I FSK 626/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, , , po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi F. spółka jawna z siedzibą w O. (dawniej: F1. spółka jawna z siedzibą w O.) o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2022 r. sygn. akt I FSK 1189/18 oddalającym skargę kasacyjną F1. spółka jawna z siedzibą w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olszynie z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 101/18 wydanego w sprawie ze skargi F1. spółka jawna z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 14 grudnia 2017 r. nr 2801-IOV.4103.288.2017 w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2015 r. postanawia: 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego, 2. zwrócić na rzecz F. spółka jawna z siedzibą w O. ze środków budżetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 4.182 (słownie: cztery tysiące sto osiemdziesiąt dwa) złote tytułem uiszczonego wpisu od skargi o wznowienie postępowania sądowego.

Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 27 września 2022 r., sygn. akt I FSK 1189/18 wydał wyrok, którym oddalił skargę kasacyjną F1. spółka jawna z siedzibą w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olszynie z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 101/18 wydanego w sprawie ze skargi F1. spółka jawna z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 14 grudnia 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2015 r. Pismem z 4 kwietnia 2023 r., F. spółka jawna z siedzibą w O. (następca prawny F1. spółka jawna), zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę o wznowienie postępowania zakończonego ww. wyrokiem NSA. Skarga o wznowienie postępowania została oparta na podstawie "art. 271 pkt 2 ppsa tj. naruszeniu przepisów prawa, wskutek których Spółka została pozbawiona możności działania". Naczelny Sad Administracyjny zważył, co następuje. Skarga o wznowienie podlega odrzuceniu. Na gruncie procedury sądowoadministracyjnej obowiązuje zasada niewzruszalności prawomocnych orzeczeń sądowych, zaś przepisy określające warunki umożliwiające ich uchylenie lub zmianę winny być traktowane jako wyjątki wykładane w sposób ścisły. Istota nadzwyczajnego trybu wznowieniowego polega na przysługującym poza tokiem instancyjnym środku prowadzącym do zniesienia wadliwego procesu i reasumpcji orzeczenia zapadłego w sprawie orzeczeniem nowym, wydanym po rozpoznaniu sprawy w granicach zakreślonych podstawą wznowienia. Nadzwyczajny charakter skargi o wznowienie postępowania i jej ściśle określony zakres możliwego zastosowania, implikuje konieczność podporządkowania skargi szczególnym rygorom, zarówno co do formy, jak również co do jej treści. Jako wysoce sformalizowany środek kontroli nadzwyczajnej, sporządzany przez profesjonalnego pełnomocnika, winien cechować się wysokim stopniem szczegółowości i konsekwentnie podlegać rygorystycznemu badaniu ze strony sądu. Katalog podstaw wznowieniowych został zawarty w art. 271-273 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: P.p.s.a.) i ma charakter zamknięty, co oznacza, iż jakiekolwiek okoliczności niewypełniające którejkolwiek z sytuacji taksatywnie wymienionych w ww. przepisach nie mogą stanowić oparcia dla skargi o wznowienie postępowania. Skarga o wznowienie postępowania nie jest narzędziem służącym zapewnieniu jednolitości orzeczeń sądowych (również w sprawach tożsamych faktycznie i prawnie) ani nie stanowi alternatywy dla kolejnej – nieistniejącej – merytorycznej kontroli instancyjnej zapadłego orzeczenia. Omawianego środka zaskarżenia nie można utożsamiać ze środkiem do kwestionowania prawomocnego orzeczenia sądu ostatniej instancji tylko z tego powodu, iż nie odpowiada prawu lub nie wpisuje się w oczekiwania strony. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę o wznowienie postępowania stoi na stanowisku, że wskazanie podstaw wznowienia i ich uzasadnienie, są elementami obligatoryjnymi skargi o wznowienie, których brak prowadzi do niemożności merytorycznego rozpoznania żądań skarżącego w trybie wznowieniowym oraz obliguje sąd do zastosowania sankcji w postaci odrzucenia skargi o wznowienie. Powyższe stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego odpowiada utrwalonej linii orzeczniczej w podobnych sprawach (tytułem przykładu: postanowienie NSA z 27 marca 2008 r., I OZ 347/08; postanowienie NSA z 1 marca 2010 r., I OSK 277/10; postanowienie SN z 18 lutego 2015 r., I CZ 3/15; postanowienie SN z 16 listopada 2017 r., V CZ 79/17; postanowienie NSA z 31 sierpnia 2012 r., II GSK 1284/12). W myśl art. 279 P.p.s.a., skarga o wznowienie postępowania winna zawierać m.in. podstawę wznowienia i jej uzasadnienie. Oznacza to, że dopiera wypadkowa badania obu tych elementów pozwala sądowi orzekającemu ustalić, czy skarżący zasadnie opiera się na konkretnej, wskazywanej przez siebie przesłance wznowieniowej (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2006 r., II FSK 30/06). Jak stwierdził NSA w postanowieniu z dnia 27 lipca 2023 r., sygn. akt II GSK 2751/21, wnioskodawca obowiązany jest do przedstawienia odpowiadającej dyspozycji art. 271-273 P.p.s.a. argumentacji świadczącej o zachodzeniu tej konkretnej (lub kilku konkretnych) ustawowych przesłanek wznowienia. Dopiero tak określona podstawa wznowieniowa pozwala sądowi przejść do fazy merytorycznego rozpoznania skargi o wznowienie postępowania sądowego – tym razem pod kątem ustalenia, czy na gruncie danej konkretnej sprawy, twierdzenia i zgłoszone na ich poparcie dowody pozwalają stwierdzić, iż do owej sytuacji faktycznej wypełniającej znamiona określonej podstawy wznowieniowej w rzeczywistości doszło. Powyższe wynika z konieczności wyraźnego rozróżnienia kwestii dopuszczalności skargi od dopuszczalności wznowienia postępowania. Analiza niniejszej skargi o wznowienie postępowania prowadzi do wniosku o braku uzasadnienia podstawy wznowienia – nie sposób bowiem za uzasadnienie uznać zdania: "Niniejszą skargę opieram na okolicznościach wskazanych w art. 271 pkt 2 ppsa tj. naruszeniu przepisów prawa, wskutek których Spółka została pozbawiona możności działania". W skardze brak jest także żądania o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia (zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 31 sierpnia 2012 r., II GSK 1284/12, ten akurat brak - w przeciwieństwie do braku uzasadnienia podstawy wznowienia - mógłby podlegać uzupełnieniu). Nie bez znaczenia dla sprawy pozostaje treść art. 276 P.p.s.a., wprowadzającego wymóg zachowania rygoru adwokacko-radcowskiego w odniesieniu do skargi o wznowienie postępowania będącej w kognicji jurydycznej Naczelnego Sądu Administracyjnego. Profesjonalny pełnomocnik winien wszakże przy dokonywaniu czynności zawodowych legitymować się należytą starannością w prowadzeniu spraw swoich klientów, w tym przy sporządzaniu skargi o wznowienie postępowania, zaś Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny do wyręczania w tym zakresie pełnomocnika i samodzielnego czynienia ustaleń w jakimkolwiek zakresie bądź domyślania się określonych faktów. Mając na względzie ogół powyższej argumentacji, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania, na podstawie art. 280 § 1 P.p.s.a. O zwrocie wpisu od skargi o wznowienie postępowania orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 i § 2 P.p.s.a. Bartosz Wojciechowski (spr.) sędzia NSA