RWR-33/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel/fax (0-71) 344-05-920, fax 344-05-922 E-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-S-5/03/ZR Wroc ł aw, 21 pa ź dziernika 2003 Decyzja RWR 33 /2003 Na podstawie art. 23c ust.1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804), oraz stosownie do art.28 ust.6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm.) po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania przeciwko przedsi ę biorcy Antoniemu Ł uniewskiemu z Pieszyc, w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów okre ś lon ą w art.23a ww. ustawy, dzia ł anie przedsi ę biorcy Antoniego Ł uniewskiego prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Telewizja Kablowa „STUDIO”, polegaj ą ce na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji we wzorcach umownych stosowanych w obrocie z konsumentami, w zakresie dotycz ą cym sposobu zawiadamiania odbiorców telewizji kablowej o zmianie wysoko ś ci miesi ę cznej op ł aty abonamentowej i nakazuje zaniechanie jej stosowania. U Z A S A D N I E N I E Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce, maj ą ce na celu wst ę pne ustalenie, czy we wzorcach umów stosowanych przez operatorów telewizji kablowej , naruszane s ą obowi ą zki w zakresie przestrzegania zbiorowych interesów konsumentów. Z analizy zebranego materia ł u wynika, i ż stosowany przez firm ę Telewizja Kablowa STUDIO wzorzec umowny nie spe ł nia wymogu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, pe ł nej i prawdziwej informacji. Umowa abonencka nie precyzuje w jaki sposób nast ę puje zawiadomienie konsumenta o zmianie tak istotnego warunku umowy, jakim niew ą tpliwie jest zmiana cennika op ł at za ś wiadczone przez operatora telewizji kablowej us ł ugi. W zwi ą zku z powy ż szym postanowieniem z dnia 29 maja 2003 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wszcz ął przeciwko przedsi ę biorcy Antoniemu Ł uniewskiemu prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Telewizja Kablowa „STUDIO” post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z podejrzeniem naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. (dowód: karta 1-2) 2 W toku post ę powania dowodowego Prezes UOKiK ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Przedsi ę biorca Antoni Ł uniewski prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Telewizja Kablowa „STUDIO” (zwane dalej: TK STUDIO) wpisany jest do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Burmistrza Miasta Pieszyce pod nr ew. 1055/97. Jest operatorem telewizji kablowej (zezwolenie TVK, Prezesa URE nr 187/2002) obejmuj ą cej swym zasi ę giem dzia ł ania obszar gminy Pieszyce. (dowód: karta 3, 6-8) Z abonentami zawierane s ą umowy dotycz ą ce us ł ugi dostarczania poprzez instalowan ą przez TK STUDIO sie ć kablow ą programów telewizyjnych. Powy ż szy wzorzec zawiera ł § 8 stanowi ą cy, ż e: „ wykonawca zastrzega sobie prawo do zmiany op ł at zawartych w § 5 i § 7 spowodowane wzrostem kosztów materia ł ów, zwi ę kszeniem liczby emitowanych kana ł ów, zwi ę kszeniem stawek licencyjnych za rozprowadzane programy, zmianami w wielko ś ci op ł at za prawa autorskie i wzrostem inflacji”, który zosta ł uznany przez Prezesa Urz ę du, jako naruszaj ą cy zbiorowy interes konsumentów, o którym mowa w art.23a ust.1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W powy ż szym zapisie bowiem nie by ł o ż adnej informacji na temat obowi ą zku operatora do pisemnego zawiadamiania klientów o zmianie wysoko ś ci op ł aty abonamentowej. Równie ż w pozosta ł ej cz ęś ci wzorca umownego brakowa ł o postanowie ń dotycz ą cych formy zawiadomienia klienta w przypadku zmiany tak istotnego elementu umowy, jakim niew ą tpliwie jest wysoko ść op ł aty abonamentowej. (dowód: karta 1-2) Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł co nast ę puje: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów (art. 1 ust. 1). Rozpatrywana sprawa dotyczy interesu publicznego, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów zawieraj ą cych z przedsi ę biorstwem TK STUDIO umowy o zainstalowanie i pod łą czenie do sieci telewizji kablowej i o dostarczanie sygna ł ów telewizyjnych. Jest to grupa nieograniczona, o zmiennej liczbie odbiorców, do której w ka ż dym momencie mog ą przyst ą pi ć nowe osoby. Zgodnie z art.23a ust.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe intersy konsumntów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów”. Zgodnie za ś z art.23a ust.2 powo ł anej ustawy „Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci (...) naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji (...)”. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie prawnej przed godz ą cymi w nie naruszeniami polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem (zakazanych przez przepisy innych ustaw) oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami, dzia ł aniach przedsi ę biorców. Tworz ą c katalog dzia ł a ń , które b ę d ą uznawane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów ustawodawca pos ł u ż y ł si ę zwrotem „w szczególno ś ci”. Oznacza to, ż e wskazany katalog ma charakter przyk ł adowy. Zamiarem ustawodawcy by ł o uznanie za praktyk ę dzia ł a ń , które naruszaj ą przepisy innych ustaw. W przepisie art.23a ustawy nie ma odwo ł ania do konkretnych ustaw (z tego wzgl ę du, i ż by ł oby to sprzeczne z zasadami poprawnej legislacji, ale tak ż e ogranicza ł o Prezesa UOKiK w jego decyzjach w sprawie niedozwolonych praktyk naruszaj ą cych interesy konsumentów). Zgodnie z uzasadnieniem projektu rz ą dowego ustawy z dnia 5.07.2002 r., nowelizuj ą cej ustaw ę o ochronie (...) „Same przepisy art. 23a- 23d nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Dzia ł ania te mog ą okaza ć si ę bezprawne w razie ustalenia, ż e dosz ł o do 3 naruszenia przepisów innych ustaw, a tak ż e zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów” (druk sejmowy nr 366, s.20). Przes ł ankami zastosowania art.23a powo ł anej ustawy w niniejszej sprawie jest: 1) bezprawno ść dzia ł ania przedsi ę biorcy polegaj ą ca na naruszaniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, 2) godzenia tych dzia ł a ń w interes konsumenta, 3) naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. W przedmiotowej sprawie analizie poddano stosowany przez TK STUDIO w obrocie z konsumentami wzorzec umowny. Z chwil ą jego podpisania, pomi ę dzy tym przedsi ę biorc ą i jego kontrahentami dochodzi do nawi ą zania stosunku zobowi ą zaniowego, z istoty którego wynika, i ż na ka ż dej ze stron umowy ci ążą okre ś lone prawa i obowi ą zki. W przypadku ww. umowy TK STUDIO zobowi ą zany jest do ś wiadczenia us ł ug zainstalowania i pod łą czenia do sieci telewizji kablowej oraz dostarczania sygna ł ów telewizyjnych okre ś lonych programów za miesi ę czn ą op ł at ę abonamentow ą (zwan ą w umowie eksploatacyjno-konserwacyjn ą ), uiszczan ą przez abonentów za wykonane przez niego ś wiadczenia.. W powy ż szym wzorcu umownym zastrze ż enia Prezesa UOKiK wzbudzi ł nast ę puj ą cy zapis w § 8 stanowi ą cy, ż e: „ wykonawca zastrzega sobie prawo do zmiany op ł at zawartych w § 5 i § 7 sposowdowane wzrostem kosztów materia ł ów, zwi ę kszeniem liczby emitowanych kana ł ów, zwi ę kszeniem stawek licencyjnych za rozprowadzane programy, zmianami w wielko ś ci op ł at za prawa autorskie i wzrostem inflacji” , który informuj ą c o mo ż liwo ś ciach zmiany ceny abonamentu nie reguluje kwestii formy zawiadomienia abonenta o podwy ż ce op ł aty abonentowej. Z tre ś ci tego zapisu nie wynika bowiem jednoznacznie, w jakiej formie b ę dzie udzielana abonentowi informacja z zmianie wysoko ś ci abonamentu. W zasadzie sformu ł owwany w ten sposób zapis daje operatorowi mo ż liwo ść podnoszenia op ł at bez konieczno ś ci dodatkowego, indywidualnego zawiadamiania abonenta o podwy ż ce op ł aty abonantowej. Tak wi ę c zapis ten nale ż y uzna ć za nieprecyzyjny i nie daj ą cy przez to pe ł nej i rzetelnej informacji na temat formy zawiadomienia abonenta o wprowadzeniu podwy ż ki op ł aty abonamentowej. W odpowiedzi na zarzuty sformu ł owane w postanowieniu o wszcz ę ciu post ę powania TK STUDIO poinformowa ł a o wprowadzeniu do umowy zapisu o pisemnym zawiadamianiu abonenta o zmianie wysoko ś ci op ł aty abonamentowej z miesi ę cznym wyprzedzeniem. Uczestnik zaznaczy ł , i ż mimo braku przedmiotowego zapisu umownego - powy ż szy sposób zawiadamiania by ł stosowany w praktyce. (dowód: karta 4) W zwi ą zku z t ą ostatni ą uwag ą Uczestnika post ę powania, nale ż y zaznaczy ć , i ż kontrola wzorców umownych prowadzona przez Prezesa Urz ę du pod k ą tem praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów ma charakter abstrakcyjny. Z cytowanego wy ż ej § 8 umowy nie wynika jednoznacznie, w jaki sposób abonent b ę dzie powiadamiany w przypadku podwy ż ki op ł aty abonentowej. Okre ś lone zachowanie przedsi ę biorcy w praktyce, pozostaje bez zwi ą zku z ocen ą przez Prezesa Urz ę du tego zapisu pod k ą tem naruszenia obowi ą zku przedsi ę biorcy, okre ś lonego w art.23a o ochronie konkurencji i konsumentów. Skoro niniejsza umowa zosta ł a zawarta na pi ś mie, to zgodnie z dyspozycj ą art.77 k.c. , jej zmiana polegaj ą ca na powiadomieniu o zmianie wysoko ś ci op ł aty abonamentowej, równie ż powinna by ć stwierdzona na pi ś mie - czego umowa w jednoznaczny sposób nie reguluje, a wr ę cz przeciwnie - daje operatorowi mo ż liwo ść wprowadzenia zmiany wysoko ś ci op ł aty abonamentowej bez konieczno ś ci powiadamiania abonenta. Ponadto podkre ś li ć w tym miejscu nale ż y, ż e prawo konsumenta do informacji jest jednym z jego zasadniczych praw, bowiem brak pe ł nej wiedzy uniemo ż liwia konsumentowi swobod ę oceny i wyboru, ograniczaj ą c wolno ść jego decyzji rynkowych. „Obowi ą zek informowania partnera o istotnych (z jego punktu widzenia) okoliczno ś ciach dotycz ą cych kontraktu, jego przedmiotu i tre ś ci, przedmiotu ś wiadczenia, a tak ż e powinno ś ci czynienia 4 tego w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny - jest cech ą generaln ą prawa umów i wyp ł ywa z obowi ą zku lojalnego kontraktowania, dotycz ą cego zarówno stadium przdkontraktowego, jak i wszelkich dalszych faz ju ż istniej ą cego stosunku prawnego” (E. Łę towska „Prawo umów konsumenckich”, wyd. C.H.BECK 2002, s.215 i nast.). W tym stanie rzeczy, zdaniem Prezesa UOKiK, tak sformu ł owany zapis § 8 Umowy nie spe ł nia tak ż e wymogu art.385 § 2 k.c. stanowi ą cego, ż e „wzorzec umowny powinien by ć sformu ł owany jednoznacznie i w sposób zrozumia ł y”. W ś wietle powy ż szych rozwa ż a ń nale ż y ponadto zaznczy ć , i ż kwestionowany zapis § 8 umowy, sankcjonuj ą c znaczn ą dowolno ść dzia ł a ń operatora przy wprowadzaniu istotnych zmian umowy, kszta ł tuje bez ż adnego uzasadnienia zbyt du żą przewag ę kontraktow ą jednej strony umowy (operatora) kosztem drugiej (konsumenta) i narusza w ten sposób równie ż zasady wspó łż ycia spo ł ecznego, b ę d ą ce normami o uzasadnieniu aksjologicznym, które tak ż e nale żą do obowi ą zuj ą cego prawa ( art.353 1 k.c. ). W przedmiotowej sprawie szczególnie istotne znaczenie maj ą te zasady wspó łż ycia spo ł ecznego, które nawi ą zuj ą do koncepcji tzw. s ł uszno ś ci kontraktowej, uczciwo ś ci kupieckiej, równej pozycji stron umowy, przestrzegania zasad lojalnego, opatrtego na zaufaniu post ę powania wobec kontrahenta równie ż w fazie kszta ł towania tre ś ci umowy (por. uchwa ł a SN z dnia 6 marca 1992 r., III CZP 141/91; uchwa ł a SN z dnia 9 lipca 1993 r., III CZP 58/93). Podnie ść nale ż y tak ż e, i ż kryteria s ł uszno ś ci kontraktowej doznaj ą szczególnego zaostrzenia w przypadku obrotu konsumenckiego, bowiem uwzgl ę dniaj ą postulat ochrony s ł abszej strony umowy. Zdaniem Prezesa UOKiK dzia ł anie TK STUDIO polegaj ą ce na zastosowaniu we wzorcu umownym tak sformu ł owanego § 8 dotycz ą cego sposobu informowania konsumentów o zmianie wysoko ś ci op ł aty abonamentowej, powy ż sz ą zasad ę narusza. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze rozwa ż ania Prezes UOKiK uzna ł , i ż tak sformu ł owany zapis § 8 umowy, stosowany przez TK STUDIO we wzorcu umownym jest niezgodny z powo ł anymi wy ż ej, nast ę puj ą cymi przepisami kodeksu cywilnego: - z art. 77, art. 353 1 i art. 385 § 2 k.c .; i jednocze ś nie wype ł nia pierwsz ą z przes ł anek art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie naruszania przez operatora obowi ą zku udzielania konsumentom (abonentom) rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Opisane dzia ł ania TK STUDIO niew ą tpliwie naruszaj ą tu interes konsumenta, gdy ż brak wskazania we wzorcu umownym pisemnego sposobu informowania o podwy ż kach op ł aty abonamentowej mo ż e rodzi ć dla niego negatywne skutki finansowe, poniewa ż operator telewizji kablowej rozlicza odbiorc ę wed ł ug nowych stawek abonamentowych nie maj ą c potwierdzenia, co do faktu czy konsument zosta ł skutecznie powiadomiony o zmianie ceny i czy nast ą pi ł a z jego strony akceptacja tej zmiany. Tym samym wype ł niona zosta ł a druga z przes ł anek ww. art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Kwestionowany ww. zapis wzorca umownego, co wyja ś niono ju ż na wst ę pie tej cz ęś ci uzasadnienia decyzji, godzi równie ż w zbiorowy interes konsumentów. Zgodnie z art. 23a ust. 1 zd. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zbiorowym interesem konsumentów nie jest suma indywidualnych interesów konsumentów. Dzia ł ania TK ORION dotykaj ą bowiem konsumentów, jakimi niew ą tpliwie s ą odbiorcy telewizji kablowej, naruszaj ą c ich prawa na szerok ą skal ę . Tym samym wype ł niona zosta ł a trzecia z przes ł anek ww. art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . W tej sytuacji Prezes UOKiK stwierdza, ż e spe ł nione zosta ł y wszystkie przes ł anki warunkuj ą ce stwierdzenie stosowania przez TK ORION praktyki naruszaj ą cej zbiorowe 5 interesy konsumentów , okre ś lonej w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jednocze ś nie Prezes UOKiK podnosi, i ż jego dzia ł ania spowodowa ł y, ż e obecnie stosowany przez TK STUDIO wzorzec umowy zawiera ju ż - zgodnie z deklaracj ą Uczestnika - zapis o pisemnym informowaniu abonenta na temat podniesienia wysoko ś ci op ł aty aboanmentowej. Niemniej jednak fakt zaniechania stosowania przez TK STUDIO przedmiotowej bezprawnej praktyki (zgodnie z o ś wiadczeniem przedsi ę biorcy w pi ś mie z dnia 12 czerwca 2003 r.) nie mo ż e skutkowa ć inn ą sentencj ą ni ż wy ż ej wymieniona. Brak jest bowiem w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów wyra ź nego przepisu, który pozwala ł by na uznanie stosowanej praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i jednocze ś nie stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z powy ż szym, nawet je ś li zaprzestano praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Prezes UOKiK mo ż e na podstawie art. 23 c ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wyda ć decyzj ę , w której uzna praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i naka ż e zaniechanie jej stoswania. Ponadto, odnosz ą c si ę do uwag Uczestnika post ę powania dotycz ą cych braku dzia ł a ń Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w kwestii wielokrotnego obci ąż ania operatorów TVK za prawa autorskie, Prezes UOKiK stwierdza, i ż nie maj ą one ż adnego zwi ą zku z niniejsz ą spraw ą , a ich ewentualne rozpatrzenie nie mo ż e by ć przedmiotem niniejszego post ę powania. Polskie ustawodawstwo umo ż liwia przedsi ę biorcom, a wi ę c tak ż e firmie TK STUDIO, dochodzenie ochrony swoich praw i interesów ekonomicznych poprzez szereg uprawnie ń procesowych. W ś ród nich mo ż na wymieni ć przyk ł adowo mo ż liwo ść wyst ą pienia do Prezesa UOKiK z wnioskiem o wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , czy mo ż liwo ść dochodzenia przed s ą dem ochrony w ł asnych interesów z ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. Nr 47, poz.211 ze zm.) Wobec powy ż szego nale ż a ł o orzec jak w sentencji . Stosownie do tre ś ci art.78 ust.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art.479 28 § 2 k.p.c. - od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurtencji i Konsumentów za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura we Wroc ł awiu, w terminie dwutygodniowym od dnia dor ę czenia decyzji. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK we Wroc ł awiu Zbigniew Jurczyk Otrzymuje: Telewizja Kablowa STUDIO Antoni Ł uniewski Ro ś ciszów 61 58-250 Pieszyce