RWA-26/2009

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-44/08/MG Warszawa, dn. 30 września 2009 r. DECYZJA Nr RWA-26/2009 I. Na podstawie art. 27 ust. 2 w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) w zw. z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) − w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Biurze Podróży i Turystyki „Almatur – Polska” S.A. z siedzibą w Warszawie, uznaje się, że działanie polegające na stosowaniu w Warunkach uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży i Turystyki Almatur oraz Informacjach dodatkowych do oferty turystycznej postanowień o treści: 1. „Koszty ponoszone przez uczestnika w wyniku rezygnacji: a) w terminie powyżej 40 dni od daty rozpoczęcia imprezy potrąca się opłatę manipulacyjną w wysokości 50 zł, b) w terminie 39 – 21 dni przed datą rozpoczęcia imprezy potrąca się 20% ceny imprezy, c) w terminie 20 – 14 dni przez datą rozpoczęcia imprezy potrąca się rzeczywiste koszty poniesione przez organizatora imprezy, nie mnie jednak niż 20% i nie więcej niż 50% ceny imprezy, d) w terminie poniżej 14 dni przez datą rozpoczęcia imprezy potrąca się rzeczywiste koszty poniesione przez organizatora imprezy, nie mnie jednak niż 50% i nie więcej niż 90% ceny imprezy” – pkt 4 WU 2. „Almatur zastrzega sobie prawo do odwołania imprez z przyczyn od siebie niezależnych (działanie lub zaniechanie osób trzecich nieuczestniczących w umowie, jeśli działań tych nie można było przewidzieć, siła wyższa, brak wymaganego minimum uczestników) bez ponoszenia dodatkowych kosztów własnych.” – pkt 7a WU 2 3. „Almatur może podwyższyć cenę wyłącznie w razie wystąpienia jednej z następujących okoliczności mających wpływ na podwyższenie ceny: (...) wzrostu cen” – pkt 7b WU 4. „Jeżeli z winy Almaturu nie zostaną zrealizowane określone świadczenia, względnie ich jakość będzie odbiegała od wynikającej z treści zawartej umowy, Almatur przyjmuje na siebie stosowną odpowiedzialność finansową i zobowiązany jest do dokonania zwrotu części lub całości wniesionych wpłat za usługę w wysokości uzależnionej od rodzaju i stopnia odstępstwa od oferty oraz od wartości handlowej wadliwie zrealizowanego świadczenia. Od zwracanych kwot nie przysługują odsetki” – pkt 11 b WU 5. „Wszelkie reklamacje w sprawie usług winny być wniesione nie później niż 14 dni od daty zakończenia imprezy. Na prawidłowo zgłoszone reklamacje Almatur udzieli odpowiedzi w ciągu 30 dni od ich otrzymania” – pkt 11 c WU 6. „Godziny odjazdów i przyjazdów mogą ulec zmianom spowodowanym warunkami atmosferycznymi, sytuacją na drogach i przejściach granicznych lub inną siłą wyższą. Almatur dołoży wszelkich starań, aby przyjazdy i odjazdy odbywały się zgodnie z rozkładem jazdy, nie może jednak tego zagwarantować. Nie ponosi również odpowiedzialności za skutki spowodowane opóźnieniami wynikłymi z okoliczności, na które nie ma wpływu” – Informacje dodatkowe do oferty turystycznej 7. „Zmiana godziny rozpoczęcia imprezy nie stanowi wady usługi, jeżeli uczestnik został o niej prawidłowo poinformowany” – Informacje dodatkowe do oferty turystycznej 8. „W przejazdach po Polsce na liniach dojazdowych oraz części linii głównej przejazd może nastąpić innym środkiem transportu niż wyszczególniony w ofercie – samochód osobowy, mikrobus, autokar turystyczny ewentualnie PKP (...)” – Informacje dodatkowe do oferty turystycznej 9. „Uczestnik imprezy we własnym zakresie odpowiada za przechowywanie pieniędzy i przedmiotów wartościowych w czasie trwania imprezy (...)” – Informacje dodatkowe do oferty turystycznej 10. „Almatur ma prawo dokonania zmian w imprezie lub jej odwołania, jeżeli uzna, że z powodu zaistniałych okoliczności nie jest w stanie wywiązać się z zawartej umowy” – Informacje dodatkowe do oferty turystycznej stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , polegającą na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 5 września 2008 r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) w zw. z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) − w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nakłada się na Biuro Podróży i Turystyki „Almatur – Polska” S.A. z siedzibą w Warszawie karę pieniężną w wysokości 87 077 zł (słownie: osiemdziesiąt siedem tysięcy 3 siedemdziesiąt siedem złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim jest mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ww. ustawy w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura UOKiK w Warszawie przeprowadził postępowanie wyjaśniające (sygn. RWA-402-3/08/DJ) mające na celu kontrolę wzorców umów stosowanych przez organizatorów turystyki w rozumieniu art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 223, poz. 2268 ze zm.) mających siedzibę na terenie objętym właściwością miejscową Delegatury. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego Prezes Urzędu wystąpił m.in. do Biura Podróży i Turystyki „Almatur-Polska” S.A. z siedzibą w Warszawie (dalej także: Almatur lub Spółka) o przesłanie wszelkich przedstawianych konsumentom wzorców umów, regulaminów, ogólnych warunków i innych wzorców umownych. W odpowiedzi na wezwanie Prezesa UOKiK Almatur przedstawił m.in. wzór Warunków uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży i Turystyki Almatur (dalej: Warunki uczestnictwa lub WU) oraz wzór Informacji dodatkowych do oferty turystycznej . Analiza przedmiotowego dokumentu wykazała m.in., iż Spółka w stosunkach z konsumentami posługuje się wzorcem umownym zawierającym w swojej treści niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego, uznane prawomocnymi wyrokami Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: także SOKiK) za niedozwolone i wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: rejestr niedozwolonych klauzul umownych). Mając na uwadze powyższe ustalenia, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie postanowieniem z dnia 6 czerwca 2008 r. wszczął przeciwko Almatur postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania przez Biuro Podróży i Turystyki „Almatur-Polska” S.A. z siedzibą w Warszawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego poprzez zawarcie w Warunkach uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży i Turystyki Almatur oraz Informacjach dodatkowych do oferty turystycznej postanowień o treści: 1. „Koszty ponoszone przez uczestnika w wyniku rezygnacji: a) w terminie powyżej 40 dni od daty rozpoczęcia imprezy potrąca się opłatę manipulacyjną w wysokości 50 zł, b) w terminie 39 – 21 dni przed datą rozpoczęcia imprezy potrąca się 20% ceny imprezy, c) w terminie 20 – 14 dni przez datą rozpoczęcia imprezy potrąca się rzeczywiste koszty poniesione przez organizatora imprezy, nie mnie jednak niż 20% i nie więcej niż 50% ceny imprezy, d) w terminie poniżej 14 dni przez datą rozpoczęcia imprezy potrąca się rzeczywiste koszty poniesione przez organizatora imprezy, nie mnie jednak niż 50% i nie więcej niż 90% ceny imprezy” – pkt 4 WU 4 2. „Almatur zastrzega sobie prawo do odwołania imprez z przyczyn od siebie niezależnych (działanie lub zaniechanie osób trzecich nieuczestniczących w umowie, jeśli działań tych nie można było przewidzieć, siła wyższa, brak wymaganego minimum uczestników) bez ponoszenia dodatkowych kosztów własnych.” – pkt 7a WU 3. „Almatur może podwyższyć cenę wyłącznie w razie wystąpienia jednej z następujących okoliczności mających wpływ na podwyższenie ceny: (...) wzrostu cen” – pkt 7b WU 4. „Jeżeli z winy Almaturu nie zostaną zrealizowane określone świadczenia, względnie ich jakość będzie odbiegała od wynikającej z treści zawartej umowy, Almatur przyjmuje na siebie stosowną odpowiedzialność finansową i zobowiązany jest do dokonania zwrotu części lub całości wniesionych wpłat za usługę w wysokości uzależnionej od rodzaju i stopnia odstępstwa od oferty oraz od wartości handlowej wadliwie zrealizowanego świadczenia. Od zwracanych kwot nie przysługują odsetki” – pkt 11 b WU 5. „Wszelkie reklamacje w sprawie usług winny być wniesione nie później niż 14 dni od daty zakończenia imprezy. Na prawidłowo zgłoszone reklamacje Almatur udzieli odpowiedzi w ciągu 30 dni od ich otrzymania” – pkt 11 c WU 6. „Godziny odjazdów i przyjazdów mogą ulec zmianom spowodowanym warunkami atmosferycznymi, sytuacją na drogach i przejściach granicznych lub inną siłą wyższą. Almatur dołoży wszelkich starań, aby przyjazdy i odjazdy odbywały się zgodnie z rozkładem jazdy, nie może jednak tego zagwarantować. Nie ponosi również odpowiedzialności za skutki spowodowane opóźnieniami wynikłymi z okoliczności, na które nie ma wpływu” – Informacje dodatkowe do oferty turystycznej 7. „Zmiana godziny rozpoczęcia imprezy nie stanowi wady usługi, jeżeli uczestnik został o niej prawidłowo poinformowany” – Informacje dodatkowe do oferty turystycznej 8. „W przejazdach po Polsce na liniach dojazdowych oraz części linii głównej przejazd może nastąpić innym środkiem transportu niż wyszczególniony w ofercie- samochód osobowy, mikrobus, autokar turystyczny ewentualnie PKP (...)” – Informacje dodatkowe do oferty turystycznej 9. „Uczestnik imprezy we własnym zakresie odpowiada za przechowywanie pieniędzy i przedmiotów wartościowych w czasie trwania imprezy (...)” – Informacje dodatkowe do oferty turystycznej 10. „Almatur ma prawo dokonania zmian w imprezie lub jej odwołania, jeżeli uzna, że z powodu zaistniałych okoliczności nie jest w stanie wywiązać się z zawartej umowy” – Informacje dodatkowe do oferty turystycznej co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Odpowiadając na zawiadomienie Prezesa Urzędu o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, Spółka pismem z dnia 24 czerwca 2008 r. ustosunkowała się do postawionych jej zarzutów. W swej odpowiedzi na przedstawione zarzuty, Spółka podniosła, że stosowane przez nią wzorce umowy zatytułowane Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży i Turystyki Almatur oraz Informacje dodatkowe do oferty turystycznej zostały dostosowane do sugestii Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, przedstawionych w 2005 r. Niezależnie od powyższego, Almatur jednocześnie zobowiązała się do usunięcia trzech z kwestionowanych postanowień zamieszczonych w Informacjach dodatkowych do oferty 5 turystycznej (pkt I.7., pkt I.8. oraz pkt I.10. sentencji niniejszej decyzji) oraz w pozostałym zakresie do wprowadzenia stosownych zmian. W piśmie z dnia 4 września 2008 r. Almatur poinformowała, iż opracowała nowy wzorzec Warunków uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży i Turystyki Almatur oraz Informacji dodatkowych do oferty turystycznej , które nie zawierają kwestionowanych postanowień. Spółka wskazała, iż nowoopracowany wzorzec został w dniu 29 sierpnia 2008 r. zamieszczony na stronie internetowej Almatur oraz od dnia 1 września 2008 r. jest stosowany przy zawieraniu umów z nowymi klientami. Spółka wyjaśniła, że klientom, którzy wykupili imprezy turystyczne rozpoczynające się do dnia 5 września 2008 r. doręczenie nowego wzorca Warunków uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży i Turystyki Almatur oraz Informacji dodatkowych do oferty turystycznej będzie następować w dniu rozpoczęcia danej imprezy, natomiast tym klientom, którzy wykupili imprezy turystyczne rozpoczynające się po dniu 5 września 2008 r. nowy wzorzec został przesłany w dniu 3 września 2008 r. Pismami z dnia 4 września 2008 r., z dnia 30 września 2008 r., z dnia 12 marca 2009 r. oraz z dnia 28 kwietnia 2009 r. Almatur przekazała żądane informacje i wyjaśnienia. W załączeniu do pisma z dnia 30 września 2008 r. Spółka przekazała katalog z ofertą na sezon zimowy 2008/2009, zawierający nowy wzorzec Warunków uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży i Turystyki Almatur oraz Informacji dodatkowych do oferty turystycznej . Dodatkowo, Spółka przekazała listy klientów, którzy wykupili imprezy turystyczne przed wprowadzeniem nowych wzorców, zawierające oświadczenia tych osób o zapoznaniu się z nowymi Warunkami uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży i Turystyki Almatur oraz Informacjami dodatkowymi do oferty turystycznej . Spółka została zawiadomiona o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w niniejszym postępowaniu oraz o możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy w siedzibie Delegatury UOKiK w Warszawie. Strona niniejszego postępowania skorzystała z prawa do zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy (notatka służbowa z dnia 27 kwietnia 2009 r.). Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, co następuje Spółka „Almatur-Polska” S.A. z siedzibą w Warszawie jest wpisana do rejestru przedsiębiorców KRS pod numerem 163898 (dowód: odpis z Krajowego Rejestru Sądowego). Przedmiotem działalności Spółki jest m.in. działalność związana z turystyką (działalność biur i agencji podróży). Przy zawieraniu z klientami, będącymi konsumentami w rozumieniu art. 22 1 k.c., tj. osobami fizycznymi dokonującymi czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z ich działalnością zawodową lub gospodarczą, umów o świadczenie usług turystycznych Almatur posługuje się wzorcami umownymi w rozumieniu art. 384 k.c., zatytułowanymi: Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży i Turystyki Almatur oraz Informacje dodatkowe do oferty turystycznej . Po przeprowadzeniu analizy tych wzorców Prezes Urzędu ustalił, iż w ich treści znajdują się postanowienia w brzmieniu: 1. „Koszty ponoszone przez uczestnika w wyniku rezygnacji: a) w terminie powyżej 40 dni od daty rozpoczęcia imprezy potrąca się opłatę manipulacyjną w wysokości 50 zł, 6 b) w terminie 39 – 21 dni przed datą rozpoczęcia imprezy potrąca się 20% ceny imprezy, c) w terminie 20 – 14 dni przez datą rozpoczęcia imprezy potrąca się rzeczywiste koszty poniesione przez organizatora imprezy, nie mnie jednak niż 20% i nie więcej niż 50% ceny imprezy, d) w terminie poniżej 14 dni przez datą rozpoczęcia imprezy potrąca się rzeczywiste koszty poniesione przez organizatora imprezy, nie mnie jednak niż 50% i nie więcej niż 90% ceny imprezy” – pkt 4 WU 2. „Almatur zastrzega sobie prawo do odwołania imprez z przyczyn od siebie niezależnych (działanie lub zaniechanie osób trzecich nieuczestniczących w umowie, jeśli działań tych nie można było przewidzieć, siła wyższa, brak wymaganego minimum uczestników) bez ponoszenia dodatkowych kosztów własnych.” – pkt 7a WU 3. „Almatur może podwyższyć cenę wyłącznie w razie wystąpienia jednej z następujących okoliczności mających wpływ na podwyższenie ceny: (...) wzrostu cen” – pkt 7b WU 4. „Jeżeli z winy Almaturu nie zostaną zrealizowane określone świadczenia, względnie ich jakość będzie odbiegała od wynikającej z treści zawartej umowy, Almatur przyjmuje na siebie stosowną odpowiedzialność finansową i zobowiązany jest do dokonania zwrotu części lub całości wniesionych wpłat za usługę w wysokości uzależnionej od rodzaju i stopnia odstępstwa od oferty oraz od wartości handlowej wadliwie zrealizowanego świadczenia. Od zwracanych kwot nie przysługują odsetki” – pkt 11 b WU 5. „Wszelkie reklamacje w sprawie usług winny być wniesione nie później niż 14 dni od daty zakończenia imprezy. Na prawidłowo zgłoszone reklamacje Almatur udzieli odpowiedzi w ciągu 30 dni od ich otrzymania” – pkt 11 c WU 6. „Godziny odjazdów i przyjazdów mogą ulec zmianom spowodowanym warunkami atmosferycznymi, sytuacją na drogach i przejściach granicznych lub inną siłą wyższą. Almatur dołoży wszelkich starań, aby przyjazdy i odjazdy odbywały się zgodnie z rozkładem jazdy, nie może jednak tego zagwarantować. Nie ponosi również odpowiedzialności za skutki spowodowane opóźnieniami wynikłymi z okoliczności, na które nie ma wpływu” – Informacje dodatkowe do oferty turystycznej 7. „Zmiana godziny rozpoczęcia imprezy nie stanowi wady usługi, jeżeli uczestnik został o niej prawidłowo poinformowany” – Informacje dodatkowe do oferty turystycznej 8. „W przejazdach po Polsce na liniach dojazdowych oraz części linii głównej przejazd może nastąpić innym środkiem transportu niż wyszczególniony w ofercie – samochód osobowy, mikrobus, autokar turystyczny ewentualnie PKP (...)” – Informacje dodatkowe do oferty turystycznej 9. „Uczestnik imprezy we własnym zakresie odpowiada za przechowywanie pieniędzy i przedmiotów wartościowych w czasie trwania imprezy (...)” – Informacje dodatkowe do oferty turystycznej 10. „Almatur ma prawo dokonania zmian w imprezie lub jej odwołania, jeżeli uzna, że z powodu zaistniałych okoliczności nie jest w stanie wywiązać się z zawartej umowy” – Informacje dodatkowe do oferty turystycznej Powyższych postanowień dotyczą postawione Spółce zarzuty. Pismem z dnia 24 czerwca 2009 r., ustosunkowując się do postawionych zarzutów, Spółka podniosła, że postanowienia o treści: „Zmiana godziny rozpoczęcia imprezy nie 7 stanowi wady usługi, jeżeli uczestnik został o niej prawidłowo poinformowany” , „W przejazdach po Polsce na liniach dojazdowych oraz części linii głównej przejazd może nastąpić innym środkiem transportu niż wyszczególniony w ofercie – samochód osobowy, mikrobus, autokar turystyczny ewentualnie PKP (...)” oraz „Almatur ma prawo dokonania zmian w imprezie lub jej odwołania, jeżeli uzna, że z powodu zaistniałych okoliczności nie jest w stanie wywiązać się z zawartej umowy” , zamieszczone w Informacjach dodatkowych do oferty turystycznej zostały usunięte. W odniesieniu natomiast do postanowienia w brzmieniu: „Koszty ponoszone przez uczestnika w wyniku rezygnacji: a) w terminie powyżej 40 dni od daty rozpoczęcia imprezy potrąca się opłatę manipulacyjną w wysokości 50 zł, b) w terminie 39 – 21 dni przed datą rozpoczęcia imprezy potrąca się 20% ceny imprezy, c) w terminie 20 – 14 dni przez datą rozpoczęcia imprezy potrąca się rzeczywiste koszty poniesione przez organizatora imprezy, nie mnie jednak niż 20% i nie więcej niż 50% ceny imprezy, d) w terminie poniżej 14 dni przez datą rozpoczęcia imprezy potrąca się rzeczywiste koszty poniesione przez organizatora imprezy, nie mnie jednak niż 50% i nie więcej niż 90% ceny imprezy” (pkt 4 WU), Spółka poinformowała, że zostało ono zmienione na postanowienie o treści: „W przypadku rezygnacji lub zmiany terminu imprezy turystycznej przez Uczestnika, Almatur zastrzega sobie prawo do dokonania potrąceń w wysokości kosztów rzeczywiście poniesionych przez Almatur do chwili doręczenia Armaturowi oświadczenia Uczestnika o rezygnacji lub zmianie terminu imprezy. Almatur wskazuje przy tym informacyjnie, iż średnie koszty tych potrąceń kształtują się w praktyce następująco, w zależności od terminu rezygnacji: a) powyżej 40 dni od daty rozpoczęcia imprezy – 50 zł, b) 39-21 dni przed datą rozpoczęcia imprezy – nie mniej niż 20% i nie więcej niż 50% ceny imprezy, d) poniżej 14 dni przed datą rozpoczęcia imprezy – nie mniej niż 50% i nie więcej niż 90% ceny imprezy” . Kwestionowany przez Prezesa Urzędu zapis Warunków Uczestnictwa o brzmieniu: „Almatur zastrzega sobie prawo do odwołania imprez z przyczyn od siebie niezależnych (działanie lub zaniechanie osób trzecich nieuczestniczących w umowie, jeśli działań tych nie można było przewidzieć, siła wyższa, brak wymaganego minimum uczestników) bez ponoszenia dodatkowych kosztów własnych.” (pkt 7a ) Spółka zmieniła na postanowienie o treści: „Almatur zastrzega sobie prawo do: a) Odwołania imprez, bez ponoszenia dodatkowych kosztów własnych, z przyczyn wynikających wyłącznie z działania lub zaniechania klienta; działania lub zaniechania osób trzecich nieuczestniczących w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć lub uniknąć, albo siły wyższej. Almatur ma również prawo do odwołania imprez z powodu braku wymaganego minimum uczestników” . Natomiast w odniesieniu do zapisu pkt 7b Warunków Uczestnictwa o treści: „Almatur może podwyższyć cenę wyłącznie w razie wystąpienia jednej z następujących okoliczności mających wpływ na podwyższenie ceny: (...) wzrostu cen” , Spółka poinformowała, że sformułowanie „wzrostu cen” zostało zamieszczone przypadkowo, w wyniku błędu popełnionego przy przygotowaniu katalogu „Przebojowe wakacje Lato 2007. Obozy młodzieżowe”, a następnie użyte ponownie omyłkowo w katalogu „Zima 2007/2008”, w którym to postanowienia Warunków Uczestnictwa zostały zakwestionowane w niniejszym postępowaniu. Almatur bowiem w roku 2005 zwrot „wzrostu cen” zamieniła na sformułowanie „wzrostu kursów walut”, które było stosowane we wszystkich Warunkach Uczestnictwa używanych w roku 2006. Wobec powyższego Almatur wskazała, że w Warunkach Uczestnictwa zawartych w katalogach letnich Spółki na rok 2008 dokonała zmiany kwestionowanego postanowienia poprzez wprowadzenie zamiast zwrotu „wzrostu cen” – zwrot „wzrostu kursów walut”. 8 Zakwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienie w brzmieniu: „Jeżeli z winy Almaturu nie zostaną zrealizowane określone świadczenia, względnie ich jakość będzie odbiegała od wynikającej z treści zawartej umowy, Almatur przyjmuje na siebie stosowną odpowiedzialność finansową i zobowiązany jest do dokonania zwrotu części lub całości wniesionych wpłat za usługę w wysokości uzależnionej od rodzaju i stopnia odstępstwa od oferty oraz od wartości handlowej wadliwie zrealizowanego świadczenia. Od zwracanych kwot nie przysługują odsetki” (pkt 11 b WU) Almatur zastąpiła postanowieniem o treści: „Jeżeli nie zostaną zrealizowane określone świadczenia, do których wykonania Almatur jest zobowiązany na podstawie umowy zawartej z Uczestnikiem, względnie ich jakość będzie odbiegała od wynikającej z zawartej z Uczestnikiem umowy, Almatur przyjmuje na siebie stosowną odpowiedzialność finansową i zobowiązany jest do dokonania zwrotu części wniesionych wpłat za usługę w wysokości uzależnionej od rodzaju i stopnia odstępstwa od oferty oraz wyceny wadliwie zrealizowanego świadczenia, chyba, że brak realizacji określonego świadczenia, względnie odbieganie jego jakości od wynikającej z zawartej umowy, będzie spowodowane wyłącznie działaniem lub zaniechaniem klienta, działaniem lub zaniechaniem osób trzecich nieuczestniczących w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć lub uniknąć, albo siłą wyższą” . Spółka dokonała zmiany pkt 11c Warunków Uczestnictwa o treści: „Wszelkie reklamacje w sprawie usług winny być wniesione nie później niż 14 dni od daty zakończenia imprezy. Na prawidłowo zgłoszone reklamacje Almatur udzieli odpowiedzi w ciągu 30 dni od ich otrzymania” na postanowienie w brzmieniu: „Wszelkie reklamacje w sprawie usług winny być sporządzone w formie pisemnej i wysłane listem poleconym na adres Almaturu, nie później niż w terminie miesiąca od daty zakończenia imprezy” . W Informacjach dodatkowych do oferty turystycznej , postanowienie o treści: „Godziny odjazdów i przyjazdów mogą ulec zmianom spowodowanym warunkami atmosferycznymi, sytuacją na drogach i przejściach granicznych lub inną siłą wyższą. Almatur dołoży wszelkich starań, aby przyjazdy i odjazdy odbywały się zgodnie z rozkładem jazdy, nie może jednak tego zagwarantować. Nie ponosi również odpowiedzialności za skutki spowodowane opóźnieniami wynikłymi z okoliczności, na które nie ma wpływu” Spółka zastąpiła zapisem o brzmieniu: „Godziny odjazdów i przyjazdów mogą ulec zmianom spowodowanym warunkami atmosferycznymi, sytuacją na drogach i przejściach granicznych lub inną siłą wyższą. Almatur dołoży wszelkich starań, aby przyjazdy i odjazdy odbywały się zgodnie z rozkładem jazdy, nie może jednak tego zagwarantować. Almatur nie ponosi odpowiedzialności za skutki opóźnień wynikłych z okoliczności, spowodowanych wyłącznie działaniem lub zaniechaniem osób trzecich nieuczestniczących w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć lub uniknąć, albo siłą wyższą” . Natomiast postanowienie zamieszczone w Informacjach dodatkowych do oferty turystycznej o treści: „Uczestnik imprezy we własnym zakresie odpowiada za przechowywanie pieniędzy i przedmiotów wartościowych w czasie trwania imprezy (...)” Spółka zastąpiła zapisem o brzmieniu: „Almatur nie odpowiada za przechowywanie pieniędzy i przedmiotów wartościowych uczestnika podczas trwania imprezy turystycznej, jeżeli ich utrata w całości lub części, albo uszkodzenie spowodowane zostało wyłącznie działaniem lub zaniechaniem klienta, działaniem lub zaniechaniem osób trzecich nieuczestniczących w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć lub uniknąć, albo siłą wyższą” . Spółka poinformowała, że od dnia 1 września 2008 r. przy zawieraniu umów z nowymi klientami jest stosowany nowy wzorzec Warunków uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży i Turystyki Almatur oraz Informacji dodatkowych do oferty turystycznej , które nie zawierają kwestionowanych przez Prezesa UOKiK postanowień. 9 Ponadto, Spółka wyjaśniła, że klientom, którzy wykupili imprezy turystyczne rozpoczynające się do dnia 5 września 2008 r., doręczenie nowego wzorca Warunków uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży i Turystyki Almatur oraz Informacji dodatkowych do oferty turystycznej będzie następować w dniu rozpoczęcia danej imprezy, natomiast tym klientom, którzy wykupili imprezy turystyczne rozpoczynające się po dniu 5 września 2008 r. nowy wzorzec został przesłany w dniu 3 września 2008 r. Dodatkowo, Spółka załączyła listy klientów, którzy wykupili imprezy turystyczne przed wprowadzeniem nowych wzorców, zawierające oświadczenia tych osób o zapoznaniu się z nowymi Warunkami uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży i Turystyki Almatur oraz Informacjami dodatkowymi do oferty turystycznej . Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, „ zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów ” , przez które stosownie do definicji zawartej w art. 24 ust. 2 rozumie się „ godzące w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działanie przedsiębiorcy” . Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Działania te mogą okazać się bezprawne w razie ustalenia, że doszło do naruszenia przepisów innych ustaw, ale także zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy ustalenie, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa 1 . Przepisy regulujące postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w większości mają charakter procesowy. Materialnoprawne przesłanki, istotne z punktu widzenia wydania decyzji, znajdują się w innych niż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów aktach prawa powszechnie obowiązującego. Prezes Urzędu oceniając zachowanie Przedsiębiorcy pod kątem ewentualnego naruszenia przepisów zakazujących stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, musi zatem co do zasady stosować inne akty prawa powszechnie obowiązującego i na ich podstawie stwierdzić, czy działanie przedsiębiorcy było bezprawne. Jak wyżej wspomniano, art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jako godzące w nie bezprawne zachowanie przedsiębiorcy. Jednocześnie artykuł ten zawiera przykładowe wyliczenie zachowań przedsiębiorców uważanych za naruszające zbiorowe interesów konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umieścił stosowanie postanowień wzorów umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (pkt 1), naruszenie przez przedsiębiorcę obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji (pkt 2), nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Aby określone zachowanie mogło zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łączne spełnienie trzech przesłanek, mianowicie 1 por. J. Szwaja, „Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz.”, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s. 117-118 10 zaistnieć musi – po pierwsze – działanie przedsiębiorcy, które – po drugie – jest bezprawne oraz – po trzecie – narusza zbiorowe interesy konsumentów. Zakaz naruszania zbiorowych interesów konsumentów odnosi się do przedsiębiorców. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ww. ustawy pod pojęciem przedsiębiorcy rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, a także: (a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, (b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, (c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę, w rozumieniu pkt 4, nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13, (d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2 – na potrzeby przepisów dotyczących praktyk ograniczających konkurencję oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. „Almatur-Polska” S.A. z siedzibą w Warszawie jest spółką prawa handlowego wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzącą we własnym imieniu działalność gospodarczą. Nie ulega zatem wątpliwości, iż Spółka posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu powoływanego powyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Oznacza to, że przy wykonywaniu działalności gospodarczej Spółka podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym jej działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Jak wskazano powyżej, bezprawność działań przedsiębiorcy co do zasady wynika z naruszenia innych przepisów powszechnie obowiązujących, niemniej należy wskazać, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku identyfikuje wprost jako bezprawne działanie przedsiębiorcy polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Jak wskazał Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), w oparciu o art. 24 ust. 2 można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. A zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczającą przesłankę do uznania bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Należy bowiem podnieść, iż stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone zostało wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, jest prawnie zakazane. Prawomocny wyrok Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, wskazujący treść postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone i zakazujący ich wykorzystywania ma od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru klauzul abuzywnych skutek wobec osób trzecich (art. 479 43 k.p.c.). Przepis tego artykułu rozszerza zatem prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. „Artykuł ten dotyczy rozszerzonej prawomocności 11 materialnoprawnej w znaczeniu podmiotowym. Chodzi o grupę przypadków takiej prawomocności, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powagę rzeczy osądzonej dla wszystkich i przeciwko wszystkim. Przepis bowiem wyraźnie stanowi, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, wywołuje więc skutek erga omnes” 2 . Przepis art. 479 43 k.p.c. stanowiąc, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w żaden sposób kategorii tych podmiotów. Lege non distiguente , wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsiębiorcy, który klauzulę wprowadził do swoich wzorców umów, jak i do każdego innego przedsiębiorcy, stosującego własne warunki umów. Należy zatem przyjąć, że wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów od chwili wpisania klauzuli do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK wywiera skutek względem wszystkich uczestników obrotu, co oznacza, że żaden z podmiotów uczestniczących w obrocie prawnym nie może posługiwać się przedmiotowym postanowieniem. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) jednoznacznie wskazał, iż „stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów” . Tym samym SN przesądził, iż stosowanie klauzuli tożsamej z klauzulą wpisaną do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, przez innego przedsiębiorcę, który nie był stroną lub uczestnikiem postępowania zakończonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Należy przy tym podkreślić, iż dla uznania, że klauzula wpisana do rejestru i klauzula z nią porównywana są tożsame w treści nie jest konieczna dokładna literalna identyczność tych postanowień. Rozbieżność użytych wyrażeń, zmiana szyku zdania czy zastosowanie synonimów nie eliminuje abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia. By zaistniała możliwość uznania dwóch postanowień za tożsame wystarczy, by hipoteza zapisu kwestionowanego w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów mieściła się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru. „Nie jest konieczna literalna zgodność porównywalnych klauzul. Głównym czynnikiem przesądzającym powinien być, zdaniem Sądu, zamiar, cel jakiemu ma służyć kwestionowana klauzula. Jeśli jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwoloną, można uznać, iż obie są tożsame” (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 maja 2005 r. sygn. akt XVII Ama 46/04). Stanowisko to znalazło również potwierdzenie w uchwale SN z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt III SZP 3/06, w której Sąd ten argumentował, iż „stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywołuje takie same skutki, godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru” . W celu wykazania bezprawności działań przedsiębiorcy koniecznym jest zatem ustalenie, że treść stosowanych przez niego we wzorcu umownym zapisów mieści się w hipotezie klauzul wpisanych do rejestru. Odnosząc powyższe uwagi do przedmiotowej sprawy należy zauważyć, co następuje: I.1. W pkt 4 Warunków uczestnictwa Almatur zamieściła postanowienie o treści: „Koszty ponoszone przez uczestnika w wyniku rezygnacji: 2 H. Ciepła, „Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz.” T. II, wydanie 3, s. 249 12 a) w terminie powyżej 40 dni od daty rozpoczęcia imprezy potrąca się opłatę manipulacyjną w wysokości 50 zł, b) w terminie 39 – 21 dni przed datą rozpoczęcia imprezy potrąca się 20% ceny imprezy, c) w terminie 20 – 14 dni przez datą rozpoczęcia imprezy potrąca się rzeczywiste koszty poniesione przez organizatora imprezy, nie mnie jednak niż 20% i nie więcej niż 50% ceny imprezy, d) w terminie poniżej 14 dni przez datą rozpoczęcia imprezy potrąca się rzeczywiste koszty poniesione przez organizatora imprezy, nie mnie jednak niż 50% i nie więcej niż 90% ceny imprezy” . W ocenie Prezesa Urzędu, postanowienie to jest tożsame z postanowieniem o treści: „W przypadku rezygnacji z imprezy z przyczyn nieleżących po stronie Biura, Uczestnik ponosi koszty w wysokości: - opłatę manipulacyjną w wysokości 5% ale nie mniej niż 50 zł w terminie do 40 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, - 20 % ceny imprezy do 30 dnia przed terminem rozpoczęcia imprezy, - 50 % ceny imprezy między 29 a 15 dniem, - 70 % ceny imprezy między 15 a 5 dniem, - 90 % ceny imprezy w okresie krótszym niż 5 dni od daty rozpoczęcia imprezy. Rezygnującemu Uczestnikowi zwrotu wpłaty lub różnicy po potrąceniu kosztów rezygnacji, dokonuje Biuro lub upoważniony przez nie agent” uznanym za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 10 listopada 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 148/05) i wpisanym do rejestru klauzul abuzywnych pod nr 998. SOKiK ocenił, że postanowienie to narusza art. 385 3 pkt 12 k.c. (wyłącza obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za niespełnione świadczenie, jeżeli konsument zrezygnuje z wykonania umowy), pkt 16 k.c. (nakłada wyłącznie na konsumenta obowiązek ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z wykonania umowy) i 17 k.c. (nakłada na konsumenta, który odstąpił od umowy obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego). Sąd podkreślił, że w przypadku odstąpienia od umowy przez konsumenta organizatorowi służy prawo do zwrotu równowartości poniesionych nakładów bez dodatkowego wynagrodzenia (art. 395 § 2 k.c.). Tymczasem określony w kwestionowanym postanowieniu procentowy wzrost należności nie podlegającej zwrotowi pozostaje w sprzeczności z unormowaniem powołanego przepisu i prowadzi do przekonania, iż wysokość płaconej w tych warunkach przez konsumenta kwoty odszkodowania jest niewspółmierna i zbyt wygórowana w stosunku do poniesionych nakładów i utraconych korzyści. Organizator zachowuje przecież prawo do ponownego zawarcia umowy z innym konsumentem. I.2 . W pkt 7a WU znajduje się postanowienie w brzmieniu: „Almatur zastrzega sobie prawo do odwołania imprez z przyczyn od siebie niezależnych (działanie lub zaniechanie osób trzecich nie uczestniczących w umowie, jeśli działań tych nie można było przewidzieć, siła wyższa, brak wymaganego minimum uczestników) bez ponoszenia dodatkowych kosztów własnych” . Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest tożsama z treścią następujących postanowień, uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych: 1. „Biuro podróży zastrzega sobie prawo odwołania imprezy z przyczyn od siebie niezależnych (działanie siły wyższej itp.) W takim przypadku uczestnik może żądać wpisania go na listę stałą uczestników innej imprezy lub zwrotu pełnej wpłaty. W przypadku wybrania przez klienta imprezy o niższej cenie Biuro Podróży dokona zwrotu różnicy cen, w przypadku wybrania imprezy o wyższej cenie klient dopłaca różnicę pomiędzy cenami. Uczestnikowi nie przysługuje natomiast odszkodowanie” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji 13 i Konsumentów z dnia 27 października 2004 r. (Sygn. akt XVII Amc 83/03) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 183. 2. „Biuro zastrzega sobie prawo odwołania imprezy lub części świadczeń z przyczyn od siebie niezależnych a w szczególności (...) Biuro zastrzega sobie prawo odwołania imprezy z powodu braku wymaganej liczby uczestników, nie później niż 7 dni przed datą rozpoczęcia imprez, przedstawiając ofertę zastępczą, a w razie braku akceptacji zwracają całość uiszczonych przez Uczestnika wpłat. Podobne prawo zwrotu całości wpłat przysługuje Uczestnikowi w przypadku zmiany terminu imprezy, standardu świadczeń lub programu wykupionej imprezy jeżeli w ciągu dwóch dni od daty powiadomienia przez Biuro Uczestnik nie zaakceptuje w/w zmian” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 stycznia 2005 r. (Sygn. akt XVII Amc 137/03) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 436. 3. „Organizator z powodu przyczyn od siebie niezależnych i niezawinionych (decyzje władz państwowych, działanie siły wyższej, brak wymaganego minimum uczestników, niemożność spełnienia świadczenia) zastrzega sobie prawo do anulowania imprezy, zmiany terminu i programu imprezy (nie później niż 7 dni przed rozpoczęciem imprezy). Organizator nie ponosi z tego tytułu żadnych kosztów, a klientowi nie przysługuje prawo do odszkodowania z tytułu tych zmian. Organizator ma obowiązek niezwłocznie powiadomić uczestnika o w/w zmianach, a ten powinien w terminie trzech dni od uzyskania informacji, zaakceptować zmiany bądź zrezygnować z uczestnictwa w imprezie składając pisemne oświadczenie” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 28 lutego 2007 r. (Sygn. akt XVII Amc 56/06) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1149. W uzasadnieniu do ostatniego z przywołanych wyroków SOKiK podniósł, że postanowienie to spełnia przesłanki niedozwolonego postanowienia umownego z art. 385 3 pkt 2 k.c., gdyż prowadzi do wyłączenia lub istotnego ograniczenia odpowiedzialności względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Postanowienie stosowane przez Almatur odwołując się do pojęcia „przyczyn niezależnych” zawęża określony w ustawie o usługach turystycznych zakres odpowiedzialności kontraktowej organizatora. Zgodnie bowiem z art. 11a ww. ustawy, organizator turystyki odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług turystycznych, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest spowodowane wyłącznie: 1) działaniem lub zaniechaniem klienta, 2) działaniem lub zaniechaniem osób trzecich, nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć, albo 3) siłą wyższą. Nie wszystkie zatem przyczyny niezależne od organizatora zwalniają go od odpowiedzialności za niewykonanie umowy. I.3. W pkt 7b WU znajduje się postanowienie o treści: „ Almatur może podwyższyć cenę wyłącznie w razie wystąpienia jednej z następujących okoliczności mających wpływ na podwyższenie ceny: (...) wzrostu cen”. Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest tożsama z treścią następujących postanowień, uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych: 14 1. „Wzrost cen uzasadniają w szczególności zmiany kursów walutowych oraz cen mających wpływ na przyjętą kalkulację imprezy” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14 kwietnia 2003 r. (Sygn. akt XVII Amc 14/03) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 82. 2. „MAZUR POL zastrzega sobie prawo zmian cen imprez z powodu zmian: przepisów prawnych i podatkowych, kursów walut, cen paliwa, taryf przewozowych, cen usług hotelarskich oraz innych mających wpływ na kalkulację” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 listopada 2004 r. (Sygn. akt XVII Amc 119/03) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 297. Wskazane powyżej klauzule są sprzeczne z art. 17 ustawy o usługach turystycznych, który wskazuje zamknięty katalog przesłanek, których wykazanie przez organizatora turystyki uzasadnia podwyższenie ceny imprezy ustalonej w umowie. Jako przesłanki podwyższenia ceny ustawa wymienia 1) wzrost kosztów transportu, 2) wzrost opłat urzędowych, podatków lub opłat należnych za takie usługi jak lotniskowe, załadunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych, 3) wzrost kursów walut. Jak wynika z powyższego, w katalogu tym nie uwzględniono „ogólnego wzrostu cen”. Z tego względu uznać należy, że postanowienie to kształtuje prawa konsumenta w sposób mniej korzystny aniżeli przewiduje to ustawa o usługach turystycznych. I.4. W pkt 11b Warunków uczestnictwa stosowanych przez Spółkę zamieszczone zostało postanowienie w brzmieniu: „Jeżeli z winy Almaturu nie zostaną zrealizowane określone świadczenia, względnie ich jakość będzie odbiegała od wynikającej z treści zawartej umowy, Almatur przyjmuje na siebie stosowną odpowiedzialność finansową i zobowiązany jest do dokonania zwrotu części lub całości wniesionych wpłat za usługę w wysokości uzależnionej od rodzaju i stopnia odstępstwa od oferty oraz od wartości handlowej wadliwie zrealizowanego świadczenia. Od zwracanych kwot nie przysługują odsetki” . Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest tożsama z treścią następujących postanowień, uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych: 1. „Biuro odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy za zasadzie winy” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 19 października 2004 r. (Sygn. akt XVII Amc 95/03) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 259. 2. „C.K. i T. IRTOM odpowiada tylko za niewykonanie lub nienależyte wykonanie na zasadzie winy” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 28 grudnia 2006 r. (Sygn. akt XVII Amc 161/05) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1039. 3. „Przy dokonywaniu jakichkolwiek zwrotów pieniężnych uczestnikowi nie przysługują odsetki od wpłaconych kwot” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 października 2004 r. (Sygn. akt XVII Amc 127/03) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul 15 umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 438. Zgodnie z art. 11a ustawy o usługach turystycznych, organizator turystyki ponosi odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania na zasadzie ryzyka. Stąd też ograniczanie przez Spółkę swojej odpowiedzialności do okoliczności wynikłych z przyczyn zawinionych przez Spółkę ma charakter niedozwolony. Zapis taki wypełnia przesłanki niedozwolonego postanowienia umownego z art. 385 3 pkt 2 k.c. Żadnego uzasadnienia nie znajduje również pozbawienie konsumenta prawa do odsetek ustawowych od zwracanych sum pieniężnych. I.5. W pkt 11 c WU Spółka zamieściła postanowienie o treści: „Wszelkie reklamacje w sprawie usług winny być wniesione nie później niż 14 dni od daty zakończenia imprezy. Na prawidłowo zgłoszone reklamacje Almatur udzieli odpowiedzi w ciągu 30 dni od ich otrzymania” . Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest tożsama z treścią następujących postanowień, uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych: 1. „Uczestnik może zgłosić Organizatorowi reklamacje niezwłocznie po stwierdzeniu niewłaściwego wykonania usług w formie pisemnej, nie później niż 14 dni od dnia zakończenia imprezy i pod warunkiem ich wcześniejszego zgłoszenia pilotowi w trakcie imprezy turystycznej” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 lutego 2007 r. (Sygn. akt XVII Amc 50/06) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1246. 2. „Wszelkie niezgodności, potwierdzone pisemnie przez pilota lub świadczącego usługę (gestora bazy, kontrahenta) mogą Państwo zgłosić w biurze nie później niż 14 dni od zakończenia świadczeń” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 10 listopada 2005 r. (Sygn. akt XVII Amc 87/04) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 606. 3. „W przypadku niewykonania lub nieodpowiedniego wykonania zrealizowania umowy przez biuro Atur, uczestnik ma prawo do złożenia reklamacji, nie później niż w ciągu 14 dni od zakończenia imprezy” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 29 listopada 2007 r. (Sygn. akt XVII Amc 224/07) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1338. W pierwszym ze wskazanych wyroków SOKiK uznał, iż 14-dniowy termin składania reklamacji jest zbyt krótki i prowadzić może do sytuacji, w której konsument pozbawiony zostanie możliwości zgłoszenia reklamacji. W ocenie Sądu poprzez stosowanie takiego zapisu organizator zmierza do utrudnienia uczestnikowi imprezy turystycznej dochodzenia swoich praw, a tym samym do ograniczenia swojej odpowiedzialności względem konsumenta za nienależyte wykonanie umowy (art. 385 3 pkt 21 i 2 k.c.). W uzasadnieniu wyroku SOKiK z dnia 29 stycznia 2007 r. (sygn. akt XVII Amc 160/05) uznano, iż umowa o usługę turystyczną jest usługą mieszaną, w związku z czym w zakresie zagadnień związanych z terminem zawiadomienia, skutkami niedochowania terminu zawiadomienia oraz przedawnieniem roszczeń należy stosować w drodze analogii przepisy umowy o dzieło. Z kolei do rękojmi za wady dzieła stosuje się odpowiednio – na podstawie art. 638 k.c. – przepisy o rękojmi przy sprzedaży. Z treści art. 563 k.c. wynika, że kupujący traci 16 uprawnienia z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy, jeżeli nie zawiadomi sprzedawcy o wadzie w ciągu miesiąca od jej wykrycia, a w wypadku gdy zbadanie rzeczy jest w danych stosunkach przyjęte, jeżeli nie zawiadomi sprzedawcy o wadzie w ciągu miesiąca po upływie czasu, w którym przy zachowaniu należytej staranności mógł ją wykryć. W związku z tym wyznaczanie krótszego, niż miesięczny, terminu na złożenie reklamacji należy uznać bezprawne. I.6. i I.7. We wzorcu zatytułowanym „Informacje dodatkowe do oferty turystycznej” Spółka zamieściła postanowienie o treści: „Godziny odjazdów i przyjazdów mogą ulec zmianom spowodowanym warunkami atmosferycznymi, sytuacją na drogach i przejściach granicznych lub inną siłą wyższą. Almatur dołoży wszelkich starań, aby przyjazdy i odjazdy odbywały się zgodnie z rozkładem jazdy, nie może jednak tego zagwarantować. Nie ponosi również odpowiedzialności za skutki spowodowane opóźnieniami wynikłymi z okoliczności, na które nie ma wpływu” , jak również zapis w brzmieniu: „Zmiana godziny rozpoczęcia imprezy nie stanowi wady usługi, jeżeli uczestnik został o niej prawidłowo poinformowany” . Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowień jest tożsama z treścią następujących postanowień, uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych: 1. „Biuro nie odpowiada za opóźnienia odlotów samolotów” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 19 października 2006 r. (Sygn. akt XVII Amc 137/05) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 987. 2. „Do zmian terminów odlotów może dojść nawet na kilka godzin przed planowanym terminem z przyczyn technicznych, niekorzystnych warunków atmosferycznych czy przeciążenia korytarzy powietrznych. O wszystkich zmianach będą Klienci bezzwłocznie informowani” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 26 lutego 2007 r. (Sygn. akt XVII Amc 174/05) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1115. 3. „Wszelkie terminy przylotów podane w broszurze lub dowodzie uczestnictwa są terminami przewidywanymi, w związku z czym biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za mniejsze niż 24-godzinne opóźnienia od podanych czasów przylotu do kraju” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 czerwca 2006 r. (Sygn. akt XVII Amc 76/05) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 844. Jak wskazał SOKiK w ostatnim z przywołanych wyroków, zastosowanie we wzorcu postanowienia o treści „Wszelkie terminy przylotów podane w broszurze lub dowodzie uczestnictwa są terminami przewidywanymi, w związku z czym biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za mniejsze niż 24-godzinne opóźnienia od podanych czasów przylotu do kraju” świadczy o dążeniu organizatora do wprowadzenia konsumentów w błąd przez wyrobienie w nich mylnego przekonania, iż w przypadku zaistnienia określonych w nim okoliczności odpowiedzialność organizatora imprezy turystycznej jest wyłączona, a konsumenci nie mogą zrealizować swoich uprawnień wynikających z ogólnie obowiązujących przepisów ustawy o usługach turystycznych i kodeksu cywilnego. Postanowienie stosowane przez stronę niniejszego postępowania jest niezgodne z art. 11a ustawy o usługach turystycznych i stanowi klauzule abuzywny określona w art. 385 3 pkt 2 k.c. 17 I.8. W „Informacjach dodatkowych do oferty turystycznej” znajduje się też postanowienie o treści: „W przejazdach po Polsce na liniach dojazdowych oraz części linii głównej przejazd może nastąpić innym środkiem transportu niż wyszczególniony w ofercie- samochód osobowy, mikrobus, autokar turystyczny ewentualnie PKP (...)”. W ocenie Prezesa UOKiK, postanowienie to można uznać za tożsame z postanowieniem: „MAZUR POL zastrzega sobie możliwość zastąpienia części świadczeń świadczeniami o tej samej lub wyższej wartości, bez uprzedniego powiadamiania uczestnika, a także w uzasadnionych przypadkach ma prawo do zmiany przewoźnika, miejsca i godziny odjazdu, a także trasy przejazdu. Dopuszcza się także możliwość opóźnienia środków transportu spowodowanego siła wyższą niezależną od woli organizatora, Zmiany takie są dopuszczalne tylko w sytuacjach wyjątkowych przy jednoczesnym zachowaniu zakresu i standardu świadczeń” , uznanym za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 24 listopada 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 119/03) i wpisanym do rejestru klauzul abuzywnych pod pozycją 303. Oba postanowienia zastrzegają dla organizatora uprawnienie do dokonania zmian w programie imprezy. Z uwagi na to, że nie wskazują konkretnych przesłanek uzasadniających wprowadzenie takich zmian, wypełniają przesłanki klauzuli abuzywnej z art. 385 3 pkt 19 k.c., a w związku z tym, że pośrednio prowadzą do ograniczenia odpowiedzialności organizatora za nienależyte wykonanie zobowiązania stanowią także klauzule abuzywny, o których mowa w art. 385 3 pkt 2 k.c. I.9. W „Informacjach dodatkowych do oferty turystycznej” Spółka zamieściła postanowienie: „Uczestnik imprezy we własnym zakresie odpowiada za przechowywanie pieniędzy i przedmiotów wartościowych w czasie trwania imprezy (...)” . Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest tożsama z treścią następujących postanowień, uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych: 1. „Biuro nie ponosi odpowiedzialności za bagaż, przedmioty wartościowe i pieniądze, które Uczestnik zabiera ze sobą w podróż lub przechowuje w sejfie hotelowym” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 22 września 2005 r. (Sygn. akt XVII Amc 61/04) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 555. 2. „UTiR ALF nie ponosi odpowiedzialności za: c) utratę lub uszkodzenie rzeczy, bagażu wartościowego i środków finansowych” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 19 października 2004 r. (Sygn. akt XVII Amc 76/03) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 685. 3. „JET TOURISTIC POLAND Sp. z o. o. nie przyjmuje odpowiedzialności za uszkodzenie i utratę bagażu oraz pieniędzy w nim się znajdujących lub uszkodzenie przedmiotów wartościowych” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 27 lutego 2006 r. (Sygn. akt XVII Amc 100/04) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1136. Jak wskazał SOKiK w ostatnim z przywołanych wyroków, zapewnienie bezpieczeństwa osób i mienia uczestników imprezy turystycznej pozostaje w zakresie obowiązków organizatora imprezy, gdyż wynika to z istoty umowy o świadczenie usług turystycznych. W ocenie Sądu, konsument korzystając z usługi świadczonej przez 18 koncesjonowanego przedsiębiorcę, ma pełne podstawy oczekiwać tego, że impreza będzie zorganizowana w taki sposób, że zarówno jego osoba jak i mienie będą bezpieczne. Nie ma zatem podstaw, aby w zgodzie z dobrym obyczajem odpowiedzialność tę ograniczyć. Zdaniem Sądu, wyłączenia ponad zakres odpowiedzialności organizatora turystyki określony w art. 11a ustawy o usługach turystycznych narusza dobre obyczaje i rażąco narusza interes konsumentów. Postanowienie stosowane przez stronę niniejszego postępowania jest niezgodne z art. 11a ustawy o usługach turystycznych i stanowi klauzulę abuzywną określoną w art. 385 3 pkt 2 k.c. oraz art. 385 1 § 1 k.c. I.10. W treści „Informacji dodatkowych do oferty turystycznej” Spółka umieściła postanowienie o treści: „Almatur ma prawo dokonania zmian w imprezie lub jej odwołania, jeżeli uzna, że z powodu zaistniałych okoliczności nie jest w stanie wywiązać się z zawartej umowy” . Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest tożsama z treścią następujących postanowień, uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych: 1. „Biuro zastrzega sobie prawo zmiany terminów, tras, cen lub odwołanie imprezy z przyczyn od siebie niezależnych (np. działanie siły wyższej, decyzja władz państwowych, zmiana cen urzędowych lub ustalonych przez kontrahenta itp.)” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 15 grudnia 2005 r. (Sygn. akt XVII Amc 92/04) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 655. 2. „Biuro zastrzega sobie, bez uprzedniego powiadomienia, prawo zmiany programu lub usług w stosunku do informacji zawartych w katalogu i umowie – zgłoszeniu uczestnictwa – zmiany takie są dopuszczalne tylko w sytuacjach wyjątkowych, a zakres i standard świadczeń zostanie zachowany” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 lipca 2005 r. (Sygn. akt XVII Amc 89/03) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 535. 3. „Organizator z powodu przyczyn od siebie niezależnych i niezawinionych (decyzje władz państwowych, działanie siły wyższej, brak wymaganego minimum uczestników, niemożność spełnienia świadczenia) zastrzega sobie prawo do anulowania imprezy, zmiany terminu i programu imprezy (nie później niż 7 dni przed rozpoczęciem imprezy). Organizator nie ponosi z tego tytułu żadnych kosztów, a klientowi nie przysługuje prawo do odszkodowania z tytułu tych zmian. Organizator ma obowiązek niezwłocznie powiadomić uczestnika o w/w zmianach, a ten powinien w terminie trzech dni od uzyskania informacji, zaakceptować zmiany bądź zrezygnować z uczestnictwa w imprezie składając pisemne oświadczenie” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 28 lutego 2007 r. (Sygn. akt XVII Amc 56/06) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1149. Postanowienie stosowane przez Almatur, podobnie jak przywołane powyżej klauzule wpisane do rejestru, nie określa w sposób precyzyjny, jakie okoliczności uprawniają organizatora do dokonania zmian w zakresie zakupionej przez klienta imprezy turystycznej (art. 385 3 pkt 19 k.c.), a poprzez przyznanie organizatorowi uprawnienia do wprowadzania 19 arbitralnych zmian w tym zakresie zwalnia go od odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania (art. 385 3 pkt 2 k.c.). Klauzule wskazane w sentencji niniejszej decyzji – w ocenie Prezesa Urzędu – są tożsame z niedozwolonymi klauzulami umownymi wpisanymi do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. Sam fakt stosowania takiego postanowienia we wzorcach umownych w obrocie z udziałem konsumentów nosi znamiona bezprawności, ponieważ narusza zakaz wyrażony w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w ww. rejestrze jest bowiem to, że posłużenie się nim ma skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Ze względu na rozszerzoną skuteczność klauzul (art. 479 43 k.p.c.), spełniają one funkcję podobną do przepisów prawa. Tak więc, dokonując oceny treści postanowień umownych wykorzystywanych przez przedsiębiorców we wzorcach umownych należy wykorzystywać reguły interpretacji wykształcone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej (wykładnia językowa, systemowa, funkcjonalna i inna). Stąd też, niedozwolone będą takie postanowienia umów, które mieszczą się w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej. Analiza wzorca umownego stosowanego przez Almatur wykazuje, iż treść klauzul wymienionych w sentencji przedmiotowej decyzji zawiera się w hipotezie postanowień wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych, co wskazuje na możliwość stosowania przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądowego, Prezes Urzędu może stwierdzić stosowanie praktyki określonej w ww. przepisie w odniesieniu do przedsiębiorcy, który nie był stroną postępowania sądowego zakończonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 2005r. sygn. akt VI ACa 760/05 podkreślił, że praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest posługiwanie się postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powstał w związku ze stosowaniem wzorca umowy przez podmiot, co do którego bada się stosowanie praktyki. Naruszenie interesów konsumentów może nastąpić, jak wskazał Sąd, w wyniku działań podmiotów, które stosują klauzule abuzywne już wpisane do rejestru, przy czym wpis taki związany był z działaniami innych przedsiębiorców. Z kolei w wyroku z dnia 25 maja 2005r. sygn. akt XVII Ama 46/04, SOKiK wyraził pogląd, że dla uznania określonej klauzuli za niedozwolone postanowienie umowne wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie klauzul powinien być bowiem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli więc cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. W kontekście powyższych rozstrzygnięć sądowych rozbieżność użytych wyrażeń, zmiana szyku zdania czy zastosowanie synonimów nie eliminuje abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia. By zaistniała możliwość uznania dwóch postanowień za tożsame 20 wystarczy, by hipoteza postanowienia kwestionowanego w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów mieściła się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru. Przedstawione powyżej orzecznictwo potwierdza uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/2006, w której uznano, że stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie- Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a (obecnie: art. 24 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów). Jak już wcześniej wspomniano w myśl art. 24 ust 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stosowanie postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów to prawa nieograniczonej liczby konsumentów. Nie stanowią one przy tym sumy indywidualnych interesów konsumentów. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotyczący ogółu, a naruszenie tego interesu może mieć miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku – konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów – wszystkich konsumentów będących klientami Spółki w związku z prowadzoną przez przedsiębiorcę działalnością, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nim umowę o uczestnictwo w imprezie turystycznej. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne jest, by działanie przedsiębiorcy zostało skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da się z góry oznaczyć indywidualnie. Wobec tego działanie to jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa w odniesieniu do każdego z konsumentów (a nie jedynie wobec określonego konsumenta) i zagraża ono, przynajmniej potencjalnie, interesom każdego z członków zbiorowości konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie sposób zindywidualizować. Oczywistym jest bowiem, że działanie przedsiębiorcy jest skierowane do nieoznaczonego kręgu odbiorców – dotyczy wszystkich potencjalnych konsumentów zawierających ze Spółką umowę na terenie całego kraju. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż kwestionowane przez Prezesa Urzędu działanie Spółki narusza zbiorowy interes konsumentów. W toku prowadzonego postępowania Spółka oświadczyła, że usunięte zostały, kwestionowane przez Prezesa Urzędu, postanowienia zamieszczone w Informacjach dodatkowych do oferty turystycznej w brzmieniu: − „Zmiana godziny rozpoczęcia imprezy nie stanowi wady usługi, jeżeli uczestnik został o niej prawidłowo poinformowany” , − „W przejazdach po Polsce na liniach dojazdowych oraz części linii głównej przejazd może nastąpić innym środkiem transportu niż wyszczególniony w ofercie – samochód osobowy, mikrobus, autokar turystyczny ewentualnie PKP (...)” , 21 − „Almatur ma prawo dokonania zmian w imprezie lub jej odwołania, jeżeli uzna, że z powodu zaistniałych okoliczności nie jest w stanie wywiązać się z zawartej umowy” . Jednocześnie Spółka wprowadziła zmiany do pkt. 4, pkt 7a, pkt 7 b, pkt 11b, pkt 11c Warunków Uczestnictwa (pkt I.1., I.2., I.3., I.4., I.5. sentencji niniejszej decyzji) oraz do pozostałych kwestionowanych przez Prezesa UOKiK postanowień umieszczonych w Informacjach dodatkowych do oferty turystycznej (pkt I.8., pkt I.9. sentencji niniejszej decyzji) poprzez nadanie im odpowiednio następujących treści: − „W przypadku rezygnacji lub zmiany terminu imprezy turystycznej przez Uczestnika, Almatur zastrzega sobie prawo do dokonania potrąceń w wysokości kosztów rzeczywiście poniesionych przez Almatur do chwili doręczenia Armaturowi oświadczenia Uczestnika o rezygnacji lub zmianie terminu imprezy. Almatur wskazuje przy tym informacyjnie, iż średnie koszty tych potrąceń kształtują się w praktyce następująco, w zależności od terminu rezygnacji: a) powyżej 40 dni od daty rozpoczęcia imprezy – 50 zł, b) 39-21 dni przed datą rozpoczęcia imprezy – nie mniej niż 20% i nie więcej niż 50% ceny imprezy, d) poniżej 14 dni przed datą rozpoczęcia imprezy – nie mniej niż 50% i nie więcej niż 90% ceny imprezy” , − „Almatur zastrzega sobie prawo do: a) Odwołania imprez, bez ponoszenia dodatkowych kosztów własnych, z przyczyn wynikających wyłącznie z działania lub zaniechania klienta; działania lub zaniechania osób trzecich nieuczestniczących w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć lub uniknąć, albo siły wyższej. Almatur ma również prawo do odwołania imprez z powodu braku wymaganego minimum uczestników” , − „Almatur może podwyższyć cenę wyłącznie w razie wystąpienia jednej z następujących okoliczności mających wpływ na podwyższenie ceny: (...) wzrostu kursów walut” , − „Jeżeli nie zostaną zrealizowane określone świadczenia, do których wykonania Almatur jest zobowiązany na podstawie umowy zawartej z Uczestnikiem, względnie ich jakość będzie odbiegała od wynikającej z zawartej z Uczestnikiem umowy, Almatur przyjmuje na siebie stosowną odpowiedzialność finansową i zobowiązany jest do dokonania zwrotu części wniesionych wpłat za usługę w wysokości uzależnionej od rodzaju i stopnia odstępstwa od oferty oraz wyceny wadliwie zrealizowanego świadczenia, chyba, że brak realizacji określonego świadczenia, względnie odbieganie jego jakości od wynikającej z zawartej umowy, będzie spowodowane wyłącznie działaniem lub zaniechaniem klienta, działaniem lub zaniechaniem osób trzecich nieuczestniczących w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć lub uniknąć, albo siłą wyższą” , − „Wszelkie reklamacje w sprawie usług winny być sporządzone w formie pisemnej i wysłane listem poleconym na adres Almaturu, nie później niż w terminie miesiąca od daty zakończenia imprezy” , − „Godziny odjazdów i przyjazdów mogą ulec zmianom spowodowanym warunkami atmosferycznymi, sytuacją na drogach i przejściach granicznych lub inną siłą wyższą. Almatur dołoży wszelkich starań, aby przyjazdy i odjazdy odbywały się zgodnie z rozkładem jazdy, nie może jednak tego zagwarantować. Almatur nie ponosi odpowiedzialności za skutki opóźnień wynikłych z okoliczności, spowodowanych wyłącznie działaniem lub zaniechaniem osób trzecich 22 nieuczestniczących w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć lub uniknąć, albo siłą wyższą” , − „Almatur nie odpowiada za przechowywanie pieniędzy i przedmiotów wartościowych uczestnika podczas trwania imprezy turystycznej, jeżeli ich utrata w całości lub części, albo uszkodzenie spowodowane zostało wyłącznie działaniem lub zaniechaniem klienta, działaniem lub zaniechaniem osób trzecich nieuczestniczących w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć lub uniknąć, albo siłą wyższą” . Prezes Urzędu dokonując oceny wprowadzonych przez Spółkę zmian, uznał, że treść zmienionych Warunków uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży i Turystyki Almatur oraz Informacji dodatkowych do oferty turystycznej została dostosowana do wymogów ustanowionych przez przepisy prawa. Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w niniejszym postępowaniu, Spółka wprowadziła nowe wzorce Warunków uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży i Turystyki Almatur oraz Informacji dodatkowych do oferty turystycznej , które nie zawierają w swej treści niedozwolonych postanowień umownych oraz do dnia 5 września 2008 r. aneksowała dotychczas obowiązujące umowy poprzez przekazanie treści nowych wzorców wszystkim klientom, którzy zawarli z Almatur umowy w oparciu o kwestionowane postanowienia. Wobec powyższego, zdaniem Prezesa Urzędu, uprawnione jest uznanie, iż kwestionowana w przedmiotowym postępowaniu praktyka została zaprzestana. W związku z tym uzasadnione jest zakończenie prowadzonego postępowania rozstrzygnięciem wydanym na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis art. 27 ust. 2 ww. ustawy stanowi, iż w przypadku, gdy przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdza zaniechanie jej stosowania. Mając powyższe na względzie Prezes Urzędu uznał, iż stosowanie przez Almatur praktyki naruszającej zbiorowy interes konsumentów zostało zaniechane z dniem 5 września 2008 r. Wobec powyższego, orzeczono jak w punkcie I sentencji. II. Stosownie do art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w rozumieniu art. 24 ustawy, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny. Zatem o tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje Prezes UOKiK, w ramach uznania administracyjnego. Zwrócić należy uwagę, iż przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 ww. ustawy te okoliczności, które Prezes Urzędu winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej, wymieniając w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Podkreślić należy, iż sankcja w postaci nałożenia kary może być na przedsiębiorcę nałożona niezależnie od tego, czy dopuścił się on naruszenia celowo, czy też nieumyślnie. 23 Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, przede wszystkim charakter i liczbę klauzul niedozwolonych, które przypisano Spółce, Prezes Urzędu uznał nałożenie kary pieniężnej za uzasadnione. Zdaniem Prezesa UOKiK, opisane w niniejszej decyzji działania podejmowane przez Spółkę w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej powinny były kojarzyć się jej z nieuchronnością naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Należy zarazem przyznać, że w zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednoznacznych dowodów wyraźnej intencji Spółki naruszenia tych interesów. Zebrane wyjaśnienia i informacje mogą wskazywać na nieumyślność działania Spółki. Niezależnie od powyższego, już stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia na Spółkę kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pamiętać jednak należy, że na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego spoczywa obowiązek dochowania należytej staranności przy ocenie zgodności ich działań z obowiązującymi przepisami prawa. Okolicznością przemawiającą za zastosowaniem wobec Spółki kary pieniężnej jest fakt, iż jako organizator turystyki o kilkuletnim doświadczeniu na rynku usług turystycznych powinien mieć świadomość, że stosowanie klauzul uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowień umownych jest bezprawne. Spółka winna zatem zdawać sobie sprawę z konieczności konstruowania wzorców umownych z uwzględnieniem przepisów art. 385 1 i nast. k.c., jak również z potrzeby dostosowywania wykorzystywanych przez siebie wzorców umownych do treści wpisów zamieszczanych w rejestrze. Zauważyć przy tym należy, że rejestr postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone jest jawny, powszechnie dostępny, publikowany na stronie www.uokik.gov.pl. Abuzywność postanowień wpisanych do tego rejestru jest jednoznaczna, a zakaz stosowania w obrocie postanowień w nim zamieszczonych nie powinien budzić jakichkolwiek wątpliwości. Zgodnie z zeznaniem o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych (CIT), przychody netto Spółki ze sprzedaży w roku poprzedzającym wydanie niniejszej decyzji wyniosły 16 125 318 zł. Maksymalna wysokość kary mogła zatem wynieść 1 612 531,80 zł. Ustalenie kary w przedmiotowej sprawie miało charakter wieloetapowy, co spowodowane było zaistnieniem w postępowaniu okoliczności mających wpływ na jej wysokość. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wysokość kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. W powyższym kontekście wzięto pod uwagę, iż zarzucana praktyka polegała na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych tożsamych w swoim celu i skutku z postanowieniami wpisanymi do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu. W prowadzonym postępowaniu przypisano Spółce stosowanie dziesięciu postanowień niedozwolonych. Każde z nich negatywnie wpływa na sytuację konsumentów, ograniczając odpowiedzialność Spółki wobec konsumentów oraz kształtując w sposób naruszający prawo termin ograniczający przysługujące Spółce uprawnienie do zmiany ceny. W ocenie Prezesa Urzędu, postanowienia te są przejawem nierównorzędnego i nierzetelnego traktowania konsumentów i bezpośrednio naruszają ich interesy. 24 Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu wziął pod uwagę, że postanowienia stosowane przez Spółkę naruszały interesy ekonomiczne i prawne konsumentów. Wyłączały one odpowiedzialność Spółki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy. Postanowienia te zmierzały w istocie do wprowadzenia w błąd konsumentów co do zasad i zakresu odpowiedzialności Spółki i ograniczały ich możliwość do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych. Przypisana Spółce praktyka określona w pkt I.2., I.3., I.4., I.8., I.9., I.10. sentencji niniejszej decyzji miała charakter długotrwały. W niniejszej sprawie, waga stwierdzonych naruszeń pozwoliła Prezesowi Urzędu na stwierdzenie, iż łącznie waga naruszeń w przedmiotowej sprawie wynikających ze stosowania dziesięciu postanowień niedozwolonych kształtuje się na poziomie 0,6% przychodu osiągniętego przez Spółkę w 2008 r. Tym samym ustalona przez Prezesa Urzędu kwota bazowa stanowiąca równowartość 0,6% przychodu osiągniętego przez Spółkę wynosi 96 752 zł. Dokonując ustalenia ostatecznego wymiaru kary pieniężnej nałożonej na Spółkę dokonano również oceny zaistniałych w postępowaniu okoliczności obciążających i łagodzących. Przy kalkulowaniu kary wzięto zatem okoliczność, iż naruszenie, którego dopuściła się Spółka objęło swym zasięgiem obszar całego kraju. Powyższa okoliczność uzasadnia wzrost kary o 20%. Z drugiej strony na zmiarkowanie wysokości nałożonej kary wpłynęło to, że Spółka zaniechała stosowania zarzucanych jej praktyk niezwłocznie po wszczęciu postępowania. Uznano to za okoliczność łagodzącą dającą podstawę do obniżenia kary o 30% . Decydując o nałożeniu kary i jej wysokości wzięto pod uwagę wszystkie ww. okoliczności. Miarkując wysokość nałożonej kary, Prezes UOKiK dokonał zatem jej obniżenia o 10% . W niniejszej sprawie za naruszenie stwierdzone w pkt I sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu nałożył na przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości 87 077 zł (osiemdziesiąt siedem tysięcy siedemdziesiąt siedem złotych), co stanowi ok. 0,54 % przychodu osiągniętego w 2008 roku i ok. 5,4 % kary maksymalnej. Nakładając niniejszą decyzją karę pieniężną za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu wziął pod uwagę, że ma ona: po pierwsze – charakter represyjny (nakładana jest za naruszenie ustawowych zakazów), po drugie – prewencyjny (ma zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości i zniechęcać do naruszania prawa), zaś zagrożenie nimi, czyli potencjalna możliwość nałożenia kary przez Prezesa Urzędu – nadaje jej charakter dyscyplinujący (wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt: III SK 31/04). W ocenie Prezesa Urzędu, karze nakładanej niniejszą decyzją należy nadać w szczególności charakter prewencyjny. Niemniej, z uwagi na fakt, że pełni ona również funkcję represyjną w stosunku do uczestnika postępowania, jak i z uwagi na to, że ma ona skutkować zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji w przyszłości, orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania. Zdaniem Prezesa Urzędu tak określona kara spełni zarówno rolę represyjną jako sankcja i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i prewencyjną, zapobiegającą ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest też jej walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszający dla innych przedsiębiorców prowadzących działalność organizatora turystyki przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. 25 Biorąc od uwagę powyższe kara pieniężna nałożona na Almatur jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie II sentencji tej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. Otrzymuje: Biuro Podróży i Turystyki „Almatur – Polska” S.A. ul. Kopernika 15 00-359 Warszawa