I FZ 39/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Golec po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Ł. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 1 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 485/23 w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi Ł. A. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 3 listopada 2017 r., 1001-I0V1.4103.37.2017.32.UCS.U16.KFZ w przedmiocie określenia zobowiązań z tytułu podatku od towarów i usług oraz nadwyżek podatku naliczonego nad należnym oraz obowiązku zapłaty podatku od towarów i usług wynikającego z wystawionych faktur VAT w okresach od września 2012 r. do marca 2013 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie.

Wyrokiem z 22 sierpnia 2023 r. sygn. akt I SA/Łd 485/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę Ł. A. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 3 listopada 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od września 2012 r. do marca 2013 r. oraz przyznał pełnomocnikowi skarżącego koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Zarządzeniem z 6 listopada 2023 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej poprzez nadesłanie wniosku o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany, stosownie do art. 176 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. W piśmie z 28 listopada 2023 r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że "wniosek zawarty w skardze o uchylenie zaskarżonego wyroku wydanego w dniu 22 sierpnia 2023 r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 485/23 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przed tenże Sąd, dotyczy zaskarżonej części wyroku, tj. pkt nr 1 - oddalenia skargi.". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z 1 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 485/23, odrzucił skargę kasacyjna na podstawie art. 178 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji przytoczył regulacje zawarte w art. 176 P.p.s.a., omówił jakim wymogom powinna odpowiadać prawidłowo sporządzona skarga kasacyjna. W efekcie powyższego sąd stwierdził, że złożona przez skarżącego skarga kasacyjna dotknięta była brakiem formalnym wskazanym w zarządzeniu z 6 listopada 2023 r. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego zmianę lub uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 178 w zw. z art. 176 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez wydanie postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej z uwagi na nieuzupełnienie braku formalnego skargi w sytuacji, gdy przyjęty przez Sąd brak formalny został w terminie oraz w sposób precyzyjny przez skarżącego uzupełniony, a skarga kasacyjna z 2 listopada 2023 r. złożona w niniejszej sprawie zawiera wszystkie ustawowe elementy składowe skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 178 P.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Jak stanowi art. 176 P.p.s.a., skarga kasacyjna powinna zawierać: 1) oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części; 2) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie; 3) wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany (§ 1). Poza tymi wymaganiami skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy (§ 2). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie WSA w Łodzi narusza wskazane przepisy art. 178 w zw. z art. 176 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Jak bowiem wynika z treści skargi kasacyjnej, wyrok został zaskarżony w części, a także został sformułowany wniosek o uchylenie tego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Dodatkowo, w piśmie z 28 listopada 2023 r., złożonym w odpowiedzi na wezwanie WSA, pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, iż zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o uchylenie tego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania dotyczył punktu pierwszego wyroku – oddalenia skargi. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż punkt drugi wyroku dotyczył przyznania pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie ma wątpliwości co do zakresu zaskarżenia wyroku WSA w Łodzi z 22 sierpnia 2023 r. sygn. akt I SA/Łd 485/23. Zakres żądania skarżącego, zdaniem NSA, wynika jednoznacznie z treści skargi kasacyjnej i zawartej w nich wniosków jak i pisma z 28 listopada 2023 r. i wbrew twierdzeniom WSA – nie wymaga wykładni. Nie ulega wątpliwości, że wymaganiem formalnym skargi kasacyjnej o charakterze szczególnym jest sformułowanie wniosku co do rozstrzygnięcia, obejmującego wskazanie formy i sposobu obalenia zaskarżonego orzeczenia. Podkreślić jednak należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany wnioskami skarżącego co do formy i sposobu obalenia zaskarżonego orzeczenia. Chociaż skarga kasacyjna wniesiona w rozpoznawanej sprawie nie precyzuje zakresu żądanego uchylenia, niemniej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęty jest pogląd, że jeżeli skarżący wnosi o uchylenie orzeczenia nie ograniczając zakresu uchylenia, przyjmuje się, że przedmiotem zaskarżenia jest całe orzeczenie (por. wyrok NSA z 8 września 2004 r., FSK 409/04; postanowienie NSA z 16 stycznia 2006 r., I FZ 655/05; wyrok NSA z 20 marca 2008 r., II FSK 165/07; wyrok NSA z 6 stycznia 2009 r., II FSK 1378/07; wyrok NSA z 11 stycznia 2011 r., II FSK 1624/09; wyrok NSA z 24 marca 2016 r., II OSK 1841/14; wyrok NSA z 8 maja 2021 r., III OSK 2224/21; wyrok NSA z 21 lipca 2023 r., I FSK 712/19; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Dauter Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, wyd. II, LEX/el. 2021; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, R. Hauser, M. Wierzbowski wyd. 6, Warszawa 2019, str. 799). W tym miejscu warto wskazać, że jak słusznie zauważył NSA w postanowieniu z 16 kwietnia 2019 r., I OZ 339/19 (zob. postanowienie NSA z 10 maja 2019 r., sygn. akt I OZ 400/19; 6 maja 2022 r., sygn. akt III FZ 147/22; 26 maja 2022 r., sygn. akt III FZ 150/22), nie można tracić z pola widzenia konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), które – w powiązaniu z nakazem wykładni prokonstytucyjnej - prowadzi do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd przez nadmierny formalizm (wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 1656/11). Koresponduje z tym także dorobek orzeczniczy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w świetle którego sądy muszą, stosując przepisy proceduralne, unikać zarówno nadmiaru formalizmu, który mógłby podważyć rzetelność postępowania, jak i nadmiernej elastyczności, która prowadziłaby do zniesienia wymogów proceduralnych ustanowionych przez prawo (wyrok ETPC z 11 października 2018 r. w sprawie Parol przeciwko Polsce, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo). Skoro więc, jak wywiedziono powyżej, Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzega przeszkód w przyjęciu do rozpoznania skargi kasacyjnej z powodu sposobu sformułowania wniosku o uchylenie lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany (art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), to uznać należało, że odrzucenie skargi kasacyjnej na tej podstawie jest niezgodne z obowiązującym prawem. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. O kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeknie Sąd pierwszej instancji.