RWA-40/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-40-08/AZ Warszawa, dn. 1 pa ź dziernika 2008 r. DECYZJA Nr RWA- 40 /2008 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do tre ś ci art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Zak ł adowi Utylizacji Odpadów Sp. z o.o. z siedzib ą w Siedlcach uznaje si ę , ż e dzia ł anie polegaj ą ce na stosowaniu we wzorze umowy dla odbiorców indywidualnych na wywóz odpadów komunalnych postanowienia o tre ś ci: „Zmiana cen, stawek op ł at oraz struktury op ł at nie wymaga zmiany umowy” (§ 5 pkt 6), stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , polegaj ą c ą na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 7 lipca 2008 r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do tre ś ci art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów nak ł ada si ę na Zak ł ad Utylizacji Odpadów Sp. z o.o. z siedzib ą w Siedlcach, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 5 000,- z ł (s ł ownie: pi ęć tysi ę cy z ł otych z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie w zwi ą zku z przeprowadzonym post ę powaniem wyja ś niaj ą cym maj ą cym na celu ustalenie, czy na lokalnych rynkach us ł ug odbierania odpadów komunalnych od w ł a ś cicieli nieruchomo ś ci oraz sk ł adowania odpadów komunalnych na terenie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej Delegatury zachodz ą okoliczno ś ci wskazuj ą ce na mo ż liwo ść naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego, post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, b ą d ź naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów uzasadniaj ą ce podj ę cie dzia ł a ń okre ś lonych w odr ę bnych ustawach (sygn. RWA-401-2/07/GM) przeprowadzi ł kontrol ę tre ś ci wzorca umowy dla odbiorców indywidualnych na wywóz odpadów komunalnych stosowanego w obrocie konsumenckim przez Zak ł ad Utylizacji Odpadów Sp. z o.o. z siedzib ą w Siedlcach (dalej: Zak ł ad lub Spó ł ka) . Wyniki wst ę pnej analizy tre ś ci postanowie ń tego wzorca da ł y podstaw ę do sformu ł owania wniosku, ż e jedno z nich jest zbie ż ne z brzmieniem postanowie ń wpisanych ju ż do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie postanowieniem z dnia 2 czerwca 2008 r. wszcz ął przeciwko Zak ł adowi Utylizacji Odpadów Sp. z o.o. w Siedlcach post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów pod zarzutem podejrzenia stosowania postanowienia wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego (dalej: k.p.c.), co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jednocze ś nie postanowieniem z dnia 2 czerwca 2008 r. Prezes Urz ę du zaliczy ł w poczet materia ł ów dowodowych nast ę puj ą ce dokumenty uzyskane w trakcie prowadzonego z urz ę du post ę powania wyja ś niaj ą cego (sygn. RWA-401-2/07/GM): ¾ Pismo Nr L.dz. 2335/2007 z dnia 6 grudnia 2007 roku Zak ł adu Utylizacji Odpadów Sp. z o.o. w Siedlcach; ¾ Odpis z Krajowego Rejestru Przedsi ę biorców (stan na dzie ń 26 listopada 2007 r.); ¾ Wzorzec umowny: Umowa na wywóz odpadów komunalnych dla odbiorców indywidualnych. Zawiadamiaj ą c Zak ł ad o wszcz ę ciu przedmiotowego post ę powania, Prezes Urz ę du wezwa ł go równie ż do ustosunkowania si ę do zarzutu zawartego w postanowieniu o wszcz ę ciu tego post ę powania oraz do przekazania wskazanych w pi ś mie informacji o zakresie czasowym pos ł ugiwania si ę w obrocie zakwestionowanym wzorcem umowy oraz o liczbie umów zawartych pomi ę dzy przedsi ę biorc ą a klientami. W odpowiedzi na zawiadomienie Prezesa Urz ę du o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Zak ł ad ustosunkowa ł si ę do postawionego mu zarzutu, uznaj ą c go za zasadny oraz nades ł a ł stosowne informacje i wyja ś nienia, których za żą da ł Prezes UOKiK (pismo z dnia 19 czerwca 2008 r.). Jednocze ś nie Spó ł ka poinformowa ł a o zamierzonym aneksowaniu wszystkich umów na 2 wywóz odpadów komunalnych zawartych z dotychczasowymi klientami indywidualnymi, które zawiera ł y zakwestionowane przez Prezesa UOKiK postanowienie. Zak ł ad poinformowa ł , ż e na dzie ń wszcz ę cia przedmiotowego post ę powania kwestionowana klauzula znajdowa ł a si ę w 95 umowach. Do dnia 19 czerwca 2008 r. niedozwolona klauzula zosta ł a usuni ę ta z 84 umów. Wed ł ug Zak ł adu pozosta ł ych 11 umów mia ł o zosta ć aneksowanych do 30 czerwca 2008 r. Ostatecznie do dnia 7 lipca 2008 r. wszystkie umowy zawieraj ą ce kwestionowane postanowienie zosta ł y aneksowane. Pismem z dnia 4 wrze ś nia 2008 r. Prezes Urz ę du zawiadomi ł Spó ł k ę o zako ń czeniu post ę powania dowodowego w przedmiotowej sprawie. Jednocze ś nie zosta ł stronie wyznaczony termin na zapoznanie si ę z aktami sprawy. Spó ł ka skorzysta ł a z tego uprawnienia w dniu 18 wrze ś nia 2008 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł , co nast ę puje: Zak ł ad Utylizacji Odpadów Sp. z o.o. z siedzib ą w Siedlcach wpisany do Krajowego Rejestru S ą dowego pod numerem 0000095420 prowadzi dzia ł alno ść w zakresie odbioru odpadów komunalnych od w ł a ś cicieli nieruchomo ś ci na terenie miasta Siedlce, gminy Siedlce i gminy Sucho ż ebry oraz dzia ł alno ść w zakresie sk ł adowania (unieszkodliwiania) odpadów komunalnych na terenie sk ł adowiska w Woli Sucho ż eberskiej. Przy zawieraniu z konsumentami umów o wywóz odpadów komunalnych Spó ł ka pos ł uguje si ę wzorcem umowy w rozumieniu art. 384 Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) dla klientów indywidualnych zatytu ł owanym: Umowa nr……/200… na wywóz odpadów komunalnych (w łą czony do akt post ę powania postanowieniem z dnia 2 czerwca 2008 r.). Po przeprowadzeniu analizy tego wzorca Prezes Urz ę du ustali ł , i ż w jego tre ś ci znajduje si ę postanowienie analogiczne do postanowie ń wpisanych ju ż do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. o brzmieniu: „Zmiana cen, stawek op ł at oraz struktury op ł at nie wymaga zmiany umowy” (§ 5 pkt 6). W za łą czeniu do pisma z 22 sierpnia 2008 r. Zak ł ad przekaza ł nowoopracowany wzór umowy na wywóz odpadów komunalnych. Przeprowadzona przez Delegatur ę UOKiK w Warszawie analiza nowoopracowanego przez Spó ł k ę wzorca umowy wykaza ł a, i ż kwestionowane postanowienie o tre ś ci: „Zmiana cen, stawek op ł at oraz struktury op ł at nie wymaga zmiany umowy” w nowoopracowanym wzorcu umownym zosta ł o zast ą pione postanowieniem o brzmieniu: „O zmianie wysoko ś ci cen, stawek op ł at oraz struktury op ł at ZLECENIOBIORCA b ę dzie powiadamia ł ZLECENIODAWC Ę na pi ś mie, nie pó ź niej ni ż na okres 1 miesi ą ca przed dniem ich wprowadzenia. W przypadku gdy ZLECENIODAWCA nie wyra ż a zgody na zmian ę cen, stawek op ł at oraz struktury op ł at mo ż e on w okresie 1 miesi ą ca od daty otrzymania pisemnego zawiadomienia o tych zmianach odst ą pi ć od umowy. W takim przypadku do czasu odst ą pienia od umowy obowi ą zuj ą dotychczasowe ceny, stawki op ł at oraz struktury op ł at” ( § 5 pkt 4). Umowy na wywóz odpadów komunalnych zawieraj ą ce niedozwolone postanowienie umowne ju ż nieobowi ą zuj ą . Spó ł ka poinformowa ł a Prezesa UOKiK, ż e do dnia 7 lipca 2007 r. wszystkie dotychczas zawarte umowy zosta ł y aneksowane. 3 Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, „zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów”, przez które stosownie do definicji zawartej w art. 24 ust. 2 rozumie si ę „ godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy” . Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem dzia ł aniach przedsi ę biorców. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Dzia ł ania te mog ą okaza ć si ę bezprawne w razie ustalenia, ż e dosz ł o do naruszenia przepisów innych ustaw, ale tak ż e zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy ustalenie, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. (por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Komentarz , pod redakcj ą prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s. 117-118). Przepisy reguluj ą ce post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w wi ę kszo ś ci maj ą charakter procesowy. Materialnoprawne przes ł anki, istotne z punktu widzenia wydania decyzji, znajduj ą si ę w innych ni ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów aktach prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego. Prezes Urz ę du oceniaj ą c zachowanie przedsi ę biorcy pod k ą tem ewentualnego naruszenia przepisów zakazuj ą cych stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, musi zatem co do zasady stosowa ć inne akty prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego i na ich podstawie stwierdzi ć , czy dzia ł anie przedsi ę biorcy by ł o bezprawne. Jak wy ż ej wspomniano, art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jako godz ą ce w nie bezprawne zachowanie przedsi ę biorcy. Jednocze ś nie artyku ł ten zawiera przyk ł adowe wyliczenie zachowa ń przedsi ę biorców uwa ż anych za naruszaj ą ce zbiorowe interesów konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umie ś ci ł stosowanie postanowie ń wzorów umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (pkt 1), naruszenie przez przedsi ę biorc ę obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji (pkt 2), nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek, mianowicie zaistnie ć musi - po pierwsze - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, które - po drugie - narusza zbiorowe interesy konsumentów. Zak ł ad Utylizacji Odpadów Sp. z o.o. z siedzib ą w Siedlcach jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ww. ustawy pod poj ę ciem przedsi ę biorcy rozumie si ę przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, a tak ż e: (a) osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą nie maj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, (b) osob ę fizyczn ą wykonuj ą c ą zawód we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek lub prowadz ą c ą dzia ł alno ść w ramach wykonywania takiego zawodu, (c) osob ę fizyczn ą , która posiada kontrol ę , w rozumieniu pkt 4, nad co najmniej jednym przedsi ę biorc ą , 4 cho ć by nie prowadzi ł a dzia ł alno ś ci gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, je ż eli podejmuje dalsze dzia ł ania podlegaj ą ce kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13, (d) zwi ą zek przedsi ę biorców w rozumieniu pkt 2 - na potrzeby przepisów dotycz ą cych praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę oraz praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Spó ł ka prowadzi u ż yteczn ą publicznie dzia ł alno ść gospodarcz ą polegaj ą c ą na ś wiadczeniu us ł ug w zakresie wywozu odpadów komunalnych. Zak ł ad jest zarejestrowany w rejestrze przedsi ę biorców. Wobec powy ż szego jest on przedsi ę biorc ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, a tym samym tak ż e w ś wietle art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mo ż e by ć tym samym stron ą post ę powania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Jak wskazano powy ż ej, bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy co do zasady wynika z naruszenia innych przepisów powszechnie obowi ą zuj ą cych, niemniej nale ż y wskaza ć , i ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku identyfikuje wprost jako bezprawne, a mianowicie dzia ł anie przedsi ę biorcy polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Jak wskaza ł S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), w oparciu o art. 23a ust. 2 (obecnie: art. 24 ust. 2) mo ż na sformu ł owa ć samoistn ą przes ł ank ę bezprawno ś ci, je ż eli ustali si ę , ż e przedsi ę biorca stosowa ł postanowienia wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. A zatem wykazanie, ż e przedsi ę biorca wprowadzi ł do obrotu wzorzec umowny zawieraj ą cy postanowienia o tre ś ci ju ż wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczaj ą c ą przes ł ank ę do uznania bezprawno ś ci dzia ł ania tego przedsi ę biorcy. Nale ż y bowiem podnie ść , i ż stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, jest prawnie zakazane. Prawomocny wyrok tego S ą du, wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, wskazuj ą cy tre ść postanowie ń wzorca umowy uznanych za niedozwolone i zakazuj ą cy ich wykorzystywania ma od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru klauzul abuzywnych skutek wobec osób trzecich (art. 479 43 k.p.c.). Przepis tego artyku ł u rozszerza zatem prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. „Artyku ł ten dotyczy rozszerzonej prawomocno ś ci materialnoprawnej w znaczeniu podmiotowym. Chodzi o grup ę przypadków takiej prawomocno ś ci, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powag ę rzeczy os ą dzonej dla wszystkich i przeciwko wszystkim. Przepis bowiem wyra ź nie stanowi, i ż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, wywo ł uje wi ę c skutek erga omnes” (H. Ciep ł a w: „Kodeks post ę powania cywilnego. Komentarz.” T. II, wydanie 3, s. 249). Przepis art. 479 43 k.p.c. stanowi ą c, i ż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w ż aden sposób kategorii tych podmiotów. Wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsi ę biorcy, który klauzul ę wprowadzi ł do swoich wzorców umów, jak i do ka ż dego innego przedsi ę biorcy, stosuj ą cego w ł asne warunki umów. Nale ż y zatem przyj ąć , ż e wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów od chwili wpisania klauzuli do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK wywiera skutek wzgl ę dem wszystkich uczestników obrotu, co oznacza, ż e ż aden z podmiotów uczestnicz ą cych w obrocie prawnym nie mo ż e pos ł ugiwa ć si ę przedmiotowym postanowieniem. W uchwale z dnia 13 lipca 2006 r., sygn 5 akt. III SZP 3/06 S ą d Najwy ż szy jednoznacznie wskaza ł , i ż „stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów”. Tym samym SN przes ą dzi ł , i ż stosowanie klauzuli to ż samej z klauzul ą wpisan ą do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, przez innego przedsi ę biorc ę , który nie by ł stron ą lub uczestnikiem post ę powania zako ń czonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru, stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Nale ż y przy tym podkre ś li ć , i ż dla uznania, i ż klauzula wpisana do rejestru i klauzula z ni ą porównywana s ą to ż same w tre ś ci nie jest konieczna dok ł adna literalna identyczno ść tych postanowie ń . Rozbie ż no ść u ż ytych wyra ż e ń , zmiana szyku zdania, czy zastosowanie synonimów nie eliminuje bowiem abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia. By zaistnia ł a mo ż liwo ść uznania dwóch postanowie ń za to ż same wystarczy, by hipoteza zapisu kwestionowanego w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów mie ś ci ł a si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru. „Nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywalnych klauzul. G ł ównym czynnikiem przes ą dzaj ą cym powinien by ć , zdaniem S ą du, zamiar, cel jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowana klauzula. Je ś li jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwolon ą , mo ż na uzna ć , i ż obie s ą to ż same” (wyrok SOKiK z dnia 25 maja 2005 r. sygn. akt XVII Ama 46/04). Zak ł ad Utylizacji Odpadów Sp. z o.o. w Siedlcach w wykorzystywanym w obrocie z konsumentami wzorcu umownym zatytu ł owanym „ Umowa nr ……/200 … na wywóz odpadów komunalnych” w § 5 pkt 6 stosowa ł postanowienie o tre ś ci: „Zmiana cen, stawek op ł at oraz struktury op ł at nie wymaga zmiany umowy”. Powy ż sze postanowienie umowne jest zbie ż ne w swej tre ś ci i skutkach z postanowieniem umownym o brzmieniu „Zmiana op ł aty nie powoduje konieczno ś ci zmiany umowy” , które po uznaniu prawomocnym wyrokiem SOKiK z dnia 15 stycznia 2005 r., sygn. akt XVII Amc 2/04 za niedozwolone postanowienie umowne, zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń pod pozycj ą 400. Powo ł ana klauzula zosta ł a przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznana za abuzywn ą z uwagi na brak zapewnienia konsumentom, w przypadku zmiany wysoko ś ci op ł at, prawa do odst ą pienia od zawartej umowy. W swym uzasadnieniu SOKiK stwierdzi ł m.in., ż e w zwi ą zku z tym, ż e umowa dotyczy stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym, powy ż szy zapis uniemo ż liwia konsumentowi jej wypowiedzenie na podstawie art. 384¹ kc, a ponadto narusza dobre obyczaje takie jak: zaufanie stron umowy, poszanowanie prawa i rzetelno ść przedsi ę biorcy prowadz ą c do naruszania interesów konsumentów poprzez utrudnianie lub uniemo ż liwianie wypowiedzenia umowy w przypadku jej zmiany. Uznanie, i ż postanowienia umowne stosowane w obrocie konsumenckim przez Spó ł k ę jest to ż same z postanowieniem wpisanym do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone przes ą dza o bezprawno ś ci tego dzia ł ania. Jak wskazano bowiem powy ż ej, art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów formu ł uje samoistn ą przes ł ank ę bezprawno ś ci dzia ł a ń polegaj ą cych na stosowaniu przez przedsi ę biorc ę postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Dla stwierdzenia przez Prezesa Urz ę du stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyki, okre ś lonej w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest tak ż e wykazanie, ż e w wyniku jej stosowania przez przedsi ę biorc ę naruszony zosta ł zbiorowy 6 interes konsumentów. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotycz ą cy ogó ł u, a naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku – konsumentów. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne jest, by dzia ł anie przedsi ę biorcy zosta ł o skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da si ę z góry oznaczy ć indywidualnie. Wobec tego dzia ł anie to jest w stanie wywo ł a ć niekorzystne nast ę pstwa w odniesieniu do ka ż dego z konsumentów (a nie jedynie wobec okre ś lonego konsumenta) i zagra ż a ono, przynajmniej potencjalnie, interesom ka ż dego z cz ł onków zbiorowo ś ci konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie sposób zindywidualizowa ć . Oczywistym jest bowiem, i ż dzia ł anie przedsi ę biorcy jest skierowane do nieoznaczonego kr ę gu odbiorców – dotyczy wszystkich potencjalnych konsumentów zawieraj ą cych z Zak ł adem umow ę na wywóz odpadów komunalnych. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż y stwierdzi ć , i ż kwestionowane przez Prezesa Urz ę du dzia ł anie Spó ł ki narusza zbiorowy interes konsumentów. Wykazanie, i ż dzia ł anie Zak ł adu ma charakter bezprawny i narusza zbiorowy interes konsumentów, przes ą dza, i ż dzia ł anie to ma charakter praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Niezale ż nie od powy ż szego nale ż y zauwa ż y ć , ż e w toku prowadzonego post ę powania Spó ł ka o ś wiadczy ł a, i ż zaprzesta ł a stosowania zakwestionowanych niedozwolonych postanowie ń umownych. Zak ł ad przekaza ł nowy wzorzec umowy dla klientów indywidualnych na wywóz odpadów komunalnych funkcjonuj ą cy w obrocie i jednocze ś nie o ś wiadczy ł , ż e wszystkie umowy podpisane z konsumentami z wykorzystaniem zakwestionowanego wzorca umownego zosta ł y zmienione do dnia 7 lipca 2008 r. poprzez aneksowanie uprzednio zawartych umów. Oceniaj ą c przedstawiony przez Spó ł k ę nowy wzorzec umowny, Prezes Urz ę du uzna ł , i ż zmiana tre ś ci wzorca nast ą pi ł a w ten sposób, ż e postanowienia wzorca nie naruszaj ą ju ż zbiorowego interesu konsumentów. Wobec aneksowania do dnia 7 lipca 2008 r dotychczas obowi ą zuj ą cych umów i wprowadzenia przez przedsi ę biorc ę nowego wzoru umowy który nie zawiera w swej tre ś ci niedozwolonych postanowie ń umownych, zdaniem Prezesa Urz ę du, uzasadnione jest uznanie, i ż kwestionowana w przedmiotowym post ę powaniu praktyka zosta ł a zaprzestana. W zwi ą zku z tym uzasadnione jest zako ń czenie prowadzonego post ę powania rozstrzygni ę ciem wydanym na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis art. 27 ust. 2 ww. ustawy stanowi, i ż w przypadku, gdy przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 24, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdza zaniechanie jej stosowania. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie Prezes Urz ę du uzna ł , i ż stosowanie przez Spó ł k ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowy interes konsumentów zosta ł o zaniechane z dniem, w którym wobec nowych klientów Spó ł ki stosowano nowy wzór umowy niezawieraj ą cy kwestionowanego postanowienia umownego oraz dokonano zmiany dotychczas obowi ą zuj ą cych umów zawartych przy wykorzystywaniu zakwestionowanego wzorca tj. dnia 7 lipca 2008 r. Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie I sentencji decyzji. 7 Stosownie do art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes UOKiK mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu, osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie, dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów wprowadzi ł a zasad ę fakultatywno ś ci kar nak ł adanych przez Prezesa UOKiK na przedsi ę biorców, którzy dopu ś cili si ę naruszenia tego zakazu. W przypadku stwierdzenia jego naruszenia przez przedsi ę biorc ę Prezes UOKiK mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę kar ę pieni ęż n ą . W niniejszej sprawie zosta ł o udowodnione, i ż dosz ł o do naruszenia przez Zak ł ad okre ś lonego w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazu stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w sposób okre ś lony w pkt I sentencji decyzji. Charakter i uci ąż liwo ść tego naruszenia uzasadniaj ą na ł o ż enie na Zak ł ad kary pieni ęż nej. Nak ł adaj ą c kar ę pieni ęż n ą okre ś lon ą w art. 106 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy Prezes UOKiK wzi ął pod uwag ę konieczno ść spe ł nienia przes ł anek podmiotowych, tj. stwierdzenia, ż e okre ś lone w ww. przepisie naruszenie dokonane by ł o co najmniej nieumy ś lnie. Konieczno ść brania pod uwag ę przes ł anki winy w przypadku stosowania kar pieni ęż nych okre ś lonych w art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynika bezpo ś rednio nie tylko z tre ś ci tego przepisu, ale równie ż pozostaje w zgodzie z orzecznictwem Trybuna ł u Konstytucyjnego 1 . Zgodnie z art. 83 Konstytucji RP, ka ż dy ma obowi ą zek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Obowi ą zek znajomo ś ci i przestrzegania norm prawa ci ąż y tym bardziej na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego, takich jak Spó ł ka. Podmioty profesjonalnie dzia ł aj ą ce na rynku powinny mie ć mo ż liwo ść przewidzenia, ż e podejmowane przez nie dzia ł ania b ę d ą uznane przez Prezesa UOKiK za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. W ś wietle obowi ą zuj ą cych przepisów prawa nieumy ś lno ść naruszenia przepisów ustawy nie wyklucza istnienia podstaw do na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę kary pieni ęż nej, cho ć zarazem mo ż e stanowi ć podstaw ę do z ł agodzenia wymiaru kary. Zdaniem Prezesa UOKiK, opisane w niniejszej decyzji dzia ł ania podejmowane przez Spó ł k ę powinny by ł y jej si ę kojarzy ć z nieuchronno ś ci ą naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Nale ż y zarazem przyzna ć , ż e w zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednoznacznych dowodów wyra ź nej intencji Zak ł adu naruszenia tych interesów. Zebrane wyja ś nienia i informacje mog ą wskazywa ć na nieumy ś lno ść dzia ł ania Spó ł ki. Niezale ż nie od powy ż szego, ju ż stwierdzenie nieumy ś lno ś ci zakwestionowanej praktyki daje podstaw ę do na ł o ż enia na Zak ł ad kary pieni ęż nej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Art. 106 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy przewiduje mo ż liwo ść na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę kary pieni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu, osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enie kary. Ustawa nie przes ą dza bezwzgl ę dnie wysoko ś ci kary nak ł adanej przez Prezesa UOKiK, który decyduje o tym w ka ż dym konkretnym przypadku, kieruj ą c si ę za ł o ż eniem, ż e sankcja musi spe ł nia ć zarówno funkcj ę 1 Orzeczenie Trybuna ł u Konstytucyjnego z dnia 1 marca 1994 r. (sygn. akt U 7/93). 8 represyjn ą , jak i prewencyjn ą (dyscyplinuj ą c ą ). Przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, o których mowa w art. 106-108, Prezes UOKiK powinien wzi ąć pod uwag ę w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy (art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Bior ą c pod uwag ę stopie ń naruszenia interesu publicznoprawnego w niniejszej sprawie, organ antymonopolowy postanowi ł na ł o ż y ć na Zak ł ad kar ę pieni ęż n ą . Ustalaj ą c wysoko ść na ł o ż onej na Spó ł k ę kary pieni ęż nej, Prezes UOKiK wzi ął pod uwag ę nast ę puj ą ce okoliczno ś ci, przemawiaj ą ce za na ł o ż eniem kary i uwzgl ę dnione przy okre ś laniu jej wysoko ś ci: • stwierdzona praktyka istotnie narusza ł a interesy konsumentów, gdy ż przyznawa ł a przedsi ę biorcy prawo do samodzielnego decydowania po jakiej cenie ś wiadczy us ł ug ę dla konsumentów, zarazem ograniczaj ą c prawo konsumenta do odst ą pienia od umowy w przypadku zmiany cen; • stwierdzone naruszenie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów mia ł o charakter d ł ugotrwa ł y. Zakwestionowana praktyka by ł a bowiem stosowana od 1 maja 2003 r. • stwierdzone naruszenie polega ł o na stosowaniu postanowienia umownego wpisanego do powszechnie dost ę pnego rejestru klauzul niedozwolonych. By ł o ono zatem naruszeniem tego rodzaju, ż e przedsi ę biorca z ł atwo ś ci ą móg ł mu zapobiec. Mimo to nie dope ł ni ł wymaganego od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego wymogu nale ż ytej staranno ś ci i nie dochowa ł zgodno ś ci stosowanych umów w ww rejestrem. Prezes UOKiK wzi ął pod uwag ę nast ę puj ą ce okoliczno ś ci – odnosz ą ce si ę do charakteru naruszenia i stanowi ą ce ocen ę podmiotowej strony czynu przedsi ę biorcy – przemawiaj ą ce za ustaleniem wysoko ś ci kary na niskim poziomie: • ograniczone skutki praktyki okre ś lonej w pkt I sentencji decyzji wynikaj ą ce z faktu, i ż w ś wietle deklaracji Zak ł adu zasadniczo nie korzystano z uprawnie ń wynikaj ą cych z postanowienia umownego uznanego za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów; • Spó ł ka nie by ł a dot ą d adresatem decyzji stwierdzaj ą cej stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów; • ograniczony zasi ę g oddzia ł ywania naruszenia, które w praktyce dotyczy ł o kilkudziesi ę ciu klientów Zak ł adu. • Spó ł ka uznaj ą c zarzut niezw ł ocznie podj ęł a dzia ł ania w celu zaniechania stosowania praktyki. Podj ę te dzia ł ania zako ń czy ł y si ę ostatecznie zaniechaniem stosowania zarzucanej praktyki w dniu 7 lipca 2008 r. • w toku post ę powania Spó ł ka czynnie wspó ł dzia ł a ł a z Prezesem Urz ę du, sk ł adaj ą c wszystkie niezb ę dne dokumenty i wyja ś nienia; • okoliczno ś ci sprawy mog ą wskazywa ć na nieumy ś lny charakter naruszenia przez Zak ł ad zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Przy ustalaniu wysoko ś ci kary Prezes Urz ę du przyj ął za podstaw ę oblicze ń kwot ę odpowiadaj ą c ą wysoko ś ci ą wysoko ś ci przychodu osi ą gni ę tego przez Spó ł k ę z tytu ł u prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej w 2007 r. wynosz ą cego 3 768 494,11 z ł . Stosownie do zapisu art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy, maksymalna kara mo ż e stanowi ć 10 % przychodu, co stanowi kwot ę 376 849,41 z ł . 9 Kara nak ł adana przez Prezesa Urz ę du na podmioty, które dopu ś ci ł y si ę stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów s ł u ż y podkre ś leniu naganno ś ci ocenianych zachowa ń . Decyduj ą c o na ł o ż eniu kary i jej wysoko ś ci wzi ę to pod uwag ę wszystkie ww. okoliczno ś ci. Orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania, tak, aby jej na ł o ż enie skutkowa ł o w przysz ł o ś ci zapobie ż eniem zaistnienia podobnych sytuacji. Z drugiej strony nale ż y te ż podkre ś li ć wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanego ś rodka oraz wyrazi ć nadziej ę , ż e odniesie on spodziewany skutek na przysz ł o ść . Poza wymiarem indywidualnym kary, nale ż y zwróci ć uwag ę na jej wymiar ogólny, funkcj ę odstraszaj ą c ą i wychowawcz ą w stosunku do innych uczestników rynku. W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci wysoko ść kary ustalono na poziomie 5 000, - z ł (s ł ownie: pi ę ciu tysi ę cy z ł otych z ł .). Na ł o ż ona kara stanowi ok. 1,33 % jej maksymalnej wysoko ś ci. Oceniaj ą c powy ż sze – wyst ę puj ą okoliczno ś ci ł agodz ą ce – i ich zastosowanie wp ł yn ęł o na ustalenie ostatecznego wymiaru kary. Jak wykazano w uzasadnieniu decyzji Spó ł ka zaniecha ł a stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W ocenie Prezesa Urz ę du kara wymierzona w tej wysoko ś ci jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urz ę du, kieruj ą c si ę potrzeb ą zdecydowanego przeciwdzia ł ania stosowaniu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów uzna ł , ż e orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania. W tym przypadku kara powinna spe ł ni ć jednak przede wszystkim funkcj ę prewencyjn ą i wychowawcz ą , tak, aby zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie II sentencji tej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z pó ź n. zm.) – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. Otrzymuje: Zak ł ad Utylizacji Odpadów Sp. z o.o. ul. 11-go Listopada 19 08-110 Siedlce 10 11