RWR-34/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Waloñska 3-5 tel. (071) 34 05 920, fax (0-71) 34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR-61-S-13/03/AW/ Wroc ł aw, 06.11.2003r. DECYZJA NR RWR 34/2003 Na podstawie art. 23c ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (j.t. Dz. U. z 2003 r. Nr 86 poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Czes ł awowi Siwko, przedsi ę biorcy prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Przedsi ę biorstwo Handlowo-Produkcyjne „KOMFORT”, ul. Wilcza 39 w Z ł otoryi - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę dzia ł anie ww. przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a powo ł anej ustawy, polegaj ą ce na wprowadzaniu konsumentów w b łą d poprzez informowanie, ż e produkowane przez przedsi ę biorc ę towary posiadaj ą w ł a ś ciwo ś ci zdrowotne czy lecznicze, podczas gdy istnienie tych w ł a ś ciwo ś ci nie zosta ł o potwierdzone ż adnymi dokumentami czy przeprowadzonymi badaniami i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania . UZASADNIENIE I. Do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wroc ł awiu wp ł yn ęł o pismo Wojewódzkiego Inspektoratu Inspekcji Handlowej we Wroc ł awiu (dalej: IH), informuj ą ce o kontroli przeprowadzonej w Przedsi ę biorstwie Handlowo-Produkcyjnym „KOMFORT”, ul. Wilcza 39 w Z ł otoryi (dalej: PHP „KOMFORT”), którego w ł a ś cicielem jest Czes ł aw Siwko. Kontrola zosta ł a przeprowadzona wskutek skargi konsumenckiej, z ł o ż onej w zwi ą zku z poniesionym przez skar żą cego Konsumenta uszczerbkiem na zdrowiu spowodowanym - jak stwierdzi ł - korzystaniem z wyrobów produkowanych przez PHP „KOMFORT”. Dowód: karta 1, 4. 1. Maj ą c na uwadze informacje zawarte w pi ś mie IH oraz do łą czon ą dokumentacj ę , Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du), postanowieniem nr 342 z dnia 25 wrze ś nia 2003r., wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów , w zwi ą zku z mo ż liwo ś ci ą stosowania przez Czes ł awa Siwko, przedsi ę biorc ę prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Przedsi ę biorstwo Handlowo-Produkcyjne „KOMFORT” w Z ł otoryi, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na: wprowadzaniu konsumentów w b łą d poprzez informowanie, ż e produkowane przez przedsi ę biorc ę towary posiadaj ą w ł a ś ciwo ś ci zdrowotne czy lecznicze, podczas gdy istnienie tych w ł a ś ciwo ś ci nie zosta ł o potwierdzone ż adnymi dokumentami czy przeprowadzonymi badaniami, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej: ustawa o ochronie …). Dowód: karta 8. 2. Ustosunkowuj ą c si ę do postawionych zarzutów, w ł a ś ciciel PHP „KOMFORT” nie zgodzi ł si ę z nimi twierdz ą c, ż e nigdy nie produkowa ł wk ł adek zdrowotnych czy leczniczych potwierdzanych atestami, lecz produkuje wy łą cznie wk ł adki do obuwia. Wyja ś ni ł ponadto, ż e wk ł adki produkowane s ą z wyrobów naturalnych, wi ę c przyj ął tym samym, ż e nale ż y je uzna ć za zdrowotne. Korzystanie z wk ł adek produkowanych przez PHP „KOMFORT” - zdaniem jego w ł a ś ciciela - ma na celu udogodnienie w poruszaniu si ę i poprawienie komfortu i higieny stóp w ró ż nych porach roku. Dowód: karta 11. II. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Czes ł aw Siwko, przedsi ę biorca wykonuj ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą : Firma „KOMFORT” - wed ł ug wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej, prowadzonej przez Burmistrza Miasta Z ł otoryja, pod numerem 110/89. W obrocie wyst ę puje tak ż e pod nazw ą Przedsi ę biorstwo Handlowo-Produkcyjne „KOMFORT” w Z ł otoryi. Przedmiotem dzia ł alno ś ci PHP „KOMFORT” jest m.in. produkcja wk ł adek do obuwia. Dowód: karta 12. 2. Do IH trafi ł a skarga Konsumenta, który poda ł , ż e zakupi ł par ę podpi ę tek produkowanych przez PHP „KOMFORT”. Skar żą cy stwierdzi ł , ż e wskutek u ż ywania podpi ę tek dozna ł uszczerbku na zdrowiu, a nast ę pnie zosta ł poddany d ł ugotrwa ł emu leczeniu, na co posiada za ś wiadczenie lekarskie. W konsekwencji Konsument uzna ł , ż e „pe ł n ą odpowiedzialno ść za spowodowane kalectwo ponosi Firma „Komfort”, co zosta ł o stwierdzone przez lekarza chirurga”. Poinformowa ł tak ż e, ż e zwróci ł si ę do w ł a ś ciciela Firmy „Komfort” z roszczeniem nale ż nego odszkodowania, który uchyli ł si ę od odpowiedzialno ś ci i nie odpowiada na dalsze pisma. Dowód: karta 4. 3. Kontrola w PHP „KOMFORT”, by ł a prowadzona przez inspektorów IH pod wzgl ę dem prawid ł owo ś ci wprowadzania do obrotu produkowanych wyrobów. Badaniem obj ę to m.in. nast ę puj ą ce produkty: wk ł adki przeciwpotliwe, wk ł adki profilowane koryguj ą ce wady wzrostu, wk ł adki przeciwgrzybiczne, podk ł adki koryguj ą ce wady wzrostu, kr ąż ki na bolesne stwardnienia, zapobiegaj ą ce naciskowi i otarciu obuwia, zapi ę tki zmniejszaj ą ce mo ż liwo ść otarcia i zm ę czenia. Oznaczenia handlowe badanych partii wyrobów sk ł ada ł y si ę z nazwy wyrobu, nazwy i adresu producenta, sk ł adu surowcowego wyrobu, konkretnego przeznaczenia wk ł adek. Ponadto na oznaczeniu towarów podano dodatkowe informacje o wyrobach produkowanych przez PHP „KOMFORT”, np.: wk ł adki higieniczne, wk ł adki zdrowotne oraz has ł a reklamowe: „stosuj ą c nasze wyroby zadbasz o zdrowie swoich nóg i poprawisz komfort w u ż ytkowaniu obuwia”. Inspektorom nie okazano jakichkolwiek ś wiadectw jako ś ci, atestów lub innych dokumentów, uzasadniaj ą cych umieszczenie na opakowaniu informacji o tre ś ci: przeciwgrzybiczne, wk ł adki zdrowotne, podpi ę tki koryguj ą ce wady wzrostu, itp. Dowód: karta 2-3. 2 4. W ś ród dokumentów z ł o ż onych przez IH w przedmiotowej sprawie, jest notatka s ł u ż bowa pracownika IH, sporz ą dzona z wypowiedzi kierownik Instytutu Ż ywno ś ci i Przedmiotów U ż ytkowych Pa ń stwowego Zak ł adu Higieny w Warszawie. Wynika z niej m.in., ż e nie ma przepisów, które zobowi ą zuj ą producentów wk ł adek do obuwia do uzyskania atestów, natomiast fakt, ż e s ą wyprodukowane z naturalnych surowców, tj. korek, skóra filc, w ż adnym przypadku nie mo ż e ś wiadczy ć o tym, ż e wyrób posiada jakie ś w ł a ś ciwo ś ci bez poparcia odpowiednim dokumentem. Dowód: karta 7. 5. Na ulotkach reklamowych wyrobów produkowanych przez PHP „KOMFORT” s ą nast ę puj ą ce informacje: - „Podpi ę tka. Koryguje wady wzrostu. Zmniejsza mo ż liwo ś ci otarcia. Zmniejsza zm ę czenie stóp. Kup, spróbuj efekt zaskakuj ą cy ! Korkowa. Kryta naturalnym lateksem 100%. Kryta naturaln ą skór ą ”. - „WK Ł ADKI ZDROWOTNE. Wk ł adki profilowane, podpi ę tki na ostrogi i skosy, rozpórki, poduszki pod stopy, kr ąż ki na odciski i stwardnienia bolesne”. -„STOSUJ Ą C NASZE WYROBY ZADBASZ O ZDROWIE SWOICH NÓG I POPRAWISZ KOMFORT W U Ż YTKOWANIU OBUWIA”. Dowód: karta 13, 15. III. Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł : Art. 23a ust. 1 zd. 1 ustawy o ochronie …wskazuje, ż e „przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy”. Z kolei ust. 2 tego artyku ł u wymienia przyk ł adowo, na czym mo ż e polega ć praktyka naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Jest ni ą m.in. stosowanie przez przedsi ę biorc ę nieuczciwej lub wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Do stwierdzenia praktyki z art. 23a ustawy o ochronie … konieczne jest wykazanie, ż e spe ł nione zosta ł y łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: 1) bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy, 2) godzenie tymi dzia ł aniami w interes konsumentów, 3) naruszenia tymi dzia ł aniami zbiorowego interesu konsumentów. Ad 1. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Aktem prawnym, w oparciu o który powinna by ć rozpatrywania niniejsza sprawa jest ustawa z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. Nr 47, poz. 211 z pó ź n. zm.), dalej „uznk”. Ustawa ta w art. 3 wskazuje, co jest czynem nieuczciwej konkurencji, natomiast w ust. 2 precyzuje, ż e jest nim m.in. wprowadzaj ą ce w b łą d oznaczenie towarów lub us ł ug. Nast ę pnie, w art. 16 ust. 1 pkt 2 uznk podaje, ż e czynem nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy jest reklama wprowadzaj ą ca klienta w b łą d i mog ą ca przez to wp ł yn ąć na jego decyzj ę co do nabycia towaru lub us ł ugi. Zdaniem Prezesa Urz ę du, PHP „KOMFORT”, pos ł uguj ą c si ę w oznaczeniach swoich wyrobów terminami: „wk ł adki zdrowotne”, „podpi ę tki koryguj ą ce wady wzrostu”, czy „stosuj ą c nasze wyroby zadbasz o zdrowie…”, wprowadza konsumentów w b łą d, gdy ż sugeruje istnienie jakich ś szczególnych w ł a ś ciwo ś ci owych towarów, podczas gdy w rzeczywisto ś ci ich nie posiadaj ą . Konsumenci, widz ą c tak ą informacj ę podejmuj ą decyzje o 3 zakupie, dzia ł aj ą c w przekonaniu, ż e np. wk ł adki wp ł yn ą korzystnie na ich stan zdrowia. Tym samym takie oznaczenie mo ż e wp ł ywa ć na nich odno ś nie zamiaru nabycia tych produktów. O tym, ż e takiego rodzaju zachwalanie towarów jest nieuzasadnione ś wiadczy fakt, ż e istnienie w ł a ś ciwo ś ci, na które wskazuje PHP „KOMFORT”, nie zosta ł o potwierdzone ż adnymi dokumentami czy przeprowadzonymi badaniami. Nie kwestionuj ą c, ż e towary PHP „KOMFORT” produkowane s ą z wyrobów naturalnych, nie mo ż na zgodzi ć si ę z twierdzeniem, ż e maj ą one jednocze ś nie charakter zdrowotny. Takie stanowisko prezentuje tak ż e IH po analizie dokumentów kontroli i wyja ś nieniu sprawy w Instytutu Ż ywno ś ci i Przedmiotów U ż ytkowych Pa ń stwowego Zak ł adu Higieny w Warszawie (vide: pkt 4 str. 2 decyzji). Z powy ż szego wynika wi ę c, ż e stosuj ą c wprowadzaj ą ce konsumentów w b łą d oznaczenia swoich towarów, PHP „KOMFORT” naruszy ł art. 3 i 16 ust. 1 pkt 2 uznk. Tym samym nale ż y uzna ć dzia ł anie PHP „KOMFORT” w zakresie oznacze ń wk ł adek do obuwia za bezprawne, co jednocze ś nie uzasadnia stwierdzenie, ż e zosta ł a spe ł niona pierwsza z trzech ww. przes ł anek, tj. bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Ad 2. Przechodz ą c do analizowania kolejnej przes ł anki nale ż y wyja ś ni ć , w jaki sposób bezprawne dzia ł anie zachowanie PHP „KOMFORT” godzi w interes konsumentów. Otó ż , jak ju ż wskazano w punkcie poprzednim, przedsi ę biorca, który podaje do wiadomo ś ci potencjalnych nabywców towaru, ż e posiada on jakie ś specjalne w ł a ś ciwo ś ci - gdy w rzeczywisto ś ci ich nie potwierdzono - jest dzia ł aniem wprowadzaj ą cym ich w b łą d. Zrozumia ł e jest, ż e producent (sprzedawca) zach ę ca do nabywania danego towaru, nale ż y jednak wskaza ć , i ż rol ą przekazu reklamowego jest nie tylko promowanie tego produktu i namawianie konsumentów do jego zakupu, ale równie ż rzetelne i zgodne z prawd ą informowanie ich o towarze, jego cechach u ż ytkowych, w ł a ś ciwo ś ciach i przeznaczeniu. W przedmiotowej sprawie oznaczenia na towarach PHP „KOMFORT” nie mie ś ci ł y si ę w ramach rzetelnej i prawdziwej informacji, lecz przybra ł y wymiar nieuczciwej reklamy, opisanej w 16 ust. 1 pkt 2 uznk, czyli takiej, która wywo ł uje u konsumentów b łę dne wyobra ż enie o produkcie, które wp ł ywa na ich decyzj ę o zakupie. Klient po otrzymaniu informacji, ż e towar posiada okre ś lone, atrakcyjne dla niego w ł a ś ciwo ś ci mo ż e szybciej zdecyduje si ę na zakup, ni ż w sytuacji, gdyby takich informacji nie otrzyma ł . Dzia ł anie przedsi ę biorcy nierzetelnie zachwalaj ą cego produkowane prze siebie towary mo ż e by ć uznane za wprowadzaj ą ce klientów w b łą d nawet wtedy, gdy do nabycia tego towaru nie dosz ł o. Ponadto, wskazany artyku ł 16 ust. 1 pkt 2 uznk, nie wymaga, aby wprowadzenie w b łą d rzeczywi ś cie nast ą pi ł o, wystarczy, je ś li istnieje takie zagro ż enie. Twierdzenie, ż e PHP „KOMFORT” oznaczaj ą c swoje produkty w zakwestionowany wy ż ej sposób godzi w interesy konsumentów, jest zasadne przede wszystkim z tego powodu, ż e odwo ł uje si ę do tematyki zdrowia. Przeci ę tny konsument jest bardziej podatny na informacje, ż e dany produkt ma w ł a ś ciwo ś ci lecznicze, mog ą ce wywrze ć pozytywny wp ł yw na jego zdrowie, ni ż na oznaczenia typu „wygodny, komfortowy, higieniczny”, które s ą poj ę ciami bardziej neutralnymi i nie tak oczywistymi jak te, które odwo ł uj ą si ę wprost do profilaktyki czy leczenia schorze ń . O tym, ż e produkty PHP „KOMFORT” nie tylko nie s ą zdrowotne, ale mog ą spowodowa ć niekorzystny wp ł yw na zdrowie ich u ż ytkowników, mo ż e ś wiadczy ć przypadek konsumenta, opisany w jego skardze (vide: karta 4). Tak wi ę c PHP „KOMFORT”, oznaczaj ą c swoje produkty jako „zdrowotne”, podczas gdy w ł a ś ciwo ś ci te nie zosta ł y potwierdzone badaniami lub w inny sposób udowodnione, jest dzia ł aniem wprowadzaj ą cym konsumentów w b łą d, a tym samym godz ą cym w ich interesy. Przy czym by ł o to dzia ł anie ś wiadome i zamierzone, maj ą ce na celu sk ł onienie klientów do zakupu wk ł adek i podpi ę tek, poprzez informowanie i zachwalanie o ich w ł a ś ciwo ś ciach zdrowotnych, które nie zosta ł y w sposób obiektywny potwierdzone. To z kolei powoduje, ż e zosta ł a spe ł niona druga z trzech ww. przes ł anek. 4 Ad 3. Ustawa o ochronie … nie podaje definicji „zbiorowego interesu konsumentów”, wskazuj ą c jednak w art. 23a ust. 1 zd. 2, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. Dzia ł anie PHP „KOMFORT”, polegaj ą ce na wprowadzaj ą cym konsumentów w b łą d oznaczaniu swoich produktów, narusza interesy nieoznaczonej liczby obecnych u ż ytkowników, jak i potencjalnych nabywców tych towarów. Aktualnie u ż ywana informacja o „zdrowotnym” charakterze wk ł adek funkcjonuj ą c w obrocie handlowym z konsumentami, mo ż e oddzia ł ywa ć na ich decyzje odno ś nie nabycia tych produktów. Zatem nieokre ś lony kr ą g kupuj ą cych mo ż e zosta ć wprowadzony w b łą d wskutek nieprawdziwych informacji, które podaje PHP „KOMFORT”. W tym stanie rzeczy nale ż y uzna ć , ż e naruszony zosta ł zbiorowy interes konsumentów, a tym samym spe ł niona ostatnia z trzech ww. przes ł anek. Wobec jednoczesnego spe ł nienia wszystkich trzech przes ł anek nale ż a ł o zachowanie PHP „KOMFORT” uzna ć za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a ustawy o ochronie…, i nakaza ć zaniechanie jej stosowania, czyli usuni ę cie napisów wprowadzaj ą cych konsumentów w b łą d, poprzez sugerowanie istnienia zdrowotnych w ł a ś ciwo ś ci, produkowanych przez PHP „KOMFORT”, wk ł adek do obuwia. Podstaw ą do rozstrzygania danej sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie… jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e to nast ą pi ł o pozwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust.1, którym jest: okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów; innymi s ł owy: zagro ż enie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie zagro ż eniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez Prezesa Urz ę du przewidzianych w ustawie dzia ł a ń w celu jego ochrony. Maj ą c powy ż sze na uwadze, nale ż a ł o orzec jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust 1 ustawy o ochronie … w zwi ą zku z art. 479 28 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wroc ł awiu. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK we Wroc ł awiu Zbigniew Jurczyk 5