RWA-42/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-03/08/AZ Warszawa, dn. 3 pa ź dziernika 2008 r. DECYZJA Nr RWA- 42 /2008 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w toku którego zosta ł o uprawdopodobnione, i ż Gmina G ą bin – Zak ł ad Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w G ą binie stosuje praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą ce na: 1. stosowaniu wzorca umownego Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków , który wbrew dyspozycji § 17 ust. 1 Rozporz ą dzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz. U. Nr 127 poz. 886 z pó ź n. zm.) w sposób nieprawid ł owy reguluje sposób i termin wzajemnych rozlicze ń poprzez sprzeczne z w/w rozporz ą dzeniem okre ś lenie, i ż Odbiorca dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzane ś cieki w terminie okre ś lonym w fakturze, który nie mo ż e by ć krótszy ni ż 14 dni od daty jej wystawienia, co mo ż e stanowi ć praktyk ę okre ś lon ą w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2. stosowaniu wzorca umownego Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków , który wbrew dyspozycji art. 6 ust. 3 pkt 3a ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzanie ś cieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z pó ź n. zm.), nie okre ś la warunków usuwania awarii przy łą czy wodoci ą gowych lub przy łą czy kanalizacyjnych, b ę d ą cych w posiadaniu Odbiorcy us ł ug, co mo ż e stanowi ć praktyk ę okre ś lon ą w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 3. stosowaniu wzorca umownego Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków , który wbrew dyspozycji art. 6 ust. 3 pkt 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków nie reguluje procedur i warunków kontroli urz ą dze ń wodoci ą gowych i urz ą dze ń kanalizacyjnych, co mo ż e stanowi ć praktyk ę okre ś lon ą w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 4. stosowaniu wzorca umownego Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków , który wbrew dyspozycji art. 15 ust. 2 i 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków, zawiera postanowienia zobowi ą zuj ą ce us ł ugobiorc ę do zabezpieczenia wodomierza g ł ównego przed zalaniem, zamarzni ę ciem, uszkodzeniami mechanicznymi oraz dost ę pem osób niepowo ł anych, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 5. stosowaniu wzorca umownego Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków , który wbrew dyspozycji art. 8 ust.1 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków przewiduje, ż e opó ź nianie si ę przez us ł ugobiorc ę z zap ł at ą za us ł ugi za dwa okresy rozliczeniowe, mo ż e skutkowa ć po uprzednim pisemnym wyznaczeniu dodatkowego 7-dniowego terminu zap ł aty wraz z powiadomieniem o skutkach jego niedotrzymania, odst ą pieniem od umowy, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 6. stosowaniu wzorca umownego Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, przewiduj ą cego odmienny ni ż okre ś lony w § 18 ust. 1 rozporz ą dzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie okre ś lenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń na zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków okres, na podstawie którego ustala si ę ś redni ą ilo ść zu ż ycia wody w przypadku niesprawno ś ci wodomierza lub okresowego braku mo ż liwo ś ci odczytu, co mo ż e stanowi ć praktyk ę okre ś lon ą w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 7. stosowaniu wzorca umownego Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, zawieraj ą cego postanowienie zgodnie z którym reklamacje nale ż y sk ł ada ć nie pó ź niej ni ż 3 dni od chwili wyst ą pienia przyczyn b ę d ą cych podstaw ą reklamacji, co mo ż e stanowi ć praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą c ą na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, po przyj ę ciu zobowi ą zania Gminy G ą bin – Zak ł ad Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w G ą binie do podpisania umów wed ł ug wzoru Umowy na dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków za łą czonego do pisma Gminy G ą bin z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. GK 0717-1/4/08 ze wszystkimi dotychczasowymi i przysz ł ymi konsumentami, który to wzór uwzgl ę dnia zastrze ż enia Prezesa Urz ę du – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nak ł ada si ę na Gmin ę G ą bin - Zak ł ad Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w G ą binie obowi ą zek wykonania tego zobowi ą zania - do dnia 31 grudnia 2008 r. 2 II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939 ), – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 1. nak ł ada si ę na Gmin ę G ą bin obowi ą zek z ł o ż enia do dnia 15 listopada 2008 r. sprawozdania o stopniu realizacji przyj ę tego zobowi ą zania, które ma zawiera ć : - informacj ę dotycz ą c ą liczby umów, których tre ść zosta ł a zmieniona do dnia 31 pa ź dziernika 2008 r., stosownie do wzoru Umowy o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków , za łą czonego do pisma Gminy z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. GK 0717-1/4/08, - informacj ę dotycz ą c ą liczby umów, których tre ść nie zosta ł a zmieniona do dnia 31 pa ź dziernika 2008 r., stosownie do wzoru Umowy o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków , za łą czonego do pisma Gminy z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. GK 0717-1/4/08, - informacj ę dotycz ą c ą liczby nowych umów, zawartych do dnia 31 pa ź dziernika 2008 r., na podstawie wzoru Umowy o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków , za łą czonego do pisma Gminy z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. GK 0717-1/4/08, 2. nak ł ada si ę na Gmin ę G ą bin obowi ą zek z ł o ż enia do dnia 15 stycznia 2009 r. sprawozdania o stopniu realizacji przyj ę tego zobowi ą zania, które ma zawiera ć : - informacj ę dotycz ą c ą liczby umów, których tre ść zosta ł a zmieniona do dnia 31 grudnia 2008 r., stosownie do wzoru Umowy o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków , za łą czonego do pisma Gminy z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. GK 0717-1/4/08, - informacj ę dotycz ą c ą liczby umów, których tre ść nie zosta ł a zmieniona do dnia 31 grudnia 2008 r., stosownie do wzoru Umowy o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków , za łą czonego do pisma Gminy z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. GK 0717-1/4/08, - informacj ę dotycz ą c ą liczby nowych umów, zawartych do dnia 31 grudnia 2008 r., na podstawie wzoru Umowy o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków , za łą czonego do pisma Gminy z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. GK 0717-1/4/08. UZASADNIENIE Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce (sygn. RWA-40-16/06/PB), maj ą ce na celu badanie zasad dostawy wody lub odprowadzania ś cieków stosowanych przez przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo-kanalizacyjne wobec konsumentów - indywidualnych odbiorców us ł ug wodoci ą gowo-kanalizacyjnych w miejscowo ś ciach na terenie województwa mazowieckiego. Konieczno ść wszcz ę cia przedmiotowego post ę powania uzasadniona by ł a uzyskanymi informacjami, z których wynika ł o, i ż w zwi ą zku ze ś wiadczeniem tych us ł ug, mo ż liwe s ą naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji konsumentów, jak równie ż ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków. Post ę powanie wyja ś niaj ą ce prowadzone by ł o m.in. pod k ą tem zbadania zgodno ś ci postanowie ń zawartych we wzorcach umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa, w szczególno ś ci w celu ustalenia, czy s ą podstawy do wszcz ę cia post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy 3 konsumentów, tj. zachowa ń okre ś lonych w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku prowadzonego post ę powania wyja ś niaj ą cego Prezes Urz ę du wyst ą pi ł m.in. do zak ł adu bud ż etowego Gminy G ą bin dzia ł aj ą cego pod nazw ą Zak ł ad Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w G ą binie (dalej tak ż e: Zak ł ad, ZGKiM) o przes ł anie wszelkich wzorców umownych stosowanych w obrocie z odbiorcami us ł ug Zak ł adu. W odpowiedzi na wezwanie Urz ę du, Zak ł ad przes ł a ł wzór Umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz Regulamin dostaw wody i odprowadzania ś cieków. Analiza zebranych dokumentów i informacji da ł a podstaw ę do przyj ę cia, i ż mog ł o nast ą pi ć naruszenie art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wobec czego wszcz ę cie post ę powania w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Gmin ę G ą bin praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy sta ł o si ę konieczne i uzasadnione. W zwi ą zku z powy ż szym, Prezes Urz ę du postanowieniem z dnia 31 stycznia 2008 r. wszcz ął z urz ę du post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Gmin ę G ą bin praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na: 1. stosowaniu wzorca umownego Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków , który wbrew dyspozycji § 17 ust. 1 Rozporz ą dzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz. U. Nr 127 poz. 886 z pó ź n. zm.) w sposób nieprawid ł owy reguluje sposób i termin wzajemnych rozlicze ń poprzez sprzeczne z w/w rozporz ą dzeniem okre ś lenie, i ż Odbiorca dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzane ś cieki w terminie okre ś lonym w fakturze, który nie mo ż e by ć krótszy ni ż 14 dni od daty jej wystawienia, co mo ż e stanowi ć praktyk ę okre ś lon ą w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2. stosowaniu wzorca umownego Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków , który wbrew dyspozycji art. 6 ust. 3 pkt 3a ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzanie ś cieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z pó ź n. zm.), nie okre ś la warunków usuwania awarii przy łą czy wodoci ą gowych lub przy łą czy kanalizacyjnych, b ę d ą cych w posiadaniu Odbiorcy us ł ug, co mo ż e stanowi ć praktyk ę okre ś lon ą w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 3. stosowaniu wzorca umownego Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków , który wbrew dyspozycji art. 6 ust. 3 pkt 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków nie reguluje procedur i warunków kontroli urz ą dze ń wodoci ą gowych i urz ą dze ń kanalizacyjnych, co mo ż e stanowi ć praktyk ę okre ś lon ą w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 4. stosowaniu wzorca umownego Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków , który wbrew dyspozycji art. 15 ust. 2 i 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków, zawiera postanowienia zobowi ą zuj ą ce us ł ugobiorc ę do zabezpieczenia wodomierza g ł ównego przed zalaniem, zamarzni ę ciem, uszkodzeniami mechanicznymi oraz dost ę pem osób niepowo ł anych, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 4 5. stosowaniu wzorca umownego Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków , który wbrew dyspozycji art. 8 ust.1 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków przewiduje, ż e opó ź nianie si ę przez us ł ugobiorc ę z zap ł at ą za us ł ugi za dwa okresy rozliczeniowe, mo ż e skutkowa ć po uprzednim pisemnym wyznaczeniu dodatkowego 7-dniowego terminu zap ł aty wraz z powiadomieniem o skutkach jego nie dotrzymania, odstapieniem umowy, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 1i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 6. stosowaniu wzorca umownego Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, przewiduj ą cego odmienny ni ż okre ś lony w § 18 ust. 1 rozporz ą dzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie okre ś lenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń na zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków okres, na podstawie którego ustala si ę ś redni ą ilo ść zu ż ycia wody w przypadku niesprawno ś ci wodomierza lub okresowego braku mo ż liwo ś ci odczytu, co mo ż e stanowi ć praktyk ę okre ś lon ą w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 7. stosowaniu wzorca umownego Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, zawieraj ą cego postanowienie zgodnie z którym reklamacje nale ż y sk ł ada ć nie pó ź niej ni ż 3 dni od chwili wyst ą pienia przyczyn b ę d ą cych podstaw ą reklamacji, co mo ż e stanowi ć praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą c ą na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2008 r. zaliczono w poczet dowodów w niniejszym post ę powaniu: ¾ pismo z dnia 13 pa ź dziernika 2006 roku Nr GK.7033/65/06 Zak ł adu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z siedzib ą w G ą binie; ¾ pismo z dnia 19 wrze ś nia 2006 roku Nr GK.7033/52/06 Zak ł adu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z siedzib ą w G ą binie; ¾ uchwa łę Nr 284/XLIII/2006 Rady Miasta i Gminy G ą bin z dnia 26 czerwca 2006 roku w sprawie ustalenia dop ł aty do cen taryfowych za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków na okres od 1 maja 2006 roku do 30 kwietnia 2007 roku; ¾ uchwa łę Nr 283/XLIII/2006 Rady Miasta i Gminy G ą bin z dnia 26 czerwca 2006 roku w sprawie uchylenia uchwa ł y zatwierdzaj ą cej taryfy za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków na okres od 1 maja 2006 roku do 30 kwietnia 2007 roku i ustalenia dop ł aty dla grup taryfowych; ¾ uchwa łę Nr 274/XLIII/2006 Rady Miasta i Gminy G ą bin z dnia 21 kwietnia 2006 roku w sprawie zatwierdzenia taryf za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków na okres od 1 maja 2006 roku do 30 kwietnia 2007 roku ; ¾ uchwa łę Nr 264/XL/2006 Rady Miasta i Gminy G ą bin z dnia 1 marca 2006 roku w sprawie uchwalenia regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ś cieków; ¾ regulamin dostawy wody i odprowadzania ś cieków obowi ą zuj ą cy na terenie gminy G ą bin; 5 ¾ obowi ą zuj ą cy wzorzec umowy na dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków opracowany przez „Forum wodoci ą gów polskich”; ¾ wzorzec umowny: Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków; ¾ zarz ą dzenie Nr 3/2006 Kierownika Zak ł adu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w G ą binie z dnia 17 lutego 2006 roku w sprawie ustalenia taryf na dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków; ¾ wniosek o zatwierdzenie taryfy z dnia 17 lutego 2006 r.; ¾ uchwa łę Nr 252/119/2001 Zarz ą du Miasta i Gminy G ą bin z dnia 31 grudnia 2001 roku w sprawie udzielenia Kierownikowi Zak ł adu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w G ą binie pe ł nomocnictwa; ¾ statut Zak ł adu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w G ą binie; ¾ uchwa łę Nr 213/XXV/2002 Rady Miasta i Gminy G ą bin z dnia 12 marca 2002 roku w sprawie ustalenia op ł at za dostaw ę wody i wprowadzanie ś cieków; ¾ uchwa łę Nr 200/XXIV/2001 Rady Miasta i Gminy G ą bin z dnia 20 grudnia 2001 roku w sprawie zmiany uchwa ł y Rady Miasta i Gminy G ą bin, uzyskane przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego (sygn. RWA-40-16/06/PB). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Gmina wszystkie podnoszone w niniejszym post ę powaniu zarzuty uzna ł a za zasadne i zobowi ą za ł a si ę do zawarcia umów ze wszystkimi dotychczasowymi i nowymi konsumentami, wed ł ug nowoopracowanego wzoru Umowy na dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków, uwzgl ę dniaj ą cego wszystkie zastrze ż enia Prezesa Urz ę du. Pismem z dnia 8 lutego 2008 r. sygn. GK 0717-1/4/08, Gmina G ą bin przes ł a ł a projekt nowego ww. wzorca umownego i zobowi ą za ł a si ę w terminie do 31 grudnia 2008 r. do zawarcia nowych umów ze wszystkimi dotychczasowymi us ł ugobiorcami. Zobowi ą zanie to dotyczy tak ż e zawierania umów z nowymi odbiorcami us ł ug. Gmina G ą bin zosta ł a zawiadomiona o zako ń czeniu zbierania materia ł u dowodowego w przedmiotowej sprawie. Jednocze ś nie zosta ł stronie wyznaczony termin na zapoznanie si ę z aktami sprawy. Gmina skorzysta ł a z tego uprawnienia w dniu 3 lipca 2008 r. Prezes UOKiK ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Na terenie Miasta i Gminy G ą bin dzia ł alno ść w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków prowadzi Gmina G ą bin za po ś rednictwem swojej jednostki organizacyjnej – Zak ł adu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w G ą binie. Zak ł ad dzia ł a na podstawie Statutu wprowadzonego przez Rad ę Miasta i Gminy G ą bin Uchwa łą Nr 62/VII/99 z dnia 24 kwietnia 1999 r. Zgodnie ze Statutem, ZGKiM jest zak ł adem bud ż etowym wykonuj ą cym zadania o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, których celem jest bie żą ce i nieprzerwalne zaspokajanie potrzeb, g ł ównie mieszka ń ców miasta i gminy G ą bin w drodze ś wiadczenia us ł ug powszechnie dost ę pnych (§1 i § 3 ust 1). Zak ł ad realizuje zadania z zakresu gospodarki komunalnej m.in. poprzez utrzymywanie i eksploatacj ę gminnych urz ą dze ń i obiektów s ł u żą cych zaopatrzeniu w wod ę 6 i odprowadzaniu ś cieków oraz pobór od us ł ugobiorców op ł at za dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków (§ 4 ust 2 pkt a i g). W ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci us ł ugowej polegaj ą cej na dostarczaniu wody i odprowadzaniu ś cieków Gmina G ą bin za po ś rednictwem ZGKiM w G ą binie zawiera z odbiorcami us ł ug na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (dalej: Ustawa) umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Ustalono, ż e Gmina pos ł ugiwa ł a si ę w przedmiotowym zakresie wzorcem umownym: Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków od kwietnia 2006 r. Zarazem ustalono, ż e na obszarze dzia ł ania Zak ł adu obowi ą zuje – jako akt prawa miejscowego – Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ś cieków , stanowi ą cy za łą cznik do Uchwa ł y Nr 264/XL/2006 Rady Miasta i Gminy G ą bin z dnia 1 marca 2006 roku w sprawie uchwalenia regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ś cieków (dalej: Regulamin). Na podstawie analizy postanowie ń wzorca umownego, Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, który stanowi ł podstaw ę do wszcz ę cia post ę powania w niniejszej sprawie. Prezes Urz ę du ustali ł , i ż wzorzec ten: 1. zawiera postanowienie, które reguluje sposób i termin wzajemnych rozlicze ń w ten sposób, ż e „ Odbiorca dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie okre ś lonym w fakturze, który nie mo ż e by ć krótszy ni ż 14 dni od daty jej wystawienia” (§ 15 ust. 3 kontrolowanego wzorca); 2. nie zawiera postanowie ń okre ś laj ą cych warunki usuwania awarii przy łą czy wodoci ą gowych lub przy łą czy kanalizacyjnych, b ę d ą cych w posiadaniu Odbiorcy us ł ug; 3. nie zawiera postanowie ń reguluj ą cych procedury i warunki kontroli urz ą dze ń wodoci ą gowych i urz ą dze ń kanalizacyjnych; 4. zawiera postanowienia uregulowane w § 10 ust. 1 pkt. 2 kontrolowanego wzorca zobowi ą zuj ą ce Odbiorc ę us ł ug do „wydzielenia, zgodnie z projektem pomieszczenia lub studni wodomierzowej, przeznaczonej do zainstalowania wodomierza g ł ównego z zaworem oraz utrzymanie tych pomieszcze ń w nale ż ytym stanie w celu zabezpieczenia wodomierza g ł ównego przed zalaniem, zamarzni ę ciem, uszkodzeniem mechanicznym oraz dost ę pem osób niepowo ł anych” ; 5. zawiera postanowienia uregulowane w § 19 ust. 4 kontrolowanego wzorca umownego, które przewiduj ą i ż „ Je ż eli Odbiorca zalega z zap ł at ą za us ł ugi za dwa okresy obrachunkowe, Przedsi ę biorstwo po uprzednim pisemnym wyznaczeniu dodatkowego 7 – dniowego terminu zap ł aty wraz z powiadomieniem o skutkach jego niedotrzymania, ma prawo odst ą pi ć od umowy ; 6. zawiera postanowienia reguluj ą ce okres, na podstawie którego ustala si ę ś redni ą ilo ść zu ż ycia wody w przypadku niesprawno ś ci wodomierza lub okresowego braku mo ż liwo ś ci odczytu. Zgodnie z § 11 ust. 2 kontrolowanego wzorca umowy „w przypadku niesprawno ś ci wodomierza lub okresowego braku mo ż liwo ś ci odczytu, ilo ść pobranej wody ustala si ę na podstawie ś redniego zu ż ycia wody w okresie 6 miesi ę cy przed stwierdzeniem niesprawno ś ci wodomierza, a gdy nie jest to mo ż liwe na podstawie ś redniego zu ż ycia wody w analogicznym okresie roku ubieg ł ego lub iloczynu ś redniomiesi ę cznego zu ż ycia wody w roku ubieg ł ym i liczby miesi ę cy niesprawno ś ci wodomierza” ; 7 7. zawiera w § 14 wzorca umowy postanowienie o tre ś ci „reklamacje nale ż y sk ł ada ć (…) nie pó ź niej ni ż 3 dni od chwili wyst ą pienia przyczyn b ę d ą cych podstaw ą reklamacji.” Pismem z dnia 18 lutego 2008 r. Gmina G ą bin przekaza ł a projekt nowoopracowanego wzoru Umowy o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków, którego analiza pozwoli ł a na nast ę puj ą ce ustalenia: 1. W nowoopracowanym wzorcu umownym zawarto nast ę puj ą ce postanowienia dotycz ą ce sposobu i terminu wzajemnych rozlicze ń zmienione w stosunku do poprzedniego wzorca: „Odbiorca dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie okre ś lonym w fakturze, który nie mo ż e by ć krótszy ni ż 14 dni od daty jej wys ł ania lub dostarczenia w inny sposób” (§ 11 ust. 3). 2. Projekt nowoopracowanego wzorca umownego zawiera w § 4 nast ę puj ą ce postanowienia dotycz ą ce warunków usuwania awarii przy łą czy wodoci ą gowych lub przy łą czy kanalizacyjnych, b ę d ą cych w posiadaniu Odbiorcy us ł ug, których nie zawiera ł poprzedni wzorzec: „W przypadku wyst ą pienia awarii przy łą cza Odbiorcy, jest on zobowi ą zany do bezzw ł ocznego powiadomienia o zaistnia ł ej awarii oraz jej usuni ę cia na w ł asny koszt. (§ 4 ust. 1) Je ż eli awaria przy łą cza Odbiorcy, powoduje: zagro ż enia us ł ug ś wiadczonych przez Przedsi ę biorstwo, (§ 4 ust. 2 pkt. a) niebezpiecze ń stwo poniesienia szkody przez Przedsi ę biorstwo lub osoby trzecie, (§ 4 ust. 2 pkt. b) zagro ż enie dla ś rodowiska, (§ 4 ust. 2 pkt. c) straty wody w sieci. (§ 4 ust. 2 pkt. d) Przedsi ę biorstwo jest uprawnione do podj ę cia wszelkich technicznych dost ę pnych dzia ł a ń , celem usuni ę cia zagro ż enia lub niebezpiecze ń stwa. W przypadku zaistnienia okoliczno ś ci, o których mowa w ust. 2 i braku realizacji przez Odbiorc ę obowi ą zku usuni ę cia awarii, na zasadach okre ś lonych w ust. 1, Przedsi ę biorstwo jest uprawnione do usuni ę cia awarii przy łą cza. Kosztami zast ę pczego usuni ę cia awarii Przedsi ę biorstwo obci ąż y Odbiorc ę . (§ 4 ust. 3) Przedsi ę biorstwo nie ponosi odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej za ewentualne szkody powsta ł e w zwi ą zku z awari ą przy łą czy posiadanych przez Odbiorc ę .” (§ 4 ust. 4) 3. W nowoopracowanym wzorcu Umowy o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków w § 12 zosta ł y zawarte nast ę puj ą ce postanowienia reguluj ą ce procedur ę i warunki kontroli urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych, których nie zawiera ł poprzedni wzorzec: „Osoby reprezentuj ą ce Przedsi ę biorstwo po wcze ś niejszym telefonicznym lub osobistym uzgodnieniu terminu, maj ą prawo wst ę pu na teren posesji Odbiorcy celem przeprowadzenia kontroli, wymiany lub naprawy zainstalowanych tam urz ą dze ń b ę d ą cych w posiadaniu Przedsi ę biorstwa. Procedura ta dotyczy równie ż sytuacji zlecenia odci ę cia przy łą czy wodoci ą gowego i kanalizacyjnego. Osoba przeprowadzaj ą ca wy ż ej wymienione czynno ś ci musi posiada ć imienne upowa ż nienie do kontroli lub zlecenie OT wystawione przez kierownictwo zak ł adu oraz posiada ć wa ż n ą legitymacj ę s ł u ż bow ą lub identyfikator ze zdj ę ciem.” 8 4. W nowoopracowany wzorcu Umowy o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków brak postanowienia zobowi ą zuj ą cego Odbiorc ę us ł ug do pokrycia kosztów wymiany wodomierza g ł ównego, powsta ł ych w wyniku niezabezpieczenia go przed zalaniem, zamarzni ę ciem, uszkodzeniami mechanicznymi oraz dost ę pem osób niepowo ł anych, który by ł uregulowany w § 10 ust. 1 pkt 2 poprzedniego wzorca. 5. Postanowienie uregulowane w § 19 ust. 4 kontrolowanego wzorca umowy zgodnie z którym „je ż eli Odbiorca zalega z zap ł at ą za us ł ugi za dwa okresy obrachunkowe, Przedsi ę biorstwo po uprzednim pisemnym wyznaczeniu dodatkowego 7- dniowego terminu wraz z powiadomieniem o skutkach jego niedotrzymania, ma prawo odst ą pi ć od umowy” w nowoopracowanym wzorcu umownym otrzyma ł o brzmienie : „Przedsi ę biorstwo ma prawo odci ę cia wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego w przypadku gdy Odbiorca zwleka z zap ł at ą nale ż no ś ci za dwa okresy obrachunkowe nast ę puj ą ce po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaleg ł ej op ł aty.” (§ 13 ust. 3) 6. Kwestionowane postanowienie zawarte w § 11 ust. 2 kontrolowanego wzorca umowy o tre ś ci „w przypadku niesprawno ś ci wodomierza lub okresowego braku mo ż liwo ś ci odczytu, ilo ść pobranej wody ustala si ę na podstawie ś redniego zu ż ycia wody w okresie 6 miesi ę cy przed stwierdzeniem niesprawno ś ci wodomierza, a gdy nie jest to mo ż liwe na podstawie ś redniego zu ż ycia wody w analogicznym okresie roku ubieg ł ego lub iloczynu ś redniomiesi ę cznego zu ż ycia wody w roku ubieg ł ym i liczby miesi ę cy niesprawno ś ci wodomierza,” w nowoopracowanym wzorcu umownym zast ą piono postanowieniem o brzmieniu „ w przypadku niesprawno ś ci wodomierza g ł ównego, ilo ść pobranej wody ustala na podstawie ś redniego zu ż ycia wody w okresie 3 miesi ę cy przed stwierdzeniem niesprawno ś ci wodomierza, a gdy nie jest to mo ż liwe na podstawie ś redniego zu ż ycia wody w analogicznym okresie roku ubieg ł ego lub iloczynu ś redniomiesi ę cznego zu ż ycia wody w roku ubieg ł ym i liczby miesi ę cy niesprawno ś ci wodomierza”. (§ 10 ust. 3) 7. Postanowienie zawarte w § 14 kontrolowanego wzorca o tre ś ci : „ reklamacje nale ż y sk ł ada ć (…) nie pó ź niej ni ż 3 dni od chwili wyst ą pienia przyczyn b ę d ą cych podstaw ą reklamacji,” w nowoopracowanym wzorcu zosta ł o wykre ś lone. Zak ł ad na dzie ń 18 lutego 2008 r. na podstawie wzorca Umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, w oparciu o który zosta ł o wszcz ę te post ę powanie, zawar ł z odbiorcami us ł ug 1749 umów. Wykorzystuj ą c nowoopracowany wzorzec Umowy o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków , zawarto 191 umów. Maj ą c powy ż sze na uwadze Prezes UOKiK zwa ż y ł , co nast ę puje: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów formu ł uje zakaz stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów odnosz ą c go przez przedsi ę biorców. Wynika to bezpo ś rednio z art. 24 ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którym przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pod poj ę ciem przedsi ę biorcy rozumie si ę przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, a tak ż e: (a) osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą niemaj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, (b) osob ę fizyczn ą wykonuj ą c ą zawód we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek lub prowadz ą c ą 9 dzia ł alno ść w ramach wykonywania takiego zawodu, (c) osob ę fizyczn ą , która posiada kontrol ę , w rozumieniu pkt 4, nad co najmniej jednym przedsi ę biorc ą , cho ć by nie prowadzi ł a dzia ł alno ś ci gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, je ż eli podejmuje dalsze dzia ł ania podlegaj ą ce kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13, (d) zwi ą zek przedsi ę biorców w rozumieniu pkt 2 - na potrzeby przepisów dotycz ą cych praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę oraz praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Wobec tego nale ż y stwierdzi ć , ż e w zakresie, w jakim – poprzez swój zak ł ad bud ż etowy – Gmina G ą bin prowadzi dzia ł alno ść z zakresu zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków, podlega przepisom ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W niniejszej sprawie Gmina ma przymiot przedsi ę biorcy w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a tej ustawy. Powy ż sze uregulowanie ustawowe oznacza, ż e w zakresie dzia ł a ń podejmowanych przez Zak ł ad Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w G ą binie, który nie ma osobowo ś ci prawnej i któremu ustaw ą nie przyznano zdolno ś ci prawnej, podmiotem, przeciwko któremu Prezes Urz ę du prowadzi ł post ę powanie, jest Gmina G ą bin, jako jednostka organizacyjna wyposa ż ona w podmiotowo ść prawn ą . I. Uprawdopodobnienie naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Przepis art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, i ż je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu dotycz ą cym podejrzenia stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów lub innych informacji b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania – ż e zosta ł naruszony zakaz, o którym mowa w art. 24, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . W zwi ą zku z powy ż szym, dla zastosowania art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zachodzi w przedmiotowej sprawie konieczno ść uprawdopodobnienia naruszenia przez Gmin ę G ą bin przepisu art. 24 ww. ustawy. Zgodnie z tre ś ci ą art. 24 ust. 1, 2 i 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem dzia ł aniach przedsi ę biorców. Same przepisy art. 24 -26 ustawy z dnia 16 lutego 2007 o ochronie konkurencji i konsumentów nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Dzia ł ania te mog ą okaza ć si ę bezprawne w razie ustalenia, ż e dosz ł o do naruszenia przepisów innych ustaw, ale tak ż e zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy ustalenie, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. Komentarz (por. J. Szwaja (red): Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s. 117-118). Przepisy reguluj ą ce post ę powanie 10 w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w wi ę kszo ś ci maj ą charakter procesowy. Materialnoprawne przes ł anki, istotne z punktu widzenia wydania decyzji, znajduj ą si ę w innych ni ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów aktach prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego. Zgodnie z art. 87 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr. 78 poz. 483) ź ród ł ami powszechnie obowi ą zuj ą cego prawa Rzeczypospolitej Polskiej s ą : Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy mi ę dzynarodowe oraz rozporz ą dzenia. Ź ród ł ami powszechnie obowi ą zuj ą cego prawa Rzeczypospolitej Polskiej s ą na obszarze dzia ł ania organów, które je ustanowi ł y, akty prawa miejscowego. Prezes Urz ę du oceniaj ą c zachowanie Przedsi ę biorcy pod k ą tem ewentualnego naruszenia przepisów zakazuj ą cych stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, musi stosowa ć inne akty prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego i na ich podstawie stwierdzi ć , czy dzia ł anie przedsi ę biorcy by ł o bezprawne. Jak wy ż ej wspomniano, art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jako godz ą ce w nie bezprawne zachowanie przedsi ę biorcy, oraz wskazuje przyk ł adowe wyliczenie zachowa ń przedsi ę biorców uwa ż anych za naruszaj ą ce zbiorowe interesów konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umie ś ci ł stosowanie postanowie ń wzorów umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, naruszenie przez przedsi ę biorc ę obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą ca w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek, mianowicie zaistnie ć musi - po pierwsze - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, które - po drugie - narusza zbiorowe interesy konsumentów. Zbiorowy interes dotyczy nieokre ś lonego ogó ł u, a naruszenie zbiorowych interesów konsumentów mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku. 1. Uprawdopodobnienie bezprawno ś ci dzia ł ania w rozumieniu art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Podstaw ą ś wiadczenia us ł ug w zakresie dostarczania wody i odprowadzania ś cieków jest umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Do zawarcia umowy dochodzi poprzez zaakceptowanie przez konsumentów warunków umowy przedstawionych im przez Gmin ę G ą bin w formie wzorca umownego. Tym samym wzorce umowy, b ę d ą ce przedmiotem niniejszego post ę powania, kierowane s ą do nieoznaczonego kr ę gu osób, co uzasadnia przypuszczenie, ż e ewentualne bezprawne dzia ł anie Gminy mo ż e narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. Do zawieranych mi ę dzy Gmin ą G ą bin a indywidualnymi odbiorcami jej us ł ug umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków ma zastosowanie ustawowe ograniczenie zasady swobody umów. W przypadku umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków minimalna tre ść stosunku umownego uregulowana zosta ł a bezwzgl ę dnie wi ążą co w ustawie z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (dalej: Ustawa). Ustawa w Rozdziale 2 okre ś la warunki zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków. Stosownie do art. 6 ust. 1 Ustawy dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków odbywa si ę na podstawie umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawartej pomi ę dzy przedsi ę biorstwem wodoci ą gowo- kanalizacyjnym a odbiorc ą us ł ug, która zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1-6 Ustawy zawiera w szczególno ś ci postanowienia dotycz ą ce: 1) ilo ś ci i jako ś ci ś wiadczonych us ł ug wodoci ą gowych lub kanalizacyjnych, 11 2) sposobu i terminów wzajemnych rozlicze ń , 3) praw i obowi ą zków stron umowy, 3a) warunków usuwania awarii przy łą czy wodoci ą gowych lub przy łą czy kanalizacyjnych b ę d ą cych w posiadaniu odbiorcy us ł ug, 4) procedur i warunków kontroli urz ą dze ń wodoci ą gowych oraz urz ą dze ń kanalizacyjnych, 5) ustale ń zawartych w zezwoleniu na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków, 6) okresu obowi ą zywania umowy oraz odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy, w tym warunków wypowiedzenia. Innym aktem prawnym reguluj ą cym warunki zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków jest rozporz ą dzenie Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie okre ś lenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń na zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (dalej: Rozporz ą dzenie). Przedstawiony przez gmin ę G ą bin wzorzec umowny nie spe ł nia zarówno warunków okre ś lonych w ww. rozporz ą dzeniu jak i ustawowych wymogów dotycz ą cych tre ś ci umowy, co sta ł o si ę podstaw ą omówionych poni ż ej zarzutów. Zarzut 1: naruszenie § 17 ust. 1 Rozporz ą dzenia Zastrze ż enia Prezesa Urz ę du wzbudzi ł a regulacja § 15 ust. 3 kontrolowanego wzorca mowy, którego analiza doprowadzi ł a do postawienia Gminie G ą bin zarzutu naruszania zbiorowych interesów konsumentów poprzez stosowanie wzorca umownego, który sprzecznie z § 17 ust. 1 Rozporz ą dzenia reguluje termin rozlicze ń . Zgodnie z § 15 ust. 3 Umowy „ Odbiorca dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki w terminie okre ś lonym w fakturze, który nie mo ż e by ć krótszy ni ż 14 dni od daty jej wystawienia. ” Rozwi ą zanie takie jest sprzeczne z § 17 ust. 1 Rozporz ą dzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie okre ś lenia taryf oraz warunków rozlicze ń na zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków, , wed ł ug którego „ Odbiorca us ł ug dokonuje zap ł aty za dostarczon ą wod ę lub odprowadzone ś cieki w terminie okre ś lonym w fakturze, który nie mo ż e by ć krótszy ni ż 14 dni od daty jej wys ł ania lub dostarczenia w inny sposób .” W przedmiotowej sprawie istnieje sprzeczno ść mi ę dzy rozwi ą zaniem umownym, a tym, które wynika z Rozporz ą dzenia. Sprzeczno ść ta dzia ł a na niekorzy ść konsumenta, poniewa ż po pierwsze skraca termin na uregulowanie nale ż no ś ci, a po drugie dopuszcza teoretycznie mo ż liwo ść , i ż roszczenie wobec Odbiorcy us ł ug stanie si ę wymagalne zanim b ę dzie on mia ł mo ż liwo ść zapoznania si ę z wystawion ą za wykonane us ł ugi faktur ą . Mo ż e bowiem zaistnie ć taka hipotetyczna sytuacja, ż e wystawiona faktura w kra ń cowym przypadku nie zostanie wys ł ana lub dostarczona Odbiorcy przed up ł ywem 14 dni od jej wystawienia. W takiej sytuacji – zgodnie z rozwi ą zaniem przyj ę tym przez Umow ę – us ł ugobiorca popada w zw ł ok ę i nara ż a si ę z tego tytu ł u na odpowiedzialno ść cywilnoprawn ą bez ś wiadomo ś ci zaistnienia takiej sytuacji. Taka koncepcja jest – zdaniem Prezesa Urz ę du – b łę dna i stoi w sprzeczno ś ci z regulacj ą wynikaj ą c ą z Rozporz ą dzenia w zakresie prawid ł owego okre ś lania terminów wzajemnych rozlicze ń , co uprawdopodabnia naruszenie przez Gmin ę G ą bin zbiorowych interesów konsumentów. 12 Zarzut 2: naruszenie art. 6 ust. 3 pkt 3a Ustawy W ocenie Prezesa Urz ę du uprawdopodobnione zosta ł o tak ż e, ż e zbiorowe interesy konsumentów narusza nieuregulowanie w Umowie o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków , wbrew dyspozycji art. 6 ust. 3 pkt 3a Ustawy, warunków usuwania awarii przy łą czy wodoci ą gowych lub przy łą czy kanalizacyjnych, b ę d ą cych w posiadaniu Odbiorcy us ł ug. W my ś l art. 6 ust. 3 pkt 3a Ustawy, Umowa powinna okre ś la ć warunki usuwania awarii przy łą czy wodoci ą gowych lub przy łą czy kanalizacyjnych b ę d ą cych w posiadaniu Us ł ugobiorcy. Z analizy postanowie ń Umowy wynika, i ż taka regulacja nie znalaz ł a si ę w niej. Umowa zobowi ą zuje wprawdzie Odbiorc ę us ł ug do utrzymania w ł a ś ciwego stanu technicznego nale żą cych do niego instalacji i urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych, jednak wymagane przez art. 6 ust. 3 pkt 3a Ustawy okre ś lenie warunków usuwania awarii przy łą czy wodoci ą gowych lub kanalizacyjnych nie sta ł o si ę przedmiotem regulacji Umowy, co stoi w sprzeczno ś ci z nakazami Ustawy. W zwi ą zku z powy ż szym, niezawarcie w umowie postanowie ń dotycz ą cych warunków usuwania awarii przy łą czy wodoci ą gowych lub kanalizacyjnych jest sprzeczne z nakazem art. 6 ust. 3 pkt 3a Ustawy i w ocenie Prezesa Urz ę du uprawdopodabnia bezprawno ść zachowania Gminy G ą bin. Zarzut 3: naruszenie art. 6 ust. 3 pkt 4 Ustawy Przedmiotem dalszych rozwa ż a ń Prezesa Urz ę du sta ł si ę brak postanowie ń umownych dotycz ą cych procedur i warunków przeprowadzania przez Zak ł ad kontroli urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Art. 6 ust. 3 pkt 4 Ustawy obliguje przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne do uwzgl ę dnienia w umowach z us ł ugobiorcami postanowie ń okre ś laj ą cych procedur ę i warunki kontroli urz ą dze ń wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Tymczasem Umowa, której postanowienia s ą przedmiotem niniejszego post ę powania, nie zawiera w tym zakresie ż adnych postanowie ń . Stanowi jedynie w § 10 ust. 1 pkt 5, i ż odbiorca zobowi ą zuje si ę do umo ż liwienia upowa ż nionym przedstawicielom us ł ugodawcy wst ę pu na teren nieruchomo ś ci i pomieszcze ń w celu wykonania czynno ś ci kontrolnych, dokonania bada ń i pomiarów, odczytów wskaza ń wodomierza g ł ównego i urz ą dzenia pomiarowego oraz przeprowadzenia konserwacji, przegl ą dów i napraw urz ą dze ń b ę d ą cych w ł asno ś ci ą Zak ł adu. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż y uzna ć za uprawdopodobnione, i ż nieokre ś lenie we wzorcu umownym warunków usuwania awarii przy łą czy wodoci ą gowych i kanalizacyjnych b ę d ą cych w posiadaniu Odbiorcy us ł ug jest bezprawne. Zarzut 4: naruszenie art. 15 ust. 2 i 3 Ustawy Prezes Urz ę du rozwa ż y ł te ż zgodno ść z prawem regulacji § 10 ust. 1 pkt 2 Umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, zgodnie z któr ą odbiorc ę us ł ug zobowi ą zuje si ę do utrzymania pomieszcze ń przeznaczonych do zainstalowania wodomierza g ł ównego z zaworem oraz studni wodomierzowej w nale ż ytym stanie w celu zabezpieczenia wodomierza przed zalaniem, zamarzni ę ciem, uszkodzeniami mechanicznymi oraz dost ę pem osób niepowo ł anych. 13 Powy ż szemu postanowieniu Umowy mo ż na zarzuci ć bezprawno ść . Zgodnie bowiem z art. 15 ust. 2 Ustawy, osoba ubiegaj ą ca si ę o przy łą cze do sieci zapewnia na w ł asny koszt jedynie realizacj ę budowy studni wodomierzowej oraz pomieszczenia do lokalizacji wodomierza g ł ównego. Natomiast w ś wietle art. 15 ust. 3 Ustawy, koszty nabycia, zainstalowania i utrzymania wodomierza g ł ównego ponosi przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo- kanalizacyjne. Oznacza to, ż e wed ł ug bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cych przepisów prawa to na podmiocie ś wiadcz ą cym us ł ugi wodoci ą gowo-kanalizacyjne ci ąż y ć powinny obowi ą zki zwi ą zane z utrzymaniem wodomierza g ł ównego, a zatem równie ż zabezpieczenie go przed zalaniem, zamarzni ę ciem, uszkodzeniami mechanicznymi i dost ę pem osób niepowo ł anych. Te obowi ą zki przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne powinno realizowa ć w pe ł nym zakresie, bez obci ąż ania nimi konsumenta. Wobec powy ż szego, zobowi ą zanie us ł ugobiorców do podejmowania czynno ś ci s ł u żą cych zabezpieczeniu wodomierza g ł ównego przed zalaniem, zamarzni ę ciem, uszkodzeniami mechanicznymi oraz dost ę pem osób niepowo ł anych, uprawdopodabnia tez ę bezprawno ś ci dzia ł ania Gminy. Zarzut 5: naruszenie art. 8 ust. 1 Ustawy Za uprawdopodobnione nale ż y tak ż e uzna ć naruszenie przez Gmin ę G ą bin zbiorowych interesów konsumentów poprzez stosowanie w Umowie o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków postanowienia zawartego w § 19 ust. 4. Przewiduje ono, ż e w przypadku opó ź nienia si ę przez odbiorc ę us ł ug z zap ł at ą za dwa okresy rozliczeniowe, Us ł ugodawca po uprzednim pisemnym wyznaczeniu dodatkowego 7-dniowego terminu zap ł aty wraz z powiadomieniem o skutkach jego niedotrzymania, ma prawo odst ą pi ć od Umowy. Stosowanie takiego postanowienia w umowach przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo- kanalizacyjnego z konsumentami nale ż y uzna ć za sprzeczne z powszechnie obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa, które ogranicza uprawnienia tego przedsi ę biorstwa do swobodnego kszta ł towania tre ś ci umów w zakresie, w jakim dotycz ą mo ż liwo ś ci rozwi ą zania przez przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne umowy ze ś wiadczeniobiorc ą . Us ł ugi zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków maj ą szczególny charakter. Jako us ł ugi niezb ę dne do prawid ł owego funkcjonowania zarówno gospodarstw domowych, jak podmiotów prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą , us ł ugi tego rodzaju zaliczane s ą do us ł ug o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, których ś wiadczenie nale ż y do zada ń w ł asnych gminy. Szczególny (publicznie u ż yteczny) charakter tych us ł ug, wyra ż aj ą cy si ę w ich niezb ę dno ś ci dla ś wiadczeniobiorców, wymaga tego, by by ł y one ś wiadczone w sposób powszechny i ci ą g ł y. W tym celu w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków wprowadzono m.in. szczególne unormowanie dotycz ą ce zawierania umów z odbiorcami tych us ł ug oraz okre ś lono warunki, w których przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne mo ż e zaprzesta ć ś wiadczenia swoich us ł ug. W tym ś wietle przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo-kanalizacyjne powinny ś wiadczy ć swoje us ł ugi w sposób powszechny i ci ą g ł y, zapewniaj ą c wolny dost ę p do tych us ł ug ka ż demu takiemu odbiorcy, który spe ł nia wymagania okre ś lone w przepisach prawa. Przedsi ę biorstwa s ą obowi ą zane zawrze ć umow ę o zaopatrzenie w wod ę lub odprowadzanie ś cieków z ka ż d ą osob ą , której nieruchomo ść zosta ł a przy łą czona do sieci i która wyst ą pi ł a z pisemnym wnioskiem o zawarcie umowy (art. 6 ust. 2 ustawy). 14 Przywo ł ywana ustawa nie odnosi si ę wprawdzie bezpo ś rednio do kwestii rozwi ą zania umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Przewiduje tylko, ż e umowa mi ę dzy przedsi ę biorstwem a odbiorc ą powinna zawiera ć postanowienia dotycz ą ce warunków wypowiedzenia umowy (art. 6 ust. 3 pkt 6). Ustawa okre ś la tak ż e przypadki, w których przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne mo ż e odci ąć dostaw ę wody lub zamkn ąć przy łą cze kanalizacyjne. Art. 8 ust. 1 zawiera katalog takich przypadków, który ma charakter zamkni ę ty 1 . Do tych przypadków zaliczono sytuacje, w których: (1) przy łą cze wodoci ą gowe lub przy łą cze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; (2) odbiorca us ł ug nie ui ś ci ł nale ż no ś ci za pe ł ne dwa okresy obrachunkowe, nast ę puj ą ce po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaleg ł ej op ł aty; (3) jako ść wprowadzanych ś cieków nie spe ł nia wymogów okre ś lonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pomini ę cie urz ą dzenia pomiarowego; (4) zosta ł stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ś cieków, to jest bez zawarcia umowy, jak równie ż przy celowo uszkodzonych albo pomini ę tych wodomierzach lub urz ą dzeniach pomiarowych. Maj ą c na wzgl ę dzie charakter rozpatrywanych us ł ug (które powinny by ć ś wiadczone powszechnie i w sposób ci ą g ł y) oraz cele ustawy (która ma m.in. chroni ć interes odbiorców us ł ug), powy ż sze uregulowanie nale ż y rozumie ć jako ograniczenie prawa przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo-kanalizacyjnego do wypowiedzenia umowy o zaopatrzenie w wod ę lub odprowadzanie ś cieków w ka ż dym momencie. Tak te ż zosta ł y one zinterpretowane w literaturze przedmiotu 2 . W ś wietle tej argumentacji ś wiadczeniodawca dzia ł a bezprawnie, je ż eli w umowach z konsumentami o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków przewiduje – dla stanów faktycznych wymienionych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków – postanowienia mniej wzgl ę dne dla konsumenta ni ż to wynika z ww. przepisu. Taka sytuacja zachodzi w rozpatrywanym przypadku. Zgodnie z ustaw ą , w sytuacji pozostawiania przez ś wiadczeniobiorc ę w zw ł oce w uiszczaniu op ł at za us ł ugi wodoci ą gowo- kanalizacyjne, ustawodawca przewidzia ł uprawnienie przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo- kanalizacyjnego do odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego. W ś wietle ustawy uprawnienie to powstaje jednak dopiero wówczas, gdy odbiorca us ł ug nie ui ś ci ł nale ż no ś ci za pe ł ne dwa okresy obrachunkowe, nast ę puj ą ce po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaleg ł ej op ł aty (art. 8 ust. 1 pkt 2). Tymczasem postanowienie zawarte w § 19 ust. 4. Umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków jest bardziej dotkliwe dla konsumenta ni ż regulacja ustawowa gdy ż daje Us ł ugodawcy prawo do odst ą pienia od Umowy ju ż po up ł ywie 7 dni nast ę puj ą cych po dwóch niezap ł aconych okresach rozliczeniowych , podczas gdy Ustawa uprawnia przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne do wstrzymania dostawy wody lub odprowadzania ś cieków dopiero z up ł ywem dwóch okresów obrachunkowych, ale nast ę puj ą cych po dniu otrzymania przez Odbiorc ę us ł ug wezwania do zap ł aty zaleg ł o ś ci. Ponadto art. 8 ust. 2 stanowi, ż e przedsi ę biorstwo, które z ww. przyczyny odci ęł o dostaw ę wody jest obowi ą zane do równoczesnego udost ę pnienia zast ę pczego punktu poboru wody przeznaczonej do spo ż ycia przez ludzi i poinformowania o mo ż liwo ś ciach korzystania z tego punktu. Stosownie do tre ś ci ust. 3 tego artyku ł u, przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – 1 B. Rakoczy: Charakterystyka umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, Radca Prawny nr 4/2005, s. 94 i n. 2 Por. B. Rakoczy: Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, Warszawa 2007, s. 199. 15 kanalizacyjne o zamiarze odci ę cia dostawy lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego oraz o miejscach i sposobie udost ę pniania zast ę pczych punktów poboru wody zawiadamia powiatowego inspektora sanitarnego, wójta (burmistrza, prezydenta miasta) oraz odbiorc ę us ł ug co najmniej na 20 dni przed planowanym terminem odci ę cia dostaw wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego. W kwestionowanym wzorcu umownym okre ś lono zatem szerzej uprawnienie przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo-kanalizacyjnego ni ż wynika to z art. 8 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, uprawniaj ą c ś wiadczeniodawc ę do rozwi ą zania umowy z odbiorc ą w przypadku opó ź nienia si ę przez niego z zap ł at ą za dwa okresy rozliczeniowe, po uprzednim pisemnym wyznaczeniu dodatkowego 7-dniowego terminu zap ł aty za dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków. Oznacza to, ż e w analizowanym wzorcu umownym unormowano prawa i obowi ą zki odbiorcy us ł ug wodoci ą gowo-kanalizacyjnych (konsumenta) w sposób dla niego mniej korzystny ni ż wynika to z powszechnie obowi ą zuj ą cych przepisów prawa. Maj ą c powy ż sze na uwadze, nale ż y zauwa ż y ć , ż e przewidziana przez ustaw ę sankcja wzgl ę dem odbiorcy, który w terminie nie reguluje swoich nale ż no ś ci polega na przyznaniu przedsi ę biorstwu wodoci ą gowo-kanalizacyjnemu uprawnienia do wstrzymania ś wiadczenia us ł ug tj. odci ę cia dostaw wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego, z którego przedsi ę biorstwo mo ż e, przy zaistnieniu okoliczno ś ci okre ś lonych w art. 8 ust. 1, skorzysta ć . Nie ulega wprawdzie w ą tpliwo ś ci, ż e przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne ma prawo rozwi ą za ć umowy ze ś wiadczeniobiorc ą . Odmienne stanowisko przeczy ł oby tre ś ci art. 6 ust. 3 ww. ustawy, który w ś ród postanowie ń , które powinna zawiera ć umowa o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków expressis verbis wymienia tak ż e postanowienia dotycz ą ce „odpowiedzialno ś ci stron za niedotrzymanie warunków umowy, w tym warunków wypowiedzenia” (pkt 6). Okoliczno ś ci uprawniaj ą ce do wypowiedzenia umowy nie mog ą jednak by ć nast ę pstwem naruszenia dowolnego warunku umowy przez ś wiadczeniobiorc ę . Zgodzi ć nale ż y si ę z pogl ą dem wyra ż onym w doktrynie, ż e skoro „w wymienionych enumeratywnie [w art. 8 ust. 1 ustawy] przypadkach przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo- kanalizacyjne mo ż e odci ąć wod ę lub zamkn ąć przy łą cze kanalizacyjne, to te ż (…) w tych samych przypadkach mo ż na umow ę wypowiedzie ć ” 3 , a tak ż e, ż e „w przypadku przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo-kanalizacyjnego sytuacje, w których mo ż liwe jest skuteczne wypowiedzenie umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, s ą to ż same z wymienionymi w art. 8 ustawy” 4 . Zarazem nale ż y przyj ąć , ż e stosowanie sankcji rozwi ą zania umowy nie mo ż e modyfikowa ć skutków naruszenia warunków umowy przez odbiorc ę , z którym ustawodawca wi ąż e inn ą sankcj ę . Odnosi si ę to do przypadków okre ś lonych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków. Sankcja w postaci rozwi ą zania umowy nie powinna (co ma miejsce w przedmiotowej sprawie) by ć stosowana równolegle z sankcj ą ustawow ą (przewidzian ą w art. 8 ust. 1 ustawy), tylko ewentualnie po uprzednim odci ę ciu wody lub zamkni ę ciu przy łą cza kanalizacyjnego, gdy sankcja ta oka ż e si ę nieskuteczna. W ww. przepisie nieprzypadkowo zosta ł o przewidziane 3 B. Rakoczy: Charakterystyka umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, Radca Prawny nr 4/2005, s. 94 i n. Por. równie ż : G. Ga ł abuda: Zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków, Zielona Góra 2003, s. 35, w ś wietle którego przypadki, w których przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo- kanalizacyjne mo ż e odci ąć dostaw ę wody lub zamkn ąć przy łą cze kanalizacyjne, okre ś la art. 8 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków. 4 B. Rakoczy: Umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, Warszawa 2007, s. 203. 16 uprawnienie ś wiadczeniodawcy do czasowego ograniczenia odbiorcy dost ę pu do us ł ug, nie za ś do ostatecznego rozwi ą zania z nim umowy. Nale ż y to odczytywa ć przez pryzmat celów tej ustawy i charakteru us ł ug wodoci ą gowo-kanalizacyjnych. Us ł ugi te maj ą charakter us ł ug u ż yteczno ś ci publicznej, co oznacza, ż e powinny by ć one ś wiadczone w sposób powszechny i ci ą g ł y, a ka ż dy odbiorca powinien mie ć zapewniony wolny dost ę p do tych us ł ug, o ile spe ł nia okre ś lone w przepisach prawa wymagania. Art. 8 ust. 1 ustawy ma zapewni ć , by we wskazanych w nim przypadkach odbiorca mia ł tylko czasowo ograniczony dost ę p do us ł ug u ż yteczno ś ci publicznej. Bardziej dla niego uci ąż liwa sankcja rozwi ą zania umowy mog ł aby natomiast by ć stosowana dopiero w przypadku, gdy odci ę cie dostawy wody lub zamkni ę cie przy łą cza kanalizacyjnego oka ż e si ę nieskuteczne. Natomiast równoleg ł e zastosowanie obu tych sankcji de facto prowadzi ł oby do skutku odmiennego, ni ż przewidziany przez ustawodawc ę . Odnosz ą c powy ż szy wywód do rozpatrywanej sprawy nale ż y stwierdzi ć , ż e skoro w przypadku gdy odbiorca nie ui ś ci ł nale ż no ś ci za pe ł ne dwa okresy obrachunkowe, nast ę puj ą ce po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaleg ł ej op ł aty ustawodawca uprawni ł przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne do odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cze kanalizacyjne (art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy), to w przypadku zaistnienia takiej okoliczno ś ci przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne nie mo ż e równocze ś nie stosowa ć dalej id ą cej sankcji rozwi ą zania umowy. Powy ż sze okoliczno ś ci uzasadniaj ą wniosek o bezprawno ś ci stosowania – w ww. zakresie – wzorca umownego ZGKiM. Zarzut 6: naruszenie § 18 ust. 1 Rozporz ą dzenia Uprawdopodobnione zosta ł o równie ż , ż e zakaz stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowy interes konsumentów narusza § 11 ust. 2 wzorca Umowy. Reguluje on sprzecznie z Rozporz ą dzeniem Ministerstwa Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie okre ś lenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń na zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków, kwesti ę ustalenia ilo ś ci zu ż ytej wody na wypadek niesprawno ś ci wodomierza lub okresowego braku mo ż liwo ś ci jego odczytu. W kwestionowanym postanowieniu przyj ę to, ż e w przypadku niesprawno ś ci wodomierza lub okresowego braku mo ż liwo ś ci odczytu, ilo ść pobranej wody ustala si ę na podstawie ś redniego zu ż ycia wody w okresie 6 miesi ę cy przed stwierdzeniem niesprawno ś ci wodomierza, a gdy nie jest to mo ż liwe na podstawie ś redniego zu ż ycia wody w analogicznym okresie roku ubieg ł ego lub iloczynu ś redniomiesi ę cznego zu ż ycia wody w roku ubieg ł ym i liczby miesi ę cy niesprawno ś ci wodomierza. Tymczasem zgodnie § 18 ust. 1 Rozporz ą dzenia w przypadku stwierdzenia nieprawid ł owego dzia ł ania wodomierza g ł ównego ilo ść pobranej wody ustala si ę na podstawie ś redniego zu ż ycia wody w okresie 3 miesi ę cy przed stwierdzeniem dzia ł ania niesprawno ś ci wodomierza, a gdy nie jest to mo ż liwe na podstawie ś redniego zu ż ycia wody w analogicznym okresie roku ubieg ł ego lub iloczynu ś redniomiesi ę cznego zu ż ycia wody w roku ubieg ł ym i liczby miesi ę cy nieprawid ł owego dzia ł ania wodomierza. Taka regulacja jest – zdaniem Prezesa Urz ę du – b łę dna i stoi w sprzeczno ś ci zarówno z regulacj ą ustawow ą , jak i wynikaj ą c ą z Rozporz ą dzenia w zakresie prawid ł owego okre ś lenia wzajemnych rozlicze ń na wypadek niesprawno ś ci wodomierza lub okresowego 17 braku mo ż liwo ś ci odczytu, co uprawdopodabnia naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. Zarzut 7: naruszenie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego W ocenie Prezesa Urz ę du uprawdopodobniono naruszenie zbiorowych interesów konsumentów poprzez stosowanie w §14 wzorca umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków postanowienia o nast ę puj ą cej tre ś ci: „ reklamacje nale ż y sk ł ada ć (…) nie pó ź niej ni ż 3 dni od chwili wyst ą pienia przyczyn b ę d ą cych podstaw ą reklamacji”, które jest to ż same z postanowieniem umowy wpisanym do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks post ę powania cywilnego. (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z pó ź n. zm.) W wyniku analizy ww. zapisów ustalono, ż e ww. postanowienie umowy ma zbli ż on ą tre ść i wywo ł uje takie same skutki prawne jak postanowienie „ Nie zg ł oszenie zastrze ż e ń co do prawid ł owo ś ci wystawienia faktury w terminie 7 dni od daty jej dor ę czenia jest jednoznaczne z jej akceptacj ą ”, uznane na mocy wyroku S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 22 maja 2007 r., sygnatura akt XVII AmC 40/06, za niedozwolone postanowienie umowne wpisane z dniu 22 sierpnia 2007 r. do rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone. Postanowienie to zosta ł o wpisane pod pozycj ą 1212. Wpisanie postanowienia do rejestru oznacza, ż e od tej chwili postanowienia te s ą zakazane we wszystkich wzorcach umów. Zakaz stosowania postanowie ń wpisanych do Rejestru dotyczy nie tylko tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu zapad ł wyrok w sprawie o uznanie postanowienia wzorca umowy za niedozwolone, lecz równie ż innych przedsi ę biorców z danej bran ż y. Z takim uj ę ciem przemawia podstawowy cel post ę powania w sprawach o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone. Chodzi bowiem o to, by konsumenci nie byli nara ż eni na te postanowienia w przysz ł o ś ci w umowach zawieranych z przedsi ę biorcami. Ponadto, zdaniem Prezesa Urz ę du, zakaz stosowania niedozwolonych postanowie ń wpisanych do ww. Rejestru dotyczy tak ż e postanowie ń podobnych. Przedsi ę biorcy stosuj ą bowiem postanowienia, których istota jest taka sama, lecz konstrukcja gramatyczna, szyk wyrazów w zdaniu s ą ró ż ne. W zwi ą zku z tym zakazane jest te ż stosowanie postanowienia, którego zakres jest to ż samy z zakresem postanowienia wpisanego do Rejestru. Nie jest konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść tych postanowie ń . Kwestionowane postanowienie o tre ś ci „ reklamacje nale ż y sk ł ada ć (…) nie pó ź niej ni ż 3 dni od chwili wyst ą pienia przyczyn b ę d ą cych podstaw ą reklamacji” , oznacza, ż e z up ł ywem ww. terminu Odbiorca us ł ug traci uprawnienie domagania si ę obni ż enia nale ż no ś ci, w razie udowodnienia zawinionego dostarczenia wody o pogorszonej b ą d ź z ł ej jako ś ci oraz ci ś nieniu uniemo ż liwiaj ą cym normalne korzystanie z wody. W ocenie Prezesa Urz ę du 3-dniowy termin na zg ł oszenie przez konsumenta reklamacji, czyli zastrze ż e ń co do jako ś ci wody jest zbyt krótki, co mo ż e powodowa ć rezygnacj ą przez konsumentów ze z ł o ż enia reklamacji w ogóle i jako taki narusza interesy konsumenta, pozostaj ą c w sprzeczno ś ci z dobrymi obyczajami. W konsekwencji, niedotrzymanie terminu wi ąż e si ę z utrat ą prawa do upustów Odbiorcy us ł ug. W ten sposób Us ł ugodawca nak ł ada na konsumenta obowi ą zek niezw ł ocznego powiadomienia o nieprawid ł owo ś ciach pod rygorem utraty prawa do upustu, co stanowi ograniczenie odpowiedzialno ś ci przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo-kanalizacyjnego za 18 nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania. Przenosi ci ęż ar stwierdzenia nieprawid ł owo ś ci w dostawie wody o pogorszonej lub z z ł ej jako ś ci na konsumenta. W ocenie Prezesa Urz ę du, takie ukszta ł towanie sytuacji konsumenta nale ż y uzna ć za sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą ce interes konsumenta. Konsekwencj ą stosowania postanowienia wpisanego do Rejestru jest wprowadzenie do umowy o ś wiadczenie us ł ug w zakresie dostarczania wody i odprowadzania ś cieków postanowie ń bezwzgl ę dnie zakazanych. Stosownie bowiem do art. 479 42 § 1 k.p.c., S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów orzekaj ą c o uznaniu postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone, jednocze ś nie zakazuje ich wykorzystywania. Wobec powy ż szego stosowanie przez zak ł ad komunalny Gminy G ą bin w Umowie o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków omówionego powy ż ej postanowienia uprawdopodabnia bezprawno ść dzia ł ania Gminy. 2. Uprawdopodobnienie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Opisane wy ż ej praktyki mog ą godzi ć w interesy konsumentów rozumiane jako prawo do ukszta ł towania umowy o ś wiadczenie us ł ug wodoci ą gowo-kanalizacyjnych zgodnie z przepisami prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego oraz otrzymania pe ł nej, wyczerpuj ą cej i prawdziwej informacji na temat wszystkich warunków umowy tak, aby konsumenci mogli w pe ł ni korzysta ć ze swoich praw, wykonywa ć obowi ą zki bez nara ż ania si ę na sankcje, a tak ż e wymaga ć od dostawcy us ł ug odpowiednich standardów zachowania. Umowy zawierane przez przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo–kanalizacyjne powinny w sposób prawid ł owy regulowa ć wszelkie aspekty ich wspó ł pracy z konsumentami. Przejawia ć si ę to powinno w ukszta ł towaniu wzajemnych relacji w sposób pe ł ny (bez pomini ę cia jakichkolwiek kwestii wymagaj ą cych regulacji), równoprawny tj. gwarantuj ą cy obu stronom umowy realizacj ę ich s ł usznych interesów oraz zgodny z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa. Zaniechanie wprowadzenia do umów obligatoryjnych – z mocy art. 6 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków – regulacji oraz pe ł nej informacji o tre ś ci łą cz ą cego strony stosunku zobowi ą zaniowego, jak równie ż zamieszczenie w umowach postanowie ń niezgodnych z prawem, sytuuje umow ę jako jednostronnie korzystn ą i godz ą c ą w interesy najs ł abszych uczestników rynku, jakimi s ą konsumenci. Nale ż y podkre ś li ć , ż e z faktu istnienia utrudnie ń w zapoznaniu si ę z ca ł okszta ł tem uprawnie ń i obowi ą zków odbiorcy wynika, i ż z powodu niepe ł nej ich znajomo ś ci uci ąż liwe, a nawet niemo ż liwe mo ż e okaza ć si ę dochodzenie przez konsumenta jego praw oraz prawid ł owe wykonywanie jego zobowi ą za ń . Niepodawanie kompletnej informacji o tre ś ci stosunku umownego mo ż e doprowadzi ć do niekorzystania przez konsumentów z przys ł uguj ą cych im uprawnie ń , jak równie ż do nieegzekwowania od dostawcy us ł ug zachowa ń , które na profesjonali ś cie wymuszaj ą przepisy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków oraz postanowienia Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów okre ś la zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów konsumentów oraz reguluje zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, co wynika tre ś ci art. 1 ust. 1 i 2 tej ustawy. Zbiorowy interes konsumentów dotyczy nieokre ś lonego ogó ł u, a naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce wtedy, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji konsumentów dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku oraz wtedy, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą inne niekorzystne zjawiska. 19 Ustawa antymonopolowa w odniesieniu do konsumentów chroni zatem ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. W przedmiotowej sprawie opisane dzia ł ania Gminy G ą bin dotycz ą zbiorowego interesu konsumentów, gdy ż skierowane s ą do nieokre ś lonego kr ę gu konsumentów, których nie sposób jednoznacznie zidentyfikowa ć . Antykonsumenckie ostrze stosowanych praktyk wymierzone jest bowiem we wszystkich rzeczywistych odbiorców ś wiadczonych przez Gmin ę G ą bin us ł ug, z którymi zawarto umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków o tre ś ci zakwestionowanej w toku niniejszego post ę powania, jak równie ż w jej potencjalnych odbiorców, b ę d ą cych konsumentami w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Powy ż sze wskazuje na prawdopodobie ń stwo naruszenia w przedmiotowej sprawie zbiorowego interesu konsumentów, przez który nale ż y rozumie ć prawo wszystkich odbiorców (konsumentów) do ukszta ł towania umowy o ś wiadczenie us ł ug wodoci ą gowo- kanalizacyjnych zgodnie z przepisami prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego oraz otrzymania pe ł nej, wyczerpuj ą cej i prawdziwej informacji na temat wszystkich warunków umowy. II. Zobowi ą zanie Przedsi ę biorcy do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do przepisu art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów je ż eli przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie przepisu art. 24 ww. ustawy, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia ww. naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, zobowi ą za ć przedsi ę biorc ę do wykonania tych zobowi ą za ń . Ustosunkowuj ą c si ę do zarzutów sformu ł owanych w postanowieniu o wszcz ę ciu post ę powania w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Zak ł ad uzna ł ich zasadno ść oraz wyrazi ł wol ę dobrowolnej zmiany zakwestionowanego wzorca umownego stosownie do zastrze ż e ń Prezesa Urz ę du. W pi ś mie z dnia 3 kwietnia 2008 r., Gmina G ą bin zobowi ą za ł a si ę do zawarcia nowych umów ze wszystkimi dotychczasowymi odbiorcami wed ł ug nowoopracowanego wzorca Umowy o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków do 31 grudnia 2008 r. Gmina zobowi ą za ł a si ę tak ż e do zawierania umów wed ł ug ww. wzorca z nowymi odbiorcami us ł ug. W ocenie Prezesa UOKiK analiza nowoopracowanego wzoru Umowy o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków pozwala na stwierdzenie, i ż – w zakresie jakiego dotyczy niniejsze post ę powanie - nie zawiera on ju ż postanowie ń naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, a zarazem sprzecznych z ustaw ą o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków, przepisami wykonawczymi na jej podstawie wydanymi oraz Regulaminem dostarczania wody i odprowadzania ś cieków obowi ą zuj ą cym na terenie Miasta i Gminy G ą bin. Nale ż y uzna ć , ż e przyj ę te przez Gmin ę G ą bin rozwi ą zania s ą równoznaczne z podj ę ciem dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia uprawdopodobnionym w toku niniejszego post ę powania naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z uwagi na powy ż sze, istnieje mo ż liwo ść skorzystania z instrumentu prawnego przewidzianego w art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jako ż e Przedsi ę biorstwo przejawi ł o inicjatyw ę maj ą c ą na celu eliminacj ę dzia ł a ń powoduj ą cych naruszenie prawa, celowa i uzasadniona jest akceptacja propozycji Gminy, z której wynika 20 zamiar zmiany wszystkich umów stosownie do tre ś ci projektu nowoopracowanego wzorca umownego Umowa o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków do 31 grudnia 2008 r. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. III. Zobowi ą zanie do z ł o ż enia sprawozdania o stopniu realizacji zobowi ą za ń . Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w decyzji(…) Prezes Urz ę du nak ł ada na przedsi ę biorc ę obowi ą zek sk ł adania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowi ą za ń . Zgodnie z tym przepisem Gmina G ą bin zosta ł a zobowi ą zana do z ł o ż enia do dnia 15 listopada 2008 r. oraz do dnia 15 stycznia 2009 r. sprawozda ń o stopniu realizacji przyj ę tego zobowi ą zania, które maj ą zawiera ć : - informacj ę dotycz ą c ą liczby umów, których tre ść zosta ł a zmieniona odpowiednio do dnia 31 pa ź dziernika 2008 r. oraz do dnia 31 grudnia 2008 r., stosownie do wzoru Umowy o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków , za łą czonego do pisma Gminy z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. GK 0717-1/4/08, - informacj ę dotycz ą c ą liczby umów, których tre ść nie zosta ł a zmieniona odpowiednio do dnia 31 pa ź dziernika 2008 r. oraz do dnia 31 grudnia 2008 r. stosownie do wzoru Umowy o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków , za łą czonego do pisma Gminy z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. GK 0717-1/4/08, - informacj ę dotycz ą c ą liczby nowych umów, zawartych odpowiednio do dnia 31 pa ź dziernika 2008 r. oraz do dnia 31 grudnia 2008 r. stosownie do wzoru Umowy o dostaw ę wody i odprowadzanie ś cieków , za łą czonego do pisma Gminy z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. GK 0717-1/4/08. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie II 1 i 2 sentencji decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury w Warszawie. Otrzymuje: Gmina G ą bin Urz ą d Miasta i Gminy w G ą binie ul. Stary Rynek 16 09-530 G ą bin 21 22