenie zawiadomienia o rozprawie. Wobec braku dopełnienia ww. obowiązku pełnomocnik powinien był liczyć się z możliwymi negatywnymi tego konsekwencjami, które zaistniały w niniejszej sprawie. Ponadto wskazano, że sama okoliczność obecności asystentki kancelarii we właściwym urzędzie pocztowym w dniach 29 grudnia 2014 r. i 7 stycznia 2015 r. celem odbioru korespondencji nie oznacza, że dochowano staranności wymaganej w tych okolicznościach od pełnomocnika. Zawiadomienie o rozprawie było w sposób prawidłowy dwukrotnie awizowane pod adresem Al. W. [...] w W. Z rozpatrywanego wniosku o przywrócenie terminu nie wynika natomiast, aby pełnomocnik skarżącego podejmował spod ww. adresu awiza powiadamiające o pozostawieniu korespondencji w urzędzie pocztowym. W ocenie Sądu niewystarczające jest również oświadczenie pracownika kancelarii, że nie uzyskał on w urzędzie pocztowym korespondencji kierowanej do kancelarii. Zdaniem Sądu okoliczności te nie uprawdopodabniają, że konieczny do przyjęcia fikcji doręczenia ciąg czynności podejmowanych przez doręczyciela nie został zrealizowany. Tym bardziej, że adnotacje doręczyciela poczynione na kopercie zawierającej zawiadomienie o rozprawie odpowiadają wymaganiom, jakie nakłada rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym. Sąd podniósł też w tym kontekście, że pomimo kwestionowania prawidłowości doręczenia korespondencji przez urząd pocztowy, pełnomocnik skarżącego nie podjął jakichkolwiek działań reklamacyjnych w tym zakresie. Sąd zauważył ponadto, w odniesieniu do twierdzenia, że asystentka kancelarii próbowała odebrać korespondencję w urzędzie pocztowym w dniu pierwszej awizacji, tj. 29 grudnia 2014 r., że liczyć się należało z tym, że w dniu pierwszej awizacji brak było przedmiotowej korespondencji w samym urzędzie pocztowym, gdyż w tym dniu dopiero urzędnik pocztowy próbował osobiście ją doręczyć pod ww. adresem. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona zgłosiła wniosek o jego zamianę i przywrócenie skarżącemu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, a ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Jako podstawę ww. żądań wskazano naruszenie art. 86 § 1 Ppsa poprzez błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że strona skarżąca z własnej winy uchybiła ww. terminowi. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że chybiona jest argumentacja Sądu o naruszeniu przez pełnomocnika obowiązku wynikającego z art. 70 § 1 Ppsa, gdyż adres wskazany wcześniej przez pełnomocnika pozostawał w dalszym ciągu aktualnym adresem do doręczeń, pod którym odbierana była korespondencja, na co przedstawiono stosowne dowody (potwierdzenia odbioru innych pism). Podkreślono również, że awizo nie jest konieczne do odbioru przesyłki z urzędu pocztowego; wystarczające jest stawienie się w placówce pocztowej celem odbioru korespondencji we właściwym czasie, prośba o wydanie przesyłki i okazanie stosownych dokumentów potwierdzających tożsamość oraz ewentualnie pełnomocnictwa. Należy zatem uwzględnić, że asystentka kancelarii stawiła się we właściwym urzędzie pocztowym prosząc o wydanie korespondencji kierowanej do kancelarii, na potwierdzenie czego przedstawiono stosowne dowody, tj. poświadczony notarialnie zrzut ekranu z jej telefonu komórkowego (korespondencja z jednym z adwokatów kancelarii odnośnie do odbioru korespondencji) oraz oświadczenie ww. asystentki złożone do akt sprawy. Okoliczność, że nie wszystkie przesyłki zostały wydane asystentce, obciąża wyłącznie Pocztę Polską. Okoliczności te uprawdopodabniają brak winy w uchybieniu terminowi. Do zażalenia dołączono reklamację dotyczącą nieuzasadnionego zwrotu przesyłki z zawiadomieniem o wyznaczeniu terminu rozprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Trafna jest argumentacja pełnomocnika strony, iż nie można przypisać mu niedbalstwa świadczącego o winie w uchybieniu terminu, o której mowa w art. 86 § 1 Ppsa. Okoliczność, na której oparł swoje stanowisko Sąd pierwszej instancji, że pełnomocnik nie wywiązał się z obowiązku określonego w art. 70 § 1 Ppsa (zawiadomienia o zmianie adresu do doręczeń) nie budzi w zasadzie wątpliwości. Wprawdzie w zażaleniu jest ona kwestionowana, gdyż pełnomocnik twierdzi, że aktualny pozostawał wcześniejszy adres (k. 114 akt sądowych), tym niemniej z wniosku o przywrócenie terminu, jak i kolejnych pism składanych w sprawie wynika, że adres ten uległ zmianie i dalsza korespondencja odbierana jest nie pod poprzednim adresem Al. W. [...] w W., a pod adresem: M. [...] w W. (k. 82, 94, 110, 112, 120, 129-130 akt sądowych). Sąd odwoławczy uznał jednakże, że wskazana okoliczność nie jest wystarczająca do przypisania pełnomocnikowi niedbalstwa, zważywszy na niekwestionowane zasadniczo przez Sąd pierwszej instancji próby odbioru korespondencji doręczanej na ww. adres: Al. W. [...] w W. (s. 6 uzasadnienia postanowienia), znajdujące potwierdzenie w przedstawionych przez pełnomocnika dokumentach, tj. oświadczeniu asystentki kancelarii, poświadczonej notarialnie korespondencji SMS tejże asystentki dotyczącej jej stawiennictwa w placówce pocztowej, kopiach innych pism odebranych pod wskazanym adresem w okresie awizowania przedmiotowej przesyłki w placówce pocztowej (k. 85-93 akt sądowych). Powyższe okoliczności w wystarczającym stopniu wskazują – w ocenie Sądu odwoławczego – na prawdopodobieństwo braku winy w uchybieniu terminowi, w rozumieniu art. 87 § 2 Ppsa. Świadczą one bowiem o tym, że w czasie gdy usiłowano doręczyć zawiadomienie o terminie rozprawy pełnomocnikowi (zob. k. 70 akt; z opisu przesyłki wynika, że pismo przechowywano w placówce między 29.12.2014 a 15.01.2015 r.), czynił on starania celem jego (m.in.) odbioru. Wynika z powyższego, że pełnomocnik skarżącego dochował należytej staranności, gdyż zapewnił możliwość odbioru pism pod starym adresem kancelarii w omawianym okresie. Sąd nie podziela tym samym stanowiska wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu, że "sama okoliczność obecności asystentki kancelarii we właściwym urzędzie pocztowym w dniach 29 grudnia 2014 r. i 7 stycznia 2015 r. celem odbioru korespondencji nie oznacza, że dochowano staranności wymaganej w tych okolicznościach od pełnomocnika". W związku z powyższym skład orzekający stwierdził, że ocena przesłanki sformułowanej w art. 86 § 1 Ppsa, dokonana na gruncie okoliczności niniejszej sprawy przez Sąd pierwszej instancji, jest zbyt restrykcyjna, a ponadto nie uwzględnia przesłanek konstytucyjnych, wiążących się w szczególności z utratą możliwości zaskarżenia wyroku z 17 lutego 2015 r. (art. 176 ust. 1 w zw. z 184 Konstytucji). Ocena ta rozciąga skutki uchybienia przez pełnomocnika art. 70 § 1 Ppsa na dalsze czynności podejmowane w sprawie, w ramach których wykazywał się on już należytą dbałością o interesy strony w postępowaniu. Innymi słowy, brak powiadomienia o zmianie adresu kancelarii odniósł niewątpliwie skutek w postaci poprawności doręczenia zawiadomienia o terminie rozprawy dokonanego na adres Al. W. [...] w W. Trudno jednakże wywodzić stąd, że przesądzał zarazem o winie pełnomocnika w uchybieniu terminowi do złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sytuacji, gdy ten wykazał, że w okresie awizowania pisma w placówce pocztowej podejmowano próby jego podjęcia. Należy w tym miejscu podkreślić, że z uwagi na treść art. 87 § 2 Ppsa nie jest konieczne podważenie fikcji prawnej doręczenia ww. przesyłki, wynikającej z art. 73 § 1 i § 4 Ppsa; wystarczające jest uprawdopodobnienie, że doręczenie to mogło nastąpić z uchybieniem ww. przepisów. Pełnomocnik nie domaga się wszak wznowienia postępowania w oparciu o art. 271 pkt 2 Ppsa, a przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Z tych powodów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 86 § 1 w zw. z art. 188 i art. 197 § 2 ustawy.