I FZ 175/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Przedsiębiorstwa Usługowego W. sp. z o.o. z K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1072/14 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa Usługowego W. sp. z o.o. z K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 29 sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 8 kwietnia 2015 r., I SA/Po 1072/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek Przedsiębiorstwa Usługowego W. spółki z o.o. w K. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej Ppsa. W motywach orzeczenia Sąd wskazał na możliwość pozyskania przez spółkę środków finansowych poprzez zobowiązanie wspólników do dopłat (art. 177 § 1 Kodeksu spółek handlowych); dopłata taka może być wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych. Przy tym, jak wynika z akt sprawy, w okresie od 12 lutego 2014 r. do 16 grudnia 2014 r. udziałowiec udzielił skarżącej pożyczek na kwotę 316.219 zł. Skoro więc skarżąca otrzymała od udziałowca kilkanaście pożyczek, z których pokrywa koszty bieżącej działalności, powinna również zwrócić się do niego o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie liczyć na to, że koszty sądowe zostaną pokryte z budżetu państwa. Zauważono ponadto, że z załączonej przez stronę skarżącą dokumentacji i oświadczeń wynika, że spółka nadal funkcjonuje w przestrzeni prawno-gospodarczej, tj. prowadzi działalność gospodarczą i zatrudnia trzech pracowników. Spółka posiada kapitał zakładowy o wartości 994.439,00 zł wg bilansu otwarcia 2014 r. Wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni rok wynosi 905.428,86 zł. Wprawdzie na majątku skarżącej – jak oświadczyła – dokonano zajęcia, jednakże nadal spółka może z tego majątku korzystać. Z udzielonych przez skarżącą informacji wynika również, że według wstępnych przewidywań (brak zamknięcia roku bilansowego 2014 r.) zysk wyniesie w granicach od 50.000,- zł do 250.000,- zł. Ponadto z oświadczeń skarżącej wynika, że przychód w 2014 r. wyniósł 4.349.229,99 zł, a koszty uzyskania przychodów 4.168.703,76 zł, natomiast od początku 2015 r. przychód wyniósł 303.405,95 zł, koszty uzyskania przychodów 240.750,40 zł. Zatem ze złożonych przez spółkę oświadczeń wynika, że przychód skarżącej za 2014 r., jak i za pierwszy miesiąc 2015 r. oraz posiadany majątek wielokrotnie przewyższają kwotę wpisu od skargi. Sąd podkreślił, że strona wnosząca skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie kosztów sądowych; odnosi się powyższe w szczególności do przedsiębiorców. Skarżąca nie może również w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów postępowania. Zdaniem Sądu spółka nie wykazała, by konieczność uiszczenia przez nią wpisu sądowego w wysokości 4.182 zł odbiegała od innych ciężarów finansowych, jak również że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona wniosła o jego zmianę i zwolnienie skarżącej od wpisu od skargi lub ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W motywach środka odwoławczego podkreślono, że spółka otrzymała już od udziałowca pożyczki w kwocie ponad 300 tys. zł; pożyczki te nie mają nieograniczonego charakteru. Wskazano ponadto na problemy finansowe spółki związane z toczącymi się postępowaniami podatkowymi i egzekucyjnymi, które powodują ciągłe pogorszenie sytuacji majątkowej skarżącej i utrudniają bieżące prowadzenie działalności gospodarczej. Zdaniem strony, stanowisko Sądu pozbawia ją prawa do sądu z uwagi na brak możliwości uiszczenia wpisu od skargi w wymaganej wysokości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skład orzekający podziela ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy dokonaną w zaskarżonym postanowieniu. O ile zrozumiała jest troska skarżącej o kontynuację działalności gospodarczej, jak również argumenty związane z ograniczonymi możliwościami finansowymi udziałowców (w zakresie dopłat, czy też pożyczek udzielanych skarżącej), o tyle podkreślić należy, że przesłanki pomocy finansowej Skarbu Państwa dla stron postępowania sądowoadministracyjnego należy interpretować ściśle; szczególnie zaś w odniesieniu do przedsiębiorców będących osobami prawnymi. Oznacza to, że pomoc, o której mowa w przepisach art. 243 § 1 i n. Ppsa może zostać przyznana tylko w uzasadnionych przypadkach, a nie w każdej sytuacji trudności finansowych strony skarżącej. Taka postawa interpretacyjna jest, wbrew zarzutom skarżącego, zgodna z gwarancjami konstytucyjno-prawnymi; instytucja prawa pomocy, zabezpieczająca realizację prawa do sądu, pozwala na uzyskanie dostępu do sądu osobom obiektywnie (a nie tylko wedle własnego przekonania) nie dysponującym środkami na wszczęcie (prowadzenie) procesu. W związku z powyższym, w odniesieniu do osób prawnych przesłankę braku "dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania" odnosi się co do zasady do niewypłacalności takiego podmiotu. Zgodnie z dominującą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnią art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa, brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (zob. np. post. NSA z 24 marca 2015 r., II FZ 36/15, CBOSA). Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią bowiem element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. np. post. NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15, CBOSA). Oznacza to również, że inne wydatki (bieżące zobowiązania) takiego przedsiębiorcy, jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze, nie mają pierwszeństwa przed opłatami sądowymi. Co więcej, oczekuje się, że mając na względzie wspomniane wyżej ryzyko podmiot taki będzie dysponował stosownymi rezerwami na partycypowanie w kosztach sądowych, a gdyby takowych rezerw nie posiadał – wykazania, że nie mógł ich zgromadzić (por. np. post. NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA). Wynika z powyższego, że prawo pomocy, zwane wszak również nie bez przyczyny "prawem ubogich" (zob. np. post. NSA z 16 czerwca 2015 r., I OZ 595/15, CBOSA), nie przysługuje podmiotowi takiemu, jak wnioskujący w niniejszym przypadku, tj. aktywnie prowadzącemu działalność gospodarczą, który osiąga nie tylko przychody, ale i dochody wielokrotnie przewyższające wysokość żądanej opłaty sądowej (opis zob. wyżej oraz s. 6 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia). Z tych względów należało orzec jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.