I FZ 138/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Chustecka po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Wr 17/12 w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 7 listopada 2011 r., Nr [...] w przedmiocie rozliczeń w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące I, II, IV – XII 2007 r. oraz I – III, V, VI, VIII, IX i X 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił B. D. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 7 listopada 2011 r. w przedmiocie rozliczeń w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące I, II, IV – XII 2007 r. oraz I – III, V, VI, VIII, IX i X 2008 r. Sąd I instancji podkreślił, że skarżąca w 2010 r. uzyskała z pozarolniczej działalności gospodarczej przychody w wysokości 487.664, 61 zł, a w 2011 r. 445.099 zł. W ocenie Sądu utrzymują się one na stałym, relatywnie wysokim poziomie. Odnosząc się do wykazanej przez stronę straty Sąd wskazał, że strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Sąd zwrócił również uwagę na fakt, że liczne kredyty bankowe z których korzysta skarżąca zostały w większości przyznane stronie w 2011 r., co wskazuje, że posiada ona zweryfikowaną przez profesjonalne instytucje finansowe zdolność kredytową, a więc po uwzględnieniu podstawowych kosztów utrzymania jest w stanie zaoszczędzić część dochodu na inne cele. Ponadto brak jest podstaw do przyjęcia, że wydatki ponoszone przez stronę na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek mają pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego. Nie bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżącej w ocenie Sądu pozostają również rozbieżności jakie wynikają pomiędzy deklarowanymi przez stronę dochodami, na które wedle oświadczenia strony składają się renta socjalna (560 zł), umowa o pracę syna (1.386 zł), renta chorobowa skarżącej (486 zł), a wydatkami. Analiza przedstawionych przez skarżącą wydatków pozwala na stwierdzenie, że stanowią one miesięcznie kwotę około 12.000 zł, co daje podstawy do stwierdzenia, że wydatkuje ona kwotę znacznie większą niż uzyskuje. Powyższe powoduje, że oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącą nie mogą być uznane za wiarygodne. Sytuacja w której zadeklarowane przez stronę wydatki przewyższają dochody sugeruje, że posiada ona inne jeszcze, oprócz ujawnionych w toku postępowania, źródła przychodów. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego zmiany w całości poprzez uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że Sąd błędnie wyłożył treść art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: P.p.s.a. Autor zażalenia podkreślił, że skarżąca wychowuje dwoje dzieci z porażeniem mózgowym, a samo prowadzenie przez skarżącą działalności gospodarczej nie może automatycznie powodować dla niej negatywnych przesłanek. Pełnomocnik podkreślił, że w sprawie brak rozstrzygnięcia czy wydatki sądowoadministracyjne wpłyną na kwestie finansowe rodziny skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Celem instytucji prawa pomocy jest finansowanie z budżetu państwa kosztów postępowania sądowego prowadzonego przez stronę. Zagwarantowanie osobom dochodzącym sądowej ochrony swych praw możliwości skorzystania z wymiaru sprawiedliwości w sytuacji braku środków finansowych stanowi urzeczywistnienie zarówno przepisu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przewidującego prawo do sądu, jak i bardziej ogólnego art. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Właśnie zasady sprawiedliwości społecznej wymagają, aby finansować ze środków Skarbu Państwa udział w postępowaniu sądowym osób, które nie posiadają na ten wystarczającego zabezpieczenia finansowego. Przewidując omawiane uprawnienie procesowe, ustawodawca ma prawo kształtować reguły jego przyznawania, a skorzystanie z niego może mieć miejsce jedynie w granicach przez prawo określonych. W wypadku wniosku osoby fizycznej o zwolnienie od kosztów postępowania, ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy przewiduje, że przerzucenie tych kosztów na Skarb Państwa, może nastąpić tylko pod warunkiem wykazania przez ubiegającego się o powyższe uprawnienie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl jednolicie przyjętej w orzecznictwie sądów administracyjnych interpretacji art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej: P.p.s.a., to wnioskodawca ma podjąć starania w celu, co najmniej uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych Sąd, na mocy art. 255 P.p.s.a., może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości. Sąd I instancji skorzystał z możliwości z art. 255 P.p.s.a. i wezwał skarżącą do przedłożenia stosownych dokumentów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo Sąd I instancji podkreślił na fakt rozbieżności pomiędzy deklarowanymi przez stronę dochodami, a jej wydatkami. Analiza przedstawionych przez skarżącą wydatków daje podstawy do stwierdzenia, że wydatkuje ona kwotę znacznie większą niż uzyskuje. Powyższe powoduje, że oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącą nie mogą być uznane za wiarygodne. Sytuacja majątkowa skarżącej musi być więc inna niż podaje. Niemożliwe jest bowiem, aby wydatki przewyższały dochody strony, a ta nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. W złożonym zażaleniu strona nie wyjaśniła tych rozbieżności. Ponadto jak słusznie podkreślił Sąd I instancji brak jest podstaw do przyjęcia, że wydatki ponoszone przez stronę na spłatę zaciągniętych kredytów mają pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji