RWA-28/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-18/07/DJ Warszawa, dn. 2 wrze ś nia 2008 r. DECYZJA Nr RWA-28/2008 I. Na podstawie art. 27 ust. 2 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do tre ś ci art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Ma ł gorzacie Hudymie i Józefowi Ratajskiemu – wspólnikom spó ł ki cywilnej pod nazw ą „RAJBM-IKARIA” S.C. w Warszawie uznaje si ę , ż e dzia ł anie polegaj ą ce na stosowaniu we wzorcu umownym „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez RAJBM-IKARIA TOURS i IKARIA” postanowie ń o tre ś ci: A „Biuro Podró ż y nie ponosi odpowiedzialno ś ci za nienale ż yte lub b łę dne informacje udzielone Uczestnikowi przez Agenta Turystycznego, sprzedaj ą cego imprezy na rzecz Organizatora” (§ 1 ust. 5 wzorca umowy), B „Zmiana ceny imprezy na skutek okoliczno ś ci wymienionych w pkt. 1 nie mo ż e przekroczy ć 10% warto ś ci pocz ą tkowej i nie mo ż e nast ą pi ć pó ź niej ni ż na 20 dni przed rozpocz ę ciem imprezy. Zmiana ta nie powoduje mo ż liwo ś ci odst ą pienia Uczestnika od umowy bez ponoszenia kosztów” (§ 2 ust. 2 wzorca umowy), C „Biuro Podró ż y nie ponosi odpowiedzialno ś ci za zaistnia ł e niedogodno ś ci w trakcie realizacji imprezy wynik ł e z przyczyn od niego niezale ż nych, np. (...) awarie ś rodków transportu” (§ 2 ust. 6 wzorca umowy), D „Biuro Podró ż y nie zwraca warto ś ci ś wiadcze ń niewykorzystanych przez klienta z przyczyn le żą cych po stronie Uczestnika” (§ 2 ust. 7 wzorca umowy), E „Biuro ponosi odpowiedzialno ść za nieprawid ł owe wykonanie us ł ugi do wysoko ś ci ceny za w/w us ł ug ę ” (§ 4 ust. 7 wzorca umowy), F „Wszystkie spory wynik ł e z podpisania umowy podlegaj ą kompetencjom S ą du w ł a ś ciwego dla Biura Podró ż y” (§ 5 ust. 2 wzorca umowy), stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , polegaj ą c ą na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 15 listopada 2007 r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do tre ś ci art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów nak ł ada si ę na Ma ł gorzat ę Hudym ę – wspólnika spó ł ki cywilnej pod nazw ą „RAJBM- IKARIA” S.C. w Warszawie kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 4 900 z ł (s ł ownie: cztery tysi ą ce dziewi ęć set z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o jakim jest mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do tre ś ci art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów nak ł ada si ę na Józefa Ratajskiego – wspólnika spó ł ki cywilnej pod nazw ą „RAJBM- IKARIA” S.C. w Warszawie kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 4 900 z ł (s ł ownie: cztery tysi ą ce dziewi ęć set z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o jakim jest mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie w zwi ą zku z wniesion ą skarg ą konsumenck ą przeprowadzi ł kontrol ę tre ś ci wzorca umowy „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez RAJBM-IKARIA TOURS i IKARIA” stosowanego w obrocie konsumenckim przez Ma ł gorzat ę Hudym ę i Józefa Ratajskiego – wspólników spó ł ki cywilnej pod nazw ą „RAJBM-IKARIA” S.C. w Warszawie (dalej: Rajbm-Ikaria lub Przedsi ę biorcy) . Wyniki wst ę pnej analizy tre ś ci postanowie ń tego wzorca da ł y podstaw ę do sformu ł owania wniosku, ż e cz ęść z nich jest zbie ż na z brzmieniem postanowie ń wpisanych ju ż do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym, Prezes Urz ę du wszcz ął z urz ę du postanowieniem z dnia 19 pa ź dziernika 2007 r. post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Ma ł gorzat ę Hudym ę i Piotra Ratajskiego – prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą jako wspólnicy spó ł ki cywilnej pod nazw ą „RAJBM-IKARIA TOURS” S.C. w Warszawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego poprzez zawarcie we wzorcu umownym „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez RAJBM-IKARIA TOURS i IKARIA” postanowie ń o tre ś ci: 2 A „Biuro Podró ż y nie ponosi odpowiedzialno ś ci za nienale ż yte lub b łę dne informacje udzielone Uczestnikowi przez Agenta Turystycznego, sprzedaj ą cego imprezy na rzecz Organizatora” (§ 1 ust. 5 wzorca umowy), B „Zmiana ceny imprezy na skutek okoliczno ś ci wymienionych w pkt. 1 nie mo ż e przekroczy ć 10% warto ś ci pocz ą tkowej i nie mo ż e nast ą pi ć pó ź niej ni ż na 20 dni przed rozpocz ę ciem imprezy. Zmiana ta nie powoduje mo ż liwo ś ci odst ą pienia Uczestnika od umowy bez ponoszenia kosztów” (§ 2 ust. 2 wzorca umowy), C „Biuro Podró ż y nie ponosi odpowiedzialno ś ci za zaistnia ł e niedogodno ś ci w trakcie realizacji imprezy wynik ł e z przyczyn od niego niezale ż nych, np. (...) awarie ś rodków transportu” (§ 2 ust. 6 wzorca umowy), D „Biuro Podró ż y nie zwraca warto ś ci ś wiadcze ń niewykorzystanych przez klienta z przyczyn le żą cych po stronie Uczestnika” (§ 2 ust. 7 wzorca umowy), E „Biuro ponosi odpowiedzialno ść za nieprawid ł owe wykonanie us ł ugi do wysoko ś ci ceny za w/w us ł ug ę ” (§ 4 ust. 7 wzorca umowy), F „Wszystkie spory wynik ł e z podpisania umowy podlegaj ą kompetencjom S ą du w ł a ś ciwego dla Biura Podró ż y” (§ 5 ust. 2 wzorca umowy), co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zawiadamiaj ą c przedsi ę biorców o wszcz ę ciu przedmiotowego post ę powania, Prezes UOKiK w Warszawie wezwa ł ich równie ż do ustosunkowania si ę do zarzutów zawartych w postanowieniu o wszcz ę ciu tego post ę powania oraz do przekazania wskazanych w pi ś mie dokumentów i informacji. Postanowieniem z dnia 30 pa ź dziernika 2007 r. Prezes Urz ę du sprostowa ł oczywiste omy ł ki zawarte w postanowieniu o wszcz ę ciu przedmiotowego post ę powania, polegaj ą ce na nieprawid ł owym wskazaniu w sentencji postanowienia oraz w zdaniu pierwszym uzasadnienia tego postanowienia imienia Pana Ratajskiego b ę d ą cego wspólnikiem spó ł ki cywilnej „RAJBM-IKARIA TOURS” S.C. w Warszawie jako „Piotr” zamiast „Józef”. Pismem z dnia 2 listopada 2007 r. Przedsi ę biorcy przekazali żą dane informacje i dokumenty oraz poinformowali, ż e w zwi ą zku z postawionymi im zarzutami w terminie do 15 listopada 2007 r. usun ą ze stosowanego wzorca umownego postanowienia zakwestionowane przez Prezesa UOKiK. Dalszych informacji niezb ę dnych dla oceny sprawy Przedsi ę biorcy udzielili w pi ś mie dnia 21 lutego i 13 maja 2008 r. Pismem z dnia 27 maja 2008 r. Przedsi ę biorcy zostali zawiadomieni o zamkni ę ciu post ę powania dowodowego oraz mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z aktami sprawy w siedzibie Delegatury UOKiK w Warszawie. Z materia ł em zabranym w aktach post ę powania w dniu 11 czerwca 2008 r. zapozna ł a si ę Ma ł gorzata Hudyma - wspólnik spó ł ki cywilnej pod nazw ą „RAJBM-IKARIA TOURS” S.C. w Warszawie. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł , co nast ę puje: Ma ł gorzata Hudyma i Józef Ratajski – wspólnicy spó ł ki cywilnej pod nazw ą „RAJBM-IKARIA” S.C. w Warszawie prowadz ą dzia ł alno ść gospodarcz ą m.in. w zakresie organizowania imprez turystycznych. Przedsi ę biorcy ci s ą organizatorami turystyki 3 w rozumieniu art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o us ł ugach turystycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 223, poz. 2268 ze zm.). Przy zawieraniu z konsumentami umów o us ł ugi turystyczne polegaj ą cych na organizacji imprez turystycznych Rajbm-Ikaria pos ł uguje si ę wzorcem umownym w rozumieniu art. 384 Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) zatytu ł owanym „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez RAJBM-IKARIA TOURS i IKARIA” (dalej: Warunki uczestnictwa ). Po przeprowadzeniu analizy tego wzorca Prezes Urz ę du ustali ł , i ż w jego tre ś ci znajduj ą si ę postanowienia o tre ś ci zbie ż nej z postanowieniami wpisanych ju ż do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. W § 1 ust. 5 ust. 1 „Warunków uczestnictwa” znajduje si ę zapis o tre ś ci: „Biuro Podró ż y nie ponosi odpowiedzialno ś ci za nienale ż yte lub b łę dne informacje udzielone Uczestnikowi przez Agenta Turystycznego, sprzedaj ą cego imprezy na rzecz Organizatora”. Pod pozycj ą 594 w rejestrze postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone wpisane jest natomiast postanowienie o tre ś ci: „Biuro wy łą cza ca ł kowicie odpowiedzialno ść za wady imprez obj ę tych ofert ą o ile by ł y b łę dnie lub niedok ł adnie zaprezentowane przez przedstawicieli dzia ł aj ą cych na rzecz Biura (agentów)”, uznane przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie - S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej tak ż e SOKiK) za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem z dnia 17 pa ź dziernika 2005 r. (Sygn. akt XVII Amc 78/04). W § 2 ust. 2 „Warunków uczestnictwa” znajduje si ę zapis o tre ś ci: „Zmiana ceny imprezy na skutek okoliczno ś ci wymienionych w pkt. 1 nie mo ż e przekroczy ć 10% warto ś ci pocz ą tkowej i nie mo ż e nast ą pi ć pó ź niej ni ż na 20 dni przed rozpocz ę ciem imprezy. Zmiana ta nie powoduje mo ż liwo ś ci odst ą pienia Uczestnika od umowy bez ponoszenia kosztów”. W rejestrze klauzul abuzywnych pod numerem 1048 widnieje klauzula o tre ś ci: „Wzrost cen do 10% uzasadniony przyczynami wymienionymi w pkt. 5.1 nie stanowi zmiany istotnych warunków umowy i nie daje podstawy klientowi do odst ą pienia od umowy” , uznana za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 8 stycznia 2007 r. (Sygn. Akt XVII Amc 22/06). Pod pozycj ą 1045 w rejestrze zamieszczone zosta ł o natomiast postanowienie w brzmieniu: „Wzrost cen powy ż ej 10% upowa ż nia klienta do anulacji imprezy i uzyskania zwrotu ca ł o ś ci kwoty wp ł acanej do biura” (wyrok SOKiK z dnia 4 stycznia 2007 r., sygn. akt XVII Amc 8/06). W § 2 ust. 6 „Warunków uczestnictwa” Rajbm-Ikaria zamie ś ci ł a postanowienie w brzmieniu: „Biuro Podró ż y nie ponosi odpowiedzialno ś ci za zaistnia ł e niedogodno ś ci w trakcie realizacji imprezy wynik ł e z przyczyn od niego niezale ż nych, np. (...) awarie ś rodków transportu”. Postanowienie o analogicznej tre ś ci – „Przyczyn ą reklamacji nie mog ą by ć okoliczno ś ci, za które organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci – awarie techniczne ś rodków transportu (...)” – znajduje si ę w rejestrze postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 1057. Zosta ł o ono uznane za abuzywne orzeczeniem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14 grudnia 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 152/05). W § 2 ust. 7 wzorca umowy wykorzystywanego przez Rajbm-Ikaria znajduje si ę postanowienie, zgodnie z którym „Biuro Podró ż y nie zwraca warto ś ci ś wiadcze ń niewykorzystanych przez klienta z przyczyn le żą cych po stronie Uczestnika”. W rejestrze klauzul abuzywnych pod numerem 1086 wpisana zosta ł a klauzula o tre ś ci „Niewykorzystanie któregokolwiek ze ś wiadcze ń przez uczestnika nie upowa ż nia do 4 żą dania zwrotu zap ł aconej kwoty” – uznana za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem SOKiK z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt XVII Amc 160/05. Pod numerem 358 w rejestrze widnieje natomiast postanowienie umowne w brzmieniu: „Niewykorzystanie któregokolwiek ze ś wiadczenia zawartego w umowie z woli klienta nie upowa ż nia do zwrotu zap ł aconej kwoty” – uznane za abuzywne wyrokiem SOKiK z dnia 10 listopada 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 80/03). W § 4 ust. 7 „Warunków uczestnictwa” Rajbm-Ikaria zamie ś ci ł a postanowienie, zgodnie z którym „Biuro ponosi odpowiedzialno ść za nieprawid ł owe wykonanie us ł ugi do wysoko ś ci ceny za w/w us ł ug ę ”. Pod numerem 556, na mocy wyrok SOKiK z dnia 22 wrze ś nia 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 61/04) zosta ł o wpisane do rejestru postanowienie o tre ś ci: „Wysoko ść odszkodowania nie mo ż e przekracza ć ceny, jak ą Uczestnik zap ł aci ł za ś wiadczenie w chwili podpisania umowy”. Pod pozycja 305 w rejestrze znajduje si ę natomiast klauzula w brzmieniu: „Odpowiedzialno ść Mazur-Pol za szkody poniesione przez uczestnika na skutek niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy ograniczona jest do wysoko ś ci ceny imprezy” , uznane za abuzywny wyrokiem SOKiK z dnia 24 listopada 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 119/03). W § 5 ust. 2 „Warunków uczestnictwa” znajduje si ę postanowienie o tre ś ci: „Wszystkie spory wynik ł e z podpisania umowy podlegaj ą kompetencjom S ą du w ł a ś ciwego dla Biura Podró ż y”. W rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone znajduje si ę szereg klauzul wskazuj ą cych, i ż jedynym s ą dem w ł a ś ciwym do rozstrzygni ę cia spraw spornych, które mog ą wynikn ąć z łą cz ą cego strony stosunku prawnego, jest s ą d miejscowo w ł a ś ciwy dla siedziby przedsi ę biorcy. Przyk ł adowo pod numerem 664 w rejestrze wpisane zosta ł o postanowienie o tre ś ci „Wszelkie spory wynik ł e na tle niniejszej umowy b ę d ą rozpatrywane przez S ą d miejscowo w ł a ś ciwy dla siedziby Biura Podró ż y Wygoda Travel”. Postanowienie to SOKiK uzna ł za niedozwolone orzeczeniem z dnia 16 listopada 2005 r., sygn. akt XVII Amc 91/04. W zwi ą zku z wszcz ę ciem przedmiotowego post ę powania Przedsi ę biorcy opracowali nowy wzorzec umowny okre ś laj ą cy wzajemne prawa i obowi ą zki stron umowy o us ł ugi turystyczne, który zosta ł zatytu ł owany: „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Rajbm-Ikaria Tours Ma ł gorzata Hudyma Józef Ratajski”. Wzorzec ten zosta ł wprowadzony przez Rajbm-Ikari ę do obrotu z dniem 15 listopada 2007 r. Wed ł ug o ś wiadczenia Przedsi ę biorców w dacie tej nie obowi ą zywa ł a ju ż ż adna umowa zawarta wed ł ug wzorca umownego zakwestionowanego przez Prezesa Urz ę du. Przeprowadzona przez Delegatur ę UOKiK w Warszawie analiza nowoopracowanego przez Przedsi ę biorców wzorca umowy wykaza ł a, i ż nie zawiera on ju ż w swojej tre ś ci postanowie ń wskazanych w sentencji niniejszej decyzji. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, „zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów”, przez które stosownie do definicji zawartej w art. 24 ust. 2 rozumie si ę „ godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy” . Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem dzia ł aniach przedsi ę biorców. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Dzia ł ania te mog ą okaza ć si ę bezprawne 5 w razie ustalenia, ż e dosz ł o do naruszenia przepisów innych ustaw, ale tak ż e zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy ustalenie, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. (por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Komentarz , pod redakcj ą prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s. 117-118). Przepisy reguluj ą ce post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w wi ę kszo ś ci maj ą charakter procesowy. Materialnoprawne przes ł anki, istotne z punktu widzenia wydania decyzji, znajduj ą si ę w innych ni ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów aktach prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego. Prezes Urz ę du oceniaj ą c zachowanie Przedsi ę biorcy pod k ą tem ewentualnego naruszenia przepisów zakazuj ą cych stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, musi zatem co do zasady stosowa ć inne akty prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego i na ich podstawie stwierdzi ć , czy dzia ł anie przedsi ę biorcy by ł o bezprawne. Jak wy ż ej wspomniano, art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jako godz ą ce w nie bezprawne zachowanie przedsi ę biorcy. Jednocze ś nie artyku ł ten zawiera przyk ł adowe wyliczenie zachowa ń przedsi ę biorców uwa ż anych za naruszaj ą ce zbiorowe interesów konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umie ś ci ł stosowanie postanowie ń wzorów umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (pkt 1), naruszenie przez przedsi ę biorc ę obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji (pkt 2), nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek, mianowicie zaistnie ć musi - po pierwsze - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, które - po drugie - narusza zbiorowe interesy konsumentów. Jak wskazano powy ż ej, bezprawno ść dzia ł a ń przedsi ę biorcy co do zasady wynika z naruszenia innych przepisów powszechnie obowi ą zuj ą cych, niemniej nale ż y wskaza ć , i ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku identyfikuje wprost okre ś lone dzia ł anie jako bezprawne, a mianowicie dzia ł anie przedsi ę biorcy polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Jak wskaza ł S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), w oparciu o art. 23a ust. 2 (obecnie: art. 24 ust. 2) mo ż na sformu ł owa ć samoistn ą przes ł ank ę bezprawno ś ci, je ż eli ustali si ę , ż e przedsi ę biorca stosowa ł postanowienia wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. A zatem wykazanie, ż e przedsi ę biorca wprowadzi ł do obrotu wzorzec umowny zawieraj ą cy postanowienia o tre ś ci ju ż wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczaj ą c ą przes ł ank ę do uznania bezprawno ś ci dzia ł ania tego przedsi ę biorcy. Nale ż y bowiem podnie ść , i ż stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, jest prawnie zakazane. Prawomocny wyrok tego S ą du, wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, wskazuj ą cy tre ść postanowie ń wzorca umowy uznanych za niedozwolone i zakazuj ą cy ich wykorzystywania, ma od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru klauzul abuzywnych skutek wobec osób trzecich (art. 479 43 k.p.c.). Przepis tego artyku ł u rozszerza zatem prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca 6 umowy za niedozwolone na osoby trzecie. „Artyku ł ten dotyczy rozszerzonej prawomocno ś ci materialnoprawnej w znaczeniu podmiotowym. Chodzi o grup ę przypadków takiej prawomocno ś ci, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powag ę rzeczy os ą dzonej dla wszystkich i przeciwko wszystkim. Przepis bowiem wyra ź nie stanowi, i ż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, wywo ł uje wi ę c skutek erga omnes” (H. Ciep ł a w: „Kodeks post ę powania cywilnego. Komentarz.” T. II, wydanie 3, s. 249). Przepis art. 479 43 k.p.c. stanowi ą c, i ż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w ż aden sposób kategorii tych podmiotów. Lege non distiguente, wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsi ę biorcy, który klauzul ę wprowadzi ł do swoich wzorców umów, jak i do ka ż dego innego przedsi ę biorcy, stosuj ą cego w ł asne warunki umów. Nale ż y zatem przyj ąć , ż e wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów od chwili wpisania klauzuli do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK wywiera skutek wzgl ę dem wszystkich uczestników obrotu, co oznacza, ż e ż aden z podmiotów uczestnicz ą cych w obrocie prawnym nie mo ż e pos ł ugiwa ć si ę przedmiotowym postanowieniem. W uchwale z dnia 13 lipca 2006 r., sygn akt. III SZP 3/06 S ą d Najwy ż szy jednoznacznie wskaza ł , i ż „stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów”. Tym samym SN przes ą dzi ł , i ż stosowanie klauzuli to ż samej z klauzul ą wpisan ą do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, przez innego przedsi ę biorc ę , który nie by ł stron ą lub uczestnikiem post ę powania zako ń czonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru, stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Nale ż y przy tym podkre ś li ć , i ż dla uznania, i ż klauzula wpisana do rejestru i klauzula z ni ą porównywana s ą to ż same w tre ś ci, nie jest konieczna dok ł adna literalna identyczno ść tych postanowie ń . Rozbie ż no ść u ż ytych wyra ż e ń , zmiana szyku zdania, czy zastosowanie synonimów nie eliminuje bowiem abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia. By zaistnia ł a mo ż liwo ść uznania dwóch postanowie ń za to ż same wystarczy, by hipoteza zapisu kwestionowanego w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów mie ś ci ł a si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru. „Nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywalnych klauzul. G ł ównym czynnikiem przes ą dzaj ą cym powinien by ć , zdaniem S ą du, zamiar, cel jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowana klauzula. Je ś li jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwolon ą , mo ż na uzna ć , i ż obie s ą to ż same” (wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 maja 2005 r. sygn. akt XVII Ama 46/04). Rajbm-Ikaria w wykorzystywanym w obrocie z konsumentami wzorcu umownym zatytu ł owanym „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Rajbm-Ikaria Tours i Ikaria” stosowa ł a w § 1 ust. 5 postanowienie o tre ś ci: „Biuro Podró ż y nie ponosi odpowiedzialno ś ci za nienale ż yte lub b łę dne informacje udzielone Uczestnikowi przez Agenta Turystycznego, sprzedaj ą cego imprezy na rzecz Organizatora”. Zdaniem Prezesa UOKiK, postanowienie to jest to ż same m.in. z wpisan ą pod numerem 594 klauzul ą w brzmieniu: „Biuro wy łą cza ca ł kowicie odpowiedzialno ść za wady imprez obj ę tych ofert ą , o ile by ł y b łę dnie lub niedok ł adnie zaprezentowane przez przedstawicieli dzia ł aj ą cych na rzecz Biura (agentów)”. Z analizy rejestru klauzul abuzywnych wynika, ż e zosta ł o do niego wpisanych kilkana ś cie klauzul wy łą czaj ą cych odpowiedzialno ść organizatora turystyki za informacje przekazywane przez agentów organizatora czy innych podmiotów dzia ł aj ą cych w jego imieniu lub na jego rzecz (por. m.in. postanowienia wpisane pod nr 308, 525, 553, 610, 656, 1011). W wyroku z dnia 10 listopada 2004 r., sygn. akt XVII Amc 81/03 uznaj ą cym za 7 niedozwolone postanowienie o tre ś ci „Organizator wy łą cza ca ł kowicie odpowiedzialno ść za wady imprez obj ę tych ofert ą Organizatora, o ile oferta zosta ł a odmiennie zaprezentowana przez osoby dzia ł aj ą ce w imieniu Organizatora” (poz. 1011 w rejestrze), SOKiK wskaza ł , ż e postanowienie takie stanowi klauzul ę umown ą okre ś lon ą w art. 385 3 pkt 2 k.c., gdy ż wy łą cza odpowiedzialno ść organizatora za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy przez osoby dzia ł aj ą ce w jego imieniu. Jak podkre ś li ł S ą d, d ł u ż nik zgodnie z art. 474 k.c. odpowiada za dzia ł anie osób trzecich, którym powierza wykonanie zobowi ą zania jak za dzia ł anie w ł asne. Organizator turystyki mo ż e zatem zwolni ć si ę z tej odpowiedzialno ś ci tylko wtedy, gdy wyka ż e zaistnienie przes ł anek egzoneracyjnych z art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych. Wy łą czenie odpowiedzialno ś ci za zachowania osób dzia ł aj ą cych w imieniu organizatora nie mie ś ci si ę w wymienionym w art. 11a ww. ustawy katalogu przes ł anek zwalniaj ą cych organizatora z odpowiedzialno ś ci wzgl ę dem klienta, jest zatem niedozwolone. W ocenie Prezesa Urz ę du, to ż samo ść porównywalnych klauzul tj. klauzuli stosowanej przez Przedsi ę biorców i klauzul wpisanych do rejestru jest oczywista. Wszystkie one wy łą czaj ą bowiem odpowiedzialno ść organizatora turystyki za dzia ł ania osób wyst ę puj ą cych w stosunku do klienta jako osoby dzia ł aj ą ce w imieniu lub na rzecz organizatora. Klauzule te zmierzaj ą do wywo ł ania jednakowych skutków prawnych w sferze interesów konsumentów. polegaj ą cych na pozbawieniu ich mo ż liwo ś ci dochodzenia roszcze ń odszkodowawczych od organizatora z tytu ł u udzielenia im b łę dnych lub nienale ż ytych informacji o nabywanych us ł ugach. Tym samym uzna ć nale ż y, ż e postanowienie stosowane przez Rajbm-Ikaria jest to ż same z tre ś ci ą postanowienia wpisanego do rejestru klauzul abuzywnych pod numerem 594 i jako takie zakazane. W § 2 ust. 2 „Warunków uczestnictwa” stosowanych przez Rajbm-Ikari ę zawarty zosta ł zapis: „Zmiana ceny imprezy na skutek okoliczno ś ci wymienionych w pkt. 1 nie mo ż e przekroczy ć 10% warto ś ci pocz ą tkowej i nie mo ż e nast ą pi ć pó ź niej ni ż na 20 dni przed rozpocz ę ciem imprezy. Zmiana ta nie powoduje mo ż liwo ś ci odst ą pienia Uczestnika od umowy bez ponoszenia kosztów”. Prezes Urz ę du oceni ł , ż e postanowienie to jest to ż same z nast ę puj ą cymi klauzulami umownymi wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone: - „Wzrost cen do 10% uzasadniony przyczynami wymienionymi w pkt. 5.1 nie stanowi zmiany istotnych warunków umowy i nie daje podstawy klientowi do odst ą pienia od umowy”, uznan ą za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 8 stycznia 2007 r. (sygn. akt XVII Amc 22/06) i wpisan ą do rejestru pod pozycj ą 1048, - „ Wzrost cen powy ż ej 10% upowa ż nia klienta do anulacji imprezy i uzyskania zwrotu ca ł o ś ci kwoty wp ł acanej do biura” uznan ą za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 4 stycznia 2007 r., (sygn. akt XVII Amc 8/06) i wpisan ą do rejestru pod pozycj ą 1045. W uzasadnieniu powo ł anego powy ż ej wyroku z dnia 8 stycznia 2007 r. SOKiK jednoznacznie wskaza ł , ż e ka ż de podwy ż szenie ceny imprezy stanowi zmian ę istotnych warunków umowy, co uzasadnia zastosowanie art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych, zgodnie z którym ka ż da zmiana istotnych warunków umowy dokonana przez organizatora rodzi po stronie konsumenta prawo do odst ą pienia od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń , bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej. Postanowienie, które kszta ł tuje prawa konsumenta w tej sytuacji w sposób mniej korzystny ni ż przepisy ustawy stanowi niedozwolona klauzul ę umown ą w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. Ponadto zdaniem S ą du, klauzula taka odzwierciedla niedozwolone postanowienie umowne z art. 385 3 pkt 20 k.c., gdy ż przewiduj ą c mo ż liwo ść podwy ż szenia ceny us ł ugi, nie przyznaje jednocze ś nie konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. 8 Z tre ś ci klauzuli stosowanej przez Rajbm-Ikaria wynika, i ż zmiana ceny imprezy w granicach 10% jej warto ś ci pocz ą tkowej, która nast ę puje nie pó ź niej ni ż 20 dni przed rozpocz ę ciem imprezy, nie uprawnia klienta do odst ą pienia od umowy bez konieczno ś ci ponoszenia z tego tytu ł u dodatkowych kosztów. Równie ż zacytowane klauzule wpisane do rejestru wy łą czaj ą w takiej sytuacji mo ż liwo ść odst ą pienia klienta od umowy. Skutki wynikaj ą ce z tre ś ci porównywanych klauzul s ą zatem identyczne, co pozwala uzna ć , ż e mamy do czynienia z takimi samymi postanowieniami umownymi. W § 2 ust. 6 „Warunków uczestnictwa” Rajbm-Ikaria zamie ś ci ł a postanowienie w brzmieniu: „Biuro Podró ż y nie ponosi odpowiedzialno ś ci za zaistnia ł e niedogodno ś ci w trakcie realizacji imprezy wynik ł e z przyczyn od niego niezale ż nych, np. (...) awarie ś rodków transportu” . Postanowienie to – zdaniem Prezesa Urz ę du – jest to ż same z klauzul ą o tre ś ci „Przyczyn ą reklamacji nie mog ą by ć okoliczno ś ci, za które organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci – awarie techniczne ś rodków transportu (...)” , które znajduje si ę w rejestrze postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 1057. Zosta ł o ono uznane za abuzywne orzeczeniem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14 grudnia 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 152/05). W uzasadnieniu tego orzeczenia SOKiK wskaza ł , ż e postanowienie to stanowi niedozwolon ą klauzul ę umown ą okre ś lon ą w art. 385 3 pkt 2 k.c., zgodnie z tre ś ci ą którego niedozwolonymi postanowieniami umownymi s ą te, które wy łą czaj ą lub istotnie ograniczaj ą odpowiedzialno ść wzgl ę dem konsumenta za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania. SOKiK podkre ś li ł , ż e zgodnie z tre ś ci ą art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych nie jest dopuszczalne wy łą czenie odpowiedzialno ś ci za skutki spowodowane awari ą techniczn ą ś rodków transportu, je ż eli awaria taka wynika z przyczyn innych ni ż wskazane w powo ł anym artykule. Zwróci ł ponadto uwag ę , ż e organizator turystyki, który powierza wykonanie okre ś lonego ś wiadczenia osobie trzeciej, odpowiada za dzia ł ania lub zaniechania tej osoby jak za dzia ł ania lub zaniechania w ł asne. Jako, ż e obie klauzule – stosowana przez Przedsi ę biorców, jak i wpisana do rejestru – wy łą czaj ą odpowiedzialno ść organizatora za nienale ż yte wykonanie umowy spowodowane awari ą ś rodka transportu, uzna ć nale ż y, ż e s ą ze sob ą to ż same. Przejawem stosowania postanowienia umownego wpisanego do rejestru klauzul abuzywnych – zdaniem Prezesa UOKiK – jest tak ż e zamieszczenie przez Rajbm-Ikaria w § 2 ust. 7 „Warunków uczestnictwa” postanowienia, zgodnie z którym „Biuro Podró ż y nie zwraca warto ś ci ś wiadcze ń niewykorzystanych przez klienta z przyczyn le żą cych po stronie Uczestnika”. W sprawie analogicznych postanowie ń umownych wypowiada ł si ę ju ż S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W wyroku z dnia 29 stycznia 2007 r. (sygn. akt XVII Amc 160/05) SOKiK uzna ł za abuzywne postanowienie w brzmieniu: „Niewykorzystanie któregokolwiek ze ś wiadcze ń przez uczestnika nie upowa ż nia do żą dania zwrotu zap ł aconej kwoty”, natomiast w wyroku z dnia 10 listopada 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 80/03) S ą d ten stwierdzi ł , i ż niedozwolone jest postanowienie umowne w brzmieniu: „Niewykorzystanie któregokolwiek ze ś wiadczenia zawartego w umowie z woli klienta nie upowa ż nia do zwrotu zap ł aconej kwoty”. Pierwsza ze wskazanych klauzul zosta ł wpisana do rejestru pod pozycj ą 1086, druga pod pozycj ą 358. Klauzule te zosta ł y przez SOKiK uznane za niedozwolone postanowienia umowne, o jakich mowa w art. 385 3 pkt 12 k.c., z tego wzgl ę du, ż e pozbawiaj ą konsumenta zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń w przypadku ich niewykorzystania przez konsumenta. W wyroku z dnia 10 listopada 2004 r. SOKiK wskaza ł , ż e zapis taki ra żą co narusza interes konsumenta, gdy ż w przypadku, gdy niewykorzystane przez klienta ś wiadczenie zostanie sprzedane przez biuro 9 innemu klientowi, to nie powstanie strata biura podró ż y. S ą d podniós ł ponadto, ż e charakter abuzywny takiego postanowienia wynika równie ż z faktu, ż e nie ró ż nicuje ono przyczyn le żą cych po stronie klienta, które spowodowa ł y niewykorzystanie przez niego ś wiadczenia obj ę tego umow ą . Postanowienie stosowane przez Przedsi ę biorców, podobnie jak klauzule wpisane do rejestru, wy łą cza obowi ą zek zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń niewykorzystanych przez klienta, przy czym, analogicznie jak w przypadku klauzul z rejestru, nie rozró ż nia ono skutków niewykorzystania ś wiadcze ń w zale ż no ś ci od le żą cych po stronie konsumenta przyczyn powoduj ą cych ich niewykorzystanie (w ł asna wola, wina, przyczyny niezale ż ne od konsumenta). Z tych powodów, uzna ć nale ż y, ż e mamy do czynienia z tymi samymi postanowieniami umownymi. W ocenie Prezesa UOKiK, stosowane przez Rajbm-Ikaria w § 4 ust. 7 „Warunków uczestnictwa” postanowienie o tre ś ci „Biuro ponosi odpowiedzialno ść za nieprawid ł owe wykonanie us ł ugi do wysoko ś ci ceny za w/w us ł ug ę ” jest to ż same z postanowieniem wpisanym do rejestru pod numerem 556 w brzmieniu: „Wysoko ść odszkodowania nie mo ż e przekracza ć ceny, jak ą Uczestnik zap ł aci ł za ś wiadczenie w chwili podpisania umowy” (wyrok SOKiK z dnia 22 wrze ś nia 2005 r., sygn. akt XVII Amc 61/04), jak równie ż z postanowieniem wpisanym do rejestru pod numerem 305 w brzmieniu: „Odpowiedzialno ść Mazur-Pol za szkody poniesione przez uczestnika na skutek niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy ograniczona jest do wysoko ś ci ceny imprezy” (wyrok SOKiK z dnia 24 listopada 2004 r., sygn. akt XVII Amc 119/03). O to ż samo ś ci porównywanych klauzul ś wiadczy to, ż e ograniczaj ą one zakres odpowiedzialno ś ci kontraktowej organizatora turystyki za nienale ż yte wykonywane us ł ugi w jednakowy sposób, a mianowicie poprzez wskazanie kwotowego limitu ewentualnego odszkodowania nale ż nego klientowi. Jak wskaza ł SOKiK w przywo ł anym powy ż ej wyroku z dnia 24 listopada 2004 r., postanowienie takie wprost ogranicza wysoko ść odszkodowania za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy, co stanowi ograniczenie odpowiedzialno ś ci i narusza art. 385 1 § 1 k.c. i art. 385 3 pkt 2 k.c. Niedozwolony charakter takiego ograniczenia odpowiedzialno ś ci organizatora turystyki wynika w szczególno ś ci z naruszenia art. 11b ust. 3 ustawy o us ł ugach turystycznych, który stanowi, ż e odpowiedzialno ść za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie us ł ug w czasie imprezy turystycznej organizatorzy mog ą ograniczy ć w umowach z klientami do dwukrotno ś ci ceny imprezy turystycznej wzgl ę dem klienta. Tym samym, ograniczenie tej odpowiedzialno ś ci jedynie do ceny imprezy czy te ż do ceny poszczególnych us ł ug wymienionych w umowie kszta ł tuje prawa i obowi ą zki klienta w sposób zdecydowanie mniej korzystny ani ż eli przewiduje to ustawa. Ponadto, przepis art. 11b ust. 4 ww. ustawy statuuje, i ż ograniczenie to nie mo ż e dotyczy ć szkód na osobie. Brak wzmianki w tym zakresie w tre ś ci postanowienia stosowanego przez Przedsi ę biorc ę wskazuje, i ż zastrzegane przez niego ograniczenie odpowiedzialno ś ci ma zastosowanie zarówno do szkód na mieniu, jak i do szkód na osobie. Porównywane postanowienia wprowadzaj ą analogiczne ograniczenie zakresu odpowiedzialno ś ci organizatora turystyki za nienale ż yte wykonanie us ł ug. Z uwagi na identyczne konsekwencje wynikaj ą ce dla klientów z tre ś ci klauzuli wpisanej do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone i klauzuli stosowanej przez Przedsi ę biorc ę nie budzi w ą tpliwo ś ci, ż e strona niniejszego post ę powania w istocie pos ł uguje si ę klauzul ą , która zosta ł a ju ż wpisana do rejestru klauzul abuzywnych. Analogiczna sytuacja zachodzi w przypadku postanowienia stosowanego przez Rajbm-Ikari ę w § 5 ust. 2 „Warunków uczestnictwa” o tre ś ci: „Wszystkie spory wynik ł e z podpisania umowy podlegaj ą kompetencjom S ą du w ł a ś ciwego dla Biura Podró ż y”. 10 W rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone znajduje si ę szereg klauzul wskazuj ą cych, i ż jedynym s ą dem w ł a ś ciwym do rozstrzygni ę cia spraw spornych, które mog ą wynikn ąć z łą cz ą cego strony stosunku prawnego, jest s ą d miejscowo w ł a ś ciwy dla siedziby przedsi ę biorcy. Analiza postanowie ń wpisanych do rejestru wskazuje, i ż klauzule prorogacyjne s ą stosowane przez przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych w ró ż nych bran ż ach gospodarczych 1 . Pod numerem 664 w rejestrze wpisane zosta ł o postanowienie o tre ś ci „Wszelkie spory wynik ł e na tle niniejszej umowy b ę d ą rozpatrywane przez S ą d miejscowo w ł a ś ciwy dla siedziby Biura Podró ż y Wygoda Travel”. Postanowienie to SOKiK uzna ł za niedozwolone orzeczeniem z dnia 16 listopada 2005 r., sygn. akt XVII Amc 91/04. Prezes Urz ę du uzna ł , i ż postanowienie § 5 ust. 2 „Warunków uczestnictwa” stosowane przez Rajbm-Ikari ę jest to ż same z ww. postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul abuzywnych pod numerem 664. W zwi ą zku z tym, ż e obie analizowane klauzule wskazuj ą jako s ą d w ł a ś ciwy do rozstrzygania kwestii spornych pomi ę dzy stronami umowy s ą d miejscowo w ł a ś ciwy dla siedziby przedsi ę biorcy, nale ż y uzna ć , i ż wywo ł uj ą one dla konsumenta identyczne konsekwencje prawne. Na skutek narzucenia konsumentowi s ą du, który ma by ć w ł a ś ciwy do rozstrzygania kwestii spornych mi ę dzy stronami umowy, konsument ma znacznie utrudnion ą drog ę s ą dow ą . Zapis taki niejednokrotnie zmusza go do prowadzenia sporu s ą dowego w odleg ł ej od jego miejsca zamieszkania miejscowo ś ci (np. w sytuacji, gdy miejsce zamieszkania klienta pozywaj ą cego Przedsi ę biorców znajduje si ę w znacznej odleg ł o ś ci od miejscowo ś ci, b ę d ą cej siedzib ą Przedsi ę biorcy). Takie postanowienie stanowi klauzul ę abuzywn ą okre ś lon ą w art. 385 3 pkt 23 k.c., gdy ż narzuca rozpoznanie sprawy przez s ą d, który wedle ustawy nie jest miejscowo w ł a ś ciwy. Uznanie, i ż postanowienia umowne stosowane w obrocie konsumenckim przez Przedsi ę biorc ę s ą to ż same z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone przes ą dza o bezprawno ś ci tego dzia ł ania. Jak wskazano bowiem powy ż ej, art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów formu ł uje samoistn ą przes ł ank ę bezprawno ś ci dzia ł a ń polegaj ą cych na stosowaniu przez przedsi ę biorc ę postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Dla stwierdzenia przez Prezesa Urz ę du stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyki, okre ś lonej w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest tak ż e wykazanie, ż e w wyniku jej stosowania przez przedsi ę biorc ę naruszony zosta ł zbiorowy interes konsumentów. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotycz ą cy ogó ł u, a naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku – konsumentów. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne jest, by dzia ł anie przedsi ę biorcy zosta ł o skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da si ę z góry oznaczy ć indywidualnie. Wobec tego dzia ł anie to jest w stanie wywo ł a ć niekorzystne nast ę pstwa w odniesieniu do ka ż dego z konsumentów (a nie jedynie wobec okre ś lonego konsumenta) i zagra ż a ono, przynajmniej potencjalnie, interesom ka ż dego z cz ł onków zbiorowo ś ci konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie sposób zindywidualizowa ć . Oczywistym jest bowiem, i ż dzia ł anie Przedsi ę biorców jest skierowane do nieoznaczonego kr ę gu odbiorców – dotyczy wszystkich potencjalnych konsumentów zawieraj ą cych z nim umowy o us ł ugi turystyczne. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż y 1 Por. m.in. wpisy do rejestru pod numerem 76, 77, 92, 210, 238, 310, 11 stwierdzi ć , i ż kwestionowane przez Prezesa Urz ę du dzia ł anie Przedsi ę biorcy narusza zbiorowy interes konsumentów. Wykazanie, i ż dzia ł anie Rajbm-Ikaria ma charakter bezprawny i narusza zbiorowy interes konsumentów, przes ą dza, i ż dzia ł anie to ma charakter praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku prowadzonego post ę powania administracyjnego Przedsi ę biorcy zaprzestali stosowania zakwestionowanych postanowie ń umownych. Nowy wzorzec umowny zatytu ł owany „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Rajbm-Ikaria Tours Ma ł gorzata Hudyma Józef Ratajski”, nie zawieraj ą cy postanowie ń wskazanych w pkt I sentencji niniejszej decyzji, zosta ł wprowadzony do obrotu z dniem 15 listopada 2007 r. Jednocze ś nie – jak o ś wiadczyli Przedsi ę biorcy – do dnia 15 listopada 2007 r. wszystkie imprezy turystyczne, przy zamawianiu których zosta ł wykorzystany wzorzec umowny zakwestionowany przez Prezesa Urz ę du, zosta ł y ju ż zrealizowane. Wobec wycofania z obrotu kwestionowanych Warunków uczestnictwa i wprowadzenia przez Przedsi ę biorców nowego wzorca umownego okre ś laj ą cego warunki uczestnictwa klienta w imprezach turystycznych organizowanych przez Przedsi ę biorców, zdaniem Prezesa Urz ę du, uzasadnione jest uznanie, i ż kwestionowana w przedmiotowej decyzji praktyka zosta ł a zaniechana. W zwi ą zku z tym uzasadnione jest zako ń czenie prowadzonego post ę powania rozstrzygni ę ciem wydanym na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis art. 27 ust. 2 ww. ustawy stanowi, i ż w przypadku, gdy przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 24, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdza zaniechanie jej stosowania. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, Prezes Urz ę du uzna ł , i ż stosowanie przez Rajbm-Ikaria praktyki naruszaj ą cej zbiorowy interes konsumentów zosta ł o zaniechane z dniem wprowadzenia do obrotu nowych wzorów umów tj. w dniu 15 listopada 2007 r. Przepis art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje mo ż liwo ść na ł o ż enia przez Prezesa Urz ę du na przedsi ę biorc ę stosuj ą cego praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów kary pieni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego przez tego przedsi ę biorc ę w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kara nak ł adana przez Prezesa Urz ę du na przedsi ę biorc ę , który dopu ś ci ł si ę naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów ma charakter fakultatywny. Przywo ł any przepis ustawy okre ś la górn ą granic ę wysoko ś ci kary dla przedsi ę biorcy, wyznaczaj ą c j ą na 10% przychodu osi ą gni ę tego przez tego przedsi ę biorc ę w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Podmiotem, na który mog ą by ć nak ł adane kary pieni ęż ne okre ś lone w art. 106 ustawy mo ż e by ć jedynie przedsi ę biorca. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekro ć w ustawie mowa jest o ,”przedsi ę biorcy”, rozumie si ę przez to m.in. przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.). Ustawa o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, za przedsi ę biorców uznaje wspólników spó ł ki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich dzia ł alno ś ci gospodarczej (art. 4 ust. 2 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej). Jak zatem wynika z powo ł anych przepisów, adresatem decyzji Prezesa Urz ę du o na ł o ż eniu kary pieni ęż nej mog ą by ć przedsi ę biorcy, b ę d ą cy wspólnikami spó ł ki cywilnej 12 w zakresie prowadzonej przez nich dzia ł alno ś ci gospodarczej, w przedmiotowej sprawie - Ma ł gorzata Hudyma i Józef Ratajski - prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą w Warszawie w formie spó ł ki cywilnej pod nazw ą „RAJBM-IKARIA” S.C. St ą d te ż kara pieni ęż na nak ł adana jest odr ę bnie na ka ż dego z wspólników ww. Spó ł ki. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, w tym kar okre ś lonych w art. 106 tej ustawy, nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Analizuj ą c zasadno ść na ł o ż enia na Ma ł gorzat ę Hudym ę i Józefa Ratajskiego kar pieni ęż nych, o których mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy, jak równie ż ustalaj ą c ich wysoko ść Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę : po pierwsze, charakter i okoliczno ś ci naruszenia, jakiego dopu ś cili si ę wspólnicy oraz jego skutki dla konsumentów, po drugie za ś cele, jakie winny zosta ć osi ą gni ę te na skutek wydania przedmiotowej decyzji. Praktyka stosowana przez Rajbm-Ikari ę polega ł a na wykorzystywaniu przy zawieraniu z konsumentami umów o us ł ugi turystyczne wzorców umownych zawieraj ą cych postanowienia o tre ś ci to ż samej z postanowieniami uznanymi przez SOKiK za niedozwolone i wpisanymi do rejestru klauzul abuzywnych. Wymaga podkre ś lenia, ż e sankcja w postaci na ł o ż enia kary mo ż e by ć na przedsi ę biorc ę na ł o ż ona bez wzgl ę du na to, czy dopu ś ci ł si ę on naruszenia celowo, czy te ż nieumy ś lnie. Pami ę ta ć jednak nale ż y, ż e na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego zawsze spoczywa obowi ą zek dochowania nale ż ytej staranno ś ci przy ocenie zgodno ś ci ich dzia ł a ń z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa. Przedsi ę biorca winien zatem zdawa ć sobie spraw ę z konieczno ś ci konstruowania wzorców umownych z uwzgl ę dnieniem przepisów art. 385 1 i nast. k.c., jak równie ż z potrzeby dostosowywania wykorzystywanych przez siebie wzorców umownych do tre ś ci wpisów zamieszczanych w rejestrze. Zauwa ż y ć przy tym nale ż y, ż e rejestr postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone jest jawny, powszechnie dost ę pny, publikowany na stronie www.uokik.gov.pl . Abuzywno ść postanowie ń wpisanych do tego rejestru jest jednoznaczna, a zakaz stosowania w obrocie postanowie ń w nim zamieszczonych nie powinien budzi ć jakichkolwiek w ą tpliwo ś ci. Wymaga równie ż podkre ś lenia, ż e postanowienia wykorzystywane przez Rajbm-Ikari ę , którym Prezes Urz ę du zarzuci ł zbie ż no ść z postanowieniami wpisanymi do rejestru, by ł y sformu ł owane identycznie jak przywo ł ane w niniejszej decyzji postanowienia wpisane do rejestru. Okoliczno ść , ż e Przedsi ę biorcy wykorzystywali w obrocie postanowienia w brzmieniu identycznym z klauzulami wpisanymi do rejestru, pozwala uzna ć , ż e by ł o to dzia ł anie co najmniej nieumy ś lne, co przes ą dza o konieczno ś ci na ł o ż enia sankcji na Przedsi ę biorców. Na decyzj ę o na ł o ż eniu kar pieni ęż nych i na ich wymiar mia ł równie ż wp ł yw d ł ugotrwa ł y okres stosowania wskazanej praktyki. Jak bowiem ustalono w toku post ę powania, wzorzec umowny zawieraj ą cy kwestionowane postanowienia by ł wykorzystywany przez Rajbm-Ikari ę od 1 marca 2005 r. Ustalaj ą c wysoko ść kar pieni ęż nych nak ł adanych na Ma ł gorzat ę Hudym ę i Józefa Ratajskiego Prezes Urz ę du mia ł m.in. na wzgl ę dzie, ż e w ś ród klauzul, których stosowanie uznano niniejsz ą decyzje za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, znajduj ą si ę klauzule, które szczególnie mocno i bezpo ś rednio godz ą w ekonomiczne interesy konsumentów (por. klauzule zawarte w pkt I A, C, D i E sentencji decyzji). Stosowanie tych klauzul uzna ć nale ż y za powa ż ane naruszenia interesów konsumentów, bowiem nara ż aj ą one konsumentów na poniesienie dotkliwej szkody wymiernej ekonomicznie. Niemniej, miarkuj ą c wysoko ść nak ł adanych kar Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę równie ż nast ę puj ą ce okoliczno ś ci ł agodz ą ce: 13 - by ł o to pierwsze naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez Rajbm-Ikari ę ; - Rajbm-Ikaria w toku niniejszego post ę powania zaniecha ł a stosowania zarzucanych jej praktyk. Maj ą c na uwadze powy ż sze, Prezes Urz ę du postanowi ł na ł o ż y ć na przedsi ę biorców, prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „RAJBM-IKARIA” S.C. – Ma ł gorzat ę Hudym ę i Józefa Ratajskiego kary pieni ęż ne w wysoko ś ci po 4 900 z ł (s ł ownie: cztery tysi ą ce dziewi ęć set z ł otych), tj. kary stanowi ą ce po 1,1 % przychodu osi ą gni ę tego w roku poprzedzaj ą cym na ł o ż enie kar. Nak ł adaj ą c niniejsz ą decyzj ą kary pieni ęż ne za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę , ż e maj ą one: po pierwsze– charakter represyjny (nak ł adane s ą za naruszenie ustawowych zakazów), po drugie – prewencyjny (maj ą zapobiega ć podobnym naruszeniom w przysz ł o ś ci i zniech ę ca ć do naruszania prawa), za ś zagro ż enie nimi, czyli potencjalna mo ż liwo ść na ł o ż enia kary przez Prezesa Urz ę du – nadaje im charakter dyscyplinuj ą cy (wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r., III SK 31/04). W ocenie Prezesa Urz ę du, karom nak ł adanym niniejsz ą decyzj ą nale ż y nada ć w szczególno ś ci charakter prewencyjny. Niemniej, z uwagi na fakt, ż e pe ł ni ą one równie ż funkcj ę represyjn ą w stosunku do uczestników post ę powania, jak i z uwagi na to, ż e maj ą one skutkowa ć zapobie ż eniem zaistnienia podobnych sytuacji w przysz ł o ś ci, orzeczone kary powinny stanowi ć dolegliwo ść dla uczestników niniejszego post ę powania. Kary w wysoko ś ci po 4 900 z ł zosta ł y okre ś lone na poziomie adekwatnym do stopnia zawinienia i charakteru stwierdzonej praktyki i - zdaniem Prezesa Urz ę du - powinny one spe ł ni ć swoj ą funkcj ę represyjn ą i prewencyjn ą w stosunku do uczestników post ę powania. W zwi ą zku z powy ż szym, orzeka si ę jak w sentencji. Kary pieni ęż ne nale ż y wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000, w terminie 14 dni od uprawomocnienia si ę decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Warszawie Maria Mrówka 14 Otrzymuje: Pani Ma ł gorzata Hudyma RAJBM-IKARIA TOURS S.C. ul. Koszykowa 53 00-659 Warszawa Pan Józef Ratajski RAJBM-IKARIA TOURS S.C. ul. Koszykowa 53 00-659 Warszawa 15