RWA-38/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-8/2004/MP Warszawa, dn. 29 grudnia 2004 r. DECYZJA Nr RWA - 38/2004 Na podstawie art. 100 b ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej Delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.) - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, odmawia si ę wszcz ę cia, na wniosek Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Mi ę dzyrzeczu, post ę powania w sprawie uznania dzia ł ania spó ł ki Karls & Swenson – Kancelaria Finansowa Sp. z o.o. w Warszawie za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cego na stosowaniu wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy – i nakazania jej zaniechania. UZASADNIENIE Do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie wp ł yn ął wniosek Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Mi ę dzyrzeczu (dalej: Wnioskodawca) o wszcz ę cie post ę powania w sprawie uznania dzia ł ania spó ł ki Karls & Swenson – Kancelaria Finansowa Sp. z o.o. w Warszawie (dalej tak ż e: Spó ł ka, przedsi ę biorca) za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cego na stosowaniu przez Spó ł k ę wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy. Zdaniem Wnioskodawcy, reklama us ł ug ś wiadczonych przez Spó ł k ę , jest reklam ą wprowadzaj ą c ą konsumentów w b łą d. W reklamie bowiem, pomi ę dzy informacj ą o tre ś ci: „Na ca ł ym ś wiecie specjali ś ci Kancelarii Finansowych pomagaj ą swoim klientom” a informacj ą „z nami sp ł acisz swoje kredyty ”, zawarty jest rzucaj ą cy si ę w oczy zapis – „ KREDYT ”. W opinii Wnioskodawcy reklama dzia ł alno ś ci Spó ł ki o przywo ł anej powy ż ej tre ś ci, sformu ł owana jest w sposób sugeruj ą cy konsumentowi, i ż Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść polegaj ą c ą na udzielaniu kredytów. W rzeczywisto ś ci przedsi ę biorca nie udziela kredytów, lecz prowadzi dzia ł alno ść polegaj ą c ą na ś wiadczeniu us ł ug po ś rednictwa i doradztwa w zakresie uzyskania kredytów i po ż yczek. W opinii Wnioskodawcy tre ść reklamy – ze wzgl ę du na rzucaj ą cy si ę w oczy, centralnie umieszczony napis „KREDYT” - wywo ł uje jednak u odbiorców b łę dne przekonanie, i ż Spó ł ka ś wiadczy us ł ugi polegaj ą ce na udzielaniu kredytów. Wobec powy ż szego, Wnioskodawca wskaza ł we wniosku naruszenie przez Spó ł k ę art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wnioskodawca na poparcie swoich twierdze ń , powo ł a ł si ę w tre ś ci wniosku na konsumenta, który w b łę dnym prze ś wiadczeniu, i ż Spó ł ka udziela kredytów na warunkach preferencyjnych w stosunku do oferowanych przez banki komercyjne, uda ł si ę do siedziby Spó ł ki celem uzyskania kredytu. Dopiero na miejscu konsument przekona ł si ę , i ż Spó ł ka nie udziela kredytów, lecz prowadzi dzia ł alno ść polegaj ą c ą na indywidualnym reprezentowaniu interesów klientów przed bankami i innymi instytucjami finansowymi. Poniewa ż informacje zawarte we wniosku nie by ł y wystarczaj ą ce do zaj ę cia przez Prezesa Urz ę du stanowiska w sprawie, Wnioskodawca zosta ł wezwany do uzupe ł nienia wniosku o wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów (pismo UOKiK z dnia 17 wrze ś nia 2004 r.). W ocenie Prezesa Urz ę du, sformu ł owane przez Wnioskodawc ę zarzuty stosowania przez Spó ł k ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów nie zosta ł y dostatecznie sprecyzowane. W szczególno ś ci Wnioskodawca nie wskaza ł na czym mia ł oby polega ć naruszenie interesów konsumentów w wyniku stosowania przez skar ż onego przedsi ę biorc ę reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d. Ponadto, do wniosku nie zosta ł y do łą czone dokumenty na poparcie stwierdzonych przez Wnioskodawc ę narusze ń . W odpowiedzi, Wnioskodawca podtrzyma ł formu ł owane pod adresem Spó ł ki zarzuty wskazuj ą c, i ż z tre ś ci reklamy dzia ł alno ś ci Spó ł ki niezbicie wynika, i ż ś wiadczy ona us ł ugi polegaj ą ce na udzielaniu konsumentom kredytów, co – w zwi ą zku z faktyczna dzia ł alno ś ci ą Spó ł ki – nale ż y uzna ć za reklam ę wprowadzaj ą c ą konsumentów w b łą d. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje. Prezes Urz ę du analizuj ą c sformu ł owane przez Wnioskodawc ę zarzuty, zbada ł , czy z tre ś ci wniosku wynika, i ż zbiorowe interesy konsumentów mog ł y rzeczywi ś cie ulec naruszeniu, poprzez reklam ę us ł ug ś wiadczonych przez Spó ł k ę , której tre ść oraz uk ł ad graficzny jest nast ę puj ą cy: KARLS & SWENSON KANCELARIA FINANSOWA Na ca ł ym ś wiecie specjali ś ci Kancelarii Finansowych pomagaj ą swoim klientom KREDYT Z nami sp ł acisz swoje kredyty Zgodnie z tre ś ci ą art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Z kolei stosownie do ust. 2 przywo ł anego powy ż ej artyku ł u, za praktyk ę naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę m.in. nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę . Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie przed godz ą cymi w nie naruszeniami polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem, tj. zakazanych przez przepisy innych 2 ustaw, oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami, dzia ł aniach przedsi ę biorców. Prezes Urz ę du, wydaj ą c decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów musi zastosowa ć inne ustawy i na ich podstawie oceni ć , czy dzia ł anie przedsi ę biorcy by ł o bezprawne. W niniejszej sprawie - aby mo ż na by ł o mówi ć o dzia ł aniu Spó ł ki jako o praktyce naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów - niezb ę dne jest zatem wykazanie bezprawno ś ci dzia ł a ń Spó ł ki, polegaj ą cych na stosowaniu wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy, godzenia tych dzia ł a ń w interes konsumenta, a tak ż e naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Maj ą c na wzgl ę dzie stanowisko ustawodawcy odno ś nie interpretacji poj ę cia bezprawno ś ci w kontek ś cie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w opinii Prezesa Urz ę du, bezprawno ść dzia ł a ń Spó ł ki, polegaj ą cych na stosowaniu wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy, nale ż y wywie ść z norm ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.; dalej: ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji). Stosownie do klauzuli generalnej zwartej w art. 3 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, czynem nieuczciwej konkurencji jest dzia ł anie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, je ż eli zagra ż a lub narusza interes innego przedsi ę biorcy lub klienta. W ust. 2 przywo ł anego powy ż ej artyku ł u, zawieraj ą cym katalog czynów stanowi ą cych czyny nieuczciwej konkurencji, znajduje si ę zapis mówi ą cy, i ż w szczególno ś ci czynem nieuczciwej konkurencji jest nieuczciwa lub zakazana reklama. Z kolei zgodnie z postanowieniami ust. 1 pkt 2 art. 16 ww. ustawy zawieraj ą cego wyszczególnienie czynów nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy, czynem nieuczciwej konkurencji jest reklama wprowadzaj ą ca klienta w b łą d i mog ą ca przez to wp ł yn ąć na jego decyzj ę co do nabycia towaru lub us ł ugi. Stosownie do zapisów art. 16 ust. 2 ww. ustawy, przy ocenie reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d nale ż y uwzgl ę dni ć wszystkie jej elementy, zw ł aszcza dotycz ą ce ilo ś ci, sk ł adników, sposobu wykonania, przydatno ś ci, mo ż no ś ci zastosowania (…), a tak ż e zachowania si ę klienta. Tym samym, nale ż y przyj ąć , i ż z reklam ą wprowadzaj ą c ą w b łą d mamy do czynienia wówczas, gdy pod wp ł ywem informacji zawartej w tre ś ci reklamy lub ze wzgl ę du na jej form ę klient dokonuje po żą danego przez reklamuj ą cego wyboru b ę d ą cego skutkiem b łę dnego wyobra ż enia o rzeczywisto ś ci (por. E. Nowi ń ska: Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny , Zeszyt 2/1994). W niniejszej sprawie jednak nie mamy do czynienia z sytuacj ą , gdy konsument pod wp ł ywem tre ś ci lub formy reklamy dokonuje wyboru, b ę d ą c w mylnym prze ś wiadczeniu dotycz ą cym rzeczywisto ś ci. Tre ść reklamy Spó ł ki - w opinii Prezesa Urz ę du - w sposób jednoznaczny wskazuje bowiem, i ż Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść polegaj ą c ą na ś wiadczeniu us ł ug po ś rednictwa. Wyobra ż enie konsumenta, i ż Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść polegaj ą c ą na udzielaniu kredytów jest mylne, a co wi ę cej, nie mo ż na uzna ć , i ż mylne wyobra ż enie rzeczywisto ś ci powsta ł o pod wp ł ywem poszczególnych elementów tre ś ci reklamy. Nawet je ś li przyj ąć , i ż nie ka ż dy konsument posiada wiedz ę , zgodnie z któr ą udzielanie kredytów jest czynno ś ci ą zastrze ż on ą dla banków, to z samego brzmienia zapisu reklamy nie mo ż na wywnioskowa ć , i ż pomoc Spó ł ki w uzyskaniu kredytu oznacza uzyskanie kredytu od Spó ł ki. Ponadto, nie mo ż na zaakceptowa ć , i ż wprowadzenie w b łą d polega na dowolnym skojarzeniu przez odbiorc ę rzucaj ą cego si ę w oczy zapisu „KREDYT” z zawart ą w tre ś ci reklamy nazw ą przedsi ę biorcy. W opinii Prezesa Urz ę du rzucaj ą cy si ę w oczy zapis „KREDYT” ma na celu jedynie zwrócenie uwagi odbiorcy na reklam ę . Nie jest to jednak to ż same z ch ę ci ą wprowadzeniem konsumenta w b łą d co do faktycznego przedmiotu dzia ł alno ś ci Spó ł ki. Przedsi ę biorca bowiem ś wiadczy us ł ugi zwi ą zane z mo ż liwo ś ci ą uzyskania kredytów, sam jednak kredytów nie udziela. 3 W ocenie Prezesa Urz ę du, z tre ś ci reklamy nie wynika, i ż Spó ł ka ś wiadczy us ł ugi polegaj ą ce na udzielaniu kredytów. W opinii Wnioskodawcy, wprowadzony w b łą d konsument, prze ś wiadczony, i ż Spó ł ka udziela kredytów, dopiero zapoznaj ą c si ę z zapisami stosowanego przez Spó ł k ę wzorca umownego dowiaduje si ę , i ż Spó ł ka jedynie po ś redniczy w pozyskaniu kredytu lub po ż yczki. Zgodnie bowiem z zapisami stosowanego przez Spó ł k ę w obrocie z konsumentami wzorca umowy, Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść polegaj ą c ą na udzielaniu pomocy w ubieganiu si ę przez konsumenta o ś rodki finansowe – kredyty i po ż yczki. W ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci Spó ł ka zobowi ą zuje si ę do podejmowania w imieniu i na rzecz klienta wszelkich czynno ś ci o charakterze po ś rednictwa (dzia ł alno ść oznaczona w Polskiej Klasyfikacji Dzia ł alno ś ci pod pozycj ą 65.22Z jako pozosta ł e formy udzielania kredytów w tym po ś rednictwo finansowe dotycz ą ce udzielania po ż yczek) lub doradztwa (dzia ł alno ść oznaczona w PKD pod pozycj ą 67.13Z jako dzia ł alno ść pomocnicza zwi ą zana z doradztwem finansowym), zmierzaj ą cych do zawarcia na rzecz klienta umowy kredytu z bankiem lub inn ą instytucj ą finansow ą , której zakres dzia ł alno ś ci obejmuje udzielanie kredytów lub po ż yczki. W ocenie Prezesa Urz ę du ju ż z samego literalnego brzmienia reklamy wynika, i ż pracownicy Spó ł ki jedynie pomagaj ą swoim klientom - jak si ę mo ż na domy ś li ć - w uzyskaniu kredytu. Fakt, i ż s ł owo „kredyt” zosta ł o wyt ł uszczone czy te ż zapisane wi ę ksz ą czcionk ą ni ż pozosta ł a cz ęść tekstu nie oznacza, i ż reklama wprowadza konsumenta w b łą d przez samo u ż ycie s ł owa „kredyt” w odniesieniu do dzia ł alno ś ci Spó ł ki, która nie polega na udzielaniu kredytów. Nigdzie bowiem nie jest napisane, i ż Spó ł ka udziela kredytów. Ponadto w tre ś ci reklamy zawarty zosta ł zapis o tre ś ci: „z nami sp ł acisz swoje kredyty” . W ocenie Prezesa Urz ę du zapis ten dodatkowo wzmacnia znaczenie zapisu „na ca ł ym ś wiecie pracownicy Kancelarii Finansowych pomagaj ą swoim klientom” . Oceniaj ą c czy dana reklama wprowadza konsumenta w b łą d nale ż y mie ć na wzgl ę dzie – stosownie do zapisów art. 16 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji – równie ż zachowanie si ę klienta podejmuj ą cego na podstawie reklamy decyzje o zakupie towaru lub us ł ugi. Jednak kryteria maj ą ce kszta ł towa ć wzorzec przeci ę tnego klienta nie mog ą pomija ć mo ż liwo ś ci samodzielnej weryfikacji przez konsumenta uzyskanych informacji i wyobra ż e ń dotycz ą cych reklamowanego towaru czy us ł ugi. Ocena zachowania klienta nie powinna nast ę powa ć równie ż w oderwaniu od warunków panuj ą cych na okre ś lonym segmencie rynku (por. wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 3 grudnia 2003 r., sygn. akt I CK 358/02). Tym samym, w ocenie Prezesa Urz ę du, nie bez znaczenia jest fakt, i ż obecnie, w zwi ą zku z wej ś ciem w ż ycie w dniu 3 sierpnia 2004 r. ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz ustawy o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 162, poz. 1693) silnie nag ł o ś niane zosta ł o w ś rodkach masowego przekazu zdelegalizowanie dzia ł alno ś ci w tzw. systemie argenty ń skim. Ś wiadczenie us ł ug w systemie konsorcyjnym zwi ą zane by ł o bowiem m.in. z naruszeniem przez przedsi ę biorc ę przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, poprzez wprowadzenie konsumentów w b łą d co do charakteru prowadzonej dzia ł alno ś ci, jak równie ż postanowie ń ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.), poprzez oferowanie konsumentom kredytów przez podmioty nieposiadaj ą ce wymaganych przez prawo zezwole ń . Dzi ę ki ci ą g ł ej obecno ś ci w mediach publikacji i programów dotycz ą cych dzia ł aj ą cych na rynku przedsi ę biorców oferuj ą cych kredyty, konsumenci zostali poinformowani o charakterze prowadzonej niezgodnie z prawem dzia ł alno ś ci, co z kolei nie pozosta ł o bez wp ł ywu na zwi ę kszenie ś wiadomo ś ci konsumentów, w szczególno ś ci je ś li chodzi o fakt, i ż udzielanie kredytu jest czynno ś ci ą bankow ą , do wykonywania której podmiotem uprawnionym jest bank. 4 Ponadto, w ocenie Prezesa Urz ę du, nale ż y mie ć na wzgl ę dzie wykszta ł cony w prawie wspólnotowym model konsumenta, którym jest osoba ś wiadoma i krytyczna, „o ś wiecona”, korzystaj ą ca z mo ż liwo ś ci stwarzanych jej przez akcje informacyjne i edukacyjne do niej adresowane. W orzecznictwie Europejskiego Trybuna ł u Sprawiedliwo ś ci koncepcje ś wiadomego konsumenta nale ż y uzna ć za utrwalon ą (por. E. Łę towska: Europejskie prawo umów konsumenckich , Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004) Nale ż y podkre ś li ć , i ż przedstawiony powy ż ej wzorzec nie jest tworzony abstrakcyjnie, w oderwaniu od istniej ą cych realiów, lecz ma uzasadnienie w rzeczywi ś cie przekazywanych konsumentowi informacjach i poziomie wiedzy ukszta ł towanej m.in. przez zainteresowanie tymi kwestami mediów. Chodzi zatem o konsumenta, który jest w stanie prawid ł owo zrozumie ć kierowane do niego informacje. Tym samym, uj ę cie europejskie okre ś la wymagania stawiane wzgl ę dem konsumenta, domagaj ą c si ę od niego rozs ą dku i uwagi, lecz jednocze ś nie akcentuje, i ż chodzi o rzeczywi ś cie kierowane do konsumenta informacje i ostrze ż enia. Wobec powy ż szego nale ż y uzna ć , i ż ci ą g ł a obecno ść w mediach problematyki zwi ą zanej z nielegalnie dzia ł aj ą cymi na rynku przedsi ę biorcami oferuj ą cymi konsumentom kredyty sprawia, i ż konsument jest w tym zakresie odpowiednio przygotowany i wyedukowany, a fakt udzielania kredytów wy łą cznie przez banki powinien by ć coraz powszechniej znany. Powo ł uj ą cy si ę na art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Wnioskodawca, w opinii którego tre ść reklamy jednoznacznie wskazuje, i ż Spó ł ka udziela kredytów podnosi równie ż , i ż wprowadzony w b łą d konsument nara ż ony zostaje przez Spó ł k ę na straty finansowe. Dzia ł aj ą c bowiem pod wp ł ywem reklamy, decyduje si ę zawrze ć ze Spó ł k ą umow ę , b ę d ą c mylnie prze ś wiadczony, i ż Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść polegaj ą c ą na udzielaniu kredytów. W ocenie Prezesa Urz ę du dowody przedstawione przez Wnioskodawc ę jednoznacznie wskazuj ą , i ż zarówno tre ść reklamy jak i wzorca umowy nie pozwalaj ą na wyci ą gni ę cie wniosku, i ż Spó ł ka jest przedsi ę biorc ą ś wiadcz ą cym us ł ugi polegaj ą ce na udzielaniu kredytów. Powo ł ywany przez Wnioskodawc ę argument, i ż konsument nie zapozna ł si ę z postanowieniami przedstawionej mu jej podpisaniem poniewa ż zaufa ł tre ś ci reklamy Spó ł ki, która jednoznacznie wskazywa ł a, i ż Spó ł ka udziela kredytów i nie bra ł nawet pod uwag ę , i ż Spó ł ka prowadzi w rzeczywisto ś ci inn ą dzia ł alno ść , jest bez znaczenia. Wobec przedstawionych powy ż ej uwag, zarzuty Wnioskodawcy zawarte we wniosku o wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu przez Spó ł k ę wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy s ą - w ocenie Prezesa Urz ę du - bezpodstawne. W oparciu o materia ł dowodowy Prezes Urz ę du ustali ł , i ż Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść polegaj ą c ą na ś wiadczeniu us ł ug po ś rednictwa kredytowego a reklama dzia ł alno ś ci Spó ł ki jest zgodna z faktycznie wykonywan ą przez Spó ł k ę dzia ł alno ś ci ą , wobec czego, nie mo ż e zosta ć uznana za wprowadzaj ą c ą konsumentów w b łą d co do zakresu us ł ug ś wiadczonych przez Spó ł k ę . Tym samym, Prezes Urz ę du nie dopatrzy ł si ę w przedmiotowej sprawie praktyki Spó ł ki, która mog ł aby godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę , orzeczono jak na wst ę pie. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie 5 dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury UOKiK w Warszawie. Otrzymuje: Pani Krystyna Kaczmarek Powiatowy Rzecznik Konsumentów w Mi ę dzyrzeczu ul. Przemys ł owa 2 66-300 Mi ę dzyrzecze 6