RWR-19/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR-61-12/06/ZR/ Wroc ł aw, 25 maja 2006 r. DECYZJA RWR 19/2006 Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tj.: Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów dzia ł anie przedsi ę biorców Tomasza Chodaniewicza, Romana Hodaniewicza i Ewy Hodaniewicz prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Ekologiczna Pralnia Chemiczna „Mors” s.c., z siedzib ą w Wa ł brzychu przy ul. Andersa 96, polegaj ą c ą na umieszczeniu w punkcie 5 wzorca umownego pn. „Zlecenie” stosowanego przy zawieraniu umów z konsumentami korzystaj ą cymi z us ł ug Ekologicznej Pralni Chemicznej „Mors” zapisu: „ W przypadku zagini ę cia lub zniszczenia garderoby odszkodowanie dla klienta stanowi kwota b ę d ą ca 10- krotn ą cen ą us ł ugi ”, stanowi ą cego klauzul ę wpisan ą do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, co stanowi naruszenie art.23a ust.1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania od dnia 5 kwietnia 2006 r. UZASADNIENIE 1. Dnia 20 marca 2006 r. – postanowieniem nr 67/2006 - Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zw. dalej Prezesem Urz ę du), wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez przedsi ę biorców Tomasza Chodaniewicza, Romana Hodaniewicza i Ewy Hodaniewicz prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Ekologiczna Pralnia Chemiczna „Mors” s.c., z siedzib ą w Wa ł brzychu (zw. dalej Pralnia „Mors”) praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów o której stanowi art.23a ust.1 i 2 wymienionej ustawy polegaj ą cej na umieszczeniu w punkcie 5 wzorca umownego pn. „Zlecenie” stosowanego przy zawieraniu umów z konsumentami korzystaj ą cymi z us ł ug Ekologicznej Pralni Chemicznej „Mors”, zapisu, i ż „ W przypadku zagini ę cia lub zniszczenia garderoby odszkodowanie dla klienta stanowi kwota b ę d ą ca 10-krotn ą cen ą us ł ugi ”, który stanowi klauzul ę wpisan ą do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone o którym stanowi art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. (dowód: karta 1). Przedmiotowe post ę powanie wszcz ę to w zwi ą zku z informacj ą nades ł an ą przez Dolno ś l ą skiego Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej we Wroc ł awiu, dotycz ą c ą stwierdzenia w trakcie przeprowadzonej kontroli w Pralni „Mors”, i ż we wzorcu umownym pn. „Zlecenie” jest stosowany zapis (w pkt 5), który zosta ł wpisany do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. (dowód: karta 3-6) 2. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania, Pralnia „Mors” w pi ś mie z dnia 6 kwietnia 2006 r. poinformowa ł a, i ż w zwi ą zku z otrzymanym zawiadomieniem o wszcz ę ciu przedmiotowego post ę powania, z dniem 5 kwietnia 2006 r. wycofa ł a ze stosowania druki „Zlecenia” zawieraj ą ce kwestionowany przez Prezesa Urz ę du punkt 5. (dowód: karta 7-8) Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Uczestnicy post ę powania: – Tomasz Chodaniewicz jest przedsi ę biorc ą wpisanym do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Wa ł brzycha pod nr 25290/01; - Roman Hodaniewicz jest przedsi ę biorc ą wpisanym do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Wa ł brzycha pod nr 25291/01; - Ewa Hodaniewicz jest przedsi ę biorc ą wpisanym do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Wa ł brzycha pod nr 25289/01. Wymienieni przedsi ę biorcy – na podstawie umowy spó ł ki cywilnej zawartej dnia 14 sierpnia 1996 r. - wspólnie prowadz ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Ekologiczna Pralnia Chemiczna „Mors” z siedzib ą w Wa ł brzychu a przedmiotem tej dzia ł alno ś ci jest m.in. pranie i czyszczenie wyrobów w ł ókienniczych i futrzarskich. (dowód: karta 13-17) Pralnia dzia ł a pod adresem siedziby spó ł ki przy ul. Andersa 96, ponadto wspó ł pracuje z zewn ę trznymi podmiotami, które przyjmuj ą rzeczy do pralni jako Punkty Przyj ęć Pralni „Mors”, których na dzie ń 6 kwietnia 2006 r. by ł o 24, w nast ę puj ą cych miastach: Wa ł brzych, Jelenia Góra, Dzier ż oniów, Strzegom, Jaworzyna Ś l ą ska, Boguszów-Gorce, Karpacz, Kowary, Kamienna Góra, Piechowice, Szczawno-Zdrój, Ś widnica i Ż arów. (dowód: karta 9-11) 2. Pocz ą wszy od roku 2002 r., w zwi ą zku z prowadzon ą dzia ł alno ś ci ą w wy ż ej wymienionym zakresie Pralnia „Mors” wprowadzi ł a do obrotu wzorzec umowny pn. „Zlecenie” (zarówno w pralni, jak i punktach przyj ęć ) zawieraj ą cy w punkcie 5 zapis, ż e „ W przypadku zagini ę cia lub zniszczenia garderoby odszkodowanie dla klienta stanowi kwota b ę d ą ca 10-krotn ą cen ą us ł ugi ”. (dowód: karta 6) Jak ustalono, klauzule o takiej tre ś ci zamieszczono w Rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycjami: - nr 8 (wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 stycznia 2002 r. sygn. akt XVII Amc 7/00); - nr 42 ( wyrok SOKiK z dnia 19 marca 2003 r.; Sygn. akt XVII Amc 55/02), - nr 81 wyrok SOKiK z dnia 7 pa ź dziernika 2003 r. Sygn. Akt XVII Amc 56/02), - nr 141 wyrok SOKiK z dnia 21 kwietnia 2004 r. Sygn. Akt XVII Amc 74/03). 2 Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł : Art. 23a ust. 1 zd. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wskazuje, ż e „przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy”, natomiast art. 23a ust. 2 tej ustawy stanowi mi ę dzy innymi, i ż „za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci (…) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego”: Do stwierdzenia praktyki o której mowa art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest wykazanie, ż e spe ł nione zosta ł y łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: 1) bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy, poprzez stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, 2) godzenie tymi dzia ł aniami w zbiorowy interes konsumentów, Ad 1) Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wy ż ej, zgodnie z art. 23a ust. 2 ustawy antymonopolowej, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Nale ż y w tym miejscu wskaza ć , i ż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozowolone. Art. 479 43 k.p.c rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego . Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Apelacyjnego (np. wyroki z: 29.09.2005., sygn. akt VI Aca 381/05, 16.11.2005. sygn. akt VI Aca 473/05). Dokonuj ą c oceny tre ś ci postanowie ń umownych wykorzystywanych przez przedsi ę biorców we wzorcach umownych nale ż y wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej (wyk ł adnia j ę zykowa, systemowa, funkcjonalna i inna). St ą d te ż , niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. 3 Wspomniane wy ż ej wyroki S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł y za niedozwolone nast ę puj ą ce klauzule: - nr 8 (wyrok SOKiK z dnia 16 stycznia 2002 r. sygn. akt XVII Amc 7/00): "w przypadku zagini ę cia lub zniszczenia garderoby odszkodowanie dla klienta stanowi kwota odpowiadaj ą ca jej warto ś ci, nie wi ę cej jednak ni ż równowarto ść 10-krotnej ceny za wykonan ą us ł ug ę " - nr 42 (wyrok SOKiK z dnia 19 marca 2003 r.; Sygn. akt XVII Amc 55/02): "za rzeczy zaginione lub zniszczone z winy Zak ł adu, odpowiada on w wysoko ś ci 10-cio krotnej warto ś ci tej ż e us ł ugi". - nr 81 wyrok SOKiK z dnia 7 pa ź dziernika 2003 r. Sygn. Akt XVII Amc 56/02): „za rzeczy zaginione lub zniszczone z winy Zak ł adu odpowiada on w wysoko ś ci 10-cio krotnej warto ś ci tej ż e us ł ugi.” - nr 141 wyrok SOKiK z dnia 21 kwietnia 2004 r. Sygn. Akt XVII Amc 74/03): „w pozosta ł ych przypadkach pralnia odpowiada do wysoko ś ci 10 krotno ś ci ceny us ł ugi.” Kwestionowany zapis w punkcie 5 wzorca umownego pn. „Zlecenie” stosowanego przy zawieraniu umów z konsumentami korzystaj ą cymi z us ł ug Pralni „Mors” brzmi: „ W przypadku zagini ę cia lub zniszczenia garderoby odszkodowanie dla klienta stanowi kwota b ę d ą ca 10-krotn ą cen ą us ł ugi ”, mie ś ci si ę wi ę c w „hipotezie” wymienionych wy ż ej klauzul wpisanych do rejestru. Reasumuj ą c, w rozpatrywanej sprawie bezprawno ść dzia ł ania Pralni „Mors” w ś wietle art.23a ust.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polega na wprowadzeniu do obrotu zapisu umownego bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego, który znajduje si ę w rejestrze niedozwolonych postanowie ń umownych o którym stanowi art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego Tak wi ę c nale ż y uzna ć , ż e zosta ł a spe ł niona pierwsza z wymienionych wy ż ej przes ł anek stwierdzenia praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, tj. bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Ad 2) Analizuj ą c drug ą przes ł ank ę nale ż y wyja ś ni ć , w jaki sposób opisane wy ż ej bezprawne dzia ł ania godz ą w zbiorowy interes konsumentów. Niew ą tpliwie naruszenie interesu konsumentów nast ę puje wówczas, gdy przedsi ę biorca dzia ł a sprzecznie z przepisami prawa, reguluj ą cymi prawa konsumentów, a tak ż e, gdy nie otrzymuj ą oni od przedsi ę biorcy pe ł nej informacji o swoich prawach i obowi ą zkach. W rozpatrywanym stanie faktycznym dzia ł anie Pralni „Mors” bezpo ś rednio godzi w interesy konsumentów w chwili, gdy nast ę puje zagini ę cie lub zniszczenie garderoby oddanej do czyszczenia w Pralni „Mors”. Tre ść punktu 5 „Zlecenia” ma na celu odwie ść konsumenta od skorzystania z prawa do roszczenia zwrotu pe ł nej warto ś ci oddanej do pralni rzeczy, poprzez wywo ł anie w nim prze ś wiadczenia, i ż oddaj ą c rzecz do pralni ponosi ryzyko zwi ą zane z ewentualnym zniszczeniem lub zagubieniem odzie ż y. Spó ł ka uniemo ż liwia przez to cz ęś ci konsumentom skorzystanie z przys ł uguj ą cych im uprawnie ń , w zakresie dochodzenia zwrotu pe ł nej warto ś ci oddanej do pralni rzeczy. W rozpatrywanym stanie faktycznym, istotne jest tak ż e to, ż e Pralnia „Mors” poprzez informacj ę zamieszczon ą w pkt 5 „Zlecenia” przerzuci ł a na konsumenta ryzyko prowadzonej przez siebie dzia ł alno ś ci gospodarczej zwi ą zanej z konieczno ś ci ą ponoszenia kosztów zwi ą zanych z wypadkami zniszczenia lub zagubienia rzeczy oddawanych do czyszczenia przez konsumentów. 4 Mówi ą c o „zbiorowym interesie konsumentów” nale ż y zaznaczy ć , i ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje jego definicji, wskazuj ą c jednak w art. 23a ust. 1 zd. 2, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw bli ż ej nieokre ś lonej liczby konsumentów, tych którzy skorzystali z us ł ug Pralni „Mors” dzia ł aj ą cej ponadto poprzez 24 Punkty Przyj ęć zlokalizowane w 12 miastach województwa dolno ś l ą skiego. W tej sytuacji bezprawne zachowanie przedsi ę biorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami okre ś lonego kr ę gu us ł ugobiorców, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej, licznej grupy kontrahentów Pralni „Mors”. Z materia ł u dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, i ż w 2005 r. do Pralni „Mors” oddano łą cznie 5090 sztuk odzie ż y, a w pierwszym kwartale 2006 r. – 823 sztuki odzie ż y. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, nale ż y uzna ć , i ż opisane dzia ł ania Pralni „Mors” godz ą w zbiorowy interes konsumentów, a tym samym zosta ł a spe ł niona druga z wymienionych wy ż ej przes ł anek do stwierdzenia praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku ze spe ł nieniem obu przes ł anek nale ż a ł o zachowanie Pralni „Mors” uzna ć za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakaza ć zaniechanie jej stosowania. Jednak ż e zgodnie z art. 23e ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…) nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a. W zwi ą zku z o ś wiadczeniem „Pralni Mors” o wycofaniu si ę ze stosowania kwestionowanego zapisu z dniem 5 kwietnia 2006 r., Prezes Urz ę du wyda ł decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzi ł zaniechanie jej stosowania. Podstaw ą do rozstrzygania danej sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Stwierdzenie, ż e to nast ą pi ł o pozwala na realizacj ę celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest: okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi s ł owy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez Prezesa Urz ę du dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów . Maj ą c powy ż sze na uwadze, nale ż a ł o orzec jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust 1 ustawy o ochronie … w zwi ą zku z art. 479 28 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, 5 za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wroc ł awiu. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK we Wroc ł awiu Zbigniew Jurczyk Otrzymuje: E.Hodaniewicz, R.Hodaniewicz, T.Chodaniewicz Ekologiczna Pralnia Chemiczna „Mors” s.c. Ul. Andersa 96 58-304 Wa ł brzych 6