RWA-30/2009

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-48/08/KS Warszawa, dnia 9 października 2009 r. DECYZJA nr RWA-30/2009 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 w związku z art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) w zw. z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 107, poz. 887), - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Krystynie Konarzewskiej prowadzącej w Warszawie działalność gospodarczą pod firmą Biuro Turystyki Zagranicznej Europa – Travel Krystyna Konarzewska uznaje się , że działanie polegające na stosowaniu w Warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Europa – Travel postanowień o treści: 1. „(…) Cena ustalona w umowie nie może być podwyższona w okresie krótszym niż 20 dni przed datą rozpoczęcia imprezy” - II.5 WU 2. „Uczestnik ma prawo odstąpić od umowy nie ponosząc opłat manipulacyjnych w następujących przypadkach: wzrostu ceny imprezy o więcej niż 10%” – III WU 3. „W innych przypadkach Uczestnik ma prawo w każdym czasie odstąpić od umowy o udział w imprezie, ale jest to związane z poniesieniem przez niego opłat. Odstąpienie od umowy rozumiane jest jako całkowita rezygnacja przez jedną lub więcej osób, których dotyczy umowa. Odstąpienie wymaga formy pisemnej i jest równoznaczne z utratą: 1) opłaty manipulacyjnej w wysokości 380 zł/os, jeżeli uczestnik zgłasza rezygnację w terminie dłuższym niż 35 dni przed datą rozpoczęcia imprezy określoną w umowie, 2 2) 25% ceny imprezy, jeżeli uczestnik zgłasza rezygnację z udziału w imprezie w terminie między 34 i 21 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy określoną w umowie, 3) 50% ceny imprezy, jeżeli uczestnik zgłasza rezygnację z udziału w imprezie w terminie między 20 a 14 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy określoną w umowie, 4) 75% ceny imprezy, jeżeli uczestnik zgłasza rezygnację z udziału w imprezie w terminie między 13 a 7 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy określoną w umowie, 5) 95% ceny imprezy, jeżeli uczestnika zgłasza rezygnację z udziału w imprezie później niż 7 dnia przed data rozpoczęcia imprezy określoną w umowie – zgłoszeniu, w przypadku nie zgłoszenia się w wyznaczonym czasie i miejscu do odprawy biletowo – paszportowej oraz w przypadku zatrzymania uczestnika na granicy z przyczyn formalnych (np. brak odpowiednich dokumentów).” - III WU 4. „Organizator zastrzega sobie prawo do odwołania imprezy z przyczyn od siebie niezależnych (decyzja władz państwowych, działanie siły wyższej, brak wymaganego minimum uczestników). Uczestnikom nie przysługuje z tego powodu odszkodowanie oraz odsetki od wpłaconej sumy, natomiast wpłacona zaliczka lub pełna należność za imprezę zostanie zwrócona Uczestnikowi w przeciągu 21 dni roboczych.” – VI.2 WU 5. „Organizator nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienia w realizacji imprezy, spowodowane postojami na granicach, zakłóceniami ruchu lotniczego, opóźnieniami samolotów rejsowych (…)” – VI.5 WU 6. „Wniesienie reklamacji wymaga zachowania formy pisemnej i powinno nastąpić w trakcie imprezy, a jeżeli jest to niemożliwe lub nie odnosi skutku w terminie 21 dni od jej zakończenia.” – VII.3 WU stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , polegającą na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 9 października 2008 r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) w zw. z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 107, poz. 887), - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Krystynę Konarzewską prowadzącą w Warszawie działalność gospodarczą pod firmą Biuro Turystyki Zagranicznej Europa – Travel Krystyna Konarzewska karę pieniężną w wysokości 1165 zł (słownie: tysiąc sto sześćdziesiąt pięć złotych, płatną do 3 budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura w Warszawie wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające mające na celu kontrolę wzorców umów stosowanych przez organizatorów turystyki pod kątem zgodności z przepisami art. 385 1 - 385 3 Kodeksu cywilnego, z uwzględnieniem klauzul wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone oraz z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (t.j. Dz.U. z 2004r., nr 223, poz. 2268 ze zm.). W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej również: Prezes UOKiK, Prezes Urzędu) wystąpił m.in. do Krystyny Konarzewskiej prowadzącej w Warszawie działalność gospodarczą pod firmą Biuro Turystyki Zagranicznej Europa – Travel Krystyna Konarzewska (dalej również: Przedsiębiorca, Biuro Turystyczne) o przesłanie wszelkich przedstawianych konsumentom wzorców umów, regulaminów, ogólnych warunków i innych wzorców umownych. W odpowiedzi na wezwanie Prezesa Urzędu Przedsiębiorca przedstawił wzór Warunków uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Europa Travel (dalej: Warunki uczestnictwa lub WU ). Analiza tego dokumentu dała podstawę do przyjęcia, iż mogło nastąpić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wobec czego wszczęcie postępowania w związku z podejrzeniem stosowania przez Przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy stało się konieczne i uzasadnione. Z uwagi na powyższe, Prezes Urzędu postanowieniem z dnia 20 czerwca 2008 r. wszczął z urzędu postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania przez Krystynę Konarzewską prowadzącą w Warszawie działalność gospodarczą pod firmą Biuro Turystyki Zagranicznej Europa – Travel Krystyna Konarzewska praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego poprzez zawarcie w Warunkach uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Europa Travel postanowień o treści: 1. „(…) Cena ustalona w umowie nie może być podwyższona w okresie krótszym niż 20 dni przed datą rozpoczęcia imprezy” - II.5 WU 2. „Uczestnik ma prawo odstąpić od umowy nie ponosząc opłat manipulacyjnych w następujących przypadkach: wzrostu ceny imprezy o więcej niż 10%” – III WU 3. „W innych przypadkach Uczestnik ma prawo w każdym czasie odstąpić od umowy o udział w imprezie, ale jest to związane z poniesieniem przez niego opłat. Odstąpienie od umowy rozumiane jest jako całkowita rezygnacja przez jedną lub więcej osób, 4 których dotyczy umowa. Odstąpienie wymaga formy pisemnej i jest równoznaczne z utratą: 1) opłaty manipulacyjnej w wysokości 380 zł/os, jeżeli uczestnik zgłasza rezygnację w terminie dłuższym niż 35 dni przed datą rozpoczęcia imprezy określoną w umowie, 2) 25% ceny imprezy, jeżeli uczestnik zgłasza rezygnację z udziału w imprezie w terminie między 34 i 21 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy określoną w umowie, 3) 50% ceny imprezy, jeżeli uczestnik zgłasza rezygnację z udziału w imprezie w terminie między 20 a 14 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy określoną w umowie, 4) 75% ceny imprezy, jeżeli uczestnik zgłasza rezygnację z udziału w imprezie w terminie między 13 a 7 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy określoną w umowie, 5) 95% ceny imprezy, jeżeli uczestnika zgłasza rezygnację z udziału w imprezie później niż 7 dnia przed data rozpoczęcia imprezy określoną w umowie – zgłoszeniu, w przypadku nie zgłoszenia się w wyznaczonym czasie i miejscu do odprawy biletowo – paszportowej oraz w przypadku zatrzymania uczestnika na granicy z przyczyn formalnych (np. brak odpowiednich dokumentów).” - III WU 4. „Organizator zastrzega sobie prawo do odwołania imprezy z przyczyn od siebie niezależnych (decyzja władz państwowych, działanie siły wyższej, brak wymaganego minimum uczestników). Uczestnikom nie przysługuje z tego powodu odszkodowanie oraz odsetki od wpłaconej sumy, natomiast wpłacona zaliczka lub pełna należność za imprezę zostanie zwrócona Uczestnikowi w przeciągu 21 dni roboczych.” – VI.2 WU 5. „Organizator nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienia w realizacji imprezy, spowodowane postojami na granicach, zakłóceniami ruchu lotniczego, opóźnieniami samolotów rejsowych (…)” – VI.5 WU 6. „Wniesienie reklamacji wymaga zachowania formy pisemnej i powinno nastąpić w trakcie imprezy, a jeżeli jest to niemożliwe lub nie odnosi skutku w terminie 21 dni od jej zakończenia.” – VII.3 WU co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zawiadamiając Przedsiębiorcę o wszczęciu przedmiotowego postępowania, Prezes UOKiK w Warszawie wezwał go również do ustosunkowania się do zarzutów zawartych w postanowieniu o wszczęciu tego postępowania oraz do przekazania wskazanych w piśmie dokumentów i informacji. Pismem z dnia 3 lipca 2008 r. Biuro Turystyczne przekazało żądane informacje i dokumenty oraz poinformowało, że w związku z postawionymi mu zarzutami wprowadzi odpowiednie zmiany do stosowanego wzorca umownego. Dalszych informacji niezbędnych dla oceny sprawy Przedsiębiorca udzielił w piśmie dnia 20 sierpnia 2008 r., 9 października 2008 r. 27 marca 2009 r., 17 kwietnia 2009 r. oraz 3 sierpnia 2009 r. Pismem z dnia 15 września 2009 r. Przedsiębiorca został zawiadomiony o zamknięciu postępowania dowodowego oraz możliwości zapoznania się z aktami sprawy w siedzibie 5 Delegatury UOKiK w Warszawie. Biuro Turystyczne nie skorzystało z przysługującego mu uprawnienia. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, co następuje Krystyna Konarzewska prowadzącą w Warszawie działalność gospodarczą pod firmą Biuro Turystyki Zagranicznej Europa – Travel Krystyna Konarzewska prowadzi działalność jako organizator turystyki w rozumieniu art. 3 pkt 5 ustawy o usługach turystycznych na podstawie wpisu do Rejestru Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych Województwa Mazowieckiego. Od stycznia 2007 r. do 9 października 2008 r. Przedsiębiorca ten, przy zawieraniu z konsumentami umów o usługi turystyczne polegających na organizacji imprez turystycznych posługiwał się wzorcem umownym w rozumieniu art. 384 Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) zatytułowanym Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Europa Travel. Po przeprowadzeniu analizy tego wzorca Prezes Urzędu ustalił, iż w jego treści znajdowały się postanowienia o treści zbieżnej z postanowieniami wpisanych już do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Prezes Urzędu ustalił, iż charakter taki mogły mieć następujące postanowienia: 1.„(…) Cena ustalona w umowie nie może być podwyższona w okresie krótszym niż 20 dni przed datą rozpoczęcia imprezy” - II.5 WU 2. „ Uczestnik ma prawo odstąpić od umowy nie ponosząc opłat manipulacyjnych w następujących przypadkach: wzrostu ceny imprezy o więcej niż 10%” – III WU 3. „W innych przypadkach Uczestnik ma prawo w każdym czasie odstąpić od umowy o udział w imprezie, ale jest to związane z poniesieniem przez niego opłat. Odstąpienie od umowy rozumiane jest jako całkowita rezygnacja przez jedną lub więcej osób, których dotyczy umowa. Odstąpienie wymaga formy pisemnej i jest równoznaczne z utratą: 1) opłaty manipulacyjnej w wysokości 380 zł/os, jeżeli uczestnik zgłasza rezygnację w terminie dłuższym niż 35 dni przed datą rozpoczęcia imprezy określoną w umowie, 2) 25% ceny imprezy, jeżeli uczestnik zgłasza rezygnację z udziału w imprezie w terminie między 34 i 21 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy określoną w umowie, 3) 50% ceny imprezy, jeżeli uczestnik zgłasza rezygnację z udziału w imprezie w terminie między 20 a 14 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy określoną w umowie, 4) 75% ceny imprezy, jeżeli uczestnik zgłasza rezygnację z udziału w imprezie w terminie między 13 a 7 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy określoną w umowie, 5) 95% ceny imprezy, jeżeli uczestnika zgłasza rezygnację z udziału w imprezie później niż 7 dnia przed data rozpoczęcia imprezy określoną w umowie – zgłoszeniu, w przypadku nie zgłoszenia się w wyznaczonym czasie i miejscu 6 do odprawy biletowo – paszportowej oraz w przypadku zatrzymania uczestnika na granicy z przyczyn formalnych (np. brak odpowiednich dokumentów).” - III WU 4. „Organizator zastrzega sobie prawo do odwołania imprezy z przyczyn od siebie niezależnych (decyzja władz państwowych, działanie siły wyższej, brak wymaganego minimum uczestników). Uczestnikom nie przysługuje z tego powodu odszkodowanie oraz odsetki od wpłaconej sumy, natomiast wpłacona zaliczka lub pełna należność za imprezę zostanie zwrócona Uczestnikowi w przeciągu 21 dni roboczych.” – VI.2 WU 5. „Organizator nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienia w realizacji imprezy, spowodowane postojami na granicach, zakłóceniami ruchu lotniczego, opóźnieniami samolotów rejsowych (…)” – VI.5 WU 6. „Wniesienie reklamacji wymaga zachowania formy pisemnej i powinno nastąpić w trakcie imprezy, a jeżeli jest to niemożliwe lub nie odnosi skutku w terminie 21 dni od jej zakończenia.” – VII.3 WU W związku z wszczęciem przedmiotowego postępowania Przedsiębiorca opracował nowy wzorzec umowny określający wzajemne prawa i obowiązki stron umowy o usługi turystyczne. Wzorzec ten został wprowadzony przez Biuro Turystyczne do obrotu z dniem 9 października 2008 r. Według oświadczenia Przedsiębiorcy w dacie 9 października 2008 r. nie obowiązywała już żadna umowa zawarta według wzorca umownego zakwestionowanego przez Prezesa Urzędu. Przeprowadzona przez Delegaturę UOKiK w Warszawie analiza nowoopracowanego przez Biuro Turystyczne wzorca umowy wykazała, iż nie zawiera on już w swojej treści postanowień wskazanych w sentencji niniejszej decyzji. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, „zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów”, przez które - stosownie do definicji zawartej w art. 24 ust. 2 - rozumie się „ godzące w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działanie przedsiębiorcy” . Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Działania te mogą okazać się bezprawne w razie ustalenia, że doszło do naruszenia przepisów innych ustaw, ale także zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy ustalenie, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa (por. J. Szwaja (red.) Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Komentarz , Warszawa 2000, s. 117-118). Przepisy regulujące postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w większości mają charakter procesowy. Materialnoprawne przesłanki, istotne z punktu 7 widzenia wydania decyzji, znajdują się w innych niż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów aktach prawa powszechnie obowiązującego. Prezes Urzędu oceniając zachowanie Przedsiębiorcy pod kątem ewentualnego naruszenia przepisów zakazujących stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, musi zatem co do zasady stosować inne akty prawa powszechnie obowiązującego i na ich podstawie stwierdzić, czy działanie przedsiębiorcy było bezprawne. Jak wyżej wspomniano, art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jako godzące w nie bezprawne zachowanie przedsiębiorcy. Jednocześnie artykuł ten zawiera przykładowe wyliczenie zachowań przedsiębiorców uważanych za naruszające zbiorowe interesów konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umieścił stosowanie postanowień wzorów umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (pkt 1), naruszenie przez przedsiębiorcę obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji (pkt 2), nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Aby określone zachowanie mogło zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek, mianowicie zaistnieć musi - po pierwsze - bezprawne działanie przedsiębiorcy, które - po drugie - narusza zbiorowe interesy konsumentów. Zakaz naruszania zbiorowych interesów konsumentów odnosi się do przedsiębiorców. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ww. ustawy pod pojęciem przedsiębiorcy rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, a także: (a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, (b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, (c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę, w rozumieniu pkt 4, nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13, (d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2 - na potrzeby przepisów dotyczących praktyk ograniczających konkurencję oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Krystyna Konarzewska prowadzącą w Warszawie działalność pod firmą Biuro Turystyki Zagranicznej Europa – Travel Krystyna Konarzewska prowadzi działalność gospodarczą we własnym imieniu jako organizator turystyki w rozumieniu art. 3 pkt 5 ustawy o usługach turystycznych. Nie ulega zatem wątpliwości, iż posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu powoływanego powyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Oznacza to, że przy wykonywaniu działalności gospodarczej Przedsiębiorca podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym jej działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Jak wskazano powyżej, bezprawność działań przedsiębiorcy co do zasady wynika z naruszenia innych przepisów powszechnie obowiązujących. Niemniej jednak należy wskazać, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku identyfikuje wprost jako bezprawne działanie przedsiębiorcy polegające na stosowaniu postanowień 8 wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Jak wynika z wyroku SOKiK z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), w oparciu o art. 24 ust. 2 można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do ww. rejestru. A zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczającą przesłankę do uznania bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Wobec powyższego stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez SOKiK za niedozwolone zostało wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, jest prawnie zakazane. Prawomocny wyrok tego Sądu, wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, wskazujący treść postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone i zakazujący ich wykorzystywania ma od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru klauzul abuzywnych skutek wobec osób trzecich (art. 479 43 k.p.c.). Przepis tego artykułu rozszerza zatem prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. „Artykuł ten dotyczy rozszerzonej prawomocności materialnoprawnej w znaczeniu podmiotowym. Chodzi o grupę przypadków takiej prawomocności, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powagę rzeczy osądzonej dla wszystkich i przeciwko wszystkim. Przepis bowiem wyraźnie stanowi, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, wywołuje więc skutek erga omnes” (por. H. Ciepła [w:] K. Piasecki [red.], Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom II, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 249). Przepis art. 479 43 k.p.c. stanowiąc, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w żaden sposób kategorii tych podmiotów. Wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsiębiorcy, który klauzulę wprowadził do swoich wzorców umów, jak i do każdego innego przedsiębiorcy, stosującego własne warunki umów. Należy zatem przyjąć, że wyrok SOKiK od chwili wpisania klauzuli do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu wywiera skutek względem wszystkich uczestników obrotu, co oznacza, że żaden z podmiotów uczestniczących w obrocie prawnym nie może posługiwać się przedmiotowym postanowieniem. W uchwale z dnia 13 lipca 2006 r., sygn akt. III SZP 3/06 Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał, iż „stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów”. Tym samym SN przesądził, iż stosowanie klauzuli tożsamej z klauzulą wpisaną do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, przez innego przedsiębiorcę, który nie był stroną lub uczestnikiem postępowania zakończonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Należy przy tym podkreślić, iż dla uznania, iż klauzula wpisana do rejestru i klauzula z nią porównywana są tożsame w treści, nie jest konieczna dokładna literalna identyczność tych postanowień. Rozbieżność użytych wyrażeń, zmiana szyku zdania, czy zastosowanie synonimów nie eliminuje bowiem abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia, jeżeli cel, w jakim wprowadzone zostało postanowienie umowne jest tożsamy. „Nie jest konieczna 9 literalna zgodność porównywalnych klauzul. Głównym czynnikiem przesądzającym powinien być, zdaniem Sądu, zamiar, cel jakiemu ma służyć kwestionowana klauzula. Jeśli jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwoloną, można uznać, iż obie są tożsame” (wyrok SOKiK z dnia 25 maja 2005 r. sygn. akt XVII Ama 46/04). Odnosząc powyższe uwagi do zarzutów postawionych Przedsiębiorcy należy zauważyć, co następuje: I.1 W pkt. II.5 WU Przedsiębiorca zamieścił postanowienie o treści: „(…) Cena ustalona w umowie nie może być podwyższona w okresie krótszym niż 20 dni przed datą rozpoczęcia imprezy” Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest zbieżna z treścią postanowienia „Klient musi zostać poinformowany o ewentualnej zmianie ceny jak najszybciej, a najpóźniej na 20 dni przed datą wyjazdu”, uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 29 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII Amc 204/07) i wpisanego do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1300. Klauzule te mają charakter abuzywny, gdyż zastrzegają możliwość zmiany ceny najpóźniej do 20-ego, a nie 21-ego dnia przed rozpoczęciem imprezy, co pozostaje w sprzeczności z bezwzględnie obowiązującym przepisem art. 17 ust. 2 ustawy o usługach turystycznych, w świetle którego w okresie 20 dni przed datą wyjazdu cena ustalona w umowie nie może być podwyższona. I.2 W pkt III. WU stosowanych przez Przedsiębiorcę znajduje się postanowienie o treści: „Uczestnik ma prawo odstąpić od umowy nie ponosząc opłat manipulacyjnych w następujących przypadkach: wzrostu ceny imprezy o więcej niż 10%” Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest zbieżna z treścią następujących postanowień, uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych: 1. „Wzrost cen powyżej 10% upoważnia Klienta do anulacji imprezy i uzyskania zwrotu całości kwoty wpłaconej do biura” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 4 stycznia 2007 r. (Sygn. akt XVII Amc 8/06) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1045. 2. „Biuro zastrzega sobie prawo zmiany warunków umowy. O każdej zmianie istotnych warunków umowy (np. terminu, programu, ceny, miejsca pobytu, zakwaterowania, wyżywienia, rodzaju środka transportu) Biuro ma obowiązek zawiadomić Uczestnika. Nie stanowi zmiany istotnych warunków umowy wzrost ceny za imprezę nie więcej niż 5%” postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 7 listopada 2005 r. (Sygn. akt XVII Amc 89/04) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 608. Cena imprezy turystycznej stanowi istotny warunek umowy zawieranej z klientem, dlatego jakakolwiek zmiana w tym zakresie, stosownie do art. 14 ust. 5 ustawy o usługach 10 turystycznych, winna przyznawać mu prawo do odstąpienia od umowy. Tymczasem kwestionowana klauzula uprawnia kontrahenta konsumenta do podwyższenia ceny po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od tej umowy. Z tego względu należało uznać, że jest ona klauzulą abuzywną, o której mowa w art. 385 3 pkt 20 k.c. I.3 W pkt III WU znajduje się postanowienie, zgodnie z którym: „W innych przypadkach Uczestnik ma prawo w każdym czasie odstąpić od umowy o udział w imprezie, ale jest to związane z poniesieniem przez niego opłat. Odstąpienie od umowy rozumiane jest jako całkowita rezygnacja przez jedną lub więcej osób, których dotyczy umowa. Odstąpienie wymaga formy pisemnej i jest równoznaczne z utratą: 6) opłaty manipulacyjnej w wysokości 380 zł/os, jeżeli uczestnik zgłasza rezygnację w terminie dłuższym niż 35 dni przed datą rozpoczęcia imprezy określoną w umowie, 7) 25% ceny imprezy, jeżeli uczestnik zgłasza rezygnację z udziału w imprezie w terminie między 34 i 21 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy określoną w umowie, 8) 50% ceny imprezy, jeżeli uczestnik zgłasza rezygnację z udziału w imprezie w terminie między 20 a 14 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy określoną w umowie, 9) 75% ceny imprezy, jeżeli uczestnik zgłasza rezygnację z udziału w imprezie w terminie między 13 a 7 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy określoną w umowie, 10) 95% ceny imprezy, jeżeli uczestnika zgłasza rezygnację z udziału w imprezie później niż 7 dnia przed data rozpoczęcia imprezy określoną w umowie – zgłoszeniu, w przypadku nie zgłoszenia się w wyznaczonym czasie i miejscu do odprawy biletowo – paszportowej oraz w przypadku zatrzymania uczestnika na granicy z przyczyn formalnych (np. brak odpowiednich dokumentów).” - III WU Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest zbieżna m.in. z treścią postanowienia: „W przypadku rezygnacji z przyczyn leżących po stronie klienta (...) klient zobowiązany jest do zapłacenia następujących opłat: a) 20% ceny jednostkowej imprezy przy rezygnacji między 31 a 22 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy b) 50% ceny jednostkowej imprezy przy rezygnacji między 21 a 14 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy c) 80% ceny jednostkowej imprezy przy rezygnacji między 13 a 4 dniem przed datą rozpoczęcia imprezy d) 95% ceny jednostkowej imprezy w terminie krótszym niż 4 dni przed datą rozpoczęcia imprezy” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 28 września 2006 r. (Sygn. akt XVII Amc 6/06) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 909. SOKiK zakwestionował stosowanie przez organizatorów turystyki konstrukcji kosztów zryczałtowanych, jakie ponieść musi konsument odstępujący od umowy o organizację imprezy turystycznej. W wyroku z dnia 5 sierpnia 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 63/03) Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, iż w przypadku rezygnacji klienta od umowy o usługi turystyczne przed rozpoczęciem imprezy „organizatorzy turystyki mogą zatrzymać wartość udokumentowanych, rzeczywiście poniesionych kosztów związanych z wykonaniem umowy. Powinni jednak zwrócić 11 kontrahentowi to, co oszczędzili wskutek niewykonania umowy. Wynika z tego konieczność prowadzenia indywidualnych rozliczeń z każdym konsumentem korzystającym z usług pozwanych”. Jak wynika z powyższego, system rozliczeń indywidualnych został wskazany przez ten Sąd jako jedyna właściwa metoda dokonywania rozliczeń z konsumentem odstępującym od umowy o organizację imprezy turystycznej. I.4 W pkt VI.2 WU znajduje się natomiast postanowienie o treści: „Organizator zastrzega sobie prawo do odwołania imprezy z przyczyn od siebie niezależnych (decyzja władz państwowych, działanie siły wyższej, brak wymaganego minimum uczestników). Uczestnikom nie przysługuje z tego powodu odszkodowanie oraz odsetki od wpłaconej sumy, natomiast wpłacona zaliczka lub pełna należność za imprezę zostanie zwrócona Uczestnikowi w przeciągu 21 dni roboczych.” Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest zbieżna z treścią następujących postanowień, uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych: 1. „Sun&Fun zastrzega sobie prawo do odwołania imprezy z przyczyn od niego niezależnych (decyzja władz państwowych, działanie siły wyższej, zamieszki, strajki, itp.). Uczestnik otrzymuje z tego tytułu zwrot pełnej wpłaty, natomiast nie przysługuje mu odszkodowanie" - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 17 stycznia 2007 r. r. (Sygn. akt XVII Amc 31/06) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1327. 2. „Biuro podróży zastrzega sobie prawo odwołania imprezy z przyczyn od siebie niezależnych (działanie siły wyższej itp.) W takim przypadku uczestnik może żądać wpisania go na listę stałą uczestników innej imprezy lub zwrotu pełnej wpłaty. W przypadku wybrania przez klienta imprezy o niższej cenie Biuro Podróży dokona zwrotu różnicy cen, w przypadku wybrania imprezy o wyższej cenie klient dopłaca różnicę pomiędzy cenami. Uczestnikowi nie przysługuje natomiast odszkodowanie” postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 27 października 2004 r. (Sygn. akt XVII Amc 83/03) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 183. 3. „Przy dokonywaniu jakichkolwiek zwrotów pieniężnych uczestnikowi nie przysługują odsetki od wpłaconych kwot” postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 października 2004 r. (Sygn. akt XVII Amc 127/03) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 438. Z uzasadnienia pierwszego z przywołanych wyroków wynika, iż wskazana klauzula stanowi niedozwolone postanowienie umowne, o którym mowa w art. 385 3 pkt 2 k.c., bowiem przyznaje organizatorowi turystyki uprawnienie do odwołania imprezy turystycznej z przyczyn od niego niezależnych wyłączając jednocześnie jego odpowiedzialność odszkodowawczą z tego tytułu względem klientów. Przedmiotowe postanowienie odwołując się do pojęcia „przyczyn niezależnych” zawęża określony w ustawie o usługach turystycznych zakres odpowiedzialności kontraktowej organizatora, zgodnie bowiem z art. 14 ust. 7 ww. ustawy, klientowi nie przysługuje odszkodowanie za niewykonanie umowy przez biuro podróży tylko wówczas, gdy odwołanie imprezy nastąpiło z powodu: siły wyższej lub zgłoszenia się mniejszej liczby uczestników niż liczba minimalna określona w umowie, a organizator powiadomił o tym klienta na piśmie w uzgodnionym terminie. Nie 12 wszystkie zatem przyczyny niezależne od organizatora zwalniają go od odpowiedzialności za niewykonanie umowy. Ponadto, niedozwolony charakter wskazanego postanowienia stosowanego przez Przedsiębiorcę wynika z faktu, że wyłącza ono odpowiedzialność odszkodowawczą organizatora turystyki w przypadku odwołania imprezy z przyczyn niezależnych od organizatora, co jest niezgodne z art. 11a ustawy o usługach turystycznych, oraz bezzasadnie wyłącza prawo konsumenta do odsetek od kwot zwracanych przez organizatora. I.5 W pkt VI. 5 WU Biuro Turystyczne stosuje postanowienie o treści: „Organizator nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienia w realizacji imprezy, spowodowane postojami na granicach, zakłóceniami ruchu lotniczego, opóźnieniami samolotów rejsowych (…)” Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest zbieżna z treścią następujących postanowień, uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych: 1. „Biuro nie odpowiada za opóźnienia odlotów samolotów” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 19 października 2006 r. (Sygn. akt XVII Amc 137/05) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 987. 2. „Do zmian terminów odlotów może dojść nawet na kilka godzin przed planowanym terminem z przyczyn technicznych, niekorzystnych warunków atmosferycznych czy przeciążenia korytarzy powietrznych. O wszystkich zmianach będą Klienci bezzwłocznie informowani” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 26 lutego 2007 r. (Sygn. akt XVII Amc 174/05) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1115. 3. „Wszelkie terminy przylotów podane w broszurze lub dowodzie uczestnictwa są terminami przewidywanymi, w związku z czym biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za mniejsze niż 24-godzinne opóźnienia od podanych czasów przylotu do kraju” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 czerwca 2006 r. (Sygn. akt XVII Amc 76/05) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 844. Jak wskazał SOKiK w ostatnim z przywołanych wyroków, zastosowanie we wzorcu postanowienia o treści „Wszelkie terminy przylotów podane w broszurze lub dowodzie uczestnictwa są terminami przewidywanymi, w związku z czym biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za mniejsze niż 24-godzinne opóźnienia od podanych czasów przylotu do kraju” świadczy o dążeniu organizatora do wprowadzenia konsumentów w błąd przez wyrobienie w nich mylnego przekonania, iż w przypadku zaistnienia określonych w nim okoliczności odpowiedzialność organizatora imprezy turystycznej jest wyłączona, a konsumenci nie mogą zrealizować swoich uprawnień wynikających z ogólnie obowiązujących przepisów ustawy o usługach turystycznych i kodeksu cywilnego. Postanowienie stosowane przez stronę niniejszego postępowania jest niezgodne z art. 11a ustawy o usługach turystycznych i stanowi klauzule abuzywny określona w art. 385 3 pkt 2 k.c. 13 I.6 W pkt VII.3 WU Przedsiębiorca zamieścił postanowienie o treści „Wniesienie reklamacji wymaga zachowania formy pisemnej i powinno nastąpić w trakcie imprezy, a jeżeli jest to niemożliwe lub nie odnosi skutku w terminie 21 dni od jej zakończenia.”. Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest zbieżna z treścią następujących postanowień, uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych: 1. „Uczestnik może zgłosić Organizatorowi reklamacje niezwłocznie po stwierdzeniu niewłaściwego wykonania usług w formie pisemnej, nie później niż 14 dni od dnia zakończenia imprezy i pod warunkiem ich wcześniejszego zgłoszenia pilotowi w trakcie imprezy turystycznej” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 lutego 2007 r. (Sygn. akt XVII Amc 50/06) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1246. 2. „Wszelkie niezgodności, potwierdzone pisemnie przez pilota lub świadczącego usługę (gestora bazy, kontrahenta) mogą Państwo zgłosić w biurze nie później niż 14 dni od zakończenia świadczeń” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 10 listopada 2005 r. (Sygn. akt XVII Amc 87/04) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 606. 3. „W przypadku niewykonania lub nieodpowiedniego wykonania zrealizowania umowy przez biuro Atur, uczestnik ma prawo do złożenia reklamacji, nie później niż w ciągu 14 od zakończenia imprezy” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 29 listopada 2007 r. (Sygn. akt XVII Amc 224/07) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1338. W pierwszym ze wskazanych wyroków SOKiK uznał, iż 14-dniowy termin składania reklamacji jest zbyt krótki i prowadzić może do sytuacji, w której konsument pozbawiony zostanie możliwości zgłoszenia reklamacji. W ocenie Sądu, poprzez stosowanie takiego zapisu organizator zmierza do utrudnienia uczestnikowi imprezy turystycznej dochodzenia swoich praw, a tym samym do ograniczenia swojej odpowiedzialności względem konsumenta za nienależyte wykonanie umowy (art. 385 3 pkt 21 i 2 k.c.). W wyroku z dnia 10 listopada 2005 r., sygn. akt XVII Amc 7/05 SOKiK podkreślił, iż reklamacja jako zawiadomienie o wadach oraz żądanie wykonania uprawnień z tytułu rękojmi za wady podlega reżimowi przepisów kodeksu cywilnego w zakresie rękojmi za wady, który przewiduje miesięczny termin zawiadomienia o wadzie (art. 563 k.c.). Z tego względu, wyznaczanie krótszych niż miesięczne terminów na składanie reklamacji ma charakter niedozwolony. Czyni to abuzywnym również postanowienie pkt VII.3 WU, przewidujące termin 21 dni na złożenie reklamacji. Klauzule wskazane w sentencji niniejszej decyzji – w ocenie Prezesa Urzędu – są tożsame z niedozwolonymi klauzulami umownymi wpisanymi do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. Sam fakt stosowania takiego postanowienia we wzorcach umownych w obrocie z udziałem konsumentów nosi znamiona bezprawności, ponieważ narusza zakaz wyrażony w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w ww. rejestrze jest bowiem to, że posłużenie się nim ma skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez 14 prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Dokonując oceny treści postanowień wykorzystywanych przez przedsiębiorców we wzorcach umownych należy wykorzystywać reguły interpretacji wykształcone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej (wykładnia językowa, systemowa, funkcjonalna i inna). Stąd też, niedozwolone będą takie postanowienia umów, które mieszczą się w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej. Analiza wzorca umownego stosowanego przez Przedsiębiorcę wykazuje, iż treść klauzul wymienionych w sentencji przedmiotowej decyzji zawiera się w hipotezie postanowień wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych, co wskazuje na możliwość stosowania przez Biuro Turystyki praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 2005r. sygn. akt VI ACa 760/05 podkreślił, że praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest posługiwanie się postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powstał w związku ze stosowaniem wzorca umowy przez podmiot, co do którego bada się stosowanie praktyki. Naruszenie interesów konsumentów może nastąpić także, jak wskazał Sąd, w wyniku działań podmiotów, które stosują klauzule abuzywne już wpisane do rejestru, przy czym wpis taki związany był z działaniami innych przedsiębiorców. Z kolei w wyroku z dnia 25 maja 2005r. sygn. akt XVII Ama 46/04, SOKiK wyraził pogląd, że dla uznania określonej klauzuli za niedozwolone postanowienie umowne wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie klauzul powinien być bowiem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli więc cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. W kontekście powyższych rozstrzygnięć sądowych rozbieżność użytych wyrażeń, zmiana szyku zdania czy zastosowanie synonimów nie eliminuje abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia. By zaistniała możliwość uznania dwóch postanowień za tożsame wystarczy, by hipoteza postanowienia kwestionowanego w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów mieściła się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru. Przedstawione powyżej orzecznictwo potwierdza uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/2006, w której uznano, że stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie- Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a 1 . Jak już wcześniej wspomniano w myśl art. 24 ust 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stosowanie postanowień wzorców umowy uznanych za 1 W obowiązującej obecnie ustawie z dnia 16.02.2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów uregulowana została w art. 24. 15 niedozwolone jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów to prawa nieograniczonej liczby konsumentów. Nie stanowią one przy tym sumy indywidualnych interesów konsumentów. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotyczący ogółu, a naruszenie tego interesu może mieć miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku – konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów – wszystkich konsumentów będących klientami Biura Turystyki w związku z prowadzoną przez Przedsiębiorcę działalnością, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nim umowę o uczestnictwo w imprezie turystycznej. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne jest, by działanie przedsiębiorcy zostało skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da się z góry oznaczyć indywidualnie. Wobec tego działanie to jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa w odniesieniu do każdego z konsumentów (a nie jedynie wobec określonego konsumenta) i zagraża ono, przynajmniej potencjalnie, interesom każdego z członków zbiorowości konsumentów. W niniejszej sprawie nastąpiło naruszenie interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie sposób zindywidualizować. Oczywistym jest bowiem, iż działanie przedsiębiorcy było skierowane do nieoznaczonego kręgu odbiorców – dotyczy wszystkich potencjalnych konsumentów zawierających z Biurem Turystycznym umowę na terenie całego kraju. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż kwestionowane przez Prezesa Urzędu działanie Przedsiębiorcy narusza zbiorowy interes konsumentów. W toku prowadzonego postępowania administracyjnego Przedsiębiorca zaprzestał stosowania zakwestionowanych postanowień umownych. Przedsiębiorca przedstawił nowoopracowany wzorzec umowny Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez BTZ Europa-Travel, nie zawierający postanowień wskazanych w sentencji niniejszej decyzji. Wzorzec ten został wprowadzony do obrotu z dniem 9 października 2008 r. Jednocześnie – jak oświadczył Przedsiębiorca – do dnia 9 października 2008 r. wszystkie umowy zawarte na podstawie poprzedniego wzorca zostały aneksowane. Wobec wycofania z obrotu kwestionowanych postanowień Warunków uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Europa Travel, i wprowadzenia przez Przedsiębiorcę nowego wzorca umownego określającego warunki uczestnictwa klienta w imprezach turystycznych, zdaniem Prezesa Urzędu, uzasadnione jest uznanie, iż kwestionowane w przedmiotowej decyzji praktyki zostały zaniechane. W związku z tym uzasadnione jest zakończenie prowadzonego postępowania rozstrzygnięciem wydanym na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis art. 27 ust. 2 ww. ustawy stanowi, iż w przypadku, gdy przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdza zaniechanie jej stosowania. 16 Mając powyższe na względzie, Prezes Urzędu uznał, iż stosowanie przez Biuro Turystyczne praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało zaniechane z dniem wprowadzenia do obrotu nowych wzorów umów tj. w dniu 9 października 2008 r. II. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w rozumieniu art. 24 ustawy, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny. Zatem o tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje Prezes Urzędu, w ramach uznania administracyjnego. Zwrócić należy uwagę, iż przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 cyt. ustawy te okoliczności, które Prezes Urzędu winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej, wymieniając w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Podkreślić należy, iż sankcja w postaci nałożenia kary może być na przedsiębiorcę nałożona niezależnie od tego, czy dopuścił się on naruszenia celowo, czy też nieumyślnie. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, przede wszystkim charakter i liczbę klauzul niedozwolonych, które przypisano Przedsiębiorcy, Prezes Urzędu uznał nałożenie kary pieniężnej za uzasadnione. Nakładając na Przedsiębiorcę karę pieniężną określoną w art. 106 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy Prezes UOKiK wziął pod uwagę konieczność spełnienia przesłanek podmiotowych, tj. stwierdzenia, że określone w ww. przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. W świetle obowiązujących przepisów prawa nieumyślność naruszenia przepisów ustawy nie wyklucza istnienia podstaw do nałożenia na przedsiębiorcę kary pieniężnej, choć zarazem może stanowić podstawę do tego, by nie zaostrzać wymiaru kary. Stwierdzenie nawet nieumyślnego naruszenia ustawy daje zatem podstawę do nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jest to uzasadnione tym, że zgodnie z art. 83 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Obowiązek znajomości i przestrzegania norm prawa ciąży tym bardziej na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego. Podmioty profesjonalnie działające na rynku powinny przewidywać, że podejmowane przez nie działania będą uznane przez Prezesa UOKiK za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Jeżeli przedsiębiorcy mimo to naruszają reguły chroniące zbiorowe interesy konsumentów, uzasadnione jest zastosowanie wobec nich kar pieniężnych, już wówczas gdy mieli możliwość przewidzenia, że ich działania naruszą prawo lub gdy nie dołożyli należytej staranności, by norm prawa ochrony konkurencji nie naruszyć. Prezes UOKiK uznał, że okoliczności niniejszej sprawy wskazują na nieumyślne naruszenie przez Krystynę Konarzewską prowadzącą w Warszawie działalność gospodarczą pod firmą Biuro Turystyki Zagranicznej Europa – Travel Krystyna Konarzewska, zakazu określonego w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W uzasadnieniu należy zauważyć, że Przedsiębiorca jest organizatorem turystyki z dużym doświadczeniem na rynku usług turystycznych. Jako profesjonalista na rynku usług turystycznych powinien mieć świadomość bezprawności zachowania zakwestionowanego 17 przez Prezesa UOKiK. Przedsiębiorca, będący stroną postępowania w tej sprawie, powinien był zdawać sobie sprawę z konieczności konstruowania wzorców umownych z uwzględnieniem przepisów art. 385 1 i nast. k.c., jak również z potrzeby dostosowywania wykorzystywanych przez siebie wzorców umownych do treści przepisów ustawy o usługach turystycznych. Pomimo tego Przedsiębiorca podejmował działania sprzeczne z prawem. Rejestr postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone jest jawny, powszechnie dostępny, publikowany na stronie www.uokik.gov.pl. Abuzywność postanowień wpisanych do tego rejestru jest jednoznaczna, a zakaz stosowania w obrocie postanowień w nim zamieszczonych nie powinien budzić jakichkolwiek wątpliwości. W sprawie brak jest zarazem okoliczności wskazujących na możliwość przypisania Przedsiębiorcy umyślnego naruszenia przepisów prawa. Przy ustalaniu wysokości kary Prezes Urzędu przyjął za podstawę obliczeń kwotę odpowiadającą wysokości przychodu osiągniętego przez Przedsiębiorcę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2008 r. wynoszącego – jak wynika z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób fizycznych PIT 36L – 369.747,09 zł. Maksymalna wysokość kary mogła zatem wynieść 36.974,71 zł. Ustalenie kary w przedmiotowej sprawie miało charakter wieloetapowy, co spowodowane było zaistnieniem w postępowaniu licznych okoliczności mających wpływ na jej wysokość. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wysokość kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. W powyższym kontekście wzięto pod uwagę, iż naruszenie przez Przedsiębiorcę zbiorowych interesów konsumentów polegało na stosowaniu sześciu niedozwolonych postanowień umownych wpisanych do powszechnie dostępnego rejestru postanowień umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu. Prezes Urzędu zważył, że w wyniku powyższego zachowania został naruszony interes prawny konsumentów, jednakże wpływ, jaki na uprawnienia konsumentów miały poszczególne postanowienia należało dokładnie przeanalizować. Postanowienie kwestionowane w pkt. I.2 i I.3 niniejszej decyzji ograniczają prawo konsumentów do odstąpienia od umowy pomimo wzrostu ceny imprezy turystycznej oraz do nieuzasadnionego uiszczania kosztów rezygnacji, które nie znajduje pokrycie w rzeczywistych kosztach Przedsiębiorcy. Postanowienia te godzą w interesy ekonomiczne konsumentów. Postanowienia kwestionowane w pkt. I.4 - I.6 naruszają interesy ekonomiczne i prawne konsumentów. Wyłączają one odpowiedzialność Przedsiębiorcy za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy. Postanowienia te zmierzały w istocie do wprowadzenia w błąd konsumentów co do zasad i zakresu odpowiedzialności Przedsiębiorcy oraz ograniczały ich możliwość do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych poprzez przyjęcie właściwości umownej sądu powszechnego. Podsumowanie wagi stwierdzonych naruszeń pozwoliło Prezesowi Urzędu na stwierdzenie, iż łącznie waga naruszeń w przedmiotowej sprawie kształtuje się na poziomie 0,35% przychodu osiągniętego przez Przedsiębiorcę w 2008 r. Dokonując ustalenia ostatecznego wymiaru kary pieniężnej nałożonej na Przedsiębiorcę dokonano również oceny, czy w postępowaniu zaistniały okoliczności łagodzące lub obciążające. Prezes Urzędu ustalając okoliczności łagodzące i obciążające miał na uwadze całokształt zebranego w postępowaniu materiału dowodowego oraz postawę Przedsiębiorcy. Okoliczności te – w przypadku ich stwierdzenia – mogły mieć wpływ na 18 procentowe zmniejszenie lub zwiększenie kwoty bazowej będącej podstawą wymierzenia kary. Przy kalkulowaniu kary wzięto pod uwagę – jako okoliczność wpływająca na podwyższenie wymiaru kary – fakt, iż naruszenie, którego dopuścił się Przedsiębiorca, objęło swym zasięgiem obszar całego kraju. Z drugiej strony na zmiarkowanie wysokości nałożonej kary wpłynęło to, że Biuro Turystyczne zaniechało stosowania zarzucanych mu praktyk już w początkowym stadium prowadzonego postępowania. Uznano to za okoliczność łagodzącą dającą podstawę do obniżenia kary. Decydując o nałożeniu kary i jej wysokości wzięto pod uwagę wszystkie ww. okoliczności. Miarkując wysokość nałożonej kary, Prezes UOKiK uznał, iż przesłanki obciążające i łagodzące wpływają na zmniejszenie kwoty bazowej o 10 %. Z powyższych względów w niniejszej sprawie za naruszenie stwierdzone w pkt I sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu nałożył na Przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości 1165 zł (słownie: tysiąc sto sześćdziesiąt pięć złotych), co stanowi ok. 0,315% przychodu osiągniętego w 2008 r. i ok . 3,15 % kary maksymalnej . Nakładając niniejszą decyzją karę pieniężną za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu wziął pod uwagę, że ma ona: po pierwsze – charakter represyjny (nakładana jest za naruszenie ustawowych zakazów), po drugie – prewencyjny (ma zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości i zniechęcać do naruszania prawa), zaś zagrożenie nimi, czyli potencjalna możliwość nałożenia kary przez Prezesa Urzędu – nadaje jej charakter dyscyplinujący (wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt: III SK 31/04). W ocenie Prezesa Urzędu, karze nakładanej niniejszą decyzją należy nadać w szczególności charakter prewencyjny. Niemniej, z uwagi na fakt, że pełni ona również funkcję represyjną w stosunku do uczestnika postępowania, jak i z uwagi na to, że ma ona skutkować zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji w przyszłości, orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania. Zdaniem Prezesa Urzędu tak określona kara spełni zarówno rolę represyjną jako sankcja i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i prewencyjną, zapobiegającą ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest też jej walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszający dla innych przedsiębiorców prowadzących działalność organizatora turystyki przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Biorąc od uwagę powyższe kara pieniężna nałożona na Krystynę Konarzewską prowadzącą w Warszawie działalność gospodarczą pod firmą Biuro Turystyki Zagranicznej Europa – Travel Krystyna Konarzewska jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tych też względów orzeczono jak w pkt II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. 19 Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie. Otrzymuje: Pani Krystyna Konarzewska Biuro Turystyki Zagranicznej Europa - Travel ul. Świętokrzyska 18 lok. 16 00-052 Warszawa