RWR-28/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel/fax (0-71) 344-05-920, fax 344-05-922 E-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-S-3/03/ZR Wroc ł aw, 2 pa ź dziernika 2003 Decyzja RWR 28 /2003 Na podstawie art. 23c ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (j.t. Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804), oraz stosownie do art.28 ust.6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm.) po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko przedsi ę biorcy Adamowi Kaszta prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Telewizja Kablowa KOMSAT w Lubaniu - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23 a ust. 2 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 przywo ł anej na wst ę pie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, dzia ł anie ww. przedsi ę biorcy polegaj ą ce na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji w zakresie dotycz ą cym sposobu zawiadamiania odbiorców telewizji kablowej o zmianie wysoko ś ci op ł aty konserwacyjno-eksploatacyjnej, jak równie ż w zakresie dotycz ą cym okre ś lenia okoliczno ś ci w jakich zmiany tych op ł at b ę d ą dokonywane i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. U Z A S A D N I E N I E Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej Prezesem UOKiK) przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce, maj ą ce na celu wst ę pne ustalenie, czy we wzorcach umów stosowanych przez operatora telewizji kablowej Telewizja Kablowa KOMSAT (zwanym dalej TK „Komsat”) naruszane s ą obowi ą zki w zakresie przestrzegania zbiorowych interesów konsumentów. Z analizy zebranego materia ł u wynika, i ż stosowany przez firm ę TK „Komsat” wzorzec umowny nie spe ł nia wymogu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, pe ł nej i prawdziwej informacji. Umowa abonencka nie precyzuje w jaki sposób nast ę puje zawiadomienie konsumenta o zmianie tak istotnego warunku umowy, jakim niew ą tpliwie jest zmiana cennika op ł at za ś wiadczone przez operatora telewizji kablowej us ł ugi. Ponadto u ż yte w § 5 pkt 1, 2 i 3 zapisy dotycz ą ce zmiany stawek op ł at abonamentowych (zwanych w umowie eksploatacyjno-konserwacyjnymi) wzbudzaj ą zbyt wiele w ą tpliwo ś ci co do okoliczno ś ci, w jakich operator b ę dzie dokonywa ł zmian tych cen. 2 W zwi ą zku z powy ż szym postanowieniem z dnia 29 maja 2003 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wszcz ął przeciwko Adamowi Kaszta prowadz ą cemu przedsi ę biorstwo TK „Komsat” post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z podejrzeniem naruszenia przez TK „Komsat” obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. (dowód: karta 1-2) W odpowiedzi na postawiony zarzut TK „Komsat” zgodzi ł a si ę z zarzutami Prezesa Urz ę du i powiadomi ł a Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wroc ł awiu o zmianach wprowadzonych do wzorca umownego, pismem z dnia 10.06.2003 r. (dowód: karta 8) W toku post ę powania dowodowego Prezes UOKiK ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Przedsi ę biorca Adam Kaszta prowadz ą cy przedsi ę biorstwo Telewizja Kablowa „Komsat” wpisany jest do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Burmistrza Miasta Luba ń pod nr ew. 001914/93. Jest operatorem telewizji kablowej obejmuj ą cej swym zasi ę giem dzia ł ania miasto Luba ń . Z abonentami zawierane s ą umowy dotycz ą ce us ł ugi dostarczania poprzez instalowan ą przez TK „Komsat” sie ć kablow ą programów telewizyjnych i radiowych. W powy ż szym wzorcu umownym stosowano m.in. nast ę puj ą ce zapisy: • § 5 pkt 1: „ Op ł ata konserwacyjno-eksploatacyjna b ę dzie aktualizowana co kwarta ł w wysoko ś ci nie przekraczaj ą cejwska ź nika inflacji podawanego przez GUS obliczonego na podstawie trzech miesi ę cy poprzedzaj ą cych ostatni miesi ą c danego kwarta ł u ”; • § 5 pkt 2 „ Op ł aty mog ą ulec korektom z powodu zmian cen nezale ż nych od us ł ugodawcy • § 5 pkt 3 „ W przypadku wprowadzenia op ł at przez nadawców oferuj ą cych swoje programy odp ł atnie op ł ata eksploatacyjne wzro ś nie o warto ść abonamentu ”; które zosta ł y uznane przez Prezesa Urz ę du, jako naruszaj ą ce zbiorowy interes konsumentów, o którym mowa w art.23a ust.1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku post ę powania TK „Komsat” powiadomi ł a Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wroc ł awiu o wprowadzeniu do wzorca umownego zmian, dotycz ą cych kwestionowanych przez Prezesa UOKiK zapisów, i tak: 1. § 5 pkt 1 zosta ł zmieniony i obecnie brzmi nast ę puj ą co: „op ł ata konserwacyjno- eksploatacyjna mo ż e ulec zmianie w zwi ą zku ze wzrostem cen niezale ż nych od us ł ugodawcy np. inflacja roczna”; 2. § 5 pkt 2 zosta ł zmieniony i obecnie brzmi nast ę puj ą co: „ wzrost odp ł atno ś ci nie wymaga wypowiedzenia umowy a jedynie powiadomenia u ż ytkownika z jednomiesi ę cznym terminem wyprzedzenia w formie pisemnej informacji za pokwitowaniem ”; 3. . 5 pkt 3 - zosta ł skre ś lony; (dowód: karta 8) Ponadto w umowie przewidziano pisemne, miesi ę czne wypowiedzenie przez ka ż d ą ze stron (§ 7 pkt 5 umowy). Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł co nast ę puje: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów (art. 1 ust. 1). Rozpatrywana sprawa dotyczy interesu publicznego, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów zawieraj ą cych z przedsi ę biorstwem TK „Komsat” umowy o zainstalowanie i pod łą czenie do sieci telewizji kablowej i o dostarczanie sygna ł ów telewizyjnych. Jest to grupa nieograniczona, o zmiennej liczbie odbiorców, do której w ka ż dym momencie mog ą przyst ą pi ć nowe osoby. 3 Zgodnie z art.23a ust.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe intersy konsumntów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów”. Zgodnie za ś z art.23a ust.2 powo ł anej ustawy „Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci (...) naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji (...)”. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie prawnej przed godz ą cymi w nie naruszeniami polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem (zakazanych przez przepisy innych ustaw) oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami, dzia ł aniach przedsi ę biorców. Tworz ą c katalog dzia ł a ń , które b ę d ą uznawane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów ustawodawca pos ł u ż y ł si ę zwrotem „w szczególno ś ci”. Oznacza to, ż e wskazany katalog ma charakter przyk ł adowy. Zamiarem ustawodawcy by ł o uznanie za praktyk ę dzia ł a ń , które naruszaj ą przepisy innych ustaw. W przepisie art.23a ustawy nie ma odwo ł ania do konkretnych ustaw (z tego wzgl ę du, i ż by ł oby to sprzeczne z zasadami poprawnej legislacji, ale tak ż e ogranicza ł o Prezesa UOKiK w jego decyzjach w sprawie niedozwolonych praktyk naruszaj ą cych interesy konsumentów). Zgodnie z uzasadnieniem projektu rz ą dowego ustawy z dnia 5.07.2002 r., nowelizuj ą cej ustaw ę o ochronie (...) „Same przepisy art. 23a- 23d nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Dzia ł ania te mog ą okaza ć si ę bezprawne w razie ustalenia, ż e dosz ł o do naruszenia przepisów innych ustaw, a tak ż e zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów” (druk sejmowy nr 366, s.20). Przes ł ankami zastosowania w niniejszej sprawie art.23a ust.2 w zw. z art.23a ust.1 powo ł anej ustawy jest wykazanie bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy, polegaj ą cych na: 1) naruszaniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, 2) godzenia tych dzia ł a ń w interes konsumenta, 3) naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. W przedmiotowej sprawie analizie poddano stosowane przez TK „Komsat” w obrocie z konsumentami wzorce umowne. Z chwil ą ich podpisania, pomi ę dzy tym przedsi ę biorc ą i jego kontrahentami dochodzi do nawi ą zania stosunku zobowi ą zaniowego, z istoty którego wynika, i ż na ka ż dej ze stron umowy ci ążą okre ś lone prawa i obowi ą zki. W przypadku ww. umowy TK „Komsat” zobowi ą zany jest do ś wiadczenia us ł ug zainstalowania i pod łą czenia do sieci telewizji kablowej oraz dostarczania sygna ł ów telewizyjnych okre ś lonych programów za miesi ę czn ą op ł at ę abonamentow ą (zwan ą w umowie eksploatacyjno- konserwacyjn ą ), uiszczan ą przez abonentów za wykonane przez niego ś wiadczenia.. W powy ż szym wzorcu umownym zastrze ż enia Prezesa UOKiK wzbudzi ł y nast ę puj ą ce zapisy: • § 5 pkt 1 umowy stanowi ą cy, i ż : „ Op ł ata konserwacyjno-eksploatacyjna b ę dzie aktualizowana co kwarta ł w wysoko ś ci nie przekraxczaj ą cejwska ź nika inflacji podawanego przez GUS obliczonego na podstawie trzech miesi ę cy poprzedzaj ą cych ostatni miesi ą c danego kwarta ł u ”, który wzbudza zbyt wiele w ą tpliwo ś ci co do okoliczno ś ci w jakich operator b ę dzie dokonywa ł podwy ż ek cen. Informacja ta ogranicza si ę tylko do zakre ś lenia górnej granicy ewentualnej podwy ż ki. Ponadto operator u ż ywa okre ś lenia „aktualizacja” a nie „zmiana”. Przy tak istotnej kwestii jak zmiana wysoko ś ci op ł aty aboanamentowej, jest to sformu ł owanie mog ą ce wprowadza ć abonenta w b łą d, co do faktu, ż e nast ą pi ł a istotna zmiana warunków umowy. Ponadto z tre ś ci tego zapisu nie wynika w jakiej formie b ę dzie udzielana abonentowi informacja o zmianie wysoko ś ci abonamentu. Niew ą tpliwie jego wysoko ść ma istotne znaczenie dla konsumenta niejednokrotnie b ę d ą c (oprócz ilo ś ci i rodzaju programów wchodz ą cych w sk ł ad pakietu programowego telewizji kablowej) decyduj ą cym czynnikiem przy wyborze danego przedsi ę biorcy. Tym samym wysoko ść abonamentu nale ż y uzna ć za istotn ą cz ęść umowy zawieranej pomi ę dzy operatorem telewizji kablowej a konsumentem, a co za tym idzie, o 4 wszelkich jego zmianach abonent winien by ć informowany w sposób okre ś lony w tej umowie. • § 5 pkt 2 umowy stanowi ą cy, i ż „ Op ł aty mog ą ulec korektom z powodu zmian cen nezale ż nych od us ł ugodawcy” , tak ż e wzbudza wiele w ą tpliwo ś ci co do okoliczno ś ci w jakich operator b ę dzie dokonywa ł podwy ż ek cen. Sformu ł owwany w ten sposób zapis daje operatorowi mo ż liwo ść podnoszenia op ł at bez konieczno ś ci dodatkowego zawiadamiania abonenta o podwy ż ce op ł aty abonantowej, tak wi ę c zapis ten nale ż y uzna ć za nieprecyzyjny i nie daj ą cy przez to pe ł nej i rzetelnej informacji dotycz ą cych okoliczno ś ci wprowadzenia podwy ż ki. Ponadto z tre ś ci tego zapisu nie wynika w jakiej formie b ę dzie udzielana abonentowi informacja o zmianie wysoko ś ci abonamentu i w zwi ą zku z tym zastrze ż enia w tym zakresie, odnosz ą ce si ę do § 5 ust.1, dotycz ą tak ż e § 5 ust.2 umowy. • § 5 pkt 3 umowy stanowi ą cy, i ż : „ W przypadku wprowadzenia op ł at przez nadawców oferuj ą cych swoje programy odp ł atnie op ł ata eksploatacyjne wzro ś nie o warto ść abonamentu ”. Z tre ś ci tego zapisu nie wynika w jakiej formie b ę dzie udzielana abonentowi informacja z zmianie wysoko ś ci abonamentu i w zwi ą zku z tym zastrze ż enia w tym zakresie, odnosz ą ce si ę do § 5 ust.1 i 2 dotycz ą tak ż e § 5 ust.3 umowy. Maj ą c powy ż sze na uwadze podkre ś li ć nale ż y, ż e prawo konsumenta do informacji jest jednym z jego zasadniczych praw, bowiem brak pe ł nej wiedzy uniemo ż liwia konsumentowi swobod ę oceny i wyboru, ograniczaj ą c wolno ść jego decyzji rynkowych (wyrok Europejskiego Trybuna ł u Sprawiedliwo ś ci z dnia 7.03.1990 r., C-362/88, Zb. Orz. I- 667). „Obowi ą zek informowania partnera o istotnych (z jego punktu widzenia) okoliczno ś ciach dotycz ą cych kontraktu, jego przedmiotu i tre ś ci, przedmiotu ś wiadczenia, a tak ż e powinno ś ci czynienia tego w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny- jest cech ą generaln ą prawa umów i wyp ł ywa z obowi ą zku lojalnego kontraktowania, dotycz ą cego zarówno stadium przedkontraktowego, jak i wszelkich dalszych faz ju ż istniej ą cego stosunku prawnego” (E. Łę towska „prawo umów konsumenckich”, Wyd. C.H.BECK 2002 r., s. 215 i nast.). W tym stanie rzeczy, zdaniem Prezesa UOKiK, tak sformu ł owane zapisy w § 5 pkt 1-3 umowy abonenckiej nie spe ł niaj ą wymogu art.385 § 2 kc stanowi ą cego, ż e „ wzorzec umowny powinien by ć sformu ł owany jednoznacznie i w sposób zrozumia ł y ”. Zwróci ć przy tym nale ż y uwag ę , ż e skoro niniejsza umowa zosta ł a zawarta na pi ś mie, to zgodnie z dyspozycj ą art. 77 kc , jej zmiana polegaj ą ca na powiadomieniu abonenta o zmianach programowych lub wysoko ś ci abonamentu, równie ż winna by ć stwierdzona pismem. Ponadto kwestionowane zapisy § 5 pkt 1-3 umowy naruszaj ą zasady wspó łż ycia spo ł ecznego, b ę d ą ce normami o uzasadnieniu aksjologicznym i które nale żą do obowi ą zuj ą cego prawa (art. 353 1 kc). W przedmiotowej sprawie szczególnie istotne znaczenie maj ą te zasady wspó łż ycia spo ł ecznego, które nawi ą zuj ą do koncepcji tzw. s ł uszno ś ci kontraktowej, uczciwo ś ci kupieckiej, równej pozycji stron umowy, przestrzegania zasad lojalnego, opartego na zaufaniu, post ę powania wobec kontrahenta równie ż w fazie kszta ł towania tre ś ci umowy (por. np uchwa ł a SN z dnia 6.03.1992 r., III CZP 141/91; uchwa ł a SN z dnia 9.07.1993 r., III CZP 58/93). Podnie ść nale ż y tak ż e, i ż kryteria s ł uszno ś ci kontraktowej doznaj ą szczególnego zaostrzenia w przypadku obrotu konsumenckiego, bowiem uwzgl ę dniaj ą postulat ochrony s ł abszej strony umowy. Zdaniem Prezesa UOKiK dzia ł anie TK „Komsat” polegaj ą ce na niezprecyzowaniu w jakiej formie konsument b ę dzie zawiadamiany o podwy ż sce op ł aty eksploatacyjno-konserwacyjnej i w jakich okoliczno ś ciach zmiany te b ę d ą nast ę powa ł y, powy ż sz ą zasad ę narusza. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze okoliczno ś ci Prezes UOKiK uzna ł , i ż tak sformu ł owane zapisy, stosowane przez TK „Komsat” we wzorcach umownych s ą niezgodne z powo ł anymi art. 77, art. 353 1 i art. 385 § 2 kc i jednocze ś nie wype ł niaj ą pierwsz ą z przes ł anek art. 23 a 5 ust. 2 ustawy o ochronie (...) w zakresie obowi ą zku operatora do udzielania konsumentom (abonentom) rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Opisane dzia ł ania TK „Komsat” niew ą tpliwie narusza ł y tu interes konsumenta, gdy ż brak wskazania we wzorcu umownym konkretnego sposobu informowania o podwy ż kach op ł aty eksploatacyjno-konserwacyjnej mo ż e rodzi ć dla niego negatywne skutki finansowe, poniewa ż operator telewizji kablowej rozlicza go po nowych stawkach abonamentowych nie maj ą c potwierdzenia, ż e zosta ł on skutecznie o zmianie ceny powiadomiony i czy nast ą pi ł a z jego strony akceptacja zmiany ceny. Tym samym wype ł niona zosta ł a druga z przes ł anek ww. art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie (...). Kwestionowane zapisy § 5 pkt 1-3 wzorca umownego, co wyja ś niono ju ż na wst ę pie tej cz ęś ci uzasadnienia decyzji, godzi ł y równie ż w zbiorowy interes konsumentów. Zgodnie z art. 23a ust. 1 zd. 2 ustawy o ochronie (...) zbiorowym interesem konsumentów nie jest suma indywidualnych interesów konsumentów. Dzia ł ania TK „Komsat” dotyka ł y bowiem konsumentów, jakimi niew ą tpliwie s ą odbiorcy telewizji kablowej, naruszaj ą c ich prawa na szerok ą skal ę . W tej sytuacji Prezes UOKiK stwierdza, ż e spe ł nione zosta ł y wszystkie przes ł anki warunkuj ą ce stwierdzenie stosowania przez TK „Komsat” praktyki naruszaj ą cej zbiorowy interes konsumentów, okre ś lonej w art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jednocze ś nie Prezes UOKiK podnosi, i ż jego dzia ł ania spowodowa ł y, ż e obecnie stosowany przez TK „Komsat” wzorzec umowy nie zawiera ju ż postanowie ń umownych, które naruszaj ą zbiorowy interes konsumentów, okre ś lony w art. 23 a ust. 2 przywo ł anej na wst ę pie ustawy o ochronie (...). Niemniej jednak fakt zaniechania stosowania przez TK „Komsat” przedmiotowej bezprawnej praktyki (zgodnie z o ś wiadczeniem przedsi ę biorcy w pi ś mie z dnia 26 czerwca 2003 r.) nie mo ż e skutkowa ć inn ą sentencj ą ni ż ww. Brak jest bowiem w ustawie o ochronie (...) wyra ź nego przepisu, który pozwala ł by na uznanie stosowanej praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i jednocze ś nie stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z powy ż szym, nawet je ś li zaprzestano praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Prezes UOKiK mo ż e na podstawie art. 23 c ustawy o ochronie (...) wyda ć decyzj ę , w której uzna praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakaza ć jej zaniechania. Wobec powy ż szego nale ż a ł o orzec jak w sentencji . Stosownie do tre ś ci art.78 ust.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art.479 28 § 2 k.p.c. - od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurtencji i Konsumentów za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura we Wroc ł awiu, w terminie dwutygodniowym od dnia dor ę czenia decyzji. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK we Wroc ł awiu Zbigniew Jurczyk Otrzymuje: Telewizja Kablowa „Komsat” Adam Kaszta ul. Wiejska 4 50-107 Wroc ł aw