RGD-48/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-43/08/IW Gda ń sk, 07 pa ź dziernika 2008r. D ECYZJA NR RGD. 48/2008 I . Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lu- tego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 134, poz. 939), po przepro- wadzeniu post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko przedsi ę biorcom: Marii Wójcik - Plata i Eugeniuszowi Plata prowadz ą cym Niepubliczne Przedszkole „Morenowy Raj” w Gda ń sku – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po uprawdopodobnieniu stosowania przez tych przedsi ę biorców praktyki narusza- j ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na stosowaniu nast ę puj ą cych postanowie ń wzorca Umowy Nr……./200… o ś wiadczeniu us ł ug w Niepublicznym Przed- szkolu „Morenowy Raj” w Gda ń sku s.c. wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listo- pada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z pó ź n. zm.): 1. § 4 pkt. 2 o tre ś ci: „ Czesne jest p ł atne miesi ę cznie do 5 dnia ka ż dego miesi ą ca: (…) 2. W przypadku powstania opó ź nienia w p ł atno ś ci czesnego, Us ł ugobiorca zap ł a- ci kar ę umown ą w wysoko ś ci 1 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki po 5- tym danego mie- si ą ca p ł atno ś ci.” 2. § 8 o tre ś ci: „Us ł ugobiorca przyjmuje do akceptuj ą cej wiadomo ś ci, i ż Us ł ugodaw- ca odst ą pi od niniejszej umowy, je ż eli Us ł ugobiorca nie wniesie w ci ą gu kolejne- go miesi ą ca op ł aty za ś wiadczone us ł ugi przez Us ł ugodawc ę .” i przyj ę ciu zobowi ą zania ww. przedsi ę biorców do zaniechania zarzucanej praktyki na- ruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów poprzez usuni ę cie ze wzorca umowy kwestio- nowanych postanowie ń umownych oraz wprowadzenie stosownych aneksów do umów obowi ą zuj ą cych, nak ł ada si ę na przedsi ę biorców: Mari ę Wójcik - Plata i Eugeniusza Plata prowadz ą cych Niepubliczne Przedszkole „Morenowy Raj” w Gda ń sku obowi ą zek wykonania tego zobowi ą zania w terminie dwóch tygodni od uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji poprzez: a) wprowadzenie zmian we wzorcu Umowy Nr……./200… o ś wiadczeniu us ł ug w Nie- publicznym Przedszkolu „Morenowy Raj” w Gda ń sku s.c. zgodnie z przyj ę tym zobo- wi ą zaniem, wyra ż onym w pi ś mie z dnia 1 i 9 wrze ś nia 2008 r. w zakresie obj ę tym zarzutem w niniejszym post ę powaniu, oraz b) wycofanie, z istniej ą cych w obrocie prawnym umów postanowie ń kwestionowanych przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów poprzez aneksowanie tych umów. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - nak ł ada si ę na przedsi ę biorców: Mari ę Wójcik - Plata i Eugeniusza Plata prowadz ą cych Niepubliczne Przedszkole „Morenowy Raj” w Gda ń sku obowi ą zek przekazania informacji o realizacji przyj ę tego zobowi ą zania oraz dor ę czenia dowodów na okoliczno ść zawarcia nowych umów wed ł ug nowo opracowanego wzorca umowy za łą czonego do pisma z dnia 1 wrze ś nia 2008 r. oraz zako ń czenia procesu aneksowa- nia umów zawartych wed ł ug kwestionowanego wzorca w terminie miesi ą ca od upra- womocnienia si ę niniejszej decyzji. UZASADNIENIE W I kwartale 2008 r. przeprowadzono post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu kontrol ę wzorców umów stosowanych w obrocie konsumenckim przez przedszkola niepu- bliczne, dzia ł aj ą ce na terenie województwa pomorskiego i zachodniopomorskiego, pod k ą tem zgodno ś ci postanowie ń zawartych w tych wzorcach z przepisami Kodeksu cywilne- go, z uwzgl ę dnieniem klauzul wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uzna- nych za niedozwolone. W ramach post ę powania wyja ś niaj ą cego dokonano m.in. analizy wzorca umowy o nazwie: Umowy Nr……./200… o ś wiadczeniu us ł ug w Niepublicznym Przedszkolu „More- nowy Raj” w Gda ń sku s.c. stosowanego przez przedsi ę biorców: Pani ą Mari ę Wójcik - Plata i na Pana Eugeniusza Plata prowadz ą cych Niepubliczne Przedszkole „Morenowy Raj” w Gda ń sku. Kontrola ww. dokumentu wykaza ł a, ż e niektóre z zawartych w nim zapisów mo- g ą narusza ć zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku ze stosowaniem postanowie ń umownych uznanych przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie - S ą d Ochrony Konkurencji i Kon- sumentów, zwany dalej „ SOKiK”, za niedozwolone i wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę - powania cywilnego, zwanego dalej „ Rejestrem”. Maj ą c na uwadze zgromadzony materia ł dowodowy, postanowieniem nr 196 z dnia 22 kwietnia 2008 r., zmienionym nast ę pnie postanowieniami nr 362 z dnia 22 lipca 2008 r. i nr 464 z dnia 15 wrze ś nia 2008 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej „ Prezesem Urz ę du” lub „ Prezesem UOKiK”, wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez przedsi ę biorców: Pani ą Mari ę Wójcik - Plata i na Pana Eugeniusza Plata prowadz ą cych Niepubliczne Przedszkole „Morenowy Raj” w Gda ń sku, zwanych dalej „ Przedsi ę biorcami” lub „ Przedszkolem”, praktyk okre ś lonych w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu we wzorcu Umowy 2 Nr……./200… o ś wiadczeniu us ł ug w Niepublicznym Przedszkolu „Morenowy Raj” w Gda ń - sku s.c. nast ę puj ą cych postanowie ń : 1. § 4 pkt. 2 o tre ś ci: „ Czesne jest p ł atne miesi ę cznie do 5 dnia ka ż dego miesi ą ca: (…) 2. W przypadku powstania opó ź nienia w p ł atno ś ci czesnego, Us ł ugobiorca zap ł a- ci kar ę umown ą w wysoko ś ci 1 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki po 5- tym danego mie- si ą ca p ł atno ś ci.” 2. § 8 o tre ś ci: „Us ł ugobiorca przyjmuje do akceptuj ą cej wiadomo ś ci, i ż Us ł ugodaw- ca odst ą pi od niniejszej umowy, je ż eli Us ł ugobiorca nie wniesie w ci ą gu kolejne- go miesi ą ca op ł aty za ś wiadczone us ł ugi przez Us ł ugodawc ę .” Przedsi ę biorca, po otrzymaniu zawiadomienia o wszcz ę ciu post ę powania, do pism z dnia 12 maja 2008 r. i z dnia 1 wrze ś nia 2008 za łą czy ł nowo opracowany wzorzec umowy. Natomiast w pi ś mie z dnia 9 wrze ś nia 2008 r. o ś wiadczy ł , ż e wprowadzenie nowego wzor- ca umowy planuje od 15 wrze ś nia 2008 r., a aneksowanie umów do 15 pa ź dziernika 2008 r. Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: System o ś wiaty w Polsce obejmuje – zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 7 wrze ś nia 1991 r. o systemie o ś wiaty (tekst jednolity: Dz.U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm) – przedszkola, które mog ą by ć zarówno placówkami publicznymi, jak i niepublicznymi (art. 5 ust. 1 ww. ustawy). Z kolei, jak g ł osi preambu ł a do wymienionej ustawy o systemie o ś wia- ty, „o ś wiata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro ca ł ego spo ł ecze ń stwa”. Ś wiadczenie przez przedszkola edukacji w ramach systemu o ś wiaty jest zatem us ł ug ą o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, co potwierdza równie ż wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 lutego 2003 r., sygn. akt XVII Ama 36/02, w uzasadnieniu którego S ą d stwierdza m. in., i ż przedmiotem dzia ł ania szko ł y niepublicznej s ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, tj. edukacja. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ile- kro ć w ustawie jest mowa o przedsi ę biorcy rozumie si ę przez to przedsi ę biorc ę w rozumie- niu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz.U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095), a tak ż e osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę or- ganizacyjn ą nie maj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Przedsi ę biorcy Pani Marii Wójcik - Plata i Panu Eugeniuszowi Plata prowadz ą cych Nie- publiczne Przedszkole „Morenowy Raj” w Gda ń sku, które zosta ł o w dniu 23 marca 2006 r. wpisane do ewidencji szkó ł niepublicznych Gminy Miasta Gda ń ska pod numerem 170/P/06, jako osoby fizyczne ś wiadcz ą ce us ł ugi edukacyjne o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, s ą przedsi ę biorcami w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a) ustawy o ochronie konku- rencji i konsumentów. Zasady dzia ł ania Przedszkola „Morenowy Raj” zosta ł y okre ś lone w opracowanym Sta- tucie Przedszkola, w którym zamieszczono m.in. postanowienia reguluj ą ce wzajemne pra- wa i obowi ą zki: prowadz ą cego Przedszkole i jego pracowników, a tak ż e konsumentów ko- rzystaj ą cych z us ł ug Przedszkola. 3 W ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci ww. Przedsi ę biorcy zawieraj ą z konsumentami umowy okre ś laj ą ce zasady ś wiadczenia us ł ug dydaktycznych i opieku ń czo – wychowaw- czych. Wszczynaj ą c post ę powania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumen- tów Prezes Urz ę du zakwestionowa ł postanowienia wzorca umowy o nast ę puj ą cej tre ś ci: 1. § 4 pkt. 2 o tre ś ci: „ Czesne jest p ł atne miesi ę cznie do 5 dnia ka ż dego miesi ą ca: (…) 2. W przypadku powstania opó ź nienia w p ł atno ś ci czesnego, Us ł ugobiorca zap ł aci kar ę umown ą w wysoko ś ci 1 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki po 5- tym danego miesi ą ca p ł atno ś ci.” 2. § 8 o tre ś ci: „Us ł ugobiorca przyjmuje do akceptuj ą cej wiadomo ś ci, i ż Us ł ugodawca odst ą pi od niniejszej umowy, je ż eli Us ł ugobiorca nie wniesie w ci ą gu kolejnego mie- si ą ca op ł aty za ś wiadczone us ł ugi przez Us ł ugodawc ę .” uznaj ą c je za to ż same z postanowieniami wpisanymi do Rejestru pod nast ę puj ą cymi pozy- cjami: Poz. 726. „ Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowo- duje skre ś lenie z listy studentów.” (wpis dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 27 lutego 2006r. sygn. akt XVII Amc 105/04). Poz. 791: „W przypadku opó ź nienia w regulowaniu nale ż no ś ci za kurs szko ł a ka ż dorazowo naliczy s ł uchaczowi kar ę umown ą w wysoko ś ci 0,50 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki” (wpis dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 13 kwietnia 2006 r., sygn. akt: XVII Amc 38/05). Poz. 1016: „W przypadku nie wywi ą zania si ę s ł uchacza z warunków okre ś lonych w § 4 pkt 1 dot. terminu p ł atno ś ci Szko ł a mo ż e obci ąż y ć s ł uchacza op ł at ą w wysoko ś ci 1 PLN za ka ż dy dzie ń zw ł oki do momentu dokonania zaleg ł ej wp ł aty” (wpis doko- nany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 21 listopada 2006 r., sygn. akt: XVII Amc 135/05). Poz. 1198: „ S ł uchacz zobowi ą zany jest do op ł acenia kursu w wyznaczonych przez Organi- zatora terminach. Nieop ł acenie raty w wyznaczonym terminie powoduje skre- ś lenie z listy uczestników kursu, utrat ę prawa do rabatu za kontynuacj ę w przy- sz ł o ś ci oraz naliczenie kary umownej w wysoko ś ci 0,5 % nale ż nej kwoty za ka ż - dy dzie ń zw ł oki" (wpis dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 18 maja 2006 r. sygn. akt XVII Amc 64/05). Zgodnie z projektem nowo opracowanego wzorca umowy Przedsi ę biorca odst ą pi ł od stosowania postanowie ń § 4 pkt 2 oraz zmieni ł tre ść § 8 w nast ę puj ą cy sposób: „Us ł ugo- biorca przyjmuje do akceptuj ą cej wiadomo ś ci, i ż Us ł ugodawca odst ą pi od niniejszej umo- wy, je ż eli Us ł ugobiorca nie wniesie w ci ą gu kolejnego miesi ą ca op ł aty za ś wiadczone us ł u- gi przez Us ł ugodawc ę , mimo przes ł ania pisemnego ponaglenia do uregulowania oplat.” Tak wi ę c w nowo opracowanym wzorcu umowy: - odst ą piono od powi ę kszania czesnego, uiszczanego przez rodziców/opiekunów z opó ź nieniem, o 1 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki, - wprowadzono zapis, który przewiduje, w przypadku nie wywi ą zywania si ę przez konsumenta z obowi ą zku terminowego uiszczania czesnego, mo ż liwo ść rozwi ą za- 4 nia przez Przedszkole umowy po uprzednim pisemnym ponagleniu rodzi- ców/opiekunów do uregulowania op ł at. Ponadto wprowadzenie nowego wzorca umowy planuje si ę od 15 wrze ś nia 2008 r., a aneksowanie umów do 15 pa ź dziernika 2008 r. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez prakty- k ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga spe ł nienia dwóch przes ł anek: bezprawno ś ci dzia ł ania i naruszenia zbiorowego interesu konsumen- tów. Powo ł any wy ż ej przepis ustawy zawiera w pkt 1-3 przyk ł adowe wyliczenie praktyk zakazanych przez ustawodawc ę . Katalog ten nawi ą zuje do stosowania klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, o którym mowa w art. 479 45 Kodek- su post ę powania cywilnego, nieuczciwych praktyk rynkowych lub czynów nieuczciwej kon- kurencji oraz szeroko ujmowanego prawa konsumenta do informacji. „Zbiorowe interesy konsumentów” to prawa nieograniczonej liczby konsumentów. Nie stanowi ą one przy tym sumy indywidualnych interesów daj ą cej si ę okre ś li ć , nawet licznej, grupy konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Art. 479 43 Kodeksu post ę powania cywilnego rozszerza prawomocno ść wyroku wyda- nego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza zatem, ż e od tego mo- mentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. W uchwale 7 s ę dziów z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/2006, S ą d Najwy ż szy uzna ł , ż e praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a 1 „… jest stosowanie identycznej klauzuli jak wpisana do rejestru niedozwolonych postano- wie ń umownych przez innego przedsi ę biorc ę , który nie by ł stron ą lub uczestnikiem post ę - powania zako ń czonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru (…).” Odwo ł uj ą c si ę do ar- gumentów o charakterze celowo ś ciowym oraz kieruj ą c si ę potrzeb ą zapewnienia skutecz- no ś ci tego przepisu, S ą d Najwy ż szy podkre ś li ł , ż e „… praktyka naruszaj ą ca zbiorowe intere- sy konsumentów obejmuje równie ż przypadki wprowadzenia jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu szyku wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipote- zie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do reje- stru, która wywo ł uje takie same skutki godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru.” 1 W obowi ą zuj ą cej obecnie ustawie z dnia 16.02.2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów uregulowana zosta ł a w art. 24. 5 Nie jest wi ę c konieczna dok ł adna, literalna zbie ż no ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Niedozwolone b ę d ą równie ż takie postanowienia umów, któ- re mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . W prowadzonym post ę powaniu administracyjnym Prezes Urz ę du zakwestionowa ł praktyk ę polegaj ą c ą na stosowaniu w obrocie konsumenckim wzorca umowny, w którym zawarte zosta ł y postanowienia o tre ś ci to ż samej z klauzulami wpisanymi do rejestru nie- dozwolonych postanowie ń umownych. Po pierwsze , zakwestionowane zosta ł o m.in. postanowienie § 4 pkt 2 wzorca Umo- wy Nr……./200… o ś wiadczeniu us ł ug w Niepublicznym Przedszkolu „Morenowy Raj” w Gda ń sku s.c. uprawniaj ą ce do powi ę kszania czesnego, uiszczanego przez rodzi- ców/opiekunów z opó ź nieniem, o kar ę umowna w wysoko ś ci 1 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki. Chocia ż kwestionowane postanowienia okre ś la dodatkow ą op ł at ę pobieran ą za opó ź nienie w p ł atno ś ci czesnego jako kara umowna, to w opinii Prezesa UOKiK nie mo ż na przypisa ć jej charakteru kary umownej, poniewa ż zgodnie z art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego, b ę d ą - cego podstaw ą do zastosowania kary umownej, przewiduje si ę jej zastrze ż enie na wypa- dek niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania niepieni ęż nego. Zastrze ż ona w ww. postanowieniu § 4 pkt 2 „kara umowna” w opinii Prezesa Urz ę du - stanowi w isto- cie odsetki za zw ł ok ę w wykonaniu zobowi ą zania pieni ęż nego. Zgodnie z art. 359 § 2 1 k.c. „maksymalna wysoko ść odsetek wynikaj ą cych z czynno- ś ci prawnej nie mo ż e w stosunku rocznym przekracza ć czterokrotno ś ci wysoko ś ci stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne)”. Obecnie wska ź nik ten wynosi 7,50 %, w 2007 r. kszta ł towa ł si ę na poziomie od 5,75 proc. do 6,7 proc. 2 Tym samym maksymalne odsetki ustawowe nie mog ą aktualnie przekracza ć pozio- mu 30 % (4 x 7,50 %) w skali roku. Nale ż y ponadto zaznaczy ć , ż e zgodnie z art. 359 § 2 2 k.c., „je ż eli wysoko ść odsetek wynikaj ą cych z czynno ś ci prawnej przekracza wysoko ść od- setek maksymalnych, nale żą si ę odsetki maksymalne”. Natomiast w my ś l przepisów art. 359 § 2 3 k.c. – „postanowienia umowne nie mog ą wy łą cza ć ani ogranicza ć przepisów o odsetkach maksymalnych (…). W takim przypadku stosuje si ę przepisy ustawy”. Zdaniem Prezesa Urz ę du, okre ś lenie odsetek umownych na poziomie 1z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki powoduje, ż e b ę d ą one znacznie wy ż sze od obowi ą zuj ą cej stawki odsetek ustawowych, w tym równie ż odsetek maksymalnych, przewidzianych w przepisach Kodek- su cywilnego. W ocenie Prezesa Urz ę du postanowienia to jest to ż same m.in. z klauzulami niedo- zwolonymi wpisanymi w pozycjach m.in.: 791, 1016 i 1198 rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia 21 listopada 2006 r. (sy- gn. akt: XVII Amc 135/05) - uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne klauzul ę , o nast ę puj ą cej tre ś ci: „W przypadku nie wywi ą zania si ę s ł uchacza z warunków okre ś lonych 2 Por. na: http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/Dzienne/Stopy.htm . 6 w § 4 pkt 1 dot. terminu p ł atno ś ci Szko ł a mo ż e obci ąż y ć s ł uchacza op ł at ą w wysoko ś ci 1 PLN za ka ż dy dzie ń zw ł oki do momentu dokonania zaleg ł ej wp ł aty.’ (poz. 1016 rejestru). Równie ż postanowienie przewiduj ą ce jeszcze ni ż sze odsetki umowne uznano za nie- dozwolone wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2006 r. (sygn. akt: XVII Amc 38/05). Po uprawo- mocnieniu si ę tego orzeczenia SOKiK, pod pozycj ą 791 Rejestru wpisano postanowienie o nast ę puj ą cej tre ś ci: „W przypadku opó ź nienia w regulowaniu nale ż no ś ci za kurs szko ł a ka ż dorazowo naliczy s ł uchaczowi kar ę umown ą w wysoko ś ci 0,50 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł o- ki”. W uzasadnieniu przedmiotowego wyroku podkre ś lono, ż e - zgodnie z art. 385 1 § 1 Ko- deksu cywilnego - niedozwolone s ą postanowienia umowne, które kszta ł tuj ą prawa i obo- wi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego in- teresy. Taki charakter maj ą zdaniem S ą du postanowienia ustalaj ą ce odsetki w wysoko ś ci 0,50 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki, które s ą ra żą co wygórowane. W uzasadnieniu wyroku z dnia 18 maja 2006 r., sygn. akt XVII AmC 64/05, SOKiK uzna ł , ż e postanowienie wzorca umownego o tre ś ci „ S ł uchacz zobowi ą zany jest do op ł a- cenia kursu w wyznaczonych przez Organizatora terminach. Nieop ł acenie raty w wyzna- czonym terminie powoduje skre ś lenie z listy uczestników kursu, utrat ę prawa do rabatu za kontynuacj ę w przysz ł o ś ci oraz naliczenie kary umownej w wysoko ś ci 0,5 % nale ż nej kwo- ty za ka ż dy dzie ń zw ł oki" (poz. 1198 rejestru), z uwagi na sprzeczno ść z dobrymi obycza- jami i ra żą ce naruszenie interesów konsumentów, poprzez spe ł nienie przes ł anek art. 385 1 § 1 kc i art. 385 3 pkt 17 kc stanowi ą niedozwolone postanowienie umowne. Tak wi ę c, za wykazane i udowodnione uzna ć nale ż y, i ż kwestionowane postanowie- nie § 4 pkt 2 stosowanego wzorca umowy mie ś ci si ę w hipotezach klauzul 791, 1016 i 1198 wpisanych do Rejestru postanowie ń wzorców uznanych za niedozwolone. Po wtóre wyniki porównania tre ś ci § 8 wzorca Umowy Nr……./200… o ś wiadczeniu us ł ug w Niepublicznym Przedszkolu „Morenowy Raj” w Gda ń sku s.c. z tre ś ci ą klauzuli wpi- sanej na podstawie wyroku SOKiK z dnia 27 lutego 2006r. sygn. akt XVII Amc 105/04 do Rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych pod pozycj ą 726 o tre ś ci: „ Nieusprawie- dliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studentów.” wskazuj ą na identyczno ść skutków wywo ł ywanych przez te uregulowania, których nie niweluje odr ę bno ść sformu ł owa ń . W uzasadnieniu przywo ł anego wyroku SOKiK stwierdzi ł , ż e zapis o tre ś ci „ Nieuspra- wiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studentów” narusza dobre obyczaje i interesy konsumentów tj. art. 385 1 kc. Art. 385 1 § 1 kodeksu cywilnego stanowi, ż e postanowienia umowy zawieranej z kon- sumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obo- wi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy (niedo- zwolone postanowienia umowne). Konsument jako s ł absza strona stosunku prawnego sta- j ą c wobec przedsi ę biorcy – profesjonalisty podlega szczególnej ochronie. W szczególno ś ci naruszaj ą w sposób ra żą cy interesy konsumentów dzia ł ania przedsi ę biorcy sprzeczne z przepisami prawa. Art. 491 § 1 kc stanowi, ż e gdy jedna ze stron dopuszcza si ę zw ł oki w wykonaniu zobowi ą zania z umowy wzajemnej, druga strona mo ż e wyznaczy ć jej odpo- wiedni dodatkowy termin do wykonania zobowi ą zania z zaznaczeniem, ż e w razie bezsku- tecznego up ł ywu wyznaczonego terminu b ę dzie uprawniona do odst ą pienia od umowy. Chocia ż powy ż szy przepis posiada charakter dyspozytywny, tzn. zale ż ny od woli stron to jego tre ść jest powszechnie stosowana w obrocie gospodarczym i stanowi jeden z jego dobrych obyczajów. Powy ż sze potwierdza równie ż cho ć by wyrok S ą du Apelacyjnego w 7 Katowicach z dnia 5 stycznia 2000 r. (sygn. akt IAca 817/99), w którym s ą d orzek ł , i ż „sa- ma zw ł oka w spe ł nieniu ś wiadczenia nie daje podstaw do odst ą pienia od umowy w ś wietle art. 491 § 1 kc, który warunkuje jego skuteczno ść od wyznaczenia drugiej stronie odpo- wiedniego, dodatkowego terminu”. Dobre obyczaje we wzajemnych relacjach Przedsi ę biorcy i konsumentów wymagaj ą , aby w omówionym przypadku zastosowanie znalaz ł przepis art. 491 §1 Kodeksu cywilne- go, zgodnie z którym, dopiero po up ł ywie dodatkowego, wyznaczonego konsumentowi terminu do wykonania ś wiadczenia pieni ęż nego, Przedsi ę biorca winien mie ć zapewnione prawo do odst ą pienia od umowy i skre ś lenia dziecka z listy wychowanków. Zdaniem Prezesa Urz ę du zakwestionowane postanowienia § 8 wzorca Umowy Nr……./200… o ś wiadczeniu us ł ug w Niepublicznym Przedszkolu „Morenowy Raj” w Gda ń - sku s.c., pomimo ró ż nic w tre ś ci, s ą to ż same z cytowan ą wy ż ej klauzul ą niedozwolon ą . Wywo ł uj ą one to ż same skutki prawne co ww. postanowienie Rejestru, wi ążą c prawo przedsi ę biorcy do odst ą pienia od umowy z niewykonaniem zobowi ą zania przez konsumen- ta, bez uprzedniego wyznaczenia konsumentowi dodatkowego terminu do jego wykona- nia. Analiza porównawcza zakwestionowanego postanowienia wzorca umowy oraz cyto- wanego postanowienia wpisanego do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wskazuje, ż e kwestionowane postanowienie wyczerpuje przes ł anki postanowie ń uznanych za niedozwolone. Zakwestionowany zapis umowy nie ma wprawdzie identycznego brzmie- nia, jednak ż e w ocenie Prezesa Urz ę du, wyk ł adnia jego tre ś ci prowadzi do wniosku, ż e mie ś ci si ę w hipotezach przytoczonych klauzul niedozwolonych. Skutkuje to uznaniem, ż e uprawdopodobniona zosta ł a bezprawno ść dzia ł ania Przed- si ę biorcy, polegaj ą ca na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Do stwierdzenia stosowania przedmiotowych praktyk niezb ę dne jest ponadto wyka- zanie, i ż bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w interes konsumentów dotyczy ł o tzw. zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naru- szeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć - potencjalnych klientów Przedsi ę biorcy. Niezgodnym z prawem dzia ł aniem Przedsi ę biorcy mog ł a bowiem zosta ć dotkni ę ta nieograniczona liczba osób, tzn. wszystkie osoby do któ- rych adresowana jest oferta przedsi ę biorcy. Prowadz ą cy Niepublicznym Przedszkolu „Morenowy Raj” w Gda ń sku w toku post ę po- wania przekazali propozycje zmian kwestionowanych postanowie ń wzorca Umowy Nr……./200… o ś wiadczeniu us ł ug w Niepublicznym Przedszkolu „Morenowy Raj” w Gda ń - sku s.c. poprzez opracowanie nowego wzorca umowy z którego osuni ę to zapis o powi ę k- szaniu czesnego, uiszczanego przez rodziców/opiekunów z opó ź nieniem, o 1 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki wprowadzaj ą c jednocze ś nie postanowienie, który przewiduje, w przypadku nie wywi ą zywania si ę przez konsumenta z obowi ą zku terminowego uiszczania czesnego, mo ż liwo ść rozwi ą zania przez Przedszkole umowy po uprzednim pisemnym ponagleniu ro- dziców/opiekunów do uregulowania op ł at. Ww. Przedsi ę biorcy zadeklarowali równie ż za- miar aneksowania umów wykonywanych, a zawieraj ą cych kwestionowane postanowienia. W ś wietle powy ż szego, w niniejszej sprawie zachodz ą podstawy do zastosowania art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 8 Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy, je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naru- szaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania- ż e przedsi ę bior- ca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 24 powo ł anej ustawy, a przedsi ę biorca, które- mu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Zdaniem Prezesa Urz ę du, w niniejszej sprawie spe ł nione zosta ł y przes ł anki do wyda- nia decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Okoliczno ś ci sprawy uprawdopodobniaj ą stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe inte- resy konsumentów, polegaj ą cych na pos ł ugiwaniu si ę w obrocie konsumenckim wzorcami umownymi, w których zamieszczone zosta ł y klauzule wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Prowadz ą cy Niepublicznym Przedszkolu „Morenowy Raj” w Gda ń - sku zobowi ą zali si ę do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia wskazanym powy- ż ej naruszeniom poprzez aneksowanie umów wykonywanych i wprowadzenie w ż ycie no- wo opracowanego wzorca umowy Zaproponowane przez Przedsi ę biorc ę zmiany kwestionowanych postanowie ń wzorca umowy uwzgl ę dniaj ą , w ocenie Prezesa Urz ę du, obowi ą zuj ą ce przepisy prawa. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy Prezes Urz ę du na ł o ż y ł na Przedsi ę biorc ę obowi ą - zek z ł o ż enia - w terminie miesi ą ca od uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji – informacji o realizacji przyj ę tego zobowi ą zania oraz dostarczenia dowodów na okoliczno ść zawarcia nowych umów wed ł ug nowo opracowanego wzorca umowy za łą czonego do pisma z dnia 1 wrze ś nia 2008 r. oraz zako ń czenia procesu aneksowania umów zawartych wed ł ug kwe- stionowanego wzorca w terminie miesi ą ca od uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Wobec powy ż szego orzeczono, jak w sentencji. POUCZENIE: Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę - gowego w Warszawie- S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch ty- godni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i konsumentów Zast ę pca Dyrektora Delegatury w Gda ń sku Wojciech Wojtkowiak Otrzymuj ą : Maria Wójcik - Plata i Eugeniusz Plata 9 Niepubliczne Przedszkole „Morenowy Raj” s.c. ul. Marusarzówny 17 80- 288 Gda ń sk 10