RWR-19/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROC Ł AWIU 50-413 Wroc ł aw, ul. Walo ń ska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-4/04/WS Wroc ł aw, dnia 29 marca 2004 r. Decyzja RWR 19/04 Na podstawie : art. 100b ust. 1 w zw. z art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (j.t. Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.) oraz stosowanie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18, poz. 172 ze zm.) - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów : odmawia si ę wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów i Spraw Mieszka ń ców w Gorzowie Wielkopolskim, w sprawie uznania za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazanie zaniechania praktyki, polegaj ą cej na zmowie cenowej na terenie Gorzowa Wielkopolskiego przedsi ę biorców Shell Polska Sp. z o.o., BP Express Sp. z o.o., PKN Orlen S.A. i Statoil Polska Sp. z o.o. w wyniku której przedsi ę biorcy ci stosuj ą ra żą co wy ż sze ceny paliw p ł ynnych w stosunku do cen stosowanych w innych miastach, która to praktyka zosta ł a zakwalifikowana przez Miejskiego Rzecznika Konsumentów i Spraw Mieszka ń ców w Gorzowie Wielkopolskim z art. 23a powo ł anej wy ż ej ustawy. Uzasadnienie 1. Do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwanego dalej „organem antymonopolowym”, wp ł yn ął w dniu 23 lutego 2003 r. wniosek Rzecznika Konsumentów i Spraw Mieszka ń ców w Gorzowie Wielkopolskim, zwanego dalej „Rzecznikiem”. We wniosku Rzecznik twierdzi ł , i ż na terenie Gorzowa Wielkopolskiego istnieje zmowa cenowa przedsi ę biorców Shell Polska Sp. z o.o., BP Express Sp. z o.o., PKN Orlen S.A. i Statoil Polska Sp. z o.o. w wyniku której przedsi ę biorcy ci stosuj ą ra żą co wy ż sze ceny paliw p ł ynnych w stosunku do cen stosowanych w innych miastach. Zdaniem Rzecznika takie dzia ł ania przedsi ę biorców nosz ą znamiona naruszenia art. 23a ustawy powo ł anej na wst ę pie, zwanej dalej „ustaw ą o ochronie (…)”. 1.1.Z uzasadnienia wniosku oraz do łą czonych do niego dokumentów wynika, i ż od listopada 2003 r. zacz ęł y nap ł ywa ć do Rzecznika skargi mieszka ń ców na wysokie ceny 2 owód – wniosek, wycinki prasowe z gazety „Tylko Gorzów”. a ł przedsi ę biorców do udzielenia informacji paliw p ł ynnych na stacjach paliwowych w Gorzowie rcy wyja ś nili : biorcy s ą to : stacjach konkurencyjnych, zu, tendencje sprzeda ż owe pozosta ł ych paliw, ch koszty dzia ł alno ś ci oraz pozwalaj ą cych owe, relacje pomi ę dzy popytem a poda żą itp. paliw (zarówno nale żą cych do Koncernu, k i innych przedsi ę biorców) prowadz ą obserwacj ę cen na stacjach s ą siaduj ą cych, N z 12.01.2004 r. zdaniem podnoszone op ł aty urz ę dowe zwi ą zane ze sprzeda żą paliw (g ł ównie akcyza). ie cen przez biuro g ł ówne w arszawie. Jednak w wi ę kszo ś ci przypadków kierownicy stacji s ą zobowi ą zani do .o. z 12.01.2004 r. a ł , i ż ceny paliw ki standard us ł ug, akcje promocyjne, rynkowe ceny paliw i . Kszta ł towanie si ę cen zale ż y od : odleg ł o ś ci od ź ród ł a zaopatrzenia (co ma wp ł yw na koszty transportu). paliw oferowanych na stacjach Gorzowa Wielkopolskiego w porównaniu z cenami paliw w innych miastach d Rzecznik wobec powy ż szych faktów wezw dotycz ą cych zasad ustalania cen Wielkopolskim. W odpowiedzi na wezwanie, przedsi ę bio a) PKN ORLEN pismem z dnia 12 stycznia 2004 r. poda ł czynniki wp ł ywaj ą ce na cen ę paliwa. Zdaniem tego przedsi ę - zmiany cen zakupu u dostawcy, - poziom cen i ich zmiany na - relacje pomi ę dzy cenami paliw a cen ą ga - poziom realizacji mar ż pokrywaj ą cy wypracowa ć niezb ę dny zysk, - wysoko ść kosztów utrzymania stacji paliw, - jako ść produktu i obs ł ugi, - lokalizacja stacji, utrudnienia drog - Przedsi ę biorca wskaza ł , i ż pracownicy stacji ja nale żą cych do konkurentów. Ka ż da zmiana cen paliw na jednej stacji wywo ł uje zmiany cen paliw na stacjach pozosta ł ych; dowód – pismo PKN ORLE b) Statoil Polska Sp. z o.o. w pi ś mie z dnia 8 stycznia 2004 r. wyja ś ni ł , i ż jego najwa ż niejszymi czynnikami bezpo ś rednio wp ł ywaj ą cymi na ceny detaliczne paliw s ą : - ceny zakupu paliw w rafineriach (na które maja wp ł yw ceny paliw na gie ł dach ś wiatowych i kurs dolara), - koszty transportu, - Zdaniem przedsi ę biorcy g ł ówn ą zasada jest ustalan W sta ł ego, codziennego monitorowania cen w ś ród najbli ż szych konkurentów „i, w razie zaobserwowania u nich zmian, skorygowania cen w ł asnych wg okre ś lonej relacji.” dowód – pismo Statoil Polska Sp. z o c) BP Express Sp. z o.o. w pi ś mie z dnia 9 stycznia 2004 r. poinformow na stacjach BP wynikaj ą z konkurencyjnej oferty przedsi ę biorcy skierowanej do Klientów, obejmuj ą cej wyso in - zmiany kosztów produktu (np. hurtowa cena paliwa), - Kszta ł towanie cen ma charakter regionalny, dlatego ceny na stacjach w poszczególnych regionach mog ą si ę ró ż ni ć . dowód – pismo BP Express Sp. z o.o. z 09.01.2004 r. 3 cenami na rynkach i ę dzynarowowych, strategia marketingowa przedsi ę biorcy, regulacje zwi ą zane z cje rynkowe w sprzeda ż y aliw, zró ż nicowanie kosztów logistycznych w odniesieniu do poszczególnych stacji .2. Zdaniem Rzecznika od II pó ł rocza 2003 r. na stacjach paliwowych wymienionych e s ą identyczne ceny. S ą one wy ż sze od cen na stacjach aliwowych w innych miejscowo ś ciach. Na potwierdzenie powy ż szej tezy Rzecznik anie si ę Statoil do korygowania cen do poziomu cen konkurentów raz fakt, i ż ceny s ą identyczne pomimo wykazania przez przedsi ę biorców ró ż nych a poziom cen. Wnioskodawca uwa ż a, i ż dopuszczalnym jest dynie praktyka korygowania cen do poziomu cen najni ż szych, nie za ś najwy ż szych. gan antymonopolowy i ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do d) Shell Polska Sp. z o.o. pocz ą tkowo nie udzieli ł żą danych przez Rzecznika informacji, nast ę pnie za ś w dniu 13 lutego 2004 r. wyja ś ni ł , i ż na ceny paliw maj ą wp ł yw ró ż norodne czynniki, takie jak m.in. cena zakupu paliw w Polsce powi ą zana z m obci ąż eniami fiskalnymi, inflacja, dzia ł ania konkurencji, tenden p paliw, ź ród ł o zaopatrzenia (import, PKN Orlen, Rafineria Gda ń ska). Ponadto spó ł ka wyja ś ni ł , i ż generalnie dopasowuje swoje ceny do cen konkurentów dowód – pismo z dnia 13 lutego 2004 r 1 wy ż ej przedsi ę biorców stosowan p za łą czy ł zestawienie cen paliw w dniu 12 lutego 2004 r. na stacjach w Gorzowie Wielkopolskim i Szczecinie dowód - zestawienie cen paliw. Przedstawione powy ż ej okoliczno ś ci ś wiadcz ą , w ocenie Rzecznika, i ż na terenie Gorzowa Wielkopolskiego dosz ł o do zawi ą zania zmowy cenowej. Ś wiadczy ć o niej ma w szczególno ś ci przyzn o czynników wp ł ywaj ą cych n je Ż aden przepis prawa nie zobowi ą zuje przedsi ę biorcy do dostosowywania cen do poziomu konkurentów dowód – wniosek strona 3. 2. Maj ą c na uwadze zebrany w sprawie materia ł dowodowy, or zwa ż y ł , co nast ę puje : 2.1. Zgodnie z art. 100b ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „ Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, odmówi ć wszcz ę cia post ę powania,, je ż eli w sposób oczywisty zbiorowe interesy konsumentów nie uleg ł y naruszeniu”. Zdaniem Prezesa Urz ę du, sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie. 2.2. Wnioskodawca wniós ł o stwierdzenie naruszenia art. 23a ustawy antymonopolowej. Przepis ten dodany zosta ł do ustawy o ochronie (…) w wyniku nowelizacji dokonanej ustaw ą z dnia 5 lipca 2002 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ustawy - Kodeks post ę powania cywilnego oraz ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. Nr 129, poz.1102). Zgodnie z powo ł anym przepisem, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, przy czym nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów (ust. 1). Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a s rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom 4 ywanie pozycji dominuj ą cej). czywistym jest, i ż zarzut nie dotyczy stosowania postanowie ń wzorców umów, które wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy i innych czynów nieuczciwej onkurencji godz ą cych w zbiorowe interesy konsumentów – nie mo ż e by ć zatem reakcja na podobne posuni ę cie ze strony konkurencji. Pararelne achowania rynkowe przedsi ę biorców odró ż nia zatem od zakazanych prawem jkolwiek formie (Stanis ł aw Gronowski, Polskie rawo antymonopolowe, Warszawa 1998, strona 98). Wobec powy ż szego przyznanie si ę tosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w wi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów (ust. 2). W sprawie niniejszej Rzecznik wniós ł o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego z art. 23a ustawy o ochronie (…) w przedmiocie stwierdzenia praktyki polegaj ą cej na zmowie cenowej na terenie Gorzowa Wielkopolskiego przedsi ę biorców Shell Polska Sp. z o.o., BP Express Sp. z o.o., PKN Orlen S.A. i Statoil Polska Sp. z o.o. w wyniku której przedsi ę biorcy ci stosuj ą ra żą co wy ż sze ceny paliw p ł ynnych w stosunku do cen stosowanych w innych miastach. Zdaniem organu antymonopolowego ju ż z samego sformu ł owania praktyki i uzasadnienia wniosku wynika, i ż zarzucana uczestnikom praktyka nie narusza art. 23a ustawy antymonopolowej. Co do zasady zakazane prawem ochrony konkurencji porozumienia opisane zosta ł y w art. 5 ustawy o ochronie (…), za ś art. 23a dotyczy zachowa ń rynkowych przedsi ę biorców innych, ani ż eli powo ł ane w art. 5 (zakazane porozumienia ograniczaj ą ce konkurencj ę ) i art. 8 (zakazane nadu ż O zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, naruszania obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciwej lub k kwalifikowany z art. 23a ustawy o ochronie (…). W tym stanie rzeczy, maj ą c powy ż sze na uwadze, nale ż y stwierdzi ć , i ż przes ł anki zastosowania w sprawie art. 100b ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zosta ł y spe ł nione. 2.3. Godzi si ę równie ż podnie ść , i ż nawet gdyby wnioskodawca prawid ł owo sformu ł owa ł żą danie wniosku, tj. za żą da ł by wszcz ę cia post ę powania z art. 5 ustawy o ochronie (…), istnieje domniemanie, i ż brak by ł oby przes ł anek do jego uwzgl ę dnienia. Rzecznik powo ł a ł si ę bowiem na stwierdzenia uczestników rynku paliw w Gorzowie Wielkopolskim, i ż ustalana przez nich cena by ł a m.in. wynikiem obserwacji zachowa ń cenowych konkurentów. Otó ż stwierdzi ć nale ż y, i ż takie zachowania rynkowe przedsi ę biorców s ą prawnie dopuszczalne. Doktryna odró ż nia zachowania ograniczaj ą ce konkurencj ę b ę d ą ce nast ę pstwem zakazanych ustaw ą o ochronie (…) porozumie ń , zawieranych zarówno w formie umów jak i uzgodnie ń , od tzw. zachowa ń pararelnych, prawnie dopuszczalnych. Polegaj ą one na ś wiadomym dopasowywaniu si ę przedsi ę biorców do powsta ł ej na rynku sytuacji (tak ż e w zakresie cen). Jest to wi ę c normalna reakcja rynkowa, w zwi ą zku z czym nie jest zakazana. Przyk ł adem mo ż e by ć podniesienie cen jako z porozumie ń antykonkurencyjnych brak – charakterystycznego dla tych ostatnich – elementu uzgodnienia, podj ę tego w jakie p przedsi ę biorców do stosowania takich nie uzgodnionych ze sob ą dzia ł a ń , nie narusza art. 5 ustawy o ochronie. Reasumuj ą c, wobec braku podstaw do uwzgl ę dnienia wniosku o wszcz ę cie post ę powania, nale ż a ł o orzec jak wy ż ej. S z 5 kr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie wutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wroc ł awiu. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK we Wroc ł awiu Zbigniew Jurczyk O d