RWR-47/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-19/08/KK Wroc ł aw, 02.10.2008 r. DECYZJA RWR 47/2008 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 Rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko El ż biecie Kot prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Pielgrzymkowo – Turystyczne El ż bieta Kot ul. NMP 1, 59 – 220 Legnica - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zamieszczenie we wzorcu umownym pn. „ Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro P-T „El ż bieta ” nast ę puj ą cych zapisów: 1). § 4: „ (…). Organizator zastrzega sobie prawo, o ile zajdzie taka potrzeba, do realizowania nieznacznych zmian w programie co nie stanowi zmiany warunków umowy ”; 2). § 6 in fine: „ (…) W obu przypadkach organizator do ł o ż y wszelkich stara ń , aby zapewni ć uczestnikowi alternatywn ą ofert ę . Przy dokonywaniu zwrotu wp ł aconych kwot odsetki nie przys ł uguj ą . ”; 3). § 7: „ Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany ceny oferowanej imprezy gdy zaistniej ą okoliczno ś ci zmian cen niezale ż nie od organizatora. Tego rodzaju zmiana nie stanowi zmian warunków umowy. ”; 4). § 8: „ Rezygnacja z uczestnictwa mo ż e nast ą pi ć tylko w formie pisemnej i powoduje obci ąż enia uczestnika: 10% ogólnej nale ż no ś ci powy ż ej 30 dni przed rozpocz ę ciem imprezy; 20% ogó ł nej nale ż no ś ci mi ę dzy 30 a 21 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy; 50% ogólnej nale ż no ś ci mi ę dzy 20 a 7 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy; 100% ogólnej nale ż no ś ci je ż eli rezygnacja nast ą pi ł a pó ź niej ni ż 7 dni przed rozpocz ę ciem imprezy. ”; 5). § 11 in principio: „ Organizator nie odpowiada za baga ż i rzeczy osobiste uczestnika. ”; 6). § 11 in fine: „ Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci za niezrealizowanie powy ż szej umowy, je ż eli przyczyny takiego stanu rzeczy nie zosta ł y przez organizatora zawinione. Nie uwa ż a si ę za wad ę realizacji powy ż szej umowy je ż eli zosta ł a ona spowodowana przez osoby fizyczne lub prawne nie pozostaj ą ce z organizatorem w stosunku prawnym. ”; 7). § 13: „ Reklamacje dotycz ą ce realizacji powy ż szej umowy mo ż na zg ł asza ć jedynie w formie pisemnej w ci ą gu 7 dni od daty realizacji umowy. ”; które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 (45) kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone i nakazuje si ę zaniechania jej stosowania. II. Na podstawie 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 Rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko El ż biecie Kot prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Pielgrzymkowo – Turystyczne El ż bieta Kot ul. NMP 1, 59 – 220 Legnica - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów umarza si ę jako bezprzedmiotowe post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez tego przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , polegaj ą cej na zamieszczeniu we wzorcu umownym pn. „ Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro P-T „El ż bieta ” nast ę puj ą cego zapisu: § 6: „Organizator zastrzega sobie prawo do odwo ł ania imprezy nie pó ź niej ni ż 14 dni przed jej rozpocz ę ciem. Odwo ł anie w okresie krótszym ni ż 7 dni mo ż e zaistnie ć tylko w przypadku zadzia ł ania czynników „si ł y wy ż szej”. III. Na podstawie art. 106 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 Rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939), nak ł ada si ę na El ż biet ę Kot prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Pielgrzymkowo – Turystyczne El ż bieta Kot ul. NMP 1, 59 – 220 Legnica , kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 7.714 z ł (s ł ownie: siedem tysi ę cy siedemset czterna ś cie z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa. UZASADNIENIE W zwi ą zku z dzia ł aniami Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zw. dalej tak ż e Prezesem Urz ę du) zwi ą zanymi z kontrol ą wzorców umownych stosowanych przez organizatorów turystyki, wroc ł awska Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadzi ł a czynno ś ci kontrolne dotycz ą ce prowadzonej przez El ż biet ę Kot dzia ł alno ś ci gospodarczej pod firm ą Biuro Pielgrzymkowo – Turystyczne El ż bieta Kot ul. NMP 1, 59 – 220 Legnica. Prezes Urz ę du w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego wst ę pnie ustali ł , i ż dzia ł alno ść przedsi ę biorcy mo ż e odbywa ć si ę z naruszeniem przepisów prawa uzasadniaj ą cym wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. (dowód: karta 7) 2 W zwi ą zku z powy ż szym - Postanowieniem nr 110/2008 z dnia 16.04.2008 - Prezes Urz ę du, wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez El ż biet ę Kot praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsument ó w, o której stanowi art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) (zw. dalej tak ż e ustaw ą o ochronie (… )) polegaj ą cej na umieszczeniu w punktach § 4, § 6, § 7, § 8, § 11 in principio, § 11 in fine oraz § 13 u ż ywanego wzorca umownego pn. „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro P-T „El ż bieta” (zw. dalej tak ż e Umow ą ) zapisów, które s ą wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym stanowi art. 479 45 Kpc . (dowód: karta 1-2) Zgodnie z punktem II Postanowienia nr 110/2008 – Prezes Urz ę du zaliczy ł w poczet materia ł u dowodowego sprawy dowody uzyskane w trakcie post ę powania wyja ś niaj ą cego prowadzonego pod sygn. RWR 402-1/08/KK. (dowód: karta 1-2) W trakcie post ę powania El ż bieta Kot poinformowa ł a Prezesa Urz ę du, i ż stosuje ona nowe ogólne warunki uczestnictwa w organizowanych przez siebie imprezach. El ż bieta Kot wyja ś ni ł a, i ż poprzednio stosowane warunki uczestnictwa, zawieraj ą ce kwestionowane zapisy nie by ł y stosowane w praktyce, dlatego konsumenci korzystaj ą cy z oferowanych przez ni ą us ł ug nie doznali w zwi ą zku z ich obowi ą zywaniem jakiejkolwiek szkody. (dowód: karta 27) Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Strona post ę powania: – El ż bieta Kot od 01.04.1999 r. prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Pielgrzymkowo – Turystyczne El ż bieta Kot ul. NMP 1, 59 – 220 Legnica. Zgodnie z tre ś ci ą wpisu do Ewidencji Dzia ł alno ś ci Gospodarczej przedmiotem prowadzonej przez El ż biet ę Kot dzia ł alno ś ci jest m.in. dzia ł alno ść organizatora turystyki. W ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci El ż bieta Kot zawiera z konsumentami umowy uczestnictwa w organizowanych przez ni ą imprezach. (dowód: karta 7 – 13, 16, 17, 19) 2. W dniu 01.02.2008 r. El ż bieta Kot w ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej pos ł ugiwa ł a si ę wzorcem umownym pn. „ Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro P.-T. ”El ż bieta” zawieraj ą cym m.in. nast ę puj ą ce zapisy: 1). § 4: „ (…). Organizator zastrzega sobie prawo, o ile zajdzie taka potrzeba, do realizowania nieznacznych zmian w programie co nie stanowi zmiany warunków umowy ”; 2). § 6: „ Organizator zastrzega sobie prawo do odwo ł ania imprezy nie pó ź niej ni ż 14 dni przed jej rozpocz ę ciem. Odwo ł anie w okresie krótszym ni ż 7 dni mo ż e zaistnie ć tylko w przypadku zadzia ł ania czynników „si ł y wy ż szej”. W obu przypadkach organizator do ł o ż y wszelkich stara ń , aby zapewni ć uczestnikowi alternatywn ą ofert ę . Przy dokonywaniu zwrotu wp ł aconych kwot odsetki nie przys ł uguj ą . ”; 3). § 7: „ Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany ceny oferowanej imprezy gdy zaistniej ą okoliczno ś ci zmian cen niezale ż nie od organizatora. Tego rodzaju zmiana nie stanowi zmian warunków umowy. ”; 3 4). § 8: „ Rezygnacja z uczestnictwa mo ż e nast ą pi ć tylko w formie pisemnej i powoduje obci ąż enia uczestnika: 10% ogólnej nale ż no ś ci powy ż ej 30 dni przed rozpocz ę ciem imprezy; 20%”ogó ł nej nale ż no ś ci mi ę dzy 30 a 21 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy; 50% ogólnej nale ż no ś ci mi ę dzy 20 a 7 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy; 100% ogólnej nale ż no ś ci je ż eli rezygnacja nast ą pi ł a pó ź niej ni ż 7 dni przed rozpocz ę ciem imprezy. ”; 5). § 11 in principio: „ Organizator nie odpowiada za baga ż i rzeczy osobiste uczestnika. ”; 6). § 11 in fine: „ Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci za niezrealizowanie powy ż szej umowy, je ż eli przyczyny takiego stanu rzeczy nie zosta ł y przez organizatora zawinione. Nie uwa ż a si ę za wad ę realizacji powy ż szej umowy je ż eli zosta ł a ona spowodowana przez osoby fizyczne lub prawne nie pozostaj ą ce z organizatorem w stosunku prawnym. ”; 7). § 13: „Reklamacje dotycz ą ce realizacji powy ż szej umowy mo ż na zg ł asza ć jedynie w formie pisemnej w ci ą gu 7 dni od daty realizacji umowy.” (dowód: karta 7) 3. W Rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone zamieszczono mi ę dzy innymi nast ę puj ą ce klauzule: ad 1. Klauzula nr 179 : „ Almatur ma prawo dokonywania zmian w imprezie (...) niezw ł ocznie poinformuje o nich klientów (...). Nie dotyczy to jednak dokonywania zmian obiektywnie uznanych za ma ł o istotne, jak na przyk ł ad zmiana zakwaterowania bez obni ż enia standardu w obr ę bie tej samej miejscowo ś ci, zmiana kolejno ś ci ś wiadcze ń itp .”; (wyrok SOKiK w Warszawie z dnia 20.10.2004 r. sygn. akt XVII Amc 91/03); ad 2. Klauzula nr 1044: „ C.K. i T. IRTOM zastrzega sobie prawo do odwo ł ania imprezy z przyczyn od siebie niezale ż nych (decyzje w ł adz pa ń stwowych, dzia ł anie si ł y wy ż szej) bez ponoszenia kosztów. Klientowi nie przys ł uguje z tego powodu odszkodowanie. ”, (wyrok SOKiK w Warszawie z dnia 28.12.2006 r., sygn. akt XVII Amc 161/05); ad 3. Klauzula nr 91: „ Biuro zastrzega sobie prawo niewielkich zmian w programie oraz zmiany ceny imprezy turystycznej w zwi ą zku ze zmian ą kosztów transportu, ś wiadcze ń hotelowych, cen walut itp. ”, (wyrok SOKiK w Warszawie z dnia 19.04.2004 r., sygn. akt XVII Amc 59/03); ad 4. Klauzula nr 359 : „ Organizator z uwagi na poniesione koszty ma prawo dokonania potr ą ce ń z wniesionych przez klienta op ł at, wed ł ug poni ż szych zasad: b)10% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie do 44-31 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, c) 35% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie 30-22 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, d) 50% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie 21-15 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, e) 75% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie 14-8 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, f)100% warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie krótszym ni ż 8 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy. ”, (wyrok SOKiK w Warszawie z dnia 10.11.2004 r., sygn. akt XVII Amc 80/03); ad 5. Klauzula nr 417: „ Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci za zagubiony, skradziony lub zniszczony w czasie imprezy baga ż Uczestnika .” (wyrok SOKiK w Warszawie z dnia 02.02.2005 r., sygn. akt XVII Amc 104/04); ad 6. Klauzula nr 582: „ Nie uwa ż a si ę za wady imprezy niedoci ą gni ęć zawinionych przez osoby trzecie nie pozostaj ą ce w stosunku prawnym z 4 Organizatorem, a tak ż e tych, za które z mocy prawa Organizator nie mo ż e odpowiada ć . ”, (wyrok SOKiK w Warszawie z dnia 12.01.2005 r. sygn. akt XVII Amc 85/04); ad 7. Klauzula nr 560: „ Reklamacje dot. Realizacji powy ż szej imprezy mo ż na zg ł asza ć wy łą cznie w formie pisemnej w ci ą gu 7 dni od zako ń czenia imprezy. ”, (wyrok SOKiK w Warszawie z dnia 22.09.2005 r., sygn. akt XVII Amc 76/04). 4. W trakcie post ę powania, El ż bieta Kot o ś wiadczy ł a, i ż zrezygnowa ł a ze stosowania uprzednio obowi ą zuj ą cych warunków umów i wprowadzi ł a nowy wzorzec umowny pod nazw ą „Ogólne Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Pielgrzymkowo – Turystyczne „El ż bieta” El ż bieta Kot. W zakresie kwestionowanych uprzednio postanowie ń , przedsi ę biorca wprowadzi ł nast ę puj ą ce rozwi ą zania: • par. 5 ust. 1 i 2 „1. W przypadku wyst ą pienia nieprzewidzianych okoliczno ś ci, niezale ż nych od Organizatora, przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej, w wyniku których organizator jest zmuszony zmieni ć istotne warunki umowy z Klientem – Organizator niezw ł ocznie powiadomi o tym Klienta na pi ś mie lub w inny skuteczny sposób, ustalony wcze ś niej z Klientem. W takiej sytuacji Klient powinien poinformowa ć niezw ł ocznie Organizatora na pi ś mie czy: - przyjmuje proponowan ą zmian ę umowy, albo – odst ę puje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej czy tez innych kosztów i op ł at. 2. Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany programu imprezy turystycznej lub informacji zawartych w katalogu przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej lub w uzasadnionych przypadkach w trakcie trwania imprezy turystycznej, jednak ż e zmiany te nie mog ą powodowac zmian istotnych postanowie ń umowy, o których mowa w pkt 1 a standard i zakres ś wiadcze ń zostanie zachowany.” • Par. 6 ust. 1 „(…) Cena ustalona w umowie mo ż e ulec zmianie pod warunkiem, ż e Organizator udokumentuje wp ł yw na podwy ż szenie ceny jednej z nast ę puj ą cych okoliczno ś ci: - wzrostu kosztów transportu, - wzrostu op ł at urz ę dowych, podatków lub op ł at nale ż nych za takie us ł ugi jak lotniskowe, za ł adunkowe lub prze ł adunkowe w portach morskich i lotniczych, wzrostu kursu walut.” • Par. 12 ust. 3 „Organizator w przypadku rezygnacji z udzia ł u w imprezie odst ą pienia od umowy przez Klienta zastrzega sobie prawo do pobierania od Klienta odst ę pnego z tytu ł u poniesionych udokumentowanych kosztów, w wysoko ś ciach, które mog ą osi ą gn ąć poziom: - do 25% ceny imprezy je ż eli z ł o ż enie rezygnacji nast ą pi ł o mi ę dzy 30 a 14 dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, - do 50 % ceny imprezy je ż eli z ł o ż enie rezygnacji nastapi ł o mi ę dzy 13 a 7 dniem przed data rozpocz ę cia imprezy, - do 90 % ceny imprezy je ż eli z ł o ż enie rezygnacji nast ą pi ł o na 6 dni przed rozpocz ę ciem imprezy, chyba ze Klient wska ż e osob ę zobowi ą zuj ą ca si ę wst ą pi ć w jego wszelkie prawa i obowi ą zki.” 5 • pomini ę to zapis w przedmiocie ograniczenia odpowiedzialno ś ci za zakupiony baga ż ; • § 11 ust. 1 i 2 „1. Organizator odpowiada za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie jest spowodowane wy łą cznie: - dzia ł aniem lub zaniechaniem Klienta, - dzia ł aniem lub zaniechaniem osób trzecich, nieuczestnicz ą cych w wykonaniu us ł ug przewidzianych w umowie, je ś li tych dzia ł a ń lub zaniecha ń nie mo ż na by ł o przewidzie ć lub unikn ąć , - si łą wy ż sz ą . 2. Organizator ponosi odpowiedzialno ść za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie us ł ug w czasie imprezy turystycznej do wysoko ś ci rzeczywi ś cie poniesionej szkody przez Klienta, jednak nie wy ż szej ni ż dwukrotna warto ść ceny imprezy turystycznej. Ograniczenie odpowiedzialno ś ci organizatora nie dotyczy szkód na osobie.” • § 10 ust. 3 „Reklamacj ę w formie pisemnej Klient winien z ł o ż y ć najpierw u przedstawiciela Organizatora, a z chwil ą braku jej pozytywnego za ł atwienia na miejscu – równie ż w formie pisemnej skierowa ć do Organizatora, w ci ą gu 14 dni po wykonaniu us ł ugi.” (dowód: karta 26, 27) Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: 1.Interes publicznoprawny Podstaw ą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e powy ż sze mia ł o miejsce, pozwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1 ustawy, którym jest okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interes ó w przedsi ę biorców i konsument ó w. Zdaniem Prezesa Urz ę du rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy s ą lub b ę d ą klientami El ż biety Kot w zwi ą zku z prowadzon ą przez ni ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą pod firm ą Biuro Pielgrzymkowo – Turystyczne El ż bieta Kot ul. NMP 1, 59 – 220 Legnica. Interes publicznoprawny przejawia si ę bowiem tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi s ł owy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez Prezesa Urz ę du dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie (…) . 2. Przes ł anki art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 usatwy o ochronie konkurencji i konsumentów Art. 24 ust.1 ustawy o ochronie (…) stanowi, i ż „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. ” , natomiast art. 24 ust. 2 okre ś la, i ż „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie 6 postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego. (…).” Do stwierdzenia praktyki, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, i ż przedsi ę biorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zosta ł y wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym stanowi art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wy ż ej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) , za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego . Nale ż y w tym miejscu wskaza ć , i ż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c. ) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł faktycznie stosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Tym niemniej nale ż y pami ę ta ć , ż e art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie . Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego . Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(…) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „ (…) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (…)”. Nie jest zatem konieczna literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Niedozwolone b ę d ą zatem takie postanowienia umów, 7 które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, a której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Przedmiotem niniejszego post ę powania jest wykazanie, ż e wy ż ej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du zapisy wzorca umownego stosowanego przez El ż biet ę Kot przy zawieraniu umów na uczestnictwo w imprezie turystycznej, s ą to ż same z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego mi ę dzy innymi pod pozycjami: 179, 1044, 91, 359, 417, 582, 560. W wyroku z dnia 20.10.2004 r., S ą d Okr ę gowy w Warszawie S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII 91/03) uzna ł za niedozwolon ą klauzul ę umown ą , postanowienie wpisane nast ę pnie do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycj ą 179, wedle tre ś ci którego „Almatur ma prawo dokonywania zmian w imprezie (...) niezw ł ocznie poinformuje o nich klientów (...). Nie dotyczy to jednak dokonywania zmian obiektywnie uznanych za ma ł o istotne, jak na przyk ł ad zmiana zakwaterowania bez obni ż enia standardu w obr ę bie tej samej miejscowo ś ci, zmiana kolejno ś ci ś wiadcze ń itp ”. Wg oceny S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów postanowienie o wskazanej wy ż ej tre ś ci daje organizatorowi imprezy uprawnienie do jednostronnego kszta ł towania praw i obowi ą zków stron, poprzez przyznanie organizatorowi prawa do jednostronnej zmiany bez wa ż nych przyczyn istotnych cech ś wiadczenia, upowa ż niaj ą c go tym samym do arbitralnego uznania, które zmiany maj ą ma ł o istotny charakter, ograniczaj ą c lub wy łą czaj ą c odpowiedzialno ść kontrahenta konsumenta z tego tytu ł u; podczas gdy, okoliczno ś ci które jednostronnie mo ż e on uzna ć za ma ł o istotne, mog ą mie ć dla konsumenta znaczenie podstawowe. Z uwagi na to w ocenie SOKiK zapis taki jest przejawem lekcewa ż enia stanowiska konsumenta i stawia go automatycznie w niekorzystnym po ł o ż eniu. Dzia ł anie takie wype ł nia znamiona post ę powania okre ś lonego w art. 385 (3) pkt 19 i pkt 2 kc. Zapis ten nak ł ada na konsumenta obowi ą zek wykonania zobowi ą zania, mimo niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania przez jego kontrahenta. Postanowienie takie jest tak ż e postanowieniem niedozwolonym (art. 385 (3) pkt 22 kc). Przedsi ę biorca El ż bieta Kot równie ż zastrzeg ł a sobie w umowie mo ż liwo ść dokonywania jednostronnych zmian w oferowanych konsumentom ś wiadczeniach. Zmian tych El ż bieta Kot dokonywa ć mo ż e „o ile zajdzie taka potrzeba”, a zmiany te s ą „nieznaczne”. W Warunkach uczestnictwa brak jest bli ż szego sprecyzowania kryteriów jakim nale ż y si ę pos ł ugiwa ć si ę przy ocenie wagi dokonywanej zmiany. Skutkiem powy ż szego, przedsi ę biorca ma mo ż liwo ść dokonywania bardzo szerokich zmian w uprzednio przedstawionej konsumentowi ofercie. Je ś li zmiany te obejm ą kilka z oferowanych uprzednio ś wiadcze ń , mo ż e okaza ć si ę , i ż zmieniona oferta w sposób istotny odbiega od produktu który zakupi ł konsument. Dzia ł anie takie zatem w ra żą cy sposób godzi w interesy klienta i sprzeczne jest z dobrymi obyczajami. Konkluduj ą c, poniewa ż kontekst znaczeniowy s ł ów „zmiany ma ł o istotne” i „nieznaczne zmiany” jest bardzo zbli ż ony, za ś skutki stosowania przedmiotowego postanowienia przez El ż biet ę Kot s ą analogiczne ze skutkami klauzuli wpisanej do rejestru postanowie ń wzorca umowy uznanych za niedozwolone, Prezes Urz ę du uzna ł wymieniony wy ż ej zapis za to ż samy ze wskazanym postanowieniem wpisanym pod pozycj ę 179 rejestru klauzul, czemu nie przecz ą odmienno ś ci wynikaj ą ce z ró ż nic w sformu ł owaniu i u ż ytych zwrotach porównywanych klauzul. W wyroku z dnia 28.12.2006 r. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie (sygn.akt XVII Amc 161/05) uzna ł za niedozwolon ą klauzul ę umown ą (wpisan ą do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod pozycj ą 1044) 8 postanowienie o nast ę puj ą cej tre ś ci „ C.K. i T. IRTOM zastrzega sobie prawo do odwo ł ania imprezy z przyczyn od siebie niezale ż nych (decyzje w ł adz pa ń stwowych, dzia ł anie si ł y wy ż szej) bez ponoszenia kosztów. Klientowi nie przys ł uguje z tego powodu odszkodowanie ”. Skutkiem powy ż szego zapisu jest wy łą czenie odpowiedzialno ś ci organizatora turystyki wobec konsumenta za niewykonanie zobowi ą zania. Postanowienia za ś , które wy łą czaj ą lub istotnie ograniczaj ą odpowiedzialno ść wzgl ę dem konsumenta za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania uwa ż ane s ą za niedozwolone (art. 385 (3) pkt 2 kc). W opisanej sytuacji konsument pozbawiony zostaje wszelkich roszcze ń jakie przys ł uguj ą mu w zwi ą zku z niewykonaniem umowy przez organizatora imprezy. Postanowienie § 6 Warunków uczestnictwa stosowanych przez El ż biet ę Kot stanowi, i ż „ (…) W obu przypadkach organizator do ł o ż y wszelkich stara ń , aby zapewni ć uczestnikowi alternatywn ą ofert ę . Przy dokonywaniu zwrotu wp ł aconych kwot odsetki nie przys ł uguj ą . ” W ocenie Prezesa Urz ę du tre ść tego postanowienia mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Z uwagi na cel obu postawie ń oraz skutki jakie ich obowi ą zywanie powoduje, zachodzi mi ę dzy nimi to ż samo ść . Konsekwencj ą umieszczania tego typu zapisu w umowie jest ograniczenie odpowiedzialno ś ci maj ą tkowej organizatora turystyki za nienale ż yte wykonanie umowy. Post ę puj ą c w ten sposób przedsi ę biorcy pomijaj ą bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą ce przepisy ustawy o us ł ugach turystycznych reguluj ą ce odpowiedzialno ść organizatora turystyki. Wg ustawy o us ł ugach turystycznych art. 14 ust. 6 i 7 je ż eli klient, zgodnie z ust. 5, odst ę puje od umowy lub je ż eli organizator odwo ł uje imprez ę turystyczn ą z przyczyn niezale ż nych od klienta, klient ma prawo, wed ł ug swojego wyboru: 1) uczestniczy ć w imprezie zast ę pczej o tym samym lub wy ż szym standardzie, chyba ż e zgodzi si ę na imprez ę o ni ż szym standardzie za zwrotem ró ż nicy w cenie; 2) żą da ć natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych ś wiadcze ń . W razie zaistnienia takiej sytuacji klient mo ż e dochodzi ć odszkodowania za niewykonanie umowy, chyba ż e odwo ł anie imprezy turystycznej nast ą pi ł o z powodu : 1) zg ł oszenia si ę mniejszej liczby uczestników ni ż liczba minimalna okre ś lona w umowie, a organizator powiadomi ł o tym klienta na pi ś mie w uzgodnionym terminie; 2) si ł y wy ż szej. Ustawowo ukszta ł towana odpowiedzialno ść organizatora turystyki przydaje zatem uczestnikowi imprezy uprawnienie nie tylko do domagania si ę zwrotu przekazanych organizatorowi ś wiadcze ń pieni ęż nych, ale równie ż prawo do domagania si ę uczestnictwa w innej imprezie (o tym samym lub wy ż szym standardzie). U ż yte w klauzuli wpisanej do rejestru pod nr 1044 sformu ł owanie „ nie przys ł uguje (...) odszkodowanie” zawiera w sobie wszelkie ś wiadczenia jakich konsument mo ż e żą da ć w zwi ą zku z niewykonaniem zobowi ą zania. B ę d ą to zarówno odsetki z tytu ł u opó ź nienia w zwrocie kosztów imprezy – przys ł ugiwa ć one b ę d ą od dnia nast ę puj ą cego po dniu odrzucenia przez klienta oferty skorzystania z imprezy zast ę pczej, jak i np. ró ż nica ceny zakupu dro ż szej oferty – w razie skorzystania z innej oferty, u innego organizatora. Celem naprawienia szkody organizator obowi ą zany jest podj ąć wszelkie dzia ł ania zmierzaj ą ce do jej usuni ę cia. Z uwagi na powy ż sze, za ograniczenie odpowiedzialno ś ci uzna ć nale ż y przekszta ł cenie ustawowego obowi ą zku organizatora turystyki równie ż zaw ęż enie przez organizatora imprezy ustawowego obowi ą zku do naprawienia szkody, jedynie w podjecie stara ń o jej naprawienie. Organizator imprezy powinien umo ż liwi ć konsumentowi uczestnictwo w imprezie zast ę pczej o tym samym lub wy ż szym standardzie. Postanowienie wprowadzone przez El ż biet ę Kot, prowadzi w ocenie Prezesa Urz ę du do istotnego ograniczenia odpowiedzialno ś ci kontrahenta wobec konsumenta (art. 385 (3) pkt 2 kc). Skutkiem takich postanowie ń mo ż e by ć pozbawienie (ograniczenia) konsumenta dwóch podstawowych uprawnie ń przys ł uguj ą cych w ramach re ż imu odpowiedzialno ś ci kontraktowej: odsetek, które s ą swoist ą form ą naprawienia szkody zwi ą zan ą z nieuprawnionym korzystaniem z nienale ż nych ś rodków pieni ęż nych, ł atw ą do udowodnienia i dochodzenia (przys ł uguj ą one bowiem 9 w okre ś lonej wysoko ś ci (w nn. przypadku w wysoko ś ci odsetek ustawowych) oraz nale żą si ę za okres od dnia wymagalno ś ci ś wiadczenia, do dnia zap ł aty) oraz uprawnienia do uczestnictwa w imprezie „zast ę pczej”. Tak ą za ś form ą rekompensaty konsument bardzo cz ę sto b ę dzie ż ywotnie zainteresowany ze wzgl ę dów czysto praktycznych, zwi ą zanych z zarezerwowanym ju ż w okre ś lonym terminie tzw. czasem wolnym, ograniczon ą liczb ą ofert na rynku na zaplanowany termin, a co za tym idzie potrzeb ą podj ę cia wzmo ż onych stara ń celem znalezienie innej imprezy turystycznej, dogodnej pod wzgl ę dem liczby miejsc, warunków, itp. Wobec powy ż szego Prezes Urz ę du uzna ł wymieniony wy ż ej zapis za to ż samy ze wskazanym postanowieniem wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycj ą 1044, czemu nie przecz ą odmienno ś ci wynikaj ą ce z ró ż nic w sformu ł owaniu i u ż ytych zwrotach porównywanych klauzul. W wyroku z dnia 19.04.2004 r. (sygn. akt XVII Amc 59/03) S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone, postanowienie umowne wpisane nast ę pnie do rejestru postanowie ń wzorca umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 91, o tre ś ci : „ Biuro zastrzega sobie prawo niewielkich zmian w programie oraz zmiany ceny imprezy turystycznej w zwi ą zku ze zmian ą kosztów transportu, ś wiadcze ń hotelowych, cen walut itp .”; ponadto w wyroku z dnia 24 listopada 2004r. (sygn. akt XVII Amc 119/03) S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienie, które nast ę pnie zosta ł o wpisane pod poz. 297 do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone o tre ś ci: „ Mazur Pol zastrzega sobie prawo zmian cen imprezy z powodu zmiany: przepisów prawnych i podatkowych, kursów walut, cen paliwa, taryf przewozowych, cen us ł ug hotelarskich oraz innych maj ą cych wp ł ywa na kalkulacj ę .” S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów wskaza ł , i ż postanowienie o przywo ł anym brzmieniu sprzeczne jest z art.385 (1) § 1 k.c. i art.385 (3) 10 k.c. Wpisany do rejestru zapis, uprawnia ł kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez wa ż nej przyczyny wskazanej w tej umowie, skutkiem czego zawarta w umowie cena nie mia ł a charakteru wi ążą cego strony. Przybiera ł a ona posta ć jedynie „niezobowi ą zuj ą cej propozycji”, podczas gdy cena imprezy turystycznej stanowi istotny czynnik wp ł ywaj ą cy na wybór przez konsumenta konkretnej oferty i kontrahenta. Powy ż sza klauzula dawa ł a przedsi ę biorcy mo ż liwo ść pobierania ceny wy ż szej ni ż okre ś lona w dacie zawarcia umowy, m.in. z przyczyn le żą cych po stronie przedsi ę biorcy (np. nieudolno ś ci w zawieraniu umów ze swoimi kontrahentami, w których nie zagwarantowano stabilnych cen). W efekcie powy ż szego, konsument skuszony atrakcyjn ą cenowo ofert ą , zmuszony móg ł by ć zap ł aci ć cen ę wy ż sz ą ni ż oferowa ł y inne biura podró ż y. Takie post ę powanie jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza interes konsumentów. W tre ś ci wzorca umownego którym pos ł ugiwa ł a si ę El ż bieta Kot znalaz ł o si ę postanowienie o brzmieniu: „ Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany ceny oferowanej imprezy gdy zaistniej ą okoliczno ś ci zmian cen niezale ż ne od organizatora. Tego rodzaju zmiana nie stanowi zmian warunków umowy”. Konstruuj ą c powy ż sze postanowienie, przedsi ę biorca przypisa ł sobie uprawnienie do jednotonnej ingerencji w uprzednio zawart ą umow ę , podczas gdy za niedozwolone postanowienie umowne uznaje si ę takie, które uprawnia kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez wa ż nej przyczyny podanej w umowie (art. 385 (3) pkt 10 kc. Tak samo kwalifikowane s ą te postanowienia umowne, które przewiduj ą uprawnienie kontrahenta konsumenta do okre ś lenia lub podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznani konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy art. 385 (3) pkt 20 kc. Podobnej zmiany przedsi ę biorca mo ż e zatem dokona ć jednostronnie, z przyczyn nieuzasadnionych, a ponadto nie zapewniaj ą c konsumentowi prawa do odst ą pienia od umowy, zastrzegaj ą c sobie przy tym, i ż tego typu zmiana nie jest zmian ą umowy. Z tre ś ci zapisu wnioskowa ć mo ż na tak ż e, i ż zmiany (uzasadniaj ą ce w 10 ocenie przedsi ę biorcy zmian ę ceny) zaj ść mog ą równie ż w czasie trwania imprezy. W konsekwencji zatem, ich skutkiem mo ż e by ć sytuacja kiedy uczestnicz ą cy w imprezie turystycznej konsument faktycznie nie wie ile zap ł aci za ś wiadczenia z których korzysta, pomimo zap ł acenia ca ł o ś ci zgodnie ustalonej ceny. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych cena ustalona w umowie nie mo ż e by ć podwy ż szona, chyba ż e umowa wyra ź nie przewiduje mo ż liwo ść podwy ż szenia ceny, a organizator turystyki udokumentuje wp ł yw na podwy ż szenie ceny jednej z nast ę puj ą cych okoliczno ś ci: 1) wzrostu kosztów transportu; 2) wzrostu op ł at urz ę dowych, podatków lub op ł at nale ż nych za takie us ł ugi, jak lotniskowe, za ł adunkowe lub prze ł adunkowe w portach morskich i lotniczych; 3) wzrostu kursów walut. Zmiany ceny, powoduj ą cej wzrost us ł ugi dokona ć mo ż na tylko w okresie 20 dni przed dat ą wyjazdu. Z uwagi na powy ż sze, w ocenie Prezesa Urz ę du obowi ą zuj ą cy we wzorcu umownym stosowanym przez El ż biet ę Kot zapis umowny godzi w uregulowania ustawowe. Postanowienie powy ż sze gwarantuje organizatorowi imprezy mo ż liwo ść dokonania jednostronnej zmiany umowy – zgodnie za ś z art. 385 (3) pkt 10 kc w razie w ą tpliwo ś ci uwa ż a si ę , ż e niedozwolonymi postanowieniami umownymi s ą te, które w szczególno ś ci: uprawniaj ą kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez wa ż nej przyczyny wskazanej w umowie; za niedozwolone postanowienie umowne traktowa ć równie ż nale ż y postanowienie, które przewiduje uprawnienie kontrahenta konsumenta do okre ś lenia lub podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy, bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. Postanowienie umowne, którym pos ł ugiwa ł a si ę El ż bieta Kot dawa ł o jej uprawnienie do zmiany ceny imprezy. Zmiana ta mog ł a zosta ć wprowadzona przez przedsi ę biorc ę niemal w ka ż dych okoliczno ś ciach. Postanowienie w swej tre ś ci nie zawiera ł o bowiem ż adnych kryteriów, którymi przedsi ę biorca móg ł by si ę w sposób obiektywny pos ł u ż y ć dla zmiany ceny imprezy. Takim obiektywnym miernikiem z pewno ś ci ą nie jest zdarzenie zmian cen niezale ż nie od organizatora. Zwróci ć nale ż y uwag ę na to, i ż organizator w pe ł ni ponosi przed kontrahentami – konsumentami (uczestnikami imprezy) odpowiedzialno ść za sprzedany im uprzednio produkt pod wzgl ę dem tre ś ci, jako ś ci i przedmiotu ś wiadczenia. Na us ł ug ę t ą sk ł ada si ę wspó ł dzia ł anie wielu osób, które bardzo cz ę sto s ą wykonawcami lub pomocnikami organizatora, bior ą cymi udzia ł w wykonaniu zlecenia. Istota imprezy turystycznej – co najmniej dwie us ł ugi turystyczne tworz ą ce jednolity program (…) art. 3 pkt 2 ustawy o us ł ugach turystycznych - sprowadza si ę do zorganizowania us ł ugi z wykorzystaniem „podwykonawców” – pilotów, przewodników, hotelarzy, restauratorów itp.,. Cena ś wiadczonych przez nich us ł ug sk ł ada si ę oczywi ś cie na koszt imprezy, tym niemniej jest ona kalkulowana przez organizatora we w ł a ś ciwym czasie, tak aby móg ł on przedstawi ć klientom okre ś lon ą cen ę , za zmiany której niezale ż nie od wy ż ej wskazanych okoliczno ś ci b ę dzie on zawsze ponosi ł odpowiedzialno ść . Nie mo ż e by ć bowiem tak, aby wysoko ść oferowanej konsumentowi ceny ulega ł a wielokrotnym zmianom w zale ż no ś ci od ceny wskazanej przez poszczególnych podwykonawców; w takiej sytuacji nawet podczas imprezy turystycznej jej uczestnik móg ł by nie zna ć rzeczywistych kosztów przedsi ę wzi ę cia. Zapis powy ż szy s ł u ż y zatem jedynie pozornemu usprawiedliwieniu zmian cen przez przedsi ę biorc ę , w istocie za ś prowadzi do nieuzasadnionego ograniczenia jego odpowiedzialno ś ci, z tego za ś wzgl ę du godzi w dobre obyczaje. Z uwagi na wymierne, finansowe konsekwencje takiego post ę powania, uzna ć je nale ż y równie ż za godz ą ce w sposób ra żą cy w interesy konsumenta. Wprowadzaj ą c podobne rozwi ą zanie przedsi ę biorca nie zagwarantowa ł konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. Z uwagi na brzmienie § 8 Warunków uczestnictwa w sytuacji rezygnacji przez konsumenta z imprezy z powodu podwy ż szenia ceny, przedsi ę biorca b ę dzie móg ł domaga ć si ę od niego ponadto kary umownej rezygnacja z uczestnictwa mo ż e 11 nast ą pi ć tylko w formie pisemnej i powoduje obci ąż enie uczestnika (…) okre ś lon ą procentowo kar ą umown ą , co tym bardziej dyskryminuje powy ż sze postanowienie. Z uwagi na powy ż sze, w ocenie Prezesa Urz ę dy, mimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci postanowienia zawartego we wzorcu umownym którym pos ł uguje si ę El ż bieta Kot stwierdzi ć nale ż y jego to ż samo ść ze wskazan ą klauzul ą niedozwolon ą , wpisan ą do rejestru postanowie ń pod pozycj ą 91. W wyroku z dnia 10.11.2004 r. (sygn. akt XVII Amc 80/03) S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone, postanowienie umowne wpisane nast ę pnie do rejestru postanowie ń wzorca umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 359, o tre ś ci: „ Organizator z uwagi na poniesione koszty ma prawo dokonywania potr ą ce ń z wniesionych przez klienta op ł at, wg poni ż szych zasad: b) 10 % warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie do 44 – 31 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, c) 35 % warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie 30 – 22 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, d) 50 % warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie 21 – 15 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, e) 75 % warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacj ą nast ą pi w terminie14 – 8 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, f) 100 % warto ś ci imprezy, je ż eli rezygnacja nast ą pi w terminie krótszym ni ż 8 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy”. W ocenie S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, tego typu uregulowanie narusza zasad ę ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń i powoduje nierównomierne roz ł o ż enie praw i obowi ą zków stron umowy. Stanowi tak ż e niedozwolon ą klauzul ę umown ą w ś wietle art. 385 (3) pkt 12 kc gdy ż wy łą cza obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, równie ż wówczas kiedy konsument rezygnuje z wykonania umowy. Zapis powy ż szy pozwala przedsi ę biorcy na potr ą cenie ze ś wiadczenia konsumenta kwoty w sposób dowolny, bez wskazania kryteriów które uzasadnia ł yby potr ą cenie w okre ś lonej wysoko ś ci. W tre ś ci wzorca umownego, którym pos ł ugiwa ł a si ę El ż bieta Kot znalaz ł si ę zapis Rezygnacja z uczestnictwa mo ż e nast ą pi ć tylko w formie pisemnej i powoduje obci ąż enia uczestnika: 10% ogólnej nale ż no ś ci powy ż ej 30 dni przed rozpocz ę ciem imprezy; 20%”ogó ł nej nale ż no ś ci mi ę dzy 30 a 21 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy; 50% ogólnej nale ż no ś ci mi ę dzy 20 a 7 dniem przed rozpocz ę ciem imprezy; 100% ogólnej nale ż no ś ci je ż eli rezygnacja nast ą pi ł a pó ź niej ni ż 7 dni przed rozpocz ę ciem imprezy. Podobnie zatem jak w postanowieniu umownym uznanym przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolon ą klauzul ę umown ą , tak i w nn. sprawie przedsi ę biorca wskaza ł we wzorcu wysoko ść odst ę pnego jakie konsument musi zap ł aci ć w przypadku rozwi ą zania umowy. Kwota ta nie zosta ł a jednak odniesiona przez przedsi ę biorc ę do rzeczywi ś cie poniesionych kosztów, nie wskazano innych miarodajnych kryteriów ustalenia tej nale ż no ś ci. Skutkiem takiego zapisu, ś wiadczenia stron umowy o imprez ę turystyczn ą nie s ą ekwiwalentne. W ocenie Prezesa Urz ę du z uwagi na zasady uczciwo ś ci i dobre obyczaje, jak równie ż przys ł uguj ą ce konsumentowi prawo do odst ą pienia od umowy o imprez ę turystyczn ą , odst ę pne – je ś li jest zastrze ż one w umowie - winno by ć ukszta ł towane w odniesieniu do kosztów rzeczywi ś cie poniesionych przez organizatora. Na takie rozwi ą zanie wskazuje te ż brzmienie art. 385 (3) pkt 12 kc – uznaj ą cego za niedozwolone postanowienie wy łą czaj ą ce obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci . Do powy ż szego doda ć nale ż y, i ż z uwagi na przedmiot ś wiadczonych przez organizatorów turystyki us ł ug, organizator imprezy turystycznej ma mo ż liwo ść zaoferowania tego samego produktu innemu nabywcy i sprzedania go, bez obni ż ania ceny. W takiej sytuacji organizator imprezy nie ponosi ż adnej szkody w zwi ą zku z rezygnacj ą z imprezy przez konsumenta. Procentowe okre ś lenie ś wiadczenia jakie przys ł uguje organizatorowi turystyki w zwi ą zku z rezygnacj ą z imprezy turystycznej przez klienta, nie odpowiada wi ę c faktycznie poniesionej przez przedsi ę biorc ę szkodzie, co skutkowa ć mo ż e równie ż 12 uzyskaniem przez przedsi ę biorc ę nieuzasadnionych korzy ś ci. W sytuacji rezygnacji przez klienta z imprezy pó ź niej ni ż 7 dni przed rozpocz ę ciem imprezy, obowi ą zany on jest zap ł aci ć przedsi ę biorcy 100 % uiszczonej ceny, co w wypadku ponownej sprzeda ż y przez organizatora turystyki wycieczki, wyjazdu itp. mo ż e prowadzi ć do uzyskanie przez niego korzy ś ci nawet w podwójnej wysoko ś ci. Umieszczenie w Warunkach uczestnictwa przedmiotowego postanowienia ś wiadczy o nadu ż ywaniu przez przedsi ę biorc ę w stosunkach z konsumentami swej uprzywilejowanej pozycji, co nale ż y oceni ć jako dzia ł anie nierzetelne i naruszaj ą ce interesy s ł abszej strony umowy. Podnie ść tak ż e nale ż y, i ż Warunki uczestnictwa nie przewiduj ą analogicznego obowi ą zku zap ł aty kary umownej, czy te ż odst ę pnego na wypadek braku realizacji umowy przez przedsi ę biorc ę . Zdaniem Prezesa Urz ę du takie ukszta ł towanie wzajemnych praw i obowi ą zków stosunku pomi ę dzy stronami umowy stanowi prób ę przerzucenia na konsumentów ryzyka prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej i ra żą co narusza dobre obyczaje. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę uzna ć nale ż y, i ż skutek stosowania przez El ż biet ę Kot zakwestionowanego postanowienia jest zatem identyczny ze skutkiem stosowania postanowienia wpisanego do rejestru klauzul niedozwolonych pod poz. 359. Tym samym, mimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, nale ż y stwierdzi ć to ż samo ść porównywanych powy ż ej zapisów. W wyroku z dnia 02.02.2005 r. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone, postanowienie umowne wpisane do rejestru postanowie ń wzorca umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 417, o tre ś ci: „ Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci za zagubiony, skradziony lub zniszczony w czasie imprezy baga ż Uczestnika ” (sygn. akt XVII Amc 104/04). Organizator imprezy turystycznej ponosi odpowiedzialno ść za wszystkie swoje dzia ł ania i zaniechania przedsi ę wzi ę te w zwi ą zku z organizowan ą imprez ą turystyczn ą . Zakres odpowiedzialno ś ci organizatora turystyki oraz sytuacje w których mo ż e si ę on ekskulpowa ć okre ś lone zosta ł y w art. 11 a ustawy o us ł ugach turystycznych. Odpowiedzialno ś ci ą organizatora imprezy obj ę ty jest tak ż e baga ż uczestnika. Odpowiedzialno ść ta dotyczy zarówno sytuacji gdy baga ż powierzony zosta ł organizatorowi, tj. gdy organizator w taki sposób zadysponowa ł baga ż em, i ż uczestnik nie mo ż e sprawowa ć nad nim kontroli, tj. od momentu przekazania baga ż u przez uczestnika imprezy organizatorowi przy wsiadaniu do ś rodka transportu, poprzez ewentualne prze ł adunki czy roz ł adunek baga ż y, a ż po jego oddanie w ł a ś cicielowi, jak i tzw. baga ż u podr ę cznego. Przewóz baga ż u, jest zazwyczaj jednym z elementów wykonania umowy o us ł ug ę turystyczn ą st ą d brak jest mo ż liwo ś ci wy łą czenia w tym zakresie odpowiedzialno ś ci organizatora imprezy; organizator imprezy nie mo ż na pozbawi ć konsumenta ochrony zwi ą zanej z zagubieniem, skradzeniem, zniszczeniem itp. baga ż u, przerzucaj ą c na niego samego odpowiedzialno ść za ten baga ż . Art. 385 (3) pkt 2 kc zakazuje wy łą czenia lub istotnego ograniczenia odpowiedzialno ś ci wzgl ę dem konsumenta za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania. El ż bieta Kot w swoich postanowieniach umownych pos ł u ż y ł a si ę postanowieniem „ Organizator nie odpowiada za baga ż i rzeczy osobiste uczestnika. ” Odnosz ą c powy ż sze postanowienie do tre ś ci klauzuli wpisanej pod pozycj ą 417 zwróci ć nale ż y uwag ę , i ż poj ę ciem baga ż u obj ę te s ą wszystkie przewo ż one przez podró ż nego rzeczy. S ą to zatem przedmioty stanowi ą ce tzw. baga ż podr ę czny, który zwyczajowo podró ż ny przewozi bezpo ś rednio przy sobie, jak i przedmioty które oddawane s ą organizatorowi do przewiezienia na miejsce podró ż y. Jeden jak i drugi „baga ż ” zawiera rzeczy osobiste, czyli takie, które co do zasady przeznaczone s ą do wy łą cznego korzystania z nich przez konkretn ą osob ę . We wzorcu umownym którym pos ł uguje si ę El ż bieta Kot wprowadzono poj ę cie „baga ż u” i „rzeczy osobistych uczestnika”. Dokonuj ą c analizy tych poj ęć z uwzgl ę dnieniem zasad wyk ł adni 13 literalnej i celowo ś ciowej przyj ąć nale ż y, i ż poj ę ciem rzeczy osobistych przedsi ę biorca obj ęł y tzw. baga ż podr ę czny oraz przedmioty osobiste posiadane przez uczestnika bezpo ś rednio przy/na sobie. Umowa o imprez ę turystyczn ą jest umow ą nazwan ą , szczegó ł owo uregulowan ą w ustawie o ś wiadczenie us ł ug turystycznych. Przepisy ustawy wskazuj ą co i w jaki sposób umowa taka winna okre ś la ć , oraz w jaki sposób umowa ta powinna zosta ć wykonana. Regulacja zawarta w ustawie, nie jest jednak regulacj ą pe ł n ą , kompletna skutkiem czego w oparciu o przepis art. 11 ustawy o us ł ugach turystycznych w zakresie nieuregulowanym ustaw ą do umów z klientami zawieranych przez organizatorów turystyki i po ś redników turystycznych stosuje si ę przepisy Kodeksu cywilnego oraz inne przepisy dotycz ą ce ochrony konsumenta. Umowa o imprez ę turystyczn ą zawiera w sobie cechy innych umów, w tym umowy przewozu. Przewóz baga ż u i zasady odpowiedzialno ś ci za nienale ż yte wykonanie tej czynno ś ci uregulowane s ą w kodeksie cywilnym (art. 778 § 1 i 2 kc) oraz prawie przewozowym (Dz.U. z …… Nr ….. poz. z pó ź n. zm.). Zgodnie z art. 63 prawa przewozowego – które znajdzie zastosowanie z uwagi na brzmienie art. 11 ustawy o us ł ugach turystycznych w zw. z art. 778 § 2 kc - Za rzeczy, które podró ż ny przewozi ze sob ą pod w ł asnym nadzorem, przewo ź nik ponosi odpowiedzialno ść , je ż eli szkoda powsta ł a z jego winy. Przepis § 2 tego przepisu, stanowi z kolei, i ż przewo ź nik odpowiada za przewo ż one przez podró ż nego rzeczy jak za przesy ł k ę , je ż eli podró ż ny umie ś ci je, bez mo ż liwo ś ci sprawowania nad nimi sta ł ego nadzoru, w miejscu wskazanym przez przewo ź nika lub na ten cel przeznaczonym. Przepis art. 778 § 1 kc modyfikuje odpowiedzialno ść za przewóz baga ż u „podr ę cznego” obci ąż aj ą c t ą odpowiedzialno ś ci ą przewo ź nika, gdy szkoda wynik ł a z winy umy ś lnej lub ra żą cego niedbalstwa przewo ź nika, pami ę ta ć jednak nale ż y, ż e je ś li przewóz realizowany jest w wykonaniu umowy o imprez ę turystyczn ą , to odpowiedzialno ść ta podlega ł a dalszej modyfikacji z uwagi na brzmienie art. 11 a ustawy o us ł ugach turystycznych, który pozwala organizatorowi na ekskulpacj ę je ś li niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie jest spowodowane wy łą cznie: 1) dzia ł aniem lub zaniechaniem klienta; 2) dzia ł aniem lub zaniechaniem osób trzecich, nieuczestnicz ą cych w wykonywaniu us ł ug przewidzianych w umowie, je ż eli tych dzia ł a ń lub zaniecha ń nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć , albo 3) si łą wy ż sz ą . Organizator turystyki nie mo ż e zatem ca ł kowicie wy łą czy ć swojej odpowiedzialno ś ci – równie ż za baga ż podr ę czny uczestnika imprezy. Odpowiedzialno ść organizatora imprezy za pozosta ł e rzeczy osobiste we wskazanym wy ż ej rozumieniu tj. przewo ż onych „na sobie” opiera ć si ę b ę dzie na zasadach ogólnych okre ś lonych w art. 471 i n kc, oczywi ś cie z modyfikacjami zawartymi w ustawie o us ł ugach turystycznych. Zapis umowny którym pos ł ugiwa ł a si ę El ż bieta Kot jest tak ż e niezgodny z przepisem art. 385 (3) pkt 2 kc – w razie w ą tpliwo ś ci uwa ż a si ę , ż e niedozwolonymi postanowieniami umownymi s ą te, które wy łą czaj ą lub istotnie ograniczaj ą odpowiedzialno ść wzgl ę dem konsumenta za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania . Wobec powy ż szego Prezes Urz ę du uzna ł wymienione wy ż ej zapisy za to ż same z postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul pod pozycj ą 417, czego nie naruszaj ą odmienno ś ci wynikaj ą ce z ró ż nic w sformu ł owaniu i u ż ytych zwrotach porównywanych klauzul. Wyrokiem z dnia 12.01.2005 r. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII 85/04) uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne, wpisane nast ę pnie do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycj ą 582, o tre ś ci: Nie uwa ż a si ę za wady imprezy niedoci ą gni ęć zawinionych przez osoby trzecie nie pozostaj ą ce w stosunku prawnym z organizatorem, a tak ż e tych za które z mocy prawa Organizator nie mo ż e odpowiada ć . Formu ł uj ą c taki zapis organizator turystyki wkracza w ustawowo uregulowan ą sfer ę odpowiedzialno ś ci organizatora turystyki za 14 zorganizowan ą imprez ę turystyczn ą . Zakres tej odpowiedzialno ś ci ukszta ł towany zosta ł w przytoczonym ju ż wy ż ej art. 11 a ustawy o us ł ugach turystycznych. El ż bieta Kot pos ł ugiwa ł a si ę w stosowanym wzorcu postanowieniem wedle tre ś ci którego Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci za niezrealizowanie powy ż szej umowy, je ż eli przyczyny takiego stanu rzeczy nie zosta ł y przez organizatora zawinione. Nie uwa ż a si ę za wad ę realizacji powy ż szej umowy je ż eli zosta ł a ona spowodowana przez osoby fizyczne lub prawne nie pozostaj ą ce z organizatorem w stosunku prawnym. ” Wprowadzaj ą c tego typu postanowienie, El ż bieta Kot stara si ę ograniczy ć swoj ą odpowiedzialno ść . Powo ł any przepis art. 11 a ustawy o us ł ugach turystycznych pozwala organizatorowi imprezy turystycznej na uchylenie si ę od odpowiedzialno ś ci z tytu ł u niewykonania lub nienale ż ytego wykonania imprezy, z powo ł aniem si ę na odpowiedzialno ść osoby trzeciej tylko wtedy gdy dzia ł anie lub zaniechanie dotyczy osób nieuczestnicz ą cych w wykonaniu us ł ug przewidzianych w umowie, je ż eli tych dzia ł a ń lub zaniecha ń nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć ; w pozosta ł ych za ś przypadkach organizator nie b ę dzie ponosi ł odpowiedzialno ś ci o ile niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy wyniknie z dzia ł a ń lub zaniecha ń samego klienta, b ą d ź te ż si ł y wy ż szej. Dla ustalenia odpowiedzialno ś ci organizatora turystyki nie jest miarodajna kwestia jego zawinienia, jak próbuje to uczyni ć El ż bieta Kot. Prezes Urz ę du ju ż wy ż ej wskaza ł , i ż specyfika umowy o imprez ę turystyczna zwi ą zana jest m.in. z tym, i ż przy jej wykonaniu organizator pos ł uguje si ę osobami trzecimi, z tego ju ż chocia ż by wzgl ę du sprzeczne z dobrymi obyczajami by ł oby takie ukszta ł towanie odpowiedzialno ś ci organizatora, aby móg ł si ę on zwolnic z odpowiedzialno ś ci powo ł uj ą c si ę na dzia ł anie lub zaniechanie osób trzecich. Z podobn ą sytuacj ą mogliby ś my mie ć bowiem do czynienia na ka ż dym etapie wykonania us ł ugi – pocz ą wszy do ś rodka transportu, poprzez noclegi, wy ż ywienie, inne czynno ś ci wynikaj ą ce ze specyfiki zorganizowanej imprezy. Zakwestionowane postanowienie narusza przepis art. 385 (3) pkt 2 kc istotnie ograniczaj ą c odpowiedzialno ść wzgl ę dem konsumenta za nienale ż yte wykonanie umowy. Maj ą c na uwadze powy ż sze uzna ć nale ż y, i ż postanowienie którym pos ł ugiwa ł a si ę El ż bieta Kot we wzorcu umownym jest postanowieniem to ż samym z postanowieniem wpisanym do rejestru klauzul pod pozycj ą 582. Wyrokiem z dnia 22.09.2005 r. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII Amc 76/04) uzna ł , za niedozwolone postanowienie umowne, wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycj ą nr 560 o tre ś ci: Reklamacje dot. realizacji powy ż szej imprezy mo ż na zg ł asza ć wy łą cznie w formie pisemnej w ci ą gu 7 dni od zako ń czenia imprezy. Zapis ten godzi w sposób ra żą cy w interesy konsumentów, jest te ż przejawem nierównorz ę dnego traktowania konsumenta. Uzale ż nia odpowiedzialno ść kontrahenta od zachowania okre ś lonej formy i terminu powiadomienia o roszczeniach wynikaj ą cych z nienale ż ytego wykonania umowy. El ż bieta Kot pos ł uguje si ę w swoim wzorcu umownym postanowieniem o tre ś ci „ Reklamacje dotycz ą ce realizacji powy ż szej umowy mo ż na zg ł asza ć jedynie w formie pisemnej w ci ą gu 7 dni od daty realizacji umowy. ” Podobnie jak ma to miejsce w klauzuli wpisanej do rejestru postanowie ń wzorca umowy uznanych za niedozwolone, tak ż e w nn. sprawie przedsi ę biorca wprowadza stosunkowo krótki okres czasu na zg ł oszenie roszcze ń zwi ą zanych z nienale ż ytym wykonaniem umowy o imprez ę turystyczn ą oraz żą da zg ł oszenia nieprawid ł owo ś ci w formie pisemnej. W ocenie Prezesa Urz ę du wymogi powy ż sze okre ś lone s ą zbyt rygorystycznie. Nie mo ż na wykluczy ć sytuacji, i ż zg ł oszenie roszcze ń i ich rozpatrzenie uzasadnione b ę dzie ju ż podczas trwania imprezy, kiedy zachowanie formy pisemnej mo ż e by ć utrudnione ale i zb ę dne dla za ł atwienia roszcze ń konsumenta. Przepis art. 16 b ust.1 ustawy o us ł ugach turystycznych stanowi, ż e je ś li w trakcie trwania imprezy turystycznej klient stwierdza wadliwe wykonanie umowy, powinien niezw ł ocznie zawiaodmic o tym wykonawc ę us ł ug oraz organizatora turystyki, w sposób odpowiedni do rodzaju 15 us ł ugi. W tej sytuacji na ł o ż enie na konsumenta obowi ą zku zachowania szczególnej formy sprzeczne jest z dobrymi obyczajami, z uwagi za ś na mog ą ce z tego powodu powsta ć konsekwencje maj ą tkowe zwi ą zane z dochodzeniem roszcze ń , w sposób ra żą cy godzi równie ż w interesy konsumenta. Z kolei termin zastrze ż ony dla zg ł oszenia roszcze ń konsumenta jest bardzo krótki. Okres jednego tygodnia nast ę puj ą cego bezpo ś rednio po powrocie z imprezy turystycznej b ę dzie w przewa ż aj ą cej liczbie przypadków okresem zbyt krótkim aby konsument móg ł zg ł osi ć roszczenia. Bezpo ś rednio po powrocie z wypoczynku, ludzie zazwyczaj próbuj ą wdro ż y ć si ę w bie żą ce obowi ą zki, naros ł e podczas ich nieobecno ś ci w domu, miejscu pracy itp. Wskazanie tak krótkiego okresu czasu z ca łą pewno ś ci ą nie uzasadnia obawa o trudno ś ci w ustaleniu okoliczno ś ci zdarzenia uzasadniaj ą cego (b ą d ź nie) odpowiedzialno ść . Pami ę ta ć nale ż y, i ż w imprezach turystycznych udzia ł bierze wi ę ksza grupa ludzi, która mo ż e potwierdzi ć lub zaprzeczy ć przedstawionym zdarzeniom, ponadto na miejscu imprezy turystycznej jest opiekun – wyznaczony przez organizatora, kontrahenci uczestnicz ą cy w wykonaniu imprezy itp. st ą d co do zasady, nie ma przeszkód ku temu aby w odleglejszym okresie czasu nie by ł o mo ż na rzetelnie tej odpowiedzialno ś ci ustali ć . Z uwagi na powy ż sze, w ocenie Prezesa Urz ę du równie ż zastrze ż ony stosunkowo krótki termin na zg ł oszenie roszcze ń godzi w dobre obyczaje, ra żą co naruszaj ą c interesy konsumenta. Maj ą c na uwadze powy ż sze uzna ć nale ż y, i ż postanowienie którym pos ł ugiwa ł a si ę El ż bieta Kot we wzorcu umownym jest postanowieniem to ż samym z postanowieniem wpisanym do rejestru klauzul pod pozycj ą 560. Zgodnie z powy ż szym wykazano, i ż kwestionowane zapisy umów mieszcz ą si ę w klauzulach uznanych przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone: - tre ść § 4 Warunków uczestnictwa … - w klauzuli z poz. 179; - tre ść § 6 in fine Warunków uczestnictwa … - w klauzuli z poz. 1044; - tre ść § 7 Warunków uczestnictwa … - w klauzuli z poz. 91; - tre ść § 8 Warunków uczestnictwa … - w klauzuli z poz. 359; - tre ść § 11 in principio Warunków uczestnictwa … – w klauzuli z poz. 417; - tre ść § 11 in fine Warunków uczestnictwa … – w klauzuli z poz. 582; - tre ść § 13 Warunków uczestnictwa … - w klauzuli z poz. 560; Prezes Urz ę du wskaza ć pragnie, i ż wyrokach z dnia 6.06.2008 r. (sygn. akt XVII Ama 139/07) oraz z dnia 07.08.2008 r. (sygn. akt XVII Ama 19/08) S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów potwierdzi ł , i ż za niedozwolon ą klauzul ę umown ą mo ż e by ć uznana nie tylko klauzula identyczna z klauzul ą wpisan ą do rejestru klauzul niedozwolonych, ale tak ż e klauzula o tre ś ci zbli ż onej, której stosowanie wywiera taki sam skutek, jak stosowanie klauzuli wpisanej do rejestru . W pierwszym z powo ł anych wyroków S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów wskaza ł , i ż „... klauzule wpisane do Rejestru pod pozycjami 1 i 927 nie zawieraj ą identycznych sformu ł owa ń – z postanowie ń stosowanych przez przedsi ę biorc ę wynika ł o, i ż pobiera on op ł at ę 5 % w przypadku odst ą pienia od umowy przez Nabywc ę z przyczyn za które przedsi ę biorca nie ponosi odpowiedzialno ś ci - co jednak nie oznacza ż e nie mog ą mie ć zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Przeciwnie z wpisu poz. 1 Rejestru wynika, ż e niedopuszczalne jest naliczanie kary umownej w wysoko ś ci 5 % bez wzgl ę du na to jaka jest przyczyna odst ą pienia od umowy (zakres szerszy ni ż § 10 pkt 3 a), a z wpisu pos. 927 Rejestru wynika, ż e niedopuszczalne jest naliczanie kary umownej w wysoko ś ci 5 %, w przypadku gdy rozwi ą zanie umowy nast ę puje z przyczyn le żą cych po stronie konsumenta (zakres cz ęś ciowo zawieraj ą cy si ę w zapisie § 10 pkt 3a). 16 3. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów W my ś l art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) stosowanie postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Mówi ą c o „zbiorowym interesie konsumentów” nale ż y zaznaczy ć , i ż ustawa o ochronie (…) nie podaje jego definicji, wskazuje w art. 24 ust. 3, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów - wszystkich konsumentów b ę d ą cych klientami El ż biety Kot w zwi ą zku z prowadzon ą przez ni ą dzia ł alno ś ci ą , jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mog ą zawrze ć z ni ą umow ę o uczestnictwo w imprezie turystycznej. Tak wi ę c, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie El ż biety Kot nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami okre ś lonego kr ę gu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej, licznej grupy obecnych i przysz ł ych kontrahentów przedsi ę biorcy. Reasumuj ą c, skoro wykazano powy ż ej, i ż kwestionowane zapisy Warunków uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro P.-T. „El ż bieta” s ą to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, to pos ł ugiwanie si ę nimi w obrocie konsumenckim uzna ć nale ż y za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakaza ć zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 26 ustawy o ochronie (…), Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą c ą zaniechanie jej stosowania, je ż eli stwierdzi naruszenie zakazu okre ś lonego w art. 24. W toku nn. sprawy potwierdzone zosta ł y stawiane przedsi ę biorcy zarzuty pos ł ugiwania si ę w stosowanym wzorcu umownym klauzulami wpisanymi do rejestru klauzul niedozwolonych. Przedsi ę biorca w trakcie nn. post ę powania zawiadomi ł Prezesa Urz ę du, i ż zmieni ł stosowany wzorzec umowny i zmodyfikowa ł odpowiednio postanowienia umowne, tym niemniej faktu tego nie udowodni ł . W pi ś mie z dnia 15.05.2008 r. (dor ę czonym do UOKiK Delegatura we Wroc ł awiu w dniu 27.05.2008 r.) skierowanym do Prezesa Urz ę du El ż bieta Kot wskaza ł a jedynie, i ż „ obecnie Biuro Pielgrzymkowo – Turystyczne „El ż bieta” E. Kot w Legnicy stosuje nowe ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych dostosowane do aktualnie obowi ą zuj ą cych przepisów” oraz do łą czy ł a potwierdzon ą za zgodno ść z orygina ł em kopie Ogólnych warunków uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Pielgrzymkowo – Turystyczne „El ż bieta”El ż bieta Kot. Dokument ten nie jest podpisany przez przedsi ę biorc ę lub inn ą osob ę , brak jest informacji od kiedy powy ż sze ogólne warunki obowi ą zuj ą . Przedsi ę biorca nie wskaza ł tak ż e, czy tre ść zawartych ju ż uprzednio umów zosta ł a zmieniona – tak aby łą cz ą ce strony umowy by ł y zgodne z prawem, tymczasem ci ęż ar wykazania okoliczno ś ci potwierdzaj ą cych zaniechanie stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów spoczywa na przedsi ę biorcy (art. 27 ust. 3 ustawy o ochronie). Prezes Urz ę du zwraca tak ż e uwag ę , i ż przedsawtiony przez przedsi ę biorc ę nowy projekt ogólnych warunków umów w dalszym ci ą gu zawiera postanowienia, które uznane mog ą by ć za to ż same z postanowieniami uznanymi za niedozwolone postanowienia umowne. Chodzi tu o postanowienia ograniczaj ą ce odpowiedzialno ść organizatora turystyki z powodu mniejszej liczby uczestników imprezy, ni ż minimalna liczba okre ś lona w umowie. 17 Nowy wzorzec przedstawiony przez El ż biet ę Kot mimo, ż e ograniczenie takie zastrzega, nie wskazuje ani minimalnej liczby, ani sposobu jej ustalenia co uzasadnia z kolei twierdzenie i ż postanowienie takie jest puste, a jako takie mo ż e by ć dowolnie kszta ł towane przez przedsi ę biorc ę w ka ż dej chwili. We wzorcu nie zró ż nicowano równie ż przyczyn nieskorzystania przez konsumenta ze wszystkich oferowanych mu ś wiadcze ń . Powoduje to, ż e równie ż w przypadku niezawinionego nie wzi ę cia udzia ł u przez konsumenta w cz ęś ci imprezy, organizator b ę dzie wykorzystywa ł t ą okoliczno ść do ograniczenia swej odpowiedzialno ś ci. Postanowienie § 8 ust. 4 wzorca k ł óci si ę z kolei z art. 11 a ust. 2 ustawy o us ł ugach turystycznych. Zastrze ż enia mo ż e budzi ć równie ż uregulowanie przez przedsi ę biorc ę trybu reklamacyjnego. Maj ą c na uwadze powy ż sze orzeczono jak w pkt I sentencji. Prezes Urz ę du umorzy ł w cz ęś ci wszcz ę te uprzednio post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez tego przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , tj. w zakresie zamieszczenia przez przedsi ę biorc ę we wzorcu umownym pn. „ Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro P-T „El ż bieta ” nast ę puj ą cego zapisu:§ 6 „Organizator zastrzega sobie prawo do odwo ł ania imprezy nie pó ź niej ni ż 14 dni przed jej rozpocz ę ciem. Odwo ł anie w okresie krótszym ni ż 7 dni mo ż e zaistnie ć tylko w przypadku zadzia ł ania czynników „si ł y wy ż szej”. W toku przeprowadzonego post ę powania, nie potwierdzono bowiem to ż samo ś ci powy ż szego postanowienia z klauzul ą 1044. Powy ż sze postanowienie zosta ł o umieszczone przez przedsi ę biorc ę w jednej jednostce redakcyjnej stosowanego wzorca umownego z postanowieniem zakwestionowanym w pkt I. 2 decyzji. Zakres tego postanowienia nie mie ś ci si ę jednak w klauzuli z poz. 440, albowiem klauzula ta tre ś ci ą sw ą nie obejmuje trybu odwo ł ania imprezy, odnosi si ę za ś tylko do zakresu odpowiedzialno ś ci organizatora turystyki w przypadku odwo ł ania imprezy. Maj ą c na uwadze powy ż sze orzeczono jak w pkt II sentencji. Kara pieni ęż na Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10 % przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 . Z tre ś ci ww. przepisu wynika, i ż kara ma charakter fakultatywny, a w zwi ą zku z tym Prezes Urz ę du w ramach uznania administracyjnego decyduje czy zasadne jest w danej sprawie na ł o ż enie kary i w jakiej wysoko ś ci. Ustawa nie zawiera katalogu przes ł anek, od których uzale ż niona jest decyzja o na ł o ż eniu kary. W art. 111 ustawy o ochronie (…) wskazuje si ę jedynie, i ż ustalaj ą c wysoko ść kary Prezes Urz ę du winien wzi ąć pod uwag ę okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Na ustalenie wysoko ś ci kary w sprawie nn. wp ł yn ęł a ocena ca ł okszta ł tu okoliczno ś ci sprawy dokonana w ś wietle art.111 ustawy o ochronie (…). Za okoliczno ś ci obci ąż aj ą ce przedsi ę biorc ę uznano w nn. sprawie przede wszystkim ilo ść klauzul niedozwolonych, których wyst ę powanie stwierdzono w stosowanym przez przedsi ę biorc ę wzorcu umownym oraz fakt, i ż wszystkie one dotyczy ł y sfery odpowiedzialno ś ci organizatora turystyki. Zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du klauzule zaw ęż a ł y odpowiedzialno ść przedsi ę biorcy poprzez wy łą czenie poszczególnych zdarze ń spod jego odpowiedzialno ś ci, zapewnia ł y 18 przedsi ę biorcy prawo uzyskania rekompensaty finansowej (w nieuzasadnionej wysoko ś ci) w przypadku rezygnacji konsumenta z wcze ś niej zakupionej imprezy turystycznej, w sposób negatywny dla konsumenta kszta ł towa ł y równie ż tryb post ę powania reklamacyjnego. Skutkiem tych zastrze ż e ń konsument traktowany by ł w sposób dyskryminuj ą cy. Pozycja konsumenta nie tylko w dochodzeniu przys ł uguj ą cych mu roszcze ń , ale i egzekwowania od niego pewnych zachowa ń przez przedsi ę biorc ę by ł a znacznie s ł absza ni ż drugiej strony. Na konsumenta przerzucona zosta ł a odpowiedzialno ść za zaginiecie, uszkodzenie, zniszczenie baga ż u, wy łą czono odpowiedzialno ść organizatora turystki za cz ęść zdarze ń , zmuszaj ą c konsumenta do poszukiwania zaspokojenia swoich roszcze ń u podmiotów trzecich. Podobne zachowanie, kiedy przedsi ę biorca ró ż nymi sposobami stara si ę ograniczy ć sw ą odpowiedzialno ść za niewykonanie, czy te ż nienale ż yte wykonanie umowy jest post ę powaniem wysoce nagannym. Ś wiadczy bowiem o celowym wykorzystywaniu przez silniejszego uczestnika rynku swojej pozycji dla osi ą gni ę cia w ł asnych celów o charakterze maj ą tkowym. Prezes Urz ę du zakwestionowa ł a ż 7 postanowie ń umownych, co ś wiadczy o ignorowaniu przez przedsi ę biorc ę prawa w zakresie regulacji dotycz ą cej niedozwolonych postanowie ń umownych oraz skutku wpisania takiego postanowienia do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (art. 479 (45) § 2 kpc. Uznane za niedozwolone postanowienie wzorca umowy po wpisaniu go do rejestru ma skutek wobec osób trzecich. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia, klauzuli umownej w rejestrze jest to, ze pos ł u ż enie si ę ni ą b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru oznacza (…), ż e od tej chwili klauzula taka jest zakazana we wszystkich wzorcach umów (T. Ereci ń ski w: Komentarz do kodeksu post ę powania cywilnego. Cz ęść pierwsza. Postepowanie rozpoznawcze. T. I; W-wa 2003, s. 1073). ). Rejestr ten jest jawny, a poniewa ż przedsi ę biorcy obowi ą zani s ą wykonywa ć dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie i w granicach prawa, zakazu powy ż szego powinni równie ż przestrzega ć . Ponadto przedsi ę biorcy winni wykonywa ć swoj ą dzia ł alno ść gospodarcz ą na zasadach uczciwej konkurencji i poszanowania dobrych obyczajów oraz s ł usznych interesów konsumentów (art. 17 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej tj. Dz.U. 2004 Nr 173 poz. 1807 z pó ź n. zm.). Swym post ę powaniem za ś El ż bieta Kot zasady te naruszy ł a. Jak wynika z tre ś ci pisma skierowanego do Prezesa Urz ę du praktyka przedsi ę biorcy by ł a d ł ugotrwa ł a. W pi ś mie z dnia 11.02.2008 r. (które zaliczone zosta ł o w poczet materia ł u dowodowego w nn. sprawie), El ż bieta Kot stwierdzi ł a, i ż „ wzór umowy zosta ł przed laty opracowany przez Dolno ś l ą sk ą Izb ę Turystyki poniewa ż zawiera najwa ż niejsze informacje u ż ywam go do dzi ś ”. Do powy ż szego doda ć te ż nale ż y, i ż przedsi ę biorca nie wyeliminowa ł ze stosowanych wzorców umownych klauzul niedozwolonych. Nowy wzorzec umowny przedstawiony przez przedsi ę biorc ę w dalszym ci ą gu zawiera postanowienia, które mog ą by ć to ż samych z postanowieniami wzorca umowy uznanymi za niedozwolone. Prezes Urz ę du nie znalaz ł okoliczno ś ci ł agodz ą cych w nn. sprawie. Przedsi ę biorca co prawda przed ł o ż y ł tre ść nowego wzorca umownego, nie uprawdopodobni ł jednak nawet by wzorzec taki faktycznie zacz ął obowi ą zywa ć w prowadzonym przez niego przedsi ę biorstwie. Maj ą c na uwadze wskazane wy ż ej okoliczno ś ci, jak równie ż fakt, i ż kara winna by ć orzekana na poziomie wystarczaj ą cym do osi ą gni ę cia zamierzonego celu i odczuwalna dla przedsi ę biorcy, Prezes Urz ę du postanowi ł na ł o ż y ć na El ż biet ę Kot. kar ę w wysoko ś ci 7.714 z ł (s ł ownie: siedem tysi ę cy siedemset czterna ś cie z ł otych), co odpowiada ok. 9 % kary maksymalnej. W opinii Prezesa Urz ę du powy ż sza kara spe ł nia zarówno funkcj ę prewencyjn ą , jak i represyjn ą . Wymierzona bowiem zosta ł a w odczuwalnej dla przedsi ę biorcy wysoko ś ci, co tym samym winno sk ł oni ć go do zaniechania podobnych zachowa ń w przysz ł o ś ci. 19 Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie (…) kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawie: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000 . Stosownie do tre ś ci art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wroc ł awiu. Z up. Prezesa UOKIK Dyrektor Delegatury we Wroc ł awiu Zbigniew Jurczyk Otrzymuje: El ż bieta Kot prowadz ą ca dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Biuro Pielgrzymkowo – Turystyczne El ż bieta Kot ul. NMP 1, 59 – 220 Legnica 20