RWR-50/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-40/08/JM Wroc ł aw, 7 .10. 2008 r. DECYZJA RWR 50 /2008 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Teresie Bajda zam. w Legnicy, prowadz ą cej Przedszkole Niepubliczne „ Ź róde ł ko” ul.Mazowiecka 2a, 59-220 Legnica - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , polegaj ą cych na stosowaniu we wzorcu umownym oznaczonym nazw ą „Umowa o opiek ę wychowawczo-dydaktyczn ą ” nast ę puj ą cych postanowie ń : -§ 9 „Zmiana wysoko ś ci czesnego w czasie trwania roku szkolnego nie wymaga wypowiedzenia umowy ze strony Zleceniobiorcy, jednak ż e Zleceniodawca nie akceptuj ą cy nowej wysoko ś ci czesnego mo ż e od umowy odst ą pi ć z pierwszym dniem miesi ą ca obowi ą zywania zmiany w op ł acie czesnego. O zmianie wysoko ś ci czesnego Zleceniobiorca b ę dzie informowa ć z miesi ę cznym wyprzedzeniem, w formie og ł oszenia umieszczonego w przedszkolu, na tablicy o g ł osze ń dla rodziców”, - § 10 „Dyrektor ma prawo wypisa ć z przedszkola dziecko w przypadku uchylania si ę rodziców od terminowych op ł at, (…)”, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, i przyj ę ciu przez wymienionego przedsi ę biorc ę zobowi ą zania do zaniechania tych dzia ł a ń poprzez wykre ś lenie § 9 i § 10 we wzorcu umownym pn. „Umowa o opiek ę wychowawczo- dydaktyczn ą ” ; nak ł ada si ę obowi ą zek wykonania tego zobowi ą zania do dnia 31 pa ź dziernika 2008 r . poprzez wprowadzenie ww. zmian do obowi ą zuj ą cego wzorca umowy oraz poinformowania wszystkich Rodziców/Opiekunów korzystaj ą cych z us ł ug Przedszkola Niepublicznego „ Ź róde ł ko” w Legnicy o wprowadzonych zmianach (dotyczy dotychczasowych klientów, z którymi umowa jest J 1 przed ł u ż ana bez podpisywania nowej umowy). II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939) - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nak ł ada si ę na Teres ę Bajd ę zam. w Legnicy, prowadz ą c ą Przedszkole Niepubliczne „ Ź róde ł ko” w Legnicy obowi ą zek z ł o ż enia sprawozdania o stopniu realizacji przyj ę tego zobowi ą zania do dnia 30 listopada 2008 r. UZASADNIENIE W zwi ą zku z dzia ł aniami Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów [zw. dalej tak ż e Prezesem Urz ę du] zwi ą zanymi z kontrol ą wzorców umownych stosowanych przez przedszkola niepubliczne, wroc ł awska Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadzi ł a czynno ś ci kontrolne dotycz ą ce dzia ł alno ś ci m.in. przedsi ę biorcy Teresy Bajdy zam. w Legnicy, prowadz ą cej Przedszkole Niepubliczne „ Ź róde ł ko” w Legnicy. Prezes Urz ę du w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego wst ę pnie ustali ł , i ż dzia ł alno ść przedsi ę biorcy mo ż e odbywa ć si ę z naruszeniem przepisów prawa uzasadniaj ą cym wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z tym - Postanowieniem nr 144/2008 z dnia 30 kwietnia 2008 r. - Prezes Urz ę du, wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez wymienionego przedsi ę biorc ę , praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której stanowi art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) [zw. dalej tak ż e ustaw ą o ochronie (...)] polegaj ą cej na zamieszczeniu we wzorcu umownym „Umowa o opiek ę wychowawczo-dydaktyczn ą ” nast ę puj ą cych postanowie ń : -§ 9 „Zmiana wysoko ś ci czesnego w czasie trwania roku szkolnego nie wymaga wypowiedzenia umowy ze strony Zleceniobiorcy, jednak ż e Zleceniodawca nie akceptuj ą cy nowej wysoko ś ci czesnego mo ż e od umowy odst ą pi ć z pierwszym dniem miesi ą ca obowi ą zywania zmiany w op ł acie czesnego. O zmianie wysoko ś ci czesnego Zleceniobiorca b ę dzie informowa ć z miesi ę cznym wyprzedzeniem, w formie og ł oszenia umieszczonego w przedszkolu, na tablicy o g ł osze ń dla rodziców”, - § 10 „Dyrektor ma prawo wypisa ć z przedszkola dziecko w przypadku uchylania si ę rodziców od terminowych op ł at, (…)”, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Ponadto — zgodnie z punktem 2. Postanowienia nr 144/2008 — Prezes Urz ę du zaliczy ł w poczet dowodów materia ł y (9 kart) uzyskane podczas wymienionego wy ż ej post ę powania wyja ś niaj ą cego (nr sygn. RWR 403-2/08/ZR). (dowód: karta 1-11) I . Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Uczestnik post ę powania: System o ś wiaty w Polsce obejmuje – zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 7 wrze ś nia 1991 r. o J 2 systemie o ś wiaty (tj. Dz.U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm) – przedszkola, które mog ą by ć zarówno placówkami publicznymi, jak i niepublicznymi (art. 5 ust. 1 ww. ustawy). Jak wynika wprost z preambu ł y do wymienionej ustawy o systemie o ś wiaty, „o ś wiata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro ca ł ego spo ł ecze ń stwa” . Ś wiadczenie przez przedszkola edukacji w ramach systemu o ś wiaty jest zatem us ł ug ą o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, co potwierdza równie ż wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 lutego 2003 r., sygn. akt XVII Ama 36/02, w uzasadnieniu którego S ą d stwierdza m. in., i ż przedmiotem dzia ł ania szko ł y niepublicznej s ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, tj. edukacja. Status przedsi ę biorcy w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów potwierdza równie ż w odniesieniu do osób prawnych organizuj ą cych lub ś wiadcz ą cych us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt III SK 22/04. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ilekro ć w ustawie jest mowa o przedsi ę biorcy rozumie si ę przez to przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz.U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095), a tak ż e osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą nie maj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Uczestnik post ę powania – Teresa Bajda zam. w Legnicy, jako osoba fizyczna ś wiadcz ą ca us ł ugi edukacyjne o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów prowadz ą cym dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Przedszkole Niepubliczne „ Ź róde ł ko” w Legnicy, polegaj ą c ą na prowadzeniu niepublicznego przedszkola na podstawie wpisu do ewidencji szkó ł i placówek niepublicznych prowadzonej przez Prezydenta Miasta Legnicy. (dowód: karta 5). 2. Zasady dzia ł ania Przedszkola Niepublicznego „ Ź róde ł ko” w Legnicy okre ś lono w opracowanym przez przedsi ę biorc ę Statucie Przedszkola Niepublicznego „ Ź róde ł ko” w Legnicy, w którym zamieszczono m.in. postanowienia reguluj ą ce wzajemne prawa i obowi ą zki: prowadz ą cego Przedszkole i jego pracowników, a tak ż e konsumentów korzystaj ą cych z us ł ug Przedszkola. Ponadto, w zwi ą zku z prowadzon ą dzia ł alno ś ci ą w wy ż ej wymienionym zakresie przedsi ę biorca stosuje w obrocie z konsumentami wzorzec umowny pn. „Umowa o opiek ę wychowawczo-dydaktyczn ą ”, który zawiera m.in. nast ę puj ą ce postanowienia: -§ 9 „Zmiana wysoko ś ci czesnego w czasie trwania roku szkolnego nie wymaga wypowiedzenia umowy ze strony Zleceniobiorcy, jednak ż e Zleceniodawca nie akceptuj ą cy nowej wysoko ś ci czesnego mo ż e od umowy odst ą pi ć z pierwszym dniem miesi ą ca obowi ą zywania zmiany w op ł acie czesnego. O zmianie wysoko ś ci czesnego Zleceniobiorca b ę dzie informowa ć z miesi ę cznym wyprzedzeniem, w formie og ł oszenia umieszczonego w przedszkolu, na tablicy o g ł osze ń dla rodziców”, - § 10 „Dyrektor ma prawo wypisa ć z przedszkola dziecko w przypadku uchylania si ę rodziców od terminowych op ł at, (…)”, (dowód: karta 4, 6-11) 3. W Rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone zamieszczono m.in. nast ę puj ą ce klauzule: • poz. 59 „Czesne w nast ę pnych latach studiów mo ż e ulec zmianie w zwi ą zku z. uzasadnionym wzrostem kosztów ponoszonych przez uczelni ę i zostanie ustalone przez J 3 rektora zarz ą dzeniem wi ążą cym strony umowy przed rozpocz ę ciem nowego roku akademickiego.” ; • poz. 547 „Zmiana wysoko ś ci czesnego w ci ą gu roku akademickiego, mo ż e nast ą pi ć jedynie proporcjonalnie do oficjalnego wska ź nika wzrostu kosztów utrzymania.”; • poz. 643 „Wysoko ść czesnego mo ż e ulega ć zmianom w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia.”; • poz.756 „Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniejszej umowy, które nast ą pi poprzez zarz ą dzenie Kanclerza Wy ż szej Szkole Edukacji Zdrowotnej w Ł odzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarz ą dzenia podane zostanie do wiadomo ś ci studentów przez og ł oszenie na tablicy informacyjnej oraz w dziekanacie” • poz. 1028: „Opó ź nienie uiszczenia nale ż nej wg umowy zap ł aty powy ż ej trzech miesi ę cy, mo ż e powodowa ć rozwi ą zanie umowy w trybie natychmiastowym z tym, ż e U ż ytkownik ma obowi ą zek niezw ł ocznego uiszczenia nale ż nej Operatorowi zap ł aty liczonej od dnia jej wymagalno ś ci. Reaktywacja us ł ugi zwi ą zana jest z ponownym pobraniem op ł aty instalacyjnej”; • poz.1350: „Towarzystwo mo ż e równie ż odst ą pi ć od niniejszej umowy ze skutkiem natychmiastowym w przypadku, gdy Partycypant opó ź ni si ę powy ż ej 14 dni z wp ł at ą : a) którejkolwiek z rat okre ś lonych w par. 2 pkt. 3; b) dop ł aty wynikaj ą cej z par. 2 pkt. 4; c) odsetek okre ś lonych w par. 2 pkt. 7". 4. W trakcie post ę powania przedsi ę biorca w pi ś mie z dnia 20 maja 2008 r., uzna ł zarzuty zawarte w Postanowieniu Nr 144/2008 oraz zobowi ą za ł si ę do wykre ś lenia w ww. wzorcu umownym § 9 i § 10, kwestionowanych przez Prezesa Urz ę du. Jednocze ś nie przedsi ę biorca poda ł , i ż zmiany w umowach o opiek ę dydaktyczno- wychowawcz ą zawartych na rok 2008/2009 zostan ą dokonane w formie aneksów. Kolejne umowy b ę d ą zawierane wed ł ug nowego wzorca umownego. Przedstawi ł równie ż on projekt aneksu do „Umowy o opiek ę dydaktyczno-wychowawcz ą ”oraz wzór nowej umowy. (dowód: karta 12) II. Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje : Zagro ż enie interesu publicznoprawnego . Podstaw ą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (...) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e to nast ą pi ł o pozwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urz ę du rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy s ą lub b ę d ą klientami korzystaj ą cymi z us ł ug Przedszkola Niepublicznego „ Ź róde ł ko” w Legnicy. Interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi s ł owy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez Prezesa Urz ę du dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie (...). Przes ł anki naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. J 4 W ramach niniejszego post ę powania postawiono przedsi ę biorcy zarzut stosowania niezgodnej z prawem praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na zamieszczeniu we wzorcu umownym pn. „Umowa o opiek ę dydaktyczno-wychowawcz ą ” zapisu, który jest postanowieniem umownym wpisanym na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (...) stanowi, i ż ‚„Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów.”, natomiast art. 24 ust. 2 okre ś la, i ż „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks post ę powania cywilnego. (...).„ Przedmiotem niniejszego post ę powania jest wykazanie, ż e zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du zapisy wzorca umownego „Umowa o opiek ę wychowawczo-dydaktyczn ą ”, stosowanego przez Teres ę Bajd ę zam. w Legnicy, prowadz ą c ą Przedszkole Niepubliczne „ Ź róde ł ko” w Legnicy, przy zawieraniu umów dotycz ą cych sprawowania opieki nad dzieckiem, s ą to ż same z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, m.in. pod pozycjami: 1028, 1350, 756, 59, 547 i 643. Tak wi ę c, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: 1. bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w interes konsumentów, 2. ww. dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych a tak ż e sprzeczne z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wy ż ej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1) ustawy o ochronie (...)„ za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Nale ż y w tym miejscu wskaza ć , i ż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 — 479 45 k.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy postanowienia wzorca by ł y, czy te ż nie by ł y zastosowane przy konkretnej umowie . Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie — S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w J 5 uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(...) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (...)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „(...) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.ok.ik. [obecnie art. 24] obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (...). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a u.ok.ik. znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (...)”. Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej i st ą d niedozwolone b ę d ą tak ż e takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Ad.1. a) postanowienie dotycz ą ce zmiany wysoko ś ci czesnego: S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów [zw. dalej SOKiK] wielokrotnie kwestionowa ł postanowienia wzorców umów, które przyznawa ł y prawo przedsi ę biorcy do podniesienia ceny bez wskazania konkretnej przyczyny oraz bez przyznania konsumentowi jednoczesnego prawa odst ą pienia od umowy z odpowiednim terminem wypowiedzenia. Przyk ł adem tego s ą ww. postanowienia wpisane do Rejestru pod poz. 59, 547, 643 i 756. S ą d uznawa ł tego rodzaju zapisy za postanowienia o których stanowi art. 385 3 pkt 10 kodeksu cywilnego, zgodnie z tre ś ci ą którego niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie uprawniaj ą ce kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez wa ż nej przyczyny wskazanej w tej umowie, oraz art. 385 3 pkt 20 kodeksu cywilnego, zgodnie z tre ś ci ą którego niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie przewiduj ą ce uprawnienie kontrahenta konsumenta do okre ś lenia lub podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. Przyk ł adowo, w uzasadnieniu wyroku z dnia z dnia 5 pa ź dziernika 2005 r. sygn. akt XVII Amc 20/05 w sprawie dotycz ą cej uznania za niedozwolone ww. postanowienia wpisanego do Rejestru pod numerem 643, S ą d stwierdzi ł m.in., ż e zakwestionowane postanowienie przyznaj ą c Przedsi ę biorcy prawo do jednostronnej zmiany wysoko ś ci czesnego nie precyzuje okoliczno ś ci, w których taka zmiana mo ż e nast ą pi ć . Postanowienie to odnosi si ę wprawdzie do g ł ównego ś wiadczenia konsumenta (wynagrodzenia za ś wiadczone przez Przedsi ę biorc ę us ł ugi), ale nie zosta ł o sformu ł owane w sposób jednoznaczny. O ile Przedsi ę biorca ma pe ł ne prawo do podwy ż szenia wysoko ś ci op ł at za ś wiadczone us ł ugi w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów dzia ł alno ś ci, to nie mo ż e on - zastrzegaj ą c sobie prawo do zmiany wysoko ś ci op ł aty na mocy jednostronnej decyzji – narusza ć wynikaj ą cego z art. 384 1 § 1 Kodeksu cywilnego obowi ą zku dor ę czenia wzorca stronie umowy. Zgodnie z ww. przepisem, wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym wi ąż e drug ą stron ę , je ż eli zosta ł dor ę czony stronie przed zawarciem umowy, a strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie wypowiedzenia. Zgodnie z art. 385 3 pkt 20 Kodeksu cywilnego za niedozwolone uznaje si ę te postanowienia umowne, które przewiduj ą uprawnienie kontrahenta konsumenta do okre ś lenia lub podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy, bez przyznania konsumentowi J 6 prawa odst ą pienia od umowy. Postanowienia § 10 ust. 10 Statutu upowa ż niaj ą Przedsi ę biorc ę do istotnej (10%) zmiany wysoko ś ci op ł aty obci ąż aj ą cej konsumenta, przy czym zmiana wysoko ś ci tej op ł aty nie jest uznana za zmian ę warunków umowy. Oznacza to, ż e konsument w przypadku podwy ż szenia wysoko ś ci op ł aty nie ma prawa do odst ą pienia od umowy, przed wej ś ciem w ż ycie zmienionych warunków ś wiadczenia us ł ug i”. Postanowienie § 9 „Umowy o opiek ę wychowawczo-dydaktyczn ą ” tak ż e przyznaje przedsi ę biorcy mo ż liwo ść zmiany op ł at miesi ę cznego czesnego. Op ł ata ta, stanowi g ł ówne ś wiadczenie po stronie konsumenta, a tym samym istotny warunek zawartej przez strony umowy. Sformu ł owania zastrzegaj ą ce mo ż liwo ść zmian op ł at nie zapewniaj ą konsumentom poczucia bezpiecze ń stwa, co do sta ł o ś ci okre ś lonych op ł at. Nale ż y w tym miejscu wskaza ć , i ż powy ż sza umowa zawierana jest na stosunkowo krótki okres jednego roku okre ś lanego jako „rok szkolny”, a tym samym przedsi ę biorca ma mo ż liwo ść takiego skalkulowania przedmiotowych op ł at aby osi ą gn ąć zamierzony w danym roku wynik ekonomiczny. Oczywistym jest równie ż fakt, i ż w trakcie roku szkolnego zmiana przedszkola jest bardzo utrudniona, w zwi ą zku z czym rodzice/opiekunowie s ą de facto przymuszeni do zaakceptowania nowej stawki. Tak wi ę c, w opinii Prezesa Urz ę du, podwy ż szanie przedmiotowych op ł at w ci ą gu „roku przedszkolnego” powinno by ć zatem wyj ą tkiem i nadto opiera ć si ę na wymiernym wska ź niku, jakim winien by ć wska ź nik inflacji. W wyroku z dnia 21.04.2006 r. (sygn. akt XVII Amc 49/05) SOKiK uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który nast ę pnie zosta ł wpisany pod poz. 756 do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone o tre ś ci: : „Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniejszej umowy, które nast ą pi poprzez zarz ą dzenie Kanclerza Wy ż szej Szkole Edukacji Zdrowotnej w Ł odzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarz ą dzenia podane zostanie do wiadomo ś ci studentów przez og ł oszenie na tablicy informacyjnej oraz w dziekanacie”. Kwestionowany zapis § 9 wzorca umownego pn. „Umowa o piek ę wychowawczo-dydaktyczn ą ” równie ż uprawnia przedsi ę biorc ę do zamieszczania informacji o zmianie wysoko ś ci czesnego na tablicy og ł osze ń . Natomiast, zdaniem Prezesa Urz ę du, kwestia ta jest istotnym warunkiem umownym, o zmianie którego rodzice/opiekunowie winni by ć informowani osobi ś cie, a nie tylko i wy łą cznie poprzez tablice og ł osze ń . Ponadto, je ż eli ww. osoby wyra żą zgod ę na nowe warunki, musi zosta ć sporz ą dzony aneks do umowy. Reasumuj ą c, w ocenie Prezesa Urz ę du wymienione postanowienie wzorca umowy wywo ł uje te same skutki prawne co przytoczone postanowienia z Rejestru, przyznaj ą c prawo przedsi ę biorcy do podwy ż szenia ceny bez precyzyjnego wskazania przyczyn oraz poinformowania zainteresowanych o tym fakcie poprzez zamieszczenie og ł oszenia na tablicy. W zwi ą zku z tym, mimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci nale ż y uzna ć je za to ż same z ww. klauzulami Rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone na podstawie wyroków S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. b) postanowienia przyznaj ą ce przedsi ę biorcy prawo do jednostronnego rozwi ą zania umowy bez uprzedniego wezwania do spe ł nienia ś wiadczenia W orzecznictwie SOKiK kwestionowano równie ż postanowienia wzorców umów, na mocy których umowa zostaje rozwi ą zana ze skutkiem natychmiastowym bez obowi ą zku wcze ś niejszego powiadomienia konsumenta w sytuacji np. opó ź nienia si ę klienta z zap ł at ą ś wiadczenia lub na skutek innych zdarze ń (np. wyd ł u ż ona nieobecno ść na kursie / zaj ę ciach). J 7 Wydaj ą c wyrok z dnia 31.10.2007 r. w sprawie uznania za niedozwolone ww. postanowienia wpisanego do Rejestru pod poz. 1350 (sygn. akt XVII Amc 90/07) o tre ś ci: „ Towarzystwo mo ż e równie ż odst ą pi ć od niniejszej umowy ze skutkiem natychmiastowym w przypadku, gdy Partycypant opó ź ni si ę powy ż ej 14 dni z wp ł at ą : a) którejkolwiek z rat okre ś lonych w par. 2 pkt. 3; b) dop ł aty wynikaj ą cej z par. 2 pkt. 4; c) odsetek okre ś lonych w par. 2 pkt. 7", S ą d podzieli ł przedstawione w pozwie stanowisko Prezesa Urz ę du, ż e w umowach o charakterze wzajemnym, odst ą pienie przez przedsi ę biorc ę od umowy bez uprzedniego wezwania konsumenta do spe ł nienia ś wiadczenia jest sprzeczne z art. 491 k.c, który stanowi, ż e je ż eli jedna ze stron dopuszcza si ę zw ł oki w wykonaniu zobowi ą zania z umowy wzajemnej, druga strona mo ż e wyznaczy ć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagro ż eniem, ż e w razie bezskutecznego up ł ywu wyznaczonego terminu b ę dzie uprawniona do odst ą pienia od umowy. Chocia ż powy ż szy przepis posiada charakter dyspozytywny, to jednak jego tre ść jest powszechnie stosowana w obrocie gospodarczym i stanowi jeden z jego dobrych obyczajów (art.385 1 § 1 k.c.). S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł tego typu postanowienia za niedozwolone, niezale ż nie od charakteru dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy. Jako przyk ł ad mo ż na poda ć cytowan ą wy ż ej klauzul ę z Rejestru wpisan ą pod poz. 1028 (dot. wzorca umowy operatora / dostawcy Internetu). W uzasadnieniu do innego wyroku, odnosz ą cego si ę do postanowienia z Rejestru z poz. 956 o tre ś ci.: „ Bezskuteczny up ł yw terminu uiszczenia raty czesnego uznaje si ę za wyra ż enie woli rezygnacji ze studiów, je ż eli zaleg ł a rata nie zosta ł a uiszczona w ci ą gu czternastu dni od dnia up ł ywu terminu uiszczenia. Rezygnacja wywo ł uje skutek pi ę tnastego dnia po up ł ywie terminu uiszczenia raty ” (sygn. akt XVII Amc 115/05), S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdzi ł , ż e „ Postanowienia zak ł adaj ą ce, i ż brak raty op ł aty za studia jest równoznaczne z rezygnacj ą ze studiów uzna ć nale ż y za sprzeczne z art. 385 1 § 1 k.c. oraz art. 385 3 pkt 9 k.c. jako nadmiernie rygorystyczne i uprawniaj ą ce pozwan ą do zastosowania wobec konsumenta wprost tak dotkliwej sankcji za nieuiszczenie op ł aty w terminie jak ą jest skre ś lenie z listy studentów, niepoprzedzone wezwaniem do zap ł aty. Za ł o ż enie, i ż brak op ł aty uznaje si ę za wyra ż enie woli rezygnacji ze studiów oznacza przyznanie szkole uprawnienia do dokonywania wi ążą cej interpretacji umowy, poprzez przyj ę cie, i ż ka ż de zaniechanie studenta w dokonaniu op ł aty jest równoznaczne z wol ą rezygnacji ze studiów .” W opinii Prezesa Urz ę du zakwestionowane postanowienie § 10 „Umowy o opiek ę wychowawczo-dydaktyczn ą ”, przewiduj ą rozwi ą zanie umowy bez wezwania konsumenta do spe ł nienia ś wiadczenia w okre ś lonym terminie pod rygorem rozwi ą zania umowy. Tak wi ę c pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, postanowienia te wywo ł uj ą te same skutki prawne co przytoczone wy ż ej postanowienia z Rejestru a w zwi ą zku z tym s ą to ż same z cytowanymi wy ż ej klauzulami niedozwolonymi. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, Prezes Urz ę du uzna ł , i ż wskazane zapisy umowne mieszcz ą si ę w hipotezach wymienionych klauzul wpisanych do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone: - tre ść § 9 wzorca umownego p.n. „Umowy o opiek ę wychowawczo-dydaktyczn ą ” w klauzulach z poz. 59, 547, 643 i 756; - tre ść 10 wzorca umownego p.n. „Umowy o opiek ę wychowawczo-dydaktyczn ą ” w klauzulach z poz. 1028 i 1350. Ad.2. W my ś l art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (...) stosowanie postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. J 8 Mówi ą c o „zbiorowym interesie konsumentów” nale ż y zaznaczy ć , i ż ustawa o ochronie (...) nie podaje jego definicji, wskazuj ą c jednak w art. 24 ust. 3, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów b ę d ą cych klientami przedsi ę biorcy, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mog ą zawrze ć z nim umow ę w zakresie sprawowania opieki nad dzieckiem. Nale ż y mie ć na uwadze, i ż z uwagi na specyfik ę dzia ł alno ś ci prowadzonej przez przedsi ę biorc ę , kr ą g klientów z którymi w kolejnych okresach zawierane s ą przedmiotowe umowy, w ka ż dym roku „przedszkolnym” jest inny. Tak wi ę c, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami okre ś lonego kr ę gu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej, licznej grupy obecnych i przysz ł ych klientów przedsi ę biorcy. Reasumuj ą c, skoro wykazano powy ż ej, i ż kwestionowane zapisy wzorca umownego s ą to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone i naruszaj ą interesy konsumentów – b ę d ą cych klientami przedsi ę biorcy, to pos ł ugiwanie si ę nimi w obrocie konsumenckim uzna ć nale ż y za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lon ą w art. 24 ust.2 pkt 1) ustawy o ochronie (…). Zgodnie z art. 28 ww. ustawy, je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania z urz ę du – ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Teresa Bajda, prowadz ą ca Przedszkole Niepubliczne „ Ź róde ł ko” w Legnicy, zobowi ą za ł a si ę do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia wzmiankowanemu naruszeniu poprzez wykre ś lenie postanowie ń umowy, naruszaj ą cych przepisy art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1) ustawy o ochronie (…), oraz przedstawi ł a projekt aneksu do „Umowy o opiek ę dydaktyczno- wychowawcz ą ”oraz wzór nowe umowy. Analizuj ą c ww. projekty Prezes Urz ę du uzna ł , i ż nie zawieraj ą one ju ż zapisów mog ą cych godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów. Wykre ś laj ą c w stosowanym w obrocie z konsumentami wzorcu umownym pn. „Umowa o opiek ę wychowawczo-dydaktyczn ą ” kwestionowane postanowienia § 9 i § 10 (patrz pkt 4 ustalonego stanu faktycznego, str. 4 decyzji), przedsi ę biorca uwzgl ę dni ł obowi ą zuj ą ce przepisy prawa, w szczególno ś ci art. 385 i nast. k.c. Nale ż y jednak wskaza ć , i ż skutkiem wykre ś lenia ww. postanowie ń powinien by ć nie tylko ich brak w nowo podpisywanych umowach, ale i tak ż e ich wykre ś lenie w aktualnie obowi ą zuj ą cych umowach, co oznacza konieczno ść aneksowania wszystkich umów istniej ą cych w obrocie, b ą d ź przynajmniej podj ę cia przez przedsi ę biorc ę udokumentowanych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zmiany wcze ś niej zawartych umów, polegaj ą cych na przedstawieniu wszystkim kontrahentom aneksów zawieraj ą cych nowe regulacje. Maj ą c powy ż sze na uwadze, nale ż a ł o orzec jak w pkt I sentencji decyzji. J 9 Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie (…) Prezes Urz ę du nak ł ada na Teres ę Bajd ę , prowadz ą c ą Przedszkole Niepubliczne „ Ż RÓDE Ł KO” w Legnicy, obowi ą zek z ł o ż enia w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowi ą za ń . W zwi ą zku z tym, nale ż a ł o orzec jak w pkt II sentencji decyzji . Stosownie do tre ś ci art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w zwi ą zku art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury we Wroc ł awiu. Z up. Prezesa UOKiK Zbigniew Jurczyk Dyrektor UOKiK Del. Wroc ł aw J 10