RWR-22/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-10/07/JM Wroc ł aw, 5.07.2007 r. DECYZJA RWR 22/2007 Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2002 r. Nr 18, poz. 172 ze zm.), w zw. z art. 136 ust. 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, dzia ł anie Hanny Mozolewskiej, prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Centrum Ś lubów i Wesel Hanna Mozolewska, ul. Marsa 30, 59-220 Legnica, polegaj ą ce na umieszczeniu w § 6 ust. 3 wzorca umownego „Umowy zlecenia” zapisu o tre ś ci: „Wszelkie ewentualne spory zwi ą zane z wykonaniem niniejszej umowy poddane b ę d ą pod rozstrzygni ę cie s ą du w ł a ś ciwego miejscowo dla siedziby Zleceniobiorcy”, stanowi ą cego klauzul ę wpisan ą do rejestru postanowie ń wzorów umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. UZASADNIENIE Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej Prezes Urz ę du) , w imieniu którego dzia ł a Dyrektor Delegatury, wype ł niaj ą c swoje ustawowe obowi ą zki, przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce (sygn. akt RWR 403-3/07/JM) w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy zawierane przez przedsi ę biorców z konsumentami umowy dot. organizacji imprez (np. wesel, przyj ęć imieninowych, urodzinowych itp.) zgodne s ą z przepisami ustawy z dnia z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. Nr 47, poz. 211 z pó ź n. zm.), ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. 2005 r., nr 244, poz. 2080 ze zm.), a tak ż e czy wyst ę puj ą w nich niedozwolone postanowienia umowne wymienione przyk ł adowo w art. 385 3 kodeksu cywilnego oraz zgodno ś ci zapisów umownych z klauzul ą generaln ą z art. 385 1 §1 kodeksu cywilnego. W jego wyniku wst ę pnie ustalono, ż e zachodzi podejrzenie stosowania przez Hann ę Mozolewsk ą , prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Centrum Ś lubów i Wesel Hanna Mozolewska, ul. Marsa 30, 59-220 Legnica (dalej: uczestnik) we wzorcu umownym o organizacj ę przyj ę cia postanowienia, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorów umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Zapisy umowne o podobnej tre ś ci S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone postanowienia umowne i zosta ł y one umieszczone w rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone o którym stanowi art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego (przyk ł adowo pod poz. 92, 361, 388). Wobec powy ż szego, postanowieniem nr 112 /2007 z dnia 21.05.2007 r., Prezes Urz ę du wszcz ął z urz ę du post ę powanie , w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Hann ę Mozolewsk ą , prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Centrum Ś lubów i Wesel Hanna Mozolewska, ul. Marsa 30, 59-220 Legnica, praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ww. ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej: ustawa o ochronie (…)), polegaj ą cej na umieszczeniu w § 6 ust. 3 wzorca umownego „Umowy zlecenia” zapisu o tre ś ci: „Wszelkie ewentualne spory zwi ą zane z wykonaniem niniejszej umowy poddane b ę d ą pod rozstrzygni ę cie s ą du w ł a ś ciwego miejscowo dla siedziby Zleceniobiorcy”, stanowi ą cego klauzul ę wpisan ą do rejestru postanowie ń wzorów umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Jednocze ś nie, postanowieniem nr 113/2007 z dnia 21.05.2007 r., Prezes Urz ę du zaliczy ł w poczet dowodów informacje uzyskane w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym, sygn. akt RWR 403-3/07/JM, tj: 1. wzór umowy zlecenia , 2. wypis z ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej z dnia 17.10.2005 r. (dowód: karta 1-3 ) Ustosunkowuj ą c si ę do postawionego zarzutu uczestnik w pi ś mie z dnia 14.06 2007 r. poda ł , i ż przedmiotowy wzór umowy wydrukowa ł z Internetu. Wed ł ug tego wzorca zosta ł a zawarta tylko jedna umowa z konsumentem zamieszka ł ym w Legnicy tj. na obszarze w ł a ś ciwo ś ci S ą du Rejonowego w Legnicy. Zapis umowy zawartej w ww. konsumentem, dotycz ą cy rozstrzygania sporów na drodze s ą dowej, zosta ł zmieniony. Jednocze ś nie uczestnik poda ł , i ż co do zasady nie stosuje wzorów umów, a umowy z klientami zawierane s ą per facta concludenta. (dowód: karta nr 8) Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Uczestnik post ę powania: Hanna Mozolewska jest przedsi ę biorc ą wpisanym do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Legnicy, pod nr 27199. Wymieniony przedsi ę biorca prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Centrum Ś lubów i Wesel Hanna Mozolewska, ul. Marsa 30, 59-220 Legnica, a przedmiotem tej dzia ł alno ś ci jest m.in. dzia ł alno ść us ł ugowa i komercyjna pozosta ł a, gdzie indziej niesklasyfikowana, w ramach której zawiera umowy o organizacj ę przyj ęć z indywidualnymi klientami. (dowód: karta 4-5) 2. W zwi ą zku z prowadzon ą dzia ł alno ś ci ą w wy ż ej wymienionym zakresie uczestnik stosuje w obrocie wzorzec umowy zlecenia o organizacj ę przyj ę cia (wesela) zawieraj ą cy w § 6 pkt 3 nast ę puj ą cy zapis: 2 „Wszelkie ewentualne spory zwi ą zane z wykonaniem niniejszej umowy poddane b ę d ą pod rozstrzygni ę cie s ą du w ł a ś ciwego miejscowo dla siedziby Zleceniobiorcy”. (dowód: karta 5-7) 3. W Rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod poz. nr 1130 zamieszczono klauzul ę o tre ś ci : „Wszelkie spory prawne wynik ł e z umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych b ę d ą rozstrzygane przez s ą d w ł a ś ciwy ze wzgl ę du na po ł o ż enie siedziby Biura Podró ż y GO TOUR." - wyrok SOKiK z dnia z dnia 26 luty 2007 r. sygn. akt XVII AmC 174/05. Podobne klauzule wpisane zosta ł y tak ż e do ww. rejestru pod pozycjami 1033, 388, 361, 92 (strona internetowa: www.uokik.gov.pl/pl/ochrona_konsumentow/niedozwolone_klauzule/rejestr_klauzul_niedoz wolonych/). Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł : Podstaw ą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e to nast ą pi ł o pozwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urz ę du rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy s ą lub b ę d ą klientami uczestnika. Interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi s ł owy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez Prezesa Urz ę du dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie (…). Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) wskazuje, ż e zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie za ś z dyspozycj ą art. 24 ust. 2 pkt 1 „przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r.- Kodeks post ę powania cywilnego (…)”. W niniejszej sprawie uczestnikowi postawiony zosta ł zarzut stosowania we wzorcu umownym „Umowy zlecenia” o organizacj ę przyj ę cia zakazanej prawem klauzuli abuzywnej. Podkre ś li ć nale ż y, i ż zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wy ż ej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Nale ż y w tym miejscu wskaza ć , i ż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec 3 by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(…) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „(…) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.ok.ik. (obecnie art. 24 ustawy o ochronie (…)) obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a u.ok.ik. (obecnie art. 24 ustawy o ochronie (…)) znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (…)”. Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej i st ą d niedozwolone b ę d ą tak ż e takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Przedmiotem niniejszego post ę powania jest wykazanie zatem, ż e zakwestionowany przez Prezesa Urz ę du zapis wzorca umownego stosowanego przez uczestnika, przy zawieraniu umów o organizacj ę przyj ę cia, o tre ś ci: „Wszelkie ewentualne spory zwi ą zane z wykonaniem niniejszej umowy poddane b ę d ą pod rozstrzygni ę cie s ą du w ł a ś ciwego miejscowo dla siedziby Zleceniobiorcy”. jest to ż samy z tre ś ci ą postanowienia uznanego za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanego do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego tj.: „ Wszelkie spory prawne wynik ł e z umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych b ę d ą rozstrzygane przez s ą d w ł a ś ciwy ze wzgl ę du na po ł o ż enie siedziby Biura Podró ż y GO TOUR." – poz. nr 1130, wyrok SOKiK z dnia z dnia 26 luty 2007 r. sygn. akt XVII AmC 174/05. W my ś l obowi ą zuj ą cych przepisów, w sprawach cywilnych s ą dem w ł a ś ciwym miejscowo jest s ą d miejsca zamieszkania konsumenta (w ł a ś ciwo ść ogólna — art. 27 k.p.c), 4 b ą d ź ewentualnie s ą d w ł a ś ciwy ze wzgl ę du na miejsce wykonania umowy (w ł a ś ciwo ść przemienna — art. 34 k.p.c.). Kwestie w ł a ś ciwo ś ci s ą du, zgodnie z dyspozycj ą art. 385³ pkt 23 k.c,. nie mog ą by ć wy łą czane, poniewa ż mog ą stanowi ć dodatkow ą dolegliwo ść dla kupuj ą cego a tak ż e ogranicza ć realizacj ę przys ł uguj ą cych mu praw. Zatem wskazanie w kwestionowanym zapisie umownym „S ą du w ł a ś ciwego miejscowo dla siedziby Zleceniobiorcy” tj. uczestnika, jako w ł a ś ciwego do rozpoznania spraw spornych ogranicza ustawowe prawa konsumenta, kszta ł tuj ą c stosunki mi ę dzy stronami umowy w zakresie w ł a ś ciwo ś ci s ą dowej w przypadku wyst ę powania sporów tj. narzucaj ą c w ł a ś ciwo ść S ą du w Legnicy. O niezgodno ś ci z prawem tego typu zapisów umownych wielokrotnie wypowiada ł si ę S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaj ą c je za klauzule abuzywne. W zwi ą zku z tym analiza porównawcza wskazuje na jednoznaczno ść tre ś ci porównywanej klauzuli, wskazuj ą cej jako w ł a ś ciwy s ą d ze wzgl ę du na po ł o ż enie siedziby Biura Podró ż y GO TOUR (klauzula wpisana do rejestru pod nr 1130) oraz S ą du w ł a ś ciwego miejscowo dla siedziby Zleceniobiorcy, jak w przypadku kwestionowanego zapisu umieszczonego we wzorcu umownym stosowanym przez uczestnika. Zgodnie z powy ż szym wykazano, i ż kwestionowany zapis umowy mie ś ci si ę w „hipotezie” powy ż ej wymienionej klauzuli, wpisanej do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod poz. 1130. Zauwa ż y ć tak ż e nale ż y, i ż postanowienia umowne o podobnej tre ś ci, jak stosowane przez uczestnika, zosta ł y tak ż e wpisane do ww. Rejestru pod poz. 1033, 388, 361,92. W my ś l z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) stosowanie postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Mówi ą c o „zbiorowym interesie konsumentów” nale ż y zaznaczy ć , i ż ustawa o ochronie (…) nie podaje jego definicji, wskazuj ą c jednak w art. 24 ust. 3, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów b ę d ą cych klientami uczestnika, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mog ą zawrze ć z nim umow ę o organizacj ę przyj ę cia. Tak wi ę c, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie uczestnika nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami okre ś lonego kr ę gu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej, licznej grupy obecnych i przysz ł ych kontrahentów przedsi ę biorcy. Bez znaczenia przy tym jest, ż e uczestnik pisemne umowy z konsumentami zawiera sporadycznie. Równie ż fakt, i ż klientami uczestnika s ą g ł ównie osoby zamieszka ł e na terenie w ł a ś ciwo ś ci S ą du Rejonowego w Legnicy nie przemawia na jego korzy ść . Sedno sprawy tkwi bowiem w tym, i ż w przedstawionym przez uczestnika, jako obowi ą zuj ą cym, wzorcu umownym, zawarty jest zapis uznany za klauzul ę abuzywn ą , a tym samym z mocy prawa zakazany. Zatem, co do zasady, nie mo ż e on by ć zamieszczany we wzorcu umownym wprowadzanym do obrotu. Kwestie za ś ilo ś ci zawartych umów oraz miejsca zamieszkania konsumenta s ą spraw ą drugorz ę dn ą , nie maj ą ce wp ł ywu na sposób rozstrzygni ę cia niniejszej sprawy. 5 Reasumuj ą c, skoro wykazano powy ż ej, i ż kwestionowany zapis umowy o organizacj ę przyj ę cia jest to ż samy z klauzul ą wpisan ą do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, to pos ł ugiwanie si ę nim w obrocie konsumenckim uzna ć nale ż y za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakaza ć zaniechanie jej stosowania. Maj ą c powy ż sze na uwadze, nale ż a ł o orzec jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą zku z art. 479 28 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wroc ł awiu. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury we Wroc ł awiu Zbigniew Jurczyk Otrzymuje: Centrum Ś lubów i Wesel Hanna Mozelewska ul.Marsa 30 59-220 Legnica 6