RWR-24/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-4/07/ZR Wroc ł aw, 9 lipca 2007 DECYZJA RWR 24/2007 Na podstawie art. 23c ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172, ze zm.), w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331), po przeprowadzeniu – z urz ę du - post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, dzia ł anie Pa ń stwowej Wy ż szej Szkole Zawodowej im. Witelona z siedzib ą w Legnicy, przy ul. Sejmowej 5A, polegaj ą ce na: I. stosowaniu we wzorcu umownym pn. „Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia” nast ę puj ą cych zapisów: - „ Uczelnia zwraca po ł ow ę op ł aty ustalonej za zaj ę cia dydaktyczne danego semestru, je ż eli student zrezygnowa ł na pi ś mie ze studiów nie pó ź niej ni ż do: a) semestr zimowy -9 listopada ka ż dego roku, b) semestr letni - 6 kwietnia ka ż dego roku”. - „ Student, który zrezygnowa ł ze studiów po terminach okre ś lonych w ust. 3 nie ma mo ż liwo ś ci zwrotu wniesionej op ł aty ”, - „W przypadku gdy op ł ata by ł a dokonana w ratach, student, który zrezygnowa ł ze studiów po terminach okre ś lonych w ust. 3 jest zobowi ą zany uzupe ł ni ć op ł at ę za zaj ę cia dydaktyczne danego semestru do pe ł nej kwoty”. stanowi ą cych klauzule wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego , co jest naruszeniem art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, II. stosowaniu we wzorcu umownym pn. „Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia” zapisu o tre ś ci: „, Student o ś wiadcza, ż e znany jest mu Regulamin Studiów obowi ą zuj ą cy w Uczelni, którego tre ść znajduje si ę na stronie www.pwsz.legnica.edu.pl, oraz zapozna ł si ę z Uchwa łą Nr II/345 Senatu Pa ń stwowej Wy ż szej Szko ł y Zawodowej im. Witelona w Legnicy z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie okre ś lenia szczegó ł owych zasad pobierania op ł at oraz warunków zwalniania z tych op ł at studentów od roku akademickiego 2006/200 7 i Zarz ą dzenia Nr 49/06 Rektora Pa ń stwowej Wy ż szej Szko ł y Zawodowej im. Witelona w Legnicy z dnia 25 lipca 2006r .”, naruszaj ą cego obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, w zakresie okre ś lonym w art.384 § 2 kodeksu cywilnego i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. UZASADNIENIE Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wroc ł awiu, zgodnie z przewidzianymi w ustawie z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów [zw. dalej tak ż e ustaw ą o ochronie (… )] kompetencjami, przeprowadzi ł badanie wzorców umownych stosowanych przez wy ż sze szko ł y publiczne z obszaru województwa dolno ś l ą skiego i lubuskiego. Celem tej analizy by ł o ustalenie czy w wymienionym zakresie dzia ł alno ś ci wy ż szych uczelni publicznych jest naruszany zakaz stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 23a ww. ustawy. W wyniku podj ę tych czynno ś ci - Postanowieniem nr 55/2007 z dnia 28 lutego 2007 r. - Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów [zw. dalej tak ż e Prezesem Urz ę du], wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Pa ń stwow ą Wy ż sz ą Szko łę Zawodow ą im. Witelona z Legnicy [zw. dalej tak ż e Uczelni ą ] praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (… ), polegaj ą cej na umieszczeniu w § 6 ust.3, § 6 ust.5, § 6 ust.6 wzorca umownego pn. „Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia” [zw. dalej tak ż e Umow ą ] zapisów, które s ą wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (zw. dalej tak ż e Rejestrem), o którym stanowi art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego . Uczelni zarzucono ponadto, i ż w wymienionym wzorcu umownym, zamie ś ci ł a zapis § 10 ust.2 naruszaj ą cy obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, wynikaj ą cy z art. 384 § 2 k.c. (dowód: karta 1) Ponadto – zgodnie z punktem 2. Postanowienia nr 55/2007 – Prezes Urz ę du zaliczy ł w poczet dowodów 28 kart z akt spraw o sygn. akt RWR 402-23/06/ZR oraz akta sprawy o sygn. akt RWR 62-60/06/ZR z uwagi na fakt, i ż znajduj ą si ę w nich informacje mog ą ce stanowi ć materia ł dowodowy w niniejszej sprawie. (dowód: karta 1) I. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Uczestnik post ę powania, Pa ń stwowa Wy ż sza Szko ł a Zawodowa im. Witelona z Legnicy jest uczelni ą publiczn ą w rozumieniu art.2 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wy ż szym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), utworzon ą na podstawie rozporz ą dzenia Rady Ministrów z dnia 16 czerwca 1998 r. w sprawie utworzenia Wy ż szej Szko ł y Zawodowej w Legnicy (Dz.U. Nr 76, poz.498) (dowód: karta 4) Uczelnia prowadzi dzia ł alno ść m.in. polegaj ą c ą na ś wiadczeniu us ł ug w zakresie kszta ł cenia na poziomie wy ż szych studiów niestacjonarnych pierwszego stopnia – kierunek Administracja w ramach których zawierane s ą „Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia” (b ę d ą ce wzorcami umownymi w rozumieniu art. 384 § 1 k.c . ) z indywidualnymi konsumentami (studentami) na us ł ug ę uczestnictwa w studiach. (dowód: karta 45a-47) Nale ż y w tym miejscu wskaza ć , i ż zgodnie z wyrokiem S ą du Najwy ż szego z dnia 7 kwietnia 2004 r. (sygn. akt III SK 22/2004) ustawa o ochronie (…) obejmuje poj ę ciem „przedsi ę biorcy” tak ż e podmioty, których dzia ł alno ść nie kojarzy si ę z typow ą dzia ł alno ś ci ą 2 gospodarcz ą , natomiast studenci, którzy korzystaj ą z us ł ug szko ł y wy ż szej odp ł atnie, stosownie do zawieranych w tym zakresie umów, s ą konsumentami w rozumieniu ustawy o ochronie (…). 2. Pocz ą wszy od roku akademickiego 2006/2007, w zwi ą zku z prowadzon ą dzia ł alno ś ci ą w wy ż ej wymienionym zakresie Uczelnia wprowadzi ł a do obrotu wzorzec umowny pn. „Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia”, który kandydaci na studia mogli podpisywa ć pocz ą wszy od dnia 11 wrze ś nia 2006 r. Umowa ta zawiera m.in. nast ę puj ą ce zapisy: - § 6 ust.3 „ Uczelnia zwraca po ł ow ę op ł aty ustalonej za zaj ę cia dydaktyczne danego semestru, je ż eli student zrezygnowa ł na pi ś mie ze studiów nie pó ź niej ni ż do: a) semestr zimowy -9 listopada ka ż dego roku, b) semestr letni - 6 kwietnia ka ż dego roku”. - § 6 ust.5 „ Student, który zrezygnowa ł ze studiów po terminach okre ś lonych w ust. 3 nie ma mo ż liwo ś ci zwrotu wniesionej op ł aty ”, - § 6 ust.6 „W przypadku gdy op ł ata by ł a dokonana w ratach, student, który zrezygnowa ł ze studiów po terminach okre ś lonych w ust. 3 jest zobowi ą zany uzupe ł ni ć op ł at ę za zaj ę cia dydaktyczne danego semestru do pe ł nej kwoty”. (dowód: karta 45a-47) W Rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone zamieszczono m.in. nast ę puj ą ce klauzule: - poz. nr 394 - wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 12 stycznia 2005 r. Sygn. Akt XVII Amc 13/04, tre ść postanowienia: „Dokonuj ą c wp ł aty w systemie ratalnym lub indywidualnym s ł uchacz deklaruje si ę ui ś ci ć ca ł kowit ą op ł at ę za kurs bez wzgl ę du na ew. rezygnacj ę , do czego zobowi ą zuje si ę w ł asnor ę cznym podpisem na dowodzie wp ł aty przy pierwszej wnoszonej op ł acie”; - poz. nr 579 - wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 sierpnia 2005 r. sygn. akt XVII Amc 99/04, tre ść postanowienia: „Przed up ł ywem 30 dni od dnia rozpocz ę cia zaj ęć pierwszego semestru na pisemny wniosek studenta sk ł adaj ą cego rezygnacj ę ze studiów, przys ł uguje mu zwrot 80% wniesionej op ł aty czesnego za semestr. Po up ł ywie tego terminu zwrot nie przys ł uguje”; - poz. nr 625 - wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 pa ź dziernika 2005 r. sygn. akt XVII Amc 78/05, tre ść postanowienia: „W przypadku rezygnacji w trakcie semestru, wp ł acone w ca ł o ś ci czesne za ca ł y semestr nie podlega zwrotowi” - poz. nr 833 - wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 6 kwietnia 2006 r., sygn. akt XVII Amc 79/05, tre ść postanowienia: „Czesne nie podlega zwrotowi, je ż eli student w trakcie semestru przerwa ł studia” . 3. Umowa zawiera ponadto zapis § 10 ust.2 stanowi ą cy, ż e: „ Student o ś wiadcza, ż e znany jest mu Regulamin Studiów obowi ą zuj ą cy w Uczelni, którego tre ść znajduje si ę na stronie www.pwsz.legnica.edu.pl, oraz zapozna ł si ę z Uchwa łą Nr II/345 Senatu Pa ń stwowej Wy ż szej Szko ł y Zawodowej im. Witelona w Legnicy z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie okre ś lenia szczegó ł owych zasad pobierania op ł at oraz warunków zwalniania z tych op ł at studentów od roku akademickiego 2006/200 7 i Zarz ą dzenia Nr 49/06 Rektora Pa ń stwowej Wy ż szej Szko ł y Zawodowej im. Witelona w Legnicy z dnia 25 lipca 2006 r. ”, który – w opinii Prezesa Urz ę du – narusza postanowienia art.384 §1 k.c., stanowi ą cego, ż e „ Ustalony przez jedn ą ze stron wzorzec umowy, w szczególno ś ci ogólne warunki umów, wzory umów, regulaminy wi ążą drug ą stron ę , je ż eli zosta ł y jej dor ę czone przy zawarciu umowy ”. 4. W trakcie post ę powania Uczelnia - w pi ś mie z dnia 20 marca 2007 r. – stan ęł a na stanowisku, i ż zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du zapisy umowne § 6 ust. 3,5 i 6 nie s ą 3 to ż same z przywo ł anymi postanowieniami z rejestru a ponadto zapisy te znajduj ą uzasadnienie w art.99 ust.1 i 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wy ż szym , zgodnie z którym „ wysoko ść op ł at ustala si ę w kwocie nie przekraczaj ą cej kosztów ponoszonych w zakresie uruchomienia i prowadzenia w danej uczelni studiów, (…) z uwzgl ę dnieniem kosztów amortyzacji ”. Wskaza ł a, ż e „Koszty te kalkulowane s ą w oparciu o wiedz ę dotycz ą c ą liczby studentów. Organizacja studiów wymaga okre ś lenia podzia ł u na grupy ( ć wiczeniowe, seminaryjne, laboratoryjne) oraz okre ś lonej struktury zatrudnienia. W kalkulacji kosztów niezb ę dnych uwzgl ę dnia si ę amortyzacj ę , zu ż ycie materia ł ów, energii, us ł ugi obce (wynajem basenów, sal gimnastycznych), wynagrodzenia, ubezpieczenia i inne ś wiadczenia, pozosta ł e koszty (aparatura naukowo-badawcza). Podniesiono, i ż uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze nie mo ż na ustali ć wy ż szych kosztów, które rekompensowa ł yby rezygnacj ę studenta poniewa ż „za niedozwolone praktyki uznane jest równie ż postanowienie umowne w zakresie roz ł o ż enia brakuj ą cej op ł aty na pozosta ł ych studentów dalej studiuj ą cych”. Uczelnia poinformowa ł a tak ż e, ż e nie otrzymuje dotacji na edukacje studentów niestacjonarnych a zmniejszenie ilo ś ci studentów nie oznacza zmniejszenia kosztów kszta ł cenia. Tak wi ę c ewentualne korekty mog ą by ć dokonane dopiero w nast ę pnym semestrze, kiedy Uczelnia wie ile ma zmniejszy ć grup, przy czym rozwi ą zanie stosunku pracy z nauczycielami mo ż e nast ą pi ć dopiero na koniec semestru, stosownie do art. 128 ustawy Prawo o szkolnictwie wy ż szym . Wskazano, ż e prowadzona dzia ł alno ść nie jest nastawiona na zysk a jedynie na pokrycie kosztów niezb ę dnych do prowadzenia kierunku studiów bez ponoszenia strat. W zwi ą zku z tym – w opinii Uczelni - nie mo ż na uzna ć za bezprawne postanowie ń , które dotycz ą zwrotu cz ęś ci wniesionej op ł aty w sytuacji, gdy student skorzysta ł z us ł ug edukacyjnych przez okres 39 dni. Odnosz ą c si ę do zastrze ż e ń dotycz ą cych zapisu § 10 ust.2 Umowy, Uczelnia podnios ł a, i ż zapis ten jest zgodny z art.384 § 2 k.c., poniewa ż studenci mog ą z ł atwo ś ci ą dowiedzie ć si ę o tre ś ci wymienionych w tym postanowieniu umownym dokumentów, o której s ą informowani poprzez podanie adresu internetowego oraz w formie og ł oszenia na tablicy og ł osze ń , stosownie do § 3 ust.3 Umowy. Tym samym – w ocenie Uczelni – art. 384 § 1 nie ma w tej sytuacji zastosowania. (dowód: karta 43-45) Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł : Podstaw ą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e to nast ą pi ł o pozwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urz ę du rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy s ą lub b ę d ą studentami Uczelni. Interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi s ł owy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez Prezesa Urz ę du dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie (…) . Art. 23a ust. 1 zd. 1 ustawy o ochronie (…) wskazuje, ż e „przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy ”, natomiast art. 23a ust. 2 tej ustawy stanowi mi ę dzy innymi, i ż „ za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci (…) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy 4 uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji (…) ”. W odniesieniu do zakwestionowanych zapisów umownych § 6 ust.3, § 6 ust.5 i § 6 ust.6, do stwierdzenia praktyki o której mowa art. 23a ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, ż e spe ł nione zosta ł y łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: a) bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy, poprzez stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone – w odniesieniu do § 6 ust.3, § 6 ust.5 i § 6 ust.6 Umowy oraz bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy, poprzez naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, w zakresie okre ś lonym w art.384 § 2 kodeksu cywilnego – w odniesieniu do § 10 ust.2 Umowy. b) godzenie tymi dzia ł aniami w zbiorowy interes konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wy ż ej, zgodnie z art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie (…) , za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego . Nale ż y w tym miejscu wskaza ć , i ż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c. ) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozowolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego . Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(…) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „ (…) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.ok.ik. obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru 5 (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a u.ok.ik. znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (…)”. Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej i st ą d niedozwolone b ę d ą tak ż e takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Ad.a) Tak wi ę c w celu stwierdzenia bezprawno ś ci dzia ł ania Uczelni, konieczne jest wykazanie, ż e zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du zapisy w punktach § 6 ust.3, § 6 ust.5, § 6 ust.6 wzorca umownego pn. „Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia”, stosowanego przy zawieraniu umów ze studentami kszta ł c ą cymi si ę w Uczelni, o tre ś ci: - § 6 ust.3 „ Uczelnia zwraca po ł ow ę op ł aty ustalonej za zaj ę cia dydaktyczne danego semestru, je ż eli student zrezygnowa ł na pi ś mie ze studiów nie pó ź niej ni ż do: a) semestr zimowy - 9 listopada ka ż dego roku, b) semestr letni - 6 kwietnia ka ż dego roku”. - § 6 ust.5 „ Student, który zrezygnowa ł ze studiów po terminach okre ś lonych w ust. 3 nie ma mo ż liwo ś ci zwrotu wniesionej op ł aty ”, - § 6 ust.6 „ W przypadku gdy op ł ata by ł a dokonana w ratach, student, który zrezygnowa ł ze studiów po terminach okre ś lonych w ust. 3 jest zobowi ą zany uzupe ł ni ć op ł at ę za zaj ę cia dydaktyczne danego semestru do pe ł nej kwoty ”. s ą to ż same z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego tj.: - „Dokonuj ą c wp ł aty w systemie ratalnym lub indywidualnym s ł uchacz deklaruje si ę ui ś ci ć ca ł kowit ą op ł at ę za kurs bez wzgl ę du na ew. rezygnacj ę , do czego zobowi ą zuje si ę w ł asnor ę cznym podpisem na dowodzie wp ł aty przy pierwszej wnoszonej op ł acie” (poz. nr 394 - wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 12 stycznia 2005 r. Sygn. Akt XVII Amc 13/04), - „Przed up ł ywem 30 dni od dnia rozpocz ę cia zaj ęć pierwszego semestru na pisemny wniosek studenta sk ł adaj ą cego rezygnacj ę ze studiów, przys ł uguje mu zwrot 80% wniesionej op ł aty czesnego za semestr. Po up ł ywie tego terminu zwrot nie przys ł uguje” ( poz. nr 579 - wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 sierpnia 2005 r. sygn. akt XVII Amc 99/04). - „W przypadku rezygnacji w trakcie semestru, wp ł acone w ca ł o ś ci czesne za ca ł y semestr nie podlega zwrotowi ” (poz. nr 625 - wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 pa ź dziernika 2005 r. sygn. akt XVII Amc 78/05), - „Czesne nie podlega zwrotowi, je ż eli student w trakcie semestru przerwa ł studia” (poz. nr 833 - wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 6 kwietnia 2006 r., sygn. akt XVII Amc 79/05) Powy ż sze postanowienia umowne wpisane do Rejestru jednoznacznie stanowi ą , ż e nie zwraca si ę op ł at uiszczonych przez studenta za ca ł y semestr, w przypadku, gdy rezygnuje on w trakcie trwania tego semestru z dalszej nauki. Z kolei, kwestionowane przez Prezesa Urz ę du, zapisy § 6 ust. 3, 5, stosowane przez Uczelni ę równie ż wykluczaj ą zwrot poniesionych przez studenta op ł at gdy zrezygnuje on z nauki w trakcie trwania semestru, z tym, ż e Uczelnia zakre ś li ł a graniczne terminy po których ten skutek nast ą pi („po 9 listopada i 6 kwietnia ka ż dego roku” a wi ę c po up ł ywie ok. 5 tygodni po rozpocz ę ciu nowego semestru). Ponadto, przytoczone wy ż ej postanowienie z poz. 394 – nak ł ada na studenta któremu umo ż liwiono dokonanie op ł at w systemie ratalnym, obowi ą zek uzupe ł nienia op ł aty 6 za zaj ę cia dydaktyczne danego semestru do pe ł nej kwoty, w razie ewentualnej rezygnacji. Zgodnie z zapisem § 6 ust.6 Uczelnia nak ł ada taki sam obowi ą zek na studenta rezygnuj ą cego ze studiów i któremu umo ż liwiono wcze ś niej mo ż liwo ść op ł aty za czesne w ratach. Tak wi ę c w opinii Prezesa Urz ę du, przedmiotowe zapisy z § 6 ust. 3, 5 i 6 wzorca umowy, mieszcz ą si ę w „hipotezach” wymienionych wy ż ej klauzul wpisanych do rejestru – tre ść § 6 ust.3 i 5 w klauzulach z poz. 579 i 625 i 833, natomiast tre ść § 6 ust.6 w klauzuli z poz.394 Odnosz ą c si ę do wyja ś nie ń Uczelni dotycz ą cych konieczno ś ci stosowania ww. zapisów ze wzgl ę dów ekonomicznych, m.in. z uwagi na poniesione wcze ś niej nak ł ady, zobowi ą zania p ł acowe wobec nauczycieli akademickich, Prezes Urz ę du zwraca uwag ę , i ż ustawa o ochronie (…) obejmuje poj ę ciem „przedsi ę biorcy” tak ż e podmioty, których dzia ł alno ść nie kojarzy si ę z typow ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą . Tymi podmiotami s ą m.in. szko ł y wy ż sze. Tak wi ę c studenci, którzy korzystaj ą z us ł ug szko ł y wy ż szej odp ł atnie, stosownie do zawieranych w tym zakresie umów, s ą konsumentami w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i ochrona ich praw mie ś ci si ę w wymienionej ustawie. Powy ż sze potwierdzi ł równie ż S ą d Najwy ż szy w przytoczonym wy ż ej wyroku z dnia 7 kwietnia 2004 r. W zwi ą zku z tym, prowadz ą c dzia ł alno ść gospodarcz ą , w zwi ą zku z któr ą zawierane s ą umowy maj ą ce charakter wzorca, przedsi ę biorca, który si ę nimi pos ł uguje jest zobowi ą zany do przestrzegania przepisów art. 384, 385 i 385 1-3 kodeksu cywilnego, reguluj ą cych kwestie wzorców umowy (ogólnych warunków umów, regulaminów). Powinien przy tym szczególnie uwzgl ę dni ć , aby nie znalaz ł y si ę w nich niedozwolone postanowienia umowne, wymienione przyk ł adowo w art. 385 3 k.c. Okoliczno ś ci przytaczane przez Uczelni ę s ą ś ci ś le zwi ą zane z prowadzon ą przez ni ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą i ryzykiem, które musi w zwi ą zku z tym ponosi ć . Trudno zaakceptowa ć przenoszenie ca ł o ś ci ryzyka gospodarczego na konsumentów - w tym wypadku studentów, którzy zrezygnuj ą z nauki po wskazanych w § 6 ust.3 Umowy terminach. Nie zas ł uguje wi ę c na uwzgl ę dnienie argumentacja Uczelni, ż e powy ż sze zapisy umowne wynikaj ą ze specyfiki prowadzonej dzia ł alno ś ci „nie nastawionej na zysk”. Równie ż przywo ł any przez Uczelni ę art.99 ust.1 i 2ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wy ż szym , nie uprawnia Uczelni do stosowania kwestionowanych przez Prezesa Urz ę du postanowie ń umownych. Przepis ten stanowi, ż e: „ Uczelnia publiczna mo ż e pobiera ć op ł aty za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne zwi ą zane z: 1) kszta ł ceniem studentów na studiach niestacjonarnych (…)” a „Wysoko ść op ł at, o których mowa w ust. 1, ustala rektor uczelni publicznej, z tym ż e op ł aty, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, nie mog ą przekracza ć kosztów ponoszonych w zakresie niezb ę dnym do uruchomienia i prowadzenia w danej uczelni, odpowiednio studiów lub studiów doktoranckich, o których mowa w ust. 1 pkt 1, oraz zaj ęć na studiach lub studiach doktoranckich, o których mowa w ust. 1 pkt 2, z uwzgl ę dnieniem kosztów amortyzacji i remontów ”. W ś wietle powy ż szego przepisu, nie ma przeszkód do stosowania przez Uczelni ę instytucji prawnych chroni ą cych j ą w przypadku pochopnej rezygnacji studenta z nauki, jak np. okre ś lone odst ę pne (ustalane proporcjonalnie w zale ż no ś ci od momentu rezygnacji z nauki), czy kary umowne. W tym zakresie nale ż y jednak uwzgl ę dnia ć ograniczenia wynikaj ą ce w szczególno ś ci z art. 385 1 § 1 k.c. oraz z 385 3 pkt 17 k.c. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie wykazano, i ż kwestionowane punkty Umowy mieszcz ą si ę w „hipotezach” wymienionych klauzul wpisanych do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Reasumuj ą c, w rozpatrywanej sprawie bezprawno ść dzia ł ania Uczelni w ś wietle art. 23a ust.1 ustawy o ochronie (…) polega na wprowadzeniu do obrotu zapisów umownych bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanych, które znajduj ą si ę w rejestrze niedozwolonych postanowie ń umownych o którym stanowi art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. 7 Je ś li chodzi o zarzut bezprawno ś ci w odniesieniu do § 10 ust.2 wzorca umownego, Uczelnia naruszy ł a obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, wynikaj ą cy z art. 384 § 1 k.c., który nak ł ada na przedsi ę biorc ę wymóg dor ę czenia wzorca umowy konsumentowi. Kwestionowany zapis umowny jednoznacznie wy łą cza Uczelni ę z powy ż szego obowi ą zku, która zamiast wr ę cza ć studentom (wraz z umowami) pe ł ne teksty wymienionych w § 10 ust.2 Umowy aktów prawnych, wymusza na podpisuj ą cych Umow ę o ś wiadczenie o zapoznaniu si ę z ich tre ś ci ą . Powo ł anie si ę przez Uczelni ę na art.384 § 2 k.c. stanowi ą cy, i ż „ W razie gdy pos ł ugiwanie si ę wzorcem jest w stosunkach danego rodzaju zwyczajowo przyj ę te, wi ąż e on tak ż e wtedy, gdy druga strona mog ł a si ę dowiedzie ć o jego tre ś ci ” nie ma uzasadnienia, poniewa ż przepis ten – w zdaniu drugim - wyra ź nie wy łą cza z tej zasady umowy „ z udzia ł em konsumentów z wyj ą tkiem umów powszechnie zawieranych w drobnych bie żą cych sprawach ż ycia codziennego ”. Umowa dotycz ą ca odp ł atno ś ci za nauk ę w szkole wy ż szej z ca łą pewno ś ci ą nie jest umow ą powszechnie zawieran ą w drobnych bie żą cych sprawach ż ycia codziennego, w zwi ą zku z czym przyst ę puj ą cy do Umowy student ma prawo – w my ś l art.384 § 1 k.c. – do otrzymania wraz z umow ą , pe ł nego pakietu wi ążą cych go aktów prawnych. St ą d, wy łą czenie si ę Uczelni z obowi ą zku w omawianym zakresie jest dzia ł aniem bezprawnym. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie nale ż y uzna ć , ż e zosta ł a spe ł niona pierwsza z wymienionych wy ż ej przes ł anek stwierdzenia praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, tj. bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Ad.b) Analizuj ą c drug ą przes ł ank ę nale ż y udowodni ć , i ż opisane wy ż ej bezprawne dzia ł ania godz ą w zbiorowy interes konsumentów. Zgodnie z art. 23a ustawy o ochronie (…) stosowanie postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone oraz naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, jest praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Skoro wykazano powy ż ej, i ż kwestionowane zapisy § 6 ust.3, 5 i 6 Umowy s ą to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone - to pos ł ugiwanie si ę tymi postanowieniami umownymi w obrocie konsumenckim jest zakazane z mocy prawa i skutkuje godzeniem w zbiorowy interes konsumentów. Z kolei § 10 ust.2 narusza obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, w zakresie okre ś lonym w art. 384 § 1 k.c. Otrzymanie przez studenta kompletu wi ążą cych go regulacji prawnych, jest elementem niezb ę dnym do swobodnego zapoznania si ę ze swoimi prawami i obowi ą zkami zwi ą zanymi z realizacj ą Umowy. Dzia ł anie Uczelni wymuszaj ą cej na studentach z ł o ż enie o ś wiadczenia o zapoznaniu si ę tre ś ci ą aktów prawnych zamieszczanych w gablotach oraz udost ę pnianych na stronie internetowej, niew ą tpliwie godzi w ten zakres praw konsumenta. Mówi ą c o „zbiorowym interesie konsumentów” nale ż y zaznaczy ć , i ż ustawa o ochronie (…) nie podaje jego definicji, wskazuj ą c jednak w art. 23a ust. 1 zd. 2, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, wszystkich studentów kszta ł c ą cych si ę na Uczelni, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mog ą zawrze ć umow ę na us ł ug ę uczestnictwa w studiach. 8 Tak wi ę c, w rozpatrywanym stanie faktycznym bezprawne zachowanie Uczelni nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami okre ś lonego kr ę gu us ł ugobiorców, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej, licznej grupy obecnych i przysz ł ych kontrahentów Uczelni. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, nale ż y uzna ć , i ż opisane dzia ł ania Uczelni godz ą w zbiorowy interes konsumentów, a tym samym zosta ł a spe ł niona druga z wymienionych wy ż ej przes ł anek do stwierdzenia praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku ze spe ł nieniem obu przes ł anek nale ż a ł o orzec jak w punkcie I i II decyzji. Z uwagi na to, i ż w trakcie prowadzenia post ę powania wesz ł a w ż ycie nowa ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów z dnia 16 lutego 2007 r. zastosowanie znajduje art. 131 ust. 1 tej ż e ustawy, zgodnie z którym do post ę powa ń wszcz ę tych na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i niezako ń czonych do dnia wej ś cia w ż ycie nowej ustawy stosuje si ę przepisy dotychczasowe. Wobec powy ż szego niniejsza decyzja zostaje wydana na podstawie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z dnia 15 grudnia 2000 r. Maj ą c powy ż sze na uwadze, nale ż a ł o orzec jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą zku z art. 479 28 k.p.c. , od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wroc ł awiu. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor UOKiK Del. Wroc ł aw Zbigniew Jurczyk Otrzymuje: Pa ń stwowa Wy ż sza Szko ł a Zawodowa im. Witelona ul. Sejmowa 5 A 59-220 Legnica 9