RWA-42/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61–11/04/DJ Warszawa, dn. 30 grudnia 2004 r. DECYZJA Nr RWA- 42 /2004 Na podstawie art. 100 b ust. 1 w zw. z art. 23 a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm.) - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: odmawia si ę wszcz ę cia post ę powania administracyjnego na wniosek Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Ciechanowie w sprawie uznania, ż e stosowanie przez Pani ą Jolant ę Wand ę Szafra ń sk ą prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „M. G. System” Spó ł ka Cywilna Henryk Masny i Jolanta Szafra ń ska w „Regulaminie dost ę pu do sieci Internet” postanowienia o tre ś ci: „ W przypadku roszcze ń Abonenta dotycz ą cych przedmiotu niniejszej umowy, odpowiedzialno ść Operatora jest ograniczona do wysoko ś ci jednego abonamentu.” stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lon ą w art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą c ą na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. UZASADNIENIE W dniu 5 listopada 2004 r. do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie wp ł yn ął wniosek Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Ciechanowie (dalej: Wnioskodawca lub Rzecznik) o wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyki naruszajacej zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Pani Jolancie Wandzie Szafra ń skiej prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „M. G. System” Spó ł ka Cywilna Henryk Masny i Jolanta Szafra ń ska (dalej: Pani Jolanta Szafra ń ska). Podstaw ą przedmiotowego wniosku by ł o skierowane do Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Ciechanowie pismo konsumenta informuj ą ce, ż e w stosowanym przez Pani ą Jolant ę Szafra ń sk ą „Regulaminie dost ę pu do sieci Internet” znajduje si ę postanowienie o tre ś ci „ W przypadku roszcze ń Abonenta dotycz ą cych przedmiotu niniejszej umowy, odpowiedzialno ść Operatora jest ograniczona do wysoko ś ci jednego abonamentu.” Zdaniem Rzecznika, tre ść wskazanego zapisu wzorca umownego stosowanego przez Pani ą Jolant ę Szafra ń sk ą jest analogiczna do postanowienia o tre ś ci „ W przypadku zagini ę cia lub zniszczenia garderoby odszkodowanie dla klienta stanowi kwota odpowiadj ą ca jej warto ś ci, nie wi ę cej jednak ni ż równowarto ść 10-krotnej ceny za wykonan ą us ł ug ę .” stosowanego przez Ekologiczn ą Pralni ę Chemiczn ą „Frania” Sp. z o.o. we Wroc ł awiu i uznanego przez S ą d Antymonopolowy (obecnie: S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów) w wyroku z dnia 16 stycznia 2002 r. (Sygn. Akt XVII Amc 7/00) za niedozwolone postanowienie umowne, a nast ę pnie wpisanego w dniu 15 pa ź dziernika 2002 r. do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Wnioskodawca podniós ł , ż e pos ł ugiwanie si ę postanowieniem, które zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, po uznaniu go przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone, jest prawnie zakazane. Art. 479 43 Kodeksu post ę powania cywilnego (dalej: kpc) rozszerza bowiem prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej powstaje w chwili wpisania postanowienia wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uzanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 kpc. Wpis klauzuli do wskazanego powy ż ej rejestru oznacza, ż e jej stosowanie w jakimkolwiek wzorcu umownym jest zakazane. Rzecznik podkre ś li ł tak ż e, ż e stosowanie postanowienia wpisanego do rejestru postanowie ń uznanych za niedozwolone stanowi wykroczenie okre ś lone w art. 138 b § 1 Kodeksu wykrocze ń (dalej: kw). Rzecznik zauwa ż y ł ponadto, ż e stosowanie w narzucanych konsumentom wzorcach umownych zapisu ograniczaj ą cego odpowiedzialno ść przedsi ę biorcy za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania wskazywa ć mo ż e na naruszanie zbiorowych interesów konsumentów. Tym samym, Wnioskodawca stwierdzi ł , ż e dzia ł anie przedsi ę biorcy, o którym mowa we wniosku, w zwi ą zku z tym, ż e jest bezprawne oraz narusza zbiorowy interes konsumentów, w pe ł ni wyczerpuje definicj ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumnetów zawartej w art. 23 a ust. 1 w zw. z art. 23 a ust 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje. Zgodnie z art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów – zgodnie z ust. 2 powo ł ywanego powy ż ej przepisu – uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 kpc, naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. 2 Stwierdzenie istnienia praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów wymaga zatem wykazania nast ę puj ą cych przes ł anek: bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy oraz godzenia tego dzia ł ania w interes konsumentów, który ma charakter zbiorowy. Jedynie łą czne wyst ą pienie wskazanych powy ż ej przes ł anek uzasadnia uznanie danego dzia ł ania przedsiebiorcy za praktyk ę naruszajac ą zbiorowe interesy konsumentów. Postanowienie, którego tre ś ci dotyczy wniosek Rzecznika o wszcz ę cie post ę powania, jest stosowane przez Pani ą Jolant ę Szafra ń sk ą we wzorcach umów wykorzystywanych w toku zawierania umów o ś wiadczenie dost ę pu od sieci Internet, w tym g ł ównie w toku zawierania tych umów z konsumentami. Z uwagi na szeroki zakres podmiotów, wzgl ę dem których wskazany przedsi ę biorca ś wiadczy ć mo ż e okre ś lone powy ż ej us ł ugi, uzna ć nale ż y, ż e dzia ł a nia podejmowane przez Pani ą Jolant ę Szafra ń sk ą dotyka ć mog ą ogó ł u konsumentów naruszaj ą c ich prawa na szerok ą skal ę . W opinii Prezesa Urz ę du, w przedmiotowej sprawie, kwestionowane zachowanie przedsi ę biorcy dotyczy z góry nieokre ś lonej liczby konsumentów. Rozwa ż ajac kwesti ę bezprawno ś ci dzia ł a ń podejmowanych przez Pani ą Jolant ę Szafra ń sk ą , nale ż y zauwa ż y ć , ż e art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera przyk ł adowy katalog bezprawnych dzia ł a ń mieszcz ą cych si ę w zakresie ust. 1. W uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. zawarte zosta ł o stwierdzenie, i ż same przepisy art. 23 - 23 d nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Jednak w oparciu o art. 23 a ust. 2 ww. ustawy mo ż na sformu ł owa ć samoistn ą przes ł ank ę bezprawno ś ci, je ż eli ustali si ę , ż e przedsi ę biorca stosowa ł postanowienia wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 kpc. Stwierdzenie, ż e przedsi ę biorca stosuje klauzul ę abuzywn ą wpisan ą do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów mo ż e nast ą pi ć jedynie w przypadku uznania, ż e przedsi ę biorca ten stosuje postanowienie to ż same w tre ś ci z wpisanymi do rejestru. Owa to ż samo ść nie zawsze oznacza ć b ę dzie literaln ą zbie ż no ść sformu ł owa ń zawartych w tych zapisach. Istotnym jest jednak, aby tre ść postanowie ń stosowanych przez przedsi ę biorc ę , wzgl ę dem którego prowadzone jest post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zawiera ł a si ę w hipotezach poszczególnych klauzul wpisanych do rejestru. W celu ustalenia to ż samo ś ci postanowie ń stosowanych przez przedsi ę biorc ę , b ę d ą cego stron ą post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, oraz postanowie ń uznanych przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone koniecznym jest dokonanie swoistej porównawczej subsumpcji ich tre ś ci. Z uwagi na fakt, ż e w ś wietle art. 479 43 kpc „ wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 kpc” , a zatem klauzule abuzywne wpisane do rejestru cechuje swoista rozszerzona prawomocno ść , nale ż y wskaza ć , ż e przepisy te spe ł niaj ą funkcj ę analogiczn ą do przepisów prawnych. W zwi ą zku z powy ż szym, dla oceny tych klauzul – w drodze analogii – stosowa ć nale ż y zasady wyk ł adni przepisów, a przy okre ś laniu znaczenia niedozwolonych postanowie ń umownych wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej. Odnosz ą c wskazane powy ż ej rozwa ż ania do wniosku Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Ciechanowie w sprawie wszcz ę cia post ę powania wzgl ę dem Pani Jolanty Szafra ń skiej nale ż y stwierdzi ć , ż e tre ść postanowienia stosowanego przez ni ą w „Regulaminie dost ę pu do sieci Internet” nawi ą zuje do tre ś ci postanowienia uznanego przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone w wyroku z dnia 16 stycznia 2002 r. (Sygn. Akt XVII Amc 7/00) jedynie w drodze szeroko poj ę tej analogii. Nale ż y wprawdzie uzna ć , 3 ż e zarówno w tre ś ci klauzuli abuzywnej wpisanej do rejestru, jak w postanowieniu stosowanym przez przedsi ę biorc ę w sposób istotny ograniczono wysoko ść odszkodowania nale ż nego konsumentowi w przypadku niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania przez kontrahenta, aczkolwiek wymaga podkre ś lenia, ż e zapisy te nie kszta ł tuj ą praw i obowi ą zków stron umowy w sposób na tyle to ż samy, by mo ż na przyj ąć , ż e mamy do czynienia z tymi samymi postanowieniami umownymi. Postanowienie uznane przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone, a nast ę pnie wpisane do rejestru, dotyczy ł o odszkodowania przys ł ugujacego klientowi pralni chemicznej w przypadku zagini ę cia lub zniszczenia garderoby oddanej do pralni. Natomiast zapis stosowany przez Pani ą Jolant ę Szafra ń sk ą ogranicza wysoko ść odszkodowania nale ż nego abonentowi w przypadku wyst ą pienia przez niego z jakimikolwiek roszczeniami dotycz ą cymi przedmiotu umowy o ś wiadczenie us ł ug dost ę pu do sieci Internet. Porównanie tre ś ci tych dwóch zapisów wskazuje przede wszystkim na fakt, ż e s ą one stosowane przez przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść w zupe ł nie ró ż nych sektorach gospodarki, co samo przez si ę wymusza odmienne ukszta ł towanie wzajemnych praw i obowi ą zków stron zawierajacych umow ę o ś wiadczenie us ł ug. W konsekwencji nie sposób uzna ć , ż e hipotezy tych postanowie ń w zakresie w jakim okre ś laj ą przypadki, w których przedsi ę biorcy ponosz ą odpowiedzialno ść za nienale ż yte ś wiadczenie us ł ug mog ą si ę wzajemnie pokrywa ć . Wskaza ć bowiem nale ż y, ż e klauzula abuzywna wpisana do rejestru, na któr ą powo ł a ł si ę Wnioskodawca, nie ma charakteru na tyle ogólnego, by mog ł a znale źć zastosowanie we wzorcach umów wykorzystywanych przez przedsi ę biorców ś wiadcz ą cych us ł ugi zupe ł nie innego rodzaju ani ż eli us ł ugi pralnicze. Wprawdzie wskazano powy ż ej, ż e nie jest konieczna dok ł adna literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli porównywanej, ale nale ż y podkresli ć , ż e poszukiwanie analogii pomiedzy tymi postanowieniami powinno odbywa ć si ę przede wszytkim w drodze dokonywania wyk ł adni j ę zykowej tych zapisów. W art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wskazano, ż e za praktyk ę naruszajac ą zbiorrowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci m.in. stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 pkc. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, ż e zapisu tego nie nale ż y interpretowa ć rozszerzaj ą co. W szczególno ś ci, nie mo ż na uzna ć , ż e praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów stanowi stosowanie klauzuli, która jedynie cz ęś ciowo i per analogiam nawi ą zuje do tre ś ci jakiegokolwiek postanowienia wpisanego do rejestru. W doktrynie podkre ś la si ę tak ż e, ż e warunkiem uznania danej klauzuli za to ż sam ą z klauzul ą wpisan ą do rejestru jest zawieranie si ę hipotezy klauzuli porównywanej w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru. Analiza tre ś ci klauzuli stosowanej przez Ekologiczn ą Pralni ę Chemiczn ą „Frania” Sp. z o.o. oraz zapisu wykorzystywanego przez Pania Jolant ę Szafra ń sk ą wskazuje natomiast, ż e zakres hipotezy pierwszej z nich zosta ł uj ę ty w ę ziej anizeli zakres hipotezy przepisu z nim porównywanego. Tre ść postanowienia wpisanego do rejestru precyzyjnie okre ś la, w przypadku jakich zdarze ń ś wiadcz ą cych o nienale ż ytym wykonaniu zobowi ą zania przez pralni ę chemiczn ą (zagini ę cie lub zniszczenie garderoby), wysoko ść odszkodowania jest kwotowo ograniczona. Natomiast zapis stosowany przez przedsi ę biorc ę , wzgl ę dem którego Rzecznik wnioskowa ł o wszcz ę cie post ę powania, ujmuje zakres okoliczno ś ci, w przypadku których odpowiedzialno ść Operatora jest ograniczona do wysoko ś ci jednego abonamentu, w sposób o wiele szerszy. Z jego tre ś ci wynika bowiem, ż e ograniczenie wysoko ś ci odszkodowania nale ż nego konsumentowi odnosi si ę do wszelkich roszcze ń Abonenta dotycz ą cych przedmiotu umowy. 4 W ś wietle poczynionych powy ż ej uwag, uzna ć nale ż y, ż e postanowienie stosowane przez Pani ą Jolant ę Szafra ń sk ą w „Regulaminie dost ę pu do sieci internet” o tre ś ci: „ W przypadku roszcze ń Abonenta dotycz ą cych przedmiotu niniejszej umowy, odpowiedzialno ść Operatora jest ograniczona do wysoko ś ci jednego abonamentu.” nie jest to ż same z klauzul ą wpisan ą do rejestru niedozwolonych postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone w dniu 15 pa ź dziernika 2002 r. o tre ś ci nastepujacej: „ W przypadku zagini ę cia lub zniszczenia garderoby odszkodowanie dla klienta stanowi kwota odpowiadj ą ca jej warto ś ci, nie wi ę cej jednak ni ż równowarto ść 10-krotnej ceny za wykonana us ł ug ę .” Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie nie stwierdzi ł tak ż e, a ż eby w prowadzonym przez Prezesa Urz ę du rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone wpisane by ł o postanowienie, którego tre ść uzna ć by mo ż na za zbie ż n ą z tre ś ci ą zapisu stosowanego przez Pani ą Jolant ę Szafra ń sk ą . Tym samym, wykorzystywanie przez Pani ą Jolant ę Szafra ń sk ą we wzorcu umownym stosowanym w umowach zawieranych z konsumentami postanowienia o wskazanej tre ś ci nie stanowi praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cej na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Maj ą c na uwadze wszystkie powy ż sze okoliczno ś ci, Prezes Urz ę du skorzysta ł z uprawnie ń przewidzianych w art. 100b ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis ten stanowi, i ż Prezes UOKiK mo ż e - w drodze decyzji - odmówi ć wszcz ę cia post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, je ż eli z zawartych we wniosku oraz posiadanych przez organ informacji wynika w sposób oczywisty, ż e zbiorowe interesy konsumentów nie uleg ł y naruszeniu. Przedmiotowy zapis stwarza Prezesowi Urz ę du mo ż liwo ść odmowy wszcz ę cia post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w razie oczywistej bezzasadno ś ci żą dania wniosku. Przes ł anki odmowy mo ż na nazwa ć przes ł ankami materialnymi. Owa bezzasadno ść wniosku mo ż e wyst ą pi ć w szczególno ś ci wówczas, gdy nie naruszono przepisów ustawy, co stwierdzone mo ż e by ć na podstawie przed ł o ż onych przez wnioskodawc ę informacji i dowodów oraz dotychczasowego orzecznictwa w podobnych sprawach. Wobec powy ż szego orzeczono, jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 kpc - od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. Otrzymuje: Powiatowy Rzecznik Konsumentów w M ł awie Pan Stanis ł aw Wikli ń ski Starostwo Powiatowe w Ciechanowie ul. 17 Stycznia 7 06-400 Ciechanów 5