RWA-24/2009

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-45/08/JKa Warszawa, dn. 30 września 2009 r. DECYZJA nr RWA-24/2009 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 w związku z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) w zw. z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 107, poz. 887), - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Monice Roguskiej prowadzącej zarejestrowaną w Warszawie działalność gospodarczą pod firmą „OCTOPUS ADVENTURE” Monika Roguska, uznaje się, że działanie polegające na stosowaniu w Warunkach uczestnictwa – Umowie postanowień o treści: 1. „Wzrost cen o więcej niż 10% upoważnia uczestnika do rezygnacji z imprezy bez kosztów (…)” – pkt 5.2 WU; 2. „Wzrost cen podyktowany przyczynami zawartymi w pkt 5.1. nie stanowi zmiany warunków Umowy” – pkt 5.3 WU; 3. „OCTOPUS ADVENTURE zastrzega sobie prawo do odwołania imprezy z przyczyn od niego niezależnych ((…), strajki itp.). Uczestnik otrzymuje z tego tytułu zwrot pełnej wpłaty, natomiast nie przysługuje mu odszkodowanie” – pkt 5.4 WU; 4. „Jeżeli w trakcie trwania imprezy z przyczyn niezależnych od OCTOPUS ADVENTURE nastąpiła zmiana programu bądź obiektu wykupionego przez Uczestnika OCOTPUS ADVENTURE zobowiązany jest do zorganizowania świadczeń zastępczych o tym samym lub wyższym standardzie. W przypadku ich otrzymania uczestnikowi nie przysługuje rekompensata” – pkt 5.7 WU; 5. „ Koszty rezygnacji z imprezy, które uczestnik jest zobowiązany zapłacić wynoszą: - powyżej 40 dni – 30% ceny imprezy lecz nie mniej niż koszt rezygnacji z biletu lotniczego, 2 - od 40 do 30 dni – 50% ceny imprezy lecz nie mniej niż koszt rezygnacji z biletu lotniczego, - od 29 do 15 dni – 80% ceny imprezy lecz nie mniej niż koszt rezygnacji z biletu lotniczego, - od 14 do 1 dnia – 90% ceny imprezy, - w dniu rozpoczęcia imprezy turystycznej lub w przypadku nie rozpoczęcia imprezy turystycznej – 100% ceny imprezy ” – pkt 6.3 WU; 6. „Reklamacje wraz z określeniem roszczeń należy złożyć na piśmie, wyłącznie listem poleconym do OCTOPUS ADVENTURE w terminie 7 dni od daty zakończenia imprezy” – pkt 8.3 WU; 7. „OCTOPUS ADVENTURE zobowiązany jest do rozpatrzenia reklamacji oraz udzielenia uczestnikowi odpowiedzi w formie pisemnej najpóźniej w ciągu 30 dni od daty jej otrzymania. Termin ten może być wydłużony o kolejne 30 dni, o ile sposób jej załatwienia wymagać będzie dodatkowych wyjaśnień u kontrahentów zagranicznych” – pkt 8.4 WU; 8. „OCTOPUS ADVENTURE ogranicza swoją odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usług w czasie imprezy turystycznej do całkowitej ceny imprezy względem klienta” – pkt 9.2 WU; 9. „OCTOPUS ADVENTURE nie będzie dokonywał zwrotu wartości świadczeń, które nie zostały wykonane z przyczyn leżących po stronie uczestnika” – pkt 9.3 WU; 10 „OCTOPUS ADVENTURE jest uprawniony do spełnienia w miejsce wadliwego świadczenia innego świadczenia mającego równą lub wyższą wartość” – pkt 9.4 WU; 11. „Wszelkie świadczenia, których cena jest obniżona np.: dostawki w pokojach, oraz świadczenia dodatkowe nie objęte programem a wykupywane oddzielnie reklamacji i odszkodowaniu nie podlegają” – pkt 9.6 WU; 12. „Uczestnik winien podczas planowania urlopu, połączeń, spotkań czy terminów rozmów handlowych wziąć pod uwagę możliwość znacznych opóźnień w lotach czarterowych, na co OCTOPUS ADVENTURE nie ma wpływu i za nie nie odpowiada” – pkt 10.6 WU; 13. „OCTOPUS ADVENTURE określa jako sąd właściwy miejscowo do rozpoznawania ewentualnych sporów z uczestnikami Sąd Rejonowy w Warszawie” – pkt 11.5 WU; stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , polegające na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – i nakazuje się zaniechanie ich stosowania. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) w zw. z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady 3 Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 107, poz. 887), - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Monikę Roguską prowadzącą zarejestrowaną w Warszawie działalność gospodarczą pod firmą „OCTOPUS ADVENTURE” Monika Roguska karę pieniężną w wysokości 9.376 zł (słownie: dziewięć tysięcy trzysta siedemdziesiąt sześć złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura UOKiK w Warszawie przeprowadził postępowanie wyjaśniające (sygn. RWA-402-3/08/DJ) mające na celu kontrolę wzorców umów stosowanych przez organizatorów turystyki w rozumieniu art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 223, poz. 2268 ze zm.) mających siedzibę na terenie objętym właściwością miejscową Delegatury. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego Prezes Urzędu wystąpił min. do Moniki Roguskiej prowadzącej w Warszawie działalność gospodarczą pod firmą „OCTOPUS ADVENTURE” Monika Roguska (dalej także: Octopus lub Przedsiębiorca) o przesłanie wszelkich przedstawianych konsumentom wzorców umów, regulaminów, ogólnych warunków i innych wzorców umownych. W odpowiedzi na wezwanie Prezesa Urzędu Przedsiębiorca przedstawił m.in. wzór Warunków uczestnictwa – Umowy (dalej: Warunki uczestnictwa lub WU). Analiza przedmiotowego dokumentu wykazała m.in., iż Octopus w stosunkach z konsumentami posługuje się wzorcem umownym zawierającym w swojej treści niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego, uznane prawomocnymi wyrokami Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: także SOKiK) za niedozwolone i wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: rejestr niedozwolonych klauzul umownych). Po analizie przesłanych przez Octopus dokumentów, Prezes Urzędu wszczął postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania przez Monikę Roguską prowadzącą zarejestrowaną w Warszawie działalność gospodarczą pod firmą „OCTOPUS ADVENTURE” Monika Roguska praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego poprzez zawarcie w „ Warunkach uczestnictwa – Umowie” o treści: 1. „Wzrost cen o więcej niż 10% upoważnia uczestnika do rezygnacji z imprezy bez kosztów (…)” – pkt 5.2 WU; 2. „Wzrost cen podyktowany przyczynami zawartymi w pkt 5.1. nie stanowi zmiany warunków Umowy” – pkt 5.3; 3. „OCTOPUS ADVENTURE zastrzega sobie prawo do odwołania imprezy z przyczyn od niego niezależnych ((…), strajki itp.). Uczestnik otrzymuje z tego 4 tytułu zwrot pełnej wpłaty, natomiast nie przysługuje mu odszkodowanie ” – pkt 5.4 WU; 4. „Jeżeli w trakcie trwania imprezy z przyczyn niezależnych od OCTOPUS ADVENTURE nastąpiła zmiana programu bądź obiektu wykupionego przez Uczestnika OCOTPUS ADVENTURE zobowiązany jest do zorganizowania świadczeń zastępczych o tym samym lub wyższym standardzie. W przypadku ich otrzymania uczestnikowi nie przysługuje rekompensata” – pkt 5.7 WU; 5. „ Koszty rezygnacji z imprezy, które uczestnik jest zobowiązany zapłacić wynoszą: - powyżej 40 dni – 30% ceny imprezy lecz nie mniej niż koszt rezygnacji z biletu lotniczego, - od 40 do 30 dni – 50% ceny imprezy lecz nie mniej niż koszt rezygnacji z biletu lotniczego, - od 29 do 15 dni – 80% ceny imprezy lecz nie mniej niż koszt rezygnacji z biletu lotniczego, - od 14 do 1 dnia – 90% ceny imprezy, - w dniu rozpoczęcia imprezy turystycznej lub w przypadku nie rozpoczęcia imprezy turystycznej – 100% ceny imprezy ” – pkt 6.3 WU; 6. „Reklamacje wraz z określeniem roszczeń należy złożyć na piśmie, wyłącznie listem poleconym do OCTOPUS ADVENTURE w terminie 7 dni od daty zakończenia imprezy” – pkt 8.3 WU; 7. „OCTOPUS ADVENTURE zobowiązany jest do rozpatrzenia reklamacji oraz udzielenia uczestnikowi odpowiedzi w formie pisemnej najpóźniej w ciągu 30 dni od daty jej otrzymania. Termin ten może być wydłużony o kolejne 30 dni, o ile sposób jej załatwienia wymagać będzie dodatkowych wyjaśnień u kontrahentów zagranicznych” – pkt 8.4 WU; 8. „OCTOPUS ADVENTURE ogranicza swoją odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usług w czasie imprezy turystycznej do całkowitej ceny imprezy względem klienta” – pkt 9.2 WU; 9. „OCTOPUS ADVENTURE nie będzie dokonywał zwrotu wartości świadczeń, które nie zostały wykonane z przyczyn leżących po stronie uczestnika” – pkt 9.3 WU; 10 „OCTOPUS ADVENTURE jest uprawniony do spełnienia w miejsce wadliwego świadczenia innego świadczenia mającego równą lub wyższą wartość” – pkt 9.4 WU; 11. „Wszelkie świadczenia, których cena jest obniżona np.: dostawki w pokojach, oraz świadczenia dodatkowe nie objęte programem a wykupywane oddzielnie reklamacji i odszkodowaniu nie podlegają” – pkt 9.6 WU; 12. „Uczestnik winien podczas planowania urlopu, połączeń, spotkań czy terminów rozmów handlowych wziąć pod uwagę możliwość znacznych opóźnień w lotach czarterowych, na co OCTOPUS ADVENTURE nie ma wpływu i za nie nie odpowiada” – pkt 10.6 WU; 13. „OCTOPUS ADVENTURE określa jako sąd właściwy miejscowo do rozpoznawania ewentualnych sporów z uczestnikami Sąd Rejonowy w Warszawie” – pkt 11.5 WU. 5 Prezes Urzędu zaliczył w poczet materiału dowodowego dowody uzyskane w trakcie postępowania wyjaśniającego prowadzonego pod sygn. RWA-402-3/08/DJ, tj. Wzór Warunków uczestnictwa – Umowy, oraz zaświadczenie o wpisie Moniki Roguskiej prowadzącej w Warszawie działalność gospodarczą pod firmą „OCTOPUS ADVENTURE” Monika Roguska. Przedsiębiorca zawiadomiony o wszczęciu postępowania administracyjnego nie ustosunkował się merytorycznie do przedstawionych zarzutów, lecz poinformował jedynie, iż zakwestionowany wzorzec stosował od dnia 1 stycznia 2007 r. do 1 czerwca 2008 r. Do pisma nie załączono nowego wzorca umownego. Nadto Przedsiębiorca stwierdził, iż większość obrotu firmy stanowi organizacja wyjazdów grupowych dla firm. Pismem z dnia 11 sierpnia 2009 r. Prezes Urzędu zawiadomił Przedsiębiorcę o zakończeniu postępowania dowodowego w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie stronie został wyznaczony termin na zapoznanie się z aktami sprawy. Przedsiębiorca nie skorzystał z przysługującego mu uprawnienia do zapoznania się z aktami sprawy. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, co następuje Pani Monika Roguska prowadzi zarejestrowaną w Warszawie działalność gospodarczą pod nazwą „OCTOPUS ADVENTURE” Monika Roguska, w zakresie m.in. działalności organizatorów turystyki, działalności pośredników turystycznych oraz działalności agentów turystycznych. Jak ustalił Prezes Urzędu przy prowadzeniu swojej działalności w obrocie konsumenckim Przedsiębiorca posługuje się wzorcem umowy pt.: „ Warunki uczestnictwa – Umowa”. Wzorzec ten zawiera m.in. postanowienia o następującej treści: 1. „Wzrost cen o więcej niż 10% upoważnia uczestnika do rezygnacji z imprezy bez kosztów (…)” – pkt 5.2 WU; 2. „Wzrost cen podyktowany przyczynami zawartymi w pkt 5.1. nie stanowi zmiany warunków Umowy” – pkt 5.3 WU; 3. „OCTOPUS ADVENTURE zastrzega sobie prawo do odwołania imprezy z przyczyn od niego niezależnych ((…), strajki itp.). Uczestnik otrzymuje z tego tytułu zwrot pełnej wpłaty, natomiast nie przysługuje mu odszkodowanie” – pkt 5.4 WU; 4. „Jeżeli w trakcie trwania imprezy z przyczyn niezależnych od OCTOPUS ADVENTURE nastąpiła zmiana programu bądź obiektu wykupionego przez Uczestnika OCOTPUS ADVENTURE zobowiązany jest do zorganizowania świadczeń zastępczych o tym samym lub wyższym standardzie. W przypadku ich otrzymania uczestnikowi nie przysługuje rekompensata” – pkt 5.7 WU; 5. „ Koszty rezygnacji z imprezy, które uczestnik jest zobowiązany zapłacić wynoszą: - powyżej 40 dni – 30% ceny imprezy lecz nie mniej niż koszt rezygnacji z biletu lotniczego, - od 40 do 30 dni – 50% ceny imprezy lecz nie mniej niż koszt rezygnacji z biletu lotniczego, - od 29 do 15 dni – 80% ceny imprezy lecz nie mniej niż koszt rezygnacji z biletu lotniczego, - od 14 do 1 dnia – 90% ceny imprezy, 6 - w dniu rozpoczęcia imprezy turystycznej lub w przypadku nie rozpoczęcia imprezy turystycznej – 100% ceny imprezy ” – pkt 6.3 WU; 6. „Reklamacje wraz z określeniem roszczeń należy złożyć na piśmie, wyłącznie listem poleconym do OCTOPUS ADVENTURE w terminie 7 dni od daty zakończenia imprezy” – pkt 8.3 WU; 7. „OCTOPUS ADVENTURE zobowiązany jest do rozpatrzenia reklamacji oraz udzielenia uczestnikowi odpowiedzi w formie pisemnej najpóźniej w ciągu 30 dni od daty jej otrzymania. Termin ten może być wydłużony o kolejne 30 dni, o ile sposób jej załatwienia wymagać będzie dodatkowych wyjaśnień u kontrahentów zagranicznych” – pkt 8.4 WU; 8. „OCTOPUS ADVENTURE ogranicza swoją odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usług w czasie imprezy turystycznej do całkowitej ceny imprezy względem klienta” – pkt 9.2 WU; 9. „OCTOPUS ADVENTURE nie będzie dokonywał zwrotu wartości świadczeń, które nie zostały wykonane z przyczyn leżących po stronie uczestnika” – pkt 9.3 WU; 10 „OCTOPUS ADVENTURE jest uprawniony do spełnienia w miejsce wadliwego świadczenia innego świadczenia mającego równą lub wyższą wartość” – pkt 9.4 WU; 11. „Wszelkie świadczenia, których cena jest obniżona np.: dostawki w pokojach, oraz świadczenia dodatkowe nie objęte programem a wykupywane oddzielnie reklamacji i odszkodowaniu nie podlegają” – pkt 9.6 WU; 12. „Uczestnik winien podczas planowania urlopu, połączeń, spotkań czy terminów rozmów handlowych wziąć pod uwagę możliwość znacznych opóźnień w lotach czarterowych, na co OCTOPUS ADVENTURE nie ma wpływu i za nie nie odpowiada” – pkt 10.6 WU; 13. „OCTOPUS ADVENTURE określa jako sąd właściwy miejscowo do rozpoznawania ewentualnych sporów z uczestnikami Sąd Rejonowy w Warszawie” – pkt 11.5 WU. Przedsiębiorca stosował kwestionowany wzorzec od 1 stycznia 2007 r. do dnia 31 maja 2008 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, „zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów”, przez które stosownie do definicji zawartej w art. 24 ust. 2 rozumie się „ godzące w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działanie przedsiębiorcy” . Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Działania te mogą okazać się bezprawne w razie ustalenia, że doszło do naruszenia przepisów innych ustaw, ale także zasad współżycia 7 społecznego i dobrych obyczajów. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy ustalenie, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa. (por. Janusz Szwaja (red.) Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Komentarz , Warszawa 2000, s. 117-118). Przepisy regulujące postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w większości mają charakter procesowy. Materialnoprawne przesłanki, istotne z punktu widzenia wydania decyzji, znajdują się w innych niż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów aktach prawa powszechnie obowiązującego. Prezes Urzędu oceniając zachowanie Przedsiębiorcy pod kątem ewentualnego naruszenia przepisów zakazujących stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, musi zatem co do zasady stosować inne akty prawa powszechnie obowiązującego i na ich podstawie stwierdzić, czy działanie przedsiębiorcy było bezprawne. Jak wyżej wspomniano, art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jako godzące w nie bezprawne zachowanie przedsiębiorcy. Jednocześnie artykuł ten zawiera przykładowe wyliczenie zachowań przedsiębiorców uważanych za naruszające zbiorowe interesów konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umieścił stosowanie postanowień wzorów umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (pkt 1), naruszenie przez przedsiębiorcę obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji (pkt 2), nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Aby określone zachowanie mogło zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek, mianowicie zaistnieć musi - po pierwsze - bezprawne działanie przedsiębiorcy, które - po drugie - narusza zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ww. ustawy pod pojęciem przedsiębiorcy rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, a także: (a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, (b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, (c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę, w rozumieniu pkt 4, nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13, (d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2 - na potrzeby przepisów dotyczących praktyk ograniczających konkurencję oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Pani Monika Roguska prowadzi zarejestrowaną w Warszawie działalność gospodarczą pod nazwą „OCTOPUS ADVENTURE” Monika Roguska w zakresie m.in. działalności organizatorów turystyki, działalności pośredników turystycznych oraz działalności agentów turystycznych. Wobec powyższego jest ona przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, a tym samym także w świetle art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Może być zatem stroną postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. 8 Jak wskazano powyżej, bezprawność działań przedsiębiorcy co do zasady wynika z naruszenia innych przepisów powszechnie obowiązujących, niemniej należy wskazać, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku identyfikuje wprost jako bezprawne działanie przedsiębiorcy polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru, prowadzonego przez Prezesa Urzędu. Jak wynika z wyroku SOKiK z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), w oparciu o art. 24 ust. 2 można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. A zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczającą przesłankę do uznania bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Należy bowiem podnieść, iż stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez SOKiK za niedozwolone zostało wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, jest prawnie zakazane. Prawomocny wyrok tego Sądu, wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, wskazujący treść postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone i zakazujący ich wykorzystywania ma od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru klauzul abuzywnych skutek wobec osób trzecich (art. 479 43 k.p.c.). Przepis tego artykułu rozszerza zatem prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. „Artykuł ten dotyczy rozszerzonej prawomocności materialnoprawnej w znaczeniu podmiotowym. Chodzi o grupę przypadków takiej prawomocności, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powagę rzeczy osądzonej dla wszystkich i przeciwko wszystkim. Przepis bowiem wyraźnie stanowi, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, wywołuje więc skutek erga omnes” (por. H. Ciepła [w:] K. Piasecki [red.], Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom II, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 249). Przepis art. 479 43 k.p.c. stanowiąc, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w żaden sposób kategorii tych podmiotów. Wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsiębiorcy, który klauzulę wprowadził do swoich wzorców umów, jak i do każdego innego przedsiębiorcy, stosującego własne warunki umów. Należy zatem przyjąć, że wyrok SOKiK od chwili wpisania klauzuli do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK wywiera skutek względem wszystkich uczestników obrotu, co oznacza, że żaden z podmiotów uczestniczących w obrocie prawnym nie może posługiwać się przedmiotowym postanowieniem. W uchwale z dnia 13 lipca 2006 r., (sygn akt. III SZP 3/06) Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał, iż „stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów”. Tym samym SN przesądził, iż stosowanie klauzuli tożsamej z klauzulą wpisaną do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, przez innego przedsiębiorcę, który nie był stroną lub uczestnikiem postępowania zakończonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Należy przy tym podkreślić, iż dla uznania, iż klauzula wpisana do rejestru i klauzula z nią porównywana są tożsame w treści nie jest konieczna dokładna literalna identyczność tych postanowień. Rozbieżność użytych wyrażeń, zmiana szyku zdania, czy zastosowanie synonimów nie eliminuje bowiem abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia, jeżeli cel, w jakim wprowadzone zostało postanowienie umowne, jest tożsamy. „Nie jest konieczna 9 literalna zgodność porównywalnych klauzul. Głównym czynnikiem przesądzającym powinien być, zdaniem Sądu, zamiar, cel jakiemu ma służyć kwestionowana klauzula. Jeśli jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwoloną, można uznać, iż obie są tożsame” (wyrok SOKiK z dnia 25 maja 2005 r. sygn. akt XVII Ama 46/04). Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy należy zauważyć, co następuje: I.1 W pkt 5.2 Warunków uczestnictwa Octopus Adventure zamieścił postanowienie o treści: „Wzrost cen o więcej niż 10% upoważnia uczestnika do rezygnacji z imprezy bez kosztów (…)” . Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest zbieżna z treścią następujących postanowień, uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych: 1. „Wzrost cen powyżej 10% upoważnia Klienta do anulacji imprezy i uzyskania zwrotu całości kwoty wpłaconej do biura” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 4 stycznia 2007 r. (Sygn. akt XVII Amc 8/06) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1045. 2. „Biuro zastrzega sobie prawo zmiany warunków umowy. O każdej zmianie istotnych warunków umowy (np. terminu, programu, ceny, miejsca pobytu, zakwaterowania, wyżywienia, rodzaju środka transportu) Biuro ma obowiązek zawiadomić Uczestnika. Nie stanowi zmiany istotnych warunków umowy wzrost ceny za imprezę nie więcej niż 5%” postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 7 listopada 2005 r. (Sygn. akt XVII Amc 89/04) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 608. Cena imprezy turystycznej stanowi istotny warunek umowy zawieranej z klientem, dlatego jakakolwiek zmiana w tym zakresie, stosownie do art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych, winna przyznawać mu prawo do odstąpienia od umowy. Tymczasem kwestionowana klauzula uprawnia kontrahenta konsumenta do podwyższenia ceny po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od tej umowy. Z tego względu należało uznać, że jest ona klauzulą abuzywną, o której mowa w art. 385 3 pkt 20 k.c. I.2 W pkt 5.3 Warunków uczestnictwa znajduje się postanowienie w brzmieniu: „Wzrost cen podyktowany przyczynami zawartymi w pkt 5.1. nie stanowi zmiany warunków Umowy” . Postanowienie to jest tożsame z wpisanym do rejestru pod nr 1048 postanowieniem w brzmieniu: „Wzrost cen do 10 %, uzasadniony przyczynami wymienionymi w pkt. 5.1 nie stanowi zmiany istotnych warunków Umowy i nie daje podstawy klientowi do odstąpienia od umowy” , które zostało uznane za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem SOKiK z dnia 8 stycznia 2007 r. (sygn. akt XVII Amc 22/06). W uzasadnieniu do tego orzeczenia SOKiK wskazał, że „każde podwyższenie ceny stanowi zmianę istotnych warunków umowy, co uzasadnia zastosowanie w takim przypadku art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych, zgodnie z którym każda zmiana istotnych warunków umowy dokonana przez organizatora turystyki rodzi po stronie konsumenta prawo do odstąpienia od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń, 10 bez obowiązku zapłaty kary umownej”. W ocenie Sądu, zakwestionowane postanowienie odzwierciedla klauzulę abuzywny wskazaną w art. 385 3 pkt 20 k.c. I.3 W pkt 5.4 Warunków uczestnictwa Octopus Adventure stosuje klauzulę o treści: „OCTOPUS ADVENTURE zastrzega sobie prawo do odwołania imprezy z przyczyn od niego niezależnych ((…) strajki, itp.). Uczestnik otrzymuje z tego tytułu zwrot pełnej wpłaty, natomiast nie przysługuje mu odszkodowanie” . Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest zbieżna z treścią następujących postanowień, uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych: 1. „Biuro podróży zastrzega sobie prawo odwołania imprezy z przyczyn od siebie niezależnych (działanie siły wyższej itp.) W takim przypadku uczestnik może żądać wpisania go na listę stałą uczestników innej imprezy lub zwrotu pełnej wpłaty. W przypadku wybrania przez klienta imprezy o niższej cenie Biuro Podróży dokona zwrotu różnicy cen, w przypadku wybrania imprezy o wyższej cenie klient dopłaca różnicę pomiędzy cenami. Uczestnikowi nie przysługuje natomiast odszkodowanie” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 27 października 2004 r. (Sygn. akt XVII Amc 83/03) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 183. 2. „Organizator z powodu przyczyn od siebie niezależnych i niezawinionych (decyzje władz państwowych, działanie siły wyższej, brak wymaganego minimum uczestników, niemożność spełnienia świadczenia) zastrzega sobie prawo do anulowania imprezy, zmiany terminu i programu imprezy (nie później niż 7 dni przed rozpoczęciem imprezy). Organizator nie ponosi z tego tytułu żadnych kosztów, a klientowi nie przysługuje prawo do odszkodowania z tytułu tych zmian. Organizator ma obowiązek niezwłocznie powiadomić uczestnika o w/w zmianach, a ten powinien w terminie trzech dni od uzyskania informacji, zaakceptować zmiany bądź zrezygnować z uczestnictwa w imprezie składając pisemne oświadczenie" - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 28 lutego 2007 r. (Sygn. akt XVII Amc 56/06) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1149. W każdej z wymienionych klauzul organizator turystyki w sposób dla siebie korzystny zastrzega możliwość odwołania imprezy turystycznej w przypadku wystąpienia przyczyn od niego niezależnych i niezawinionych, jednakże skrót „itp” zawarty w zakwestionowanym postanowieniu wskazuje, iż katalog zdarzeń wyłączających odpowiedzialność cywilną organizatora turystyki jest otwarty, a przez to podlegający jego jednostronnej interpretacji, co jest klauzulą niedozwoloną z art. 385 3 pkt 11 kc z uwagi na przyznanie kontrahentowi konsumenta uprawnienia do stwierdzenia zgodności świadczenia z umową. Abuzywność postanowienia zakwestionowanego w pkt. I.3 sentencji niniejszej decyzji oraz jego tożsamość z klauzulami wpisanymi do rejestru jest – w świetle przytoczonych orzeczeń – bezsporna. I.4 W pkt 5.7 WU Octopus Adventure zamieścił postanowienie o treści: „Jeżeli w trakcie trwania imprezy z przyczyn niezależnych od OCTOPUS ADVENTURE nastąpiła zmiana programu bądź obiektu wykupionego przez Uczestnika OCOTPUS ADVENTURE 11 zobowiązany jest do zorganizowania świadczeń zastępczych o tym samym lub wyższym standardzie. W przypadku ich otrzymania uczestnikowi nie przysługuje rekompensata” . Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest zbieżna z treścią następujących postanowień, uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych: 1. „Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany programu i świadczeń imprezy, gdy zmiana ta jest powodowana czynnikami niezależnymi od niego, a zawarte w umowie świadczenia mogą być zastąpione jedynie świadczeniami o tym samym lub wyższym standardzie i w tej samej ilości, jednocześnie w w/w przypadku Klientowi nie przysługuje prawo do jakichkolwiek roszczeń finansowych” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14 grudnia 2006 r. (Sygn. akt XVII Amc 152/05) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1052. 2. „W przypadku, gdy konieczność zmiany warunków umowy zaistnieje już po rozpoczęciu imprezy, w tym przypadku Organizator musi zapewnić Klientowi zakwaterowanie w hotelu tej samej lub wyższej kategorii, o podobnych cenach, jak zastrzeżone przez Klenta w rezerwacji oraz program nie odbiegający w istotny sposób od uzgodnionego w umowie." - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 26 lutego 2007 r. (Sygn. akt XVII Amc 174/05) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1116. Postanowienia te, w związku z tym, że uprawniają kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany, bez ważnych przyczyn, istotnych cech świadczenia, stanowią niedozwolone postanowienia umowne z art. 385 3 pkt 19 k.c. Z uwagi natomiast na fakt, że postanowienia te zmierzają do ograniczenia odpowiedzialności organizatora za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania wypełniają przesłanki klauzul z art. 385 3 pkt 2 k.c. I.5 W pkt 6.3 Warunków uczestnictwa znajduje się natomiast postanowienie o treści: „ Koszty rezygnacji z imprezy, które uczestnik jest zobowiązany zapłacić wynoszą: - powyżej 40 dni – 30% ceny imprezy lecz nie mniej niż koszt rezygnacji z biletu lotniczego, - od 40 do 30 dni – 50% ceny imprezy lecz nie mniej niż koszt rezygnacji z biletu lotniczego, - od 29 do 15 dni – 80% ceny imprezy lecz nie mniej niż koszt rezygnacji z biletu lotniczego, - od 14 do 1 dnia – 90% ceny imprezy, - w dniu rozpoczęcia imprezy turystycznej lub w przypadku nie rozpoczęcia imprezy turystycznej – 100% ceny imprezy ”. W ocenie Prezesa Urzędu, postanowienie to jest zbieżne z postanowieniem o treści: „W przypadku rezygnacji z imprezy z przyczyn nie leżących po stronie Biura, Uczestnik ponosi koszty w wysokości: - opłatę manipulacyjną w wysokości 5% ale nie mniej niż 50 zł w terminie do 40 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, - 20 % ceny imprezy do 30 dnia przed terminem rozpoczęcia imprezy, - 50 % ceny imprezy między 29 a 15 dniem, - 70 % ceny imprezy między 15 a 5 dniem, - 90 % ceny imprezy w okresie krótszym niż 5 dni od daty 12 rozpoczęcia imprezy. Rezygnującemu Uczestnikowi zwrotu wpłaty lub różnicy po potrąceniu kosztów rezygnacji, dokonuje Biuro lub upoważniony przez nie agent” uznanym za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 10 listopada 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 148/05) i wpisanym do rejestru klauzul abuzywnych pod nr 998. SOKiK ocenił, że postanowienie to narusza art. 385 3 pkt 12 k.c. (wyłącza obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za nie spełnione świadczenie, jeżeli konsument zrezygnuje z wykonania umowy), pkt 16 k.c. (nakłada wyłącznie na konsumenta obowiązek ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z wykonania umowy) i 17 k.c. (nakłada na konsumenta, który odstąpił od umowy obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego). Sąd podkreślił, że w przypadku odstąpienia od umowy przez konsumenta organizatorowi służy prawo do zwrotu równowartości poniesionych nakładów bez dodatkowego wynagrodzenia (art. 395 § 2 k.c.). Tymczasem określony w kwestionowanym postanowieniu procentowy wzrost należności nie podlegającej zwrotowi pozostaje w sprzeczności z unormowaniem powołanego przepisu i prowadzi do przekonania, iż wysokość płaconej w tych warunkach przez konsumenta kwoty odszkodowania jest niewspółmierna i zbyt wygórowana w stosunku do poniesionych nakładów i utraconych korzyści. Organizator zachowuje przecież prawo do ponownego zawarcia umowy z innym konsumentem. I.6 W pkt 8.3 Warunków uczestnictwa Octopus Adventure zamieścił postanowienie o treści: „Reklamacje wraz z określeniem roszczeń należy złożyć na piśmie, wyłącznie listem poleconym do OCTOPUS ADVENTURE w terminie 7 dni od daty zakończenia imprezy” . Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest zbieżna z treścią następujących postanowień, uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych: 1. „Uczestnik może zgłosić Organizatorowi reklamacje niezwłocznie po stwierdzeniu niewłaściwego wykonania usług w formie pisemnej, nie później niż 14 dni od dnia zakończenia imprezy i pod warunkiem ich wcześniejszego zgłoszenia pilotowi w trakcie imprezy turystycznej” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 lutego 2007 r. (Sygn. akt XVII Amc 50/06) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1246. 2. „Wszelkie niezgodności, potwierdzone pisemnie przez pilota lub świadczącego usługę (gestora bazy, kontrahenta) mogą Państwo zgłosić w biurze nie później niż 14 dni od zakończenia świadczeń” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 10 listopada 2005 r. (Sygn. akt XVII Amc 87/04) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 606. 3. „W przypadku niewykonania lub nieodpowiedniego wykonania zrealizowania umowy przez biuro Atur, uczestnik ma prawo do złożenia reklamacji, nie później niż w ciągu 14 od zakończenia imprezy” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 29 listopada 2007 r. (Sygn. akt XVII Amc 224/07) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1338. 4. „Warunkiem skutecznego zgłoszenia reklamacji przez Klienta jest dołączenie do niej pisemnego zgłoszenia nieprawidłowości wraz z opisem na czym polegają pilotowi, rezydentowi bądź obsłudze hotelowej i przez w/w osoby potwierdzone własnoręcznym 13 podpisem lub w przypadku obsługi hotelowej dodatkowo pieczątki hotelu” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 22 grudnia 2004 r. (Sygn. akt XVII Amc 115/03) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 280. W pierwszym ze wskazanych wyroków SOKiK uznał, iż 14-dniowy termin składania reklamacji jest zbyt krótki i prowadzić może do sytuacji, w której konsument pozbawiony zostanie możliwości zgłoszenia reklamacji. W ocenie Sądu, poprzez stosowanie takiego zapisu organizator zmierza do utrudnienia uczestnikowi imprezy turystycznej dochodzenia swoich praw, a tym samym do ograniczenia swojej odpowiedzialności względem konsumenta za nienależyte wykonanie umowy (art. 385 3 pkt 21 i 2 k.c.). W wyroku z dnia 10 listopada 2005 r., sygn. akt XVII Amc 7/05 SOKiK podkreślił, iż reklamacja jako zawiadomienie o wadach oraz żądanie wykonania uprawnień z tytułu rękojmi za wady podlega reżimowi przepisów kodeksu cywilnego w zakresie rękojmi za wady, który przewiduje miesięczny termin zawiadomienia o wadzie (art. 563 k.c.). Z tego względu, wyznaczanie krótszych terminów na składanie reklamacji ma charakter niedozwolony. I.7 W pkt 8.4 WU Octopus Adventure zamieścił postanowienie o treści: „OCTOPUS ADVENTURE zobowiązany jest do rozpatrzenia reklamacji oraz udzielenia uczestnikowi odpowiedzi w formie pisemnej najpóźniej w ciągu 30 dni od daty jej otrzymania. Termin ten może być wydłużony o kolejne 30 dni, o ile sposób jej załatwienia wymagać będzie dodatkowych wyjaśnień u kontrahentów zagranicznych”. Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest zbieżna z treścią następujących postanowień, uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych: 1. „Biuro podróży zastrzega sobie miesięczny okres rozpatrywania reklamacji. W uzasadnionych przypadkach okres ten może być wydłużony, o czym klient zostanie pisemnie powiadomiony" - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 11 października 2007 r. (Sygn. akt XVII Amc 133/07) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1281. 2. „Organizator ma obowiązek rozpatrywania reklamacji w ciągu 30 dni od daty jej otrzymania. W sprawach wymagających dodatkowych wyjaśnień lub ustaleń termin ten może być przedłużony do 60 dni” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 10 grudnia 2004 r. (Sygn. akt XVII Amc 64/04) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 348. Postanowienia te mają charakter abuzywny z tego względu, że kształtują uprawnienia klientów w przypadku przekroczenia przez organizatora turystyki 30-dniowego terminu rozpatrywania reklamacji w sposób mniej korzystny aniżeli przewidują to przepisy ustawy o usługach turystycznych. Zgodnie z art. 20 ust. 6 ww. ustawy, jeżeli organizator nie ustosunkuje się do reklamacji na piśmie, w terminie 30 dni od dnia zakończenia imprezy, względnie od dnia złożenia reklamacji przez klienta, uważa się, że uznał reklamację za uzasadnioną. Ww. postanowienia umowne przewidując możliwość przedłużenia terminu rozpatrywania reklamacji klienta de facto wyłączają wynikające z art. 20 ust. 6 ustawy o usługach turystycznych domniemanie pozytywnego rozpatrzenia reklamacji. 14 I.8 Zastrzeżenia Prezesa Urzędu wzbudził także pkt 9.2 WU, zgodnie z którym „OCTOPUS ADVENTURE ogranicza swoją odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usług w czasie imprezy turystycznej do całkowitej ceny imprezy względem klienta” . W ocenie Prezesa UOKiK, postanowienie to jest zbieżne z postanowieniem: „Odpowiedzialność MAZUR POL za szkody poniesione przez uczestnika na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy ograniczona jest do wysokości ceny imprezy” uznanym za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 listopada 2004 r. (Sygn. akt XVII Amc 119/03) i wpisanym do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 305. Postanowienia te maja charakter abuzywny z tego względu, że są sprzeczne z art. 11b ust. 3 i 4 ustawy o usługach turystycznych. Zgodnie z ustawą, organizator turystyki może w umowie z klientem ograniczyć swoją odpowiedzialność kontraktową do dwukrotności ceny imprezy turystycznej, przy czym ograniczenie to nie może dotyczyć szkód na osobie. Ww. klauzule przewidują warunki mniej korzystne dla klientów aniżeli wskazane w ustawie. Postanowienia te ograniczają zatem odpowiedzialność organizatora turystyki, przez co stanowią klauzule abuzywny określone w art. 385 3 pkt 2 k.c. I.9 Przejawem stosowania przez Octopus Adventure praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów jest także, zdaniem Prezesa Urzędu, wykorzystywanie w pkt 9.3 wzorca postanowienia o treści: „OCTOPUS ADVENTURE nie będzie dokonywał zwrotu wartości świadczeń, które nie zostały wykonane z przyczyn leżących po stronie uczestnika” . Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest zbieżna z treścią m.in. następujących postanowień, uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych: 1. „Organizator nie dokonuje zwrotu świadczeń, które nie zostały wykorzystane w pełni zz przyczyn leżących po stronie uczestnika np. skrócenie pobytu, rezygnacja z części lub całości programu, spóźnienie na miejsce zbiórki itp.” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 28 grudnia 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 161/05) i wpisane do rejestru pod numerem 1042, 2. „W przypadku przerwania podróży lub pobytu z przyczyn leżących wyłącznie po stronie Uczestnika, równowartość niewykorzystanych świadczeń nie będzie refundowana” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 4 stycznia 2007 r., (sygn. akt XVII Amc 37/06) i wpisane do rejestru pod numerem 1067. Postanowienia te spełniają przesłanki niedozwolonych postanowień umownych z art. 385 3 pkt 12 k.c., gdyż zmierzają do wyłączenia obowiązku zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części w przypadku rezygnacji konsumenta z zawarcia umowy lub jej wykonania. Jak wskazał SOKiK w wyroku z dnia 11 maja 2007 r., (sygn. akt XVII Amc 28/06), uznającego za niedozwolone postanowienie o treści: „W przypadku przerwania podróży lub pobytu z przyczyn leżących po stronie klienta lub osoby mu towarzyszącej równowartość niewykorzystanych świadczeń nie będzie refundowana” , zapis taki rażąco narusza interes konsumenta, gdyż prowadzi do obciążenia 15 konsumenta całością umówionego świadczenia w sytuacji, gdy organizator nie realizując na jego rzecz świadczenia albo oszczędził z powodu nie wykonywania świadczenia wpłaconą przez klienta kwotę, albo odzyskał jakąś część z kosztów, jakie planował ponieść na realizację tego świadczenia. I.10 W pkt 9.4 Warunków uczestnictwa Octopus Adventure zamieścił postanowienie o treści: „OCTOPUS ADVENTURE jest uprawniony do spełnienia w miejsce wadliwego świadczenia innego świadczenia mającego równą lub wyższą wartość” . Zdaniem Prezesa Urzędu, postanowienie to jest tożsame z treścią następujących postanowień, uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych: 1. „Organizator jest uprawniony do spełnienia w miejsce wadliwego świadczenia innego świadczenia mającego równą lub wyższą wartość, np. Klientowi nie przysługuje rekompensata w przypadku otrzymania świadczeń zastępczych w innym niż określony programem imprezy obiekcie lecz takiej samej lub wyższej kategorii” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 8 stycznia 2007 r. (Sygn. akt XVII Amc 22/06) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1051. 2. „Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany programu i świadczeń imprezy, gdy zmiana ta jest powodowana czynnikami niezależnymi od niego, a zawarte w umowie świadczenia mogą być zastąpione jedynie świadczeniami o tym samym lub wyższym standardzie i w tej samej ilości, jednocześnie w w/w przypadku Klientowi nie przysługuje prawo do jakichkolwiek roszczeń finansowych” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14 grudnia 2006 r. (Sygn. akt XVII Amc 152/05) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1052. Postanowienie stosowane przez Spółkę, w związku z tym, że uprawnia kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany, bez ważnych przyczyn, istotnych cech świadczenia, stanowi niedozwolone postanowienie umowne z art. 385 3 pkt 19 k.c. Ponadto postanowienie to zmierza do ograniczenia uprawnień klienta przysługujących mu z mocy art. 16a ust. 2 i 3 ustawy o usługach turystycznych. Zgodnie z tymi przepisami, jeżeli wykonanie świadczeń zastępczych jest niemożliwe albo klient z uzasadnionych powodów nie wyraził na nie zgody i odstąpił od umowy, organizator turystyki jest obowiązany, bez obciążania klienta dodatkowymi kosztami z tego tytułu, zapewnić mu powrót do miejsca rozpoczęcia imprezy turystycznej lub do innego uzgodnionego miejsca w warunkach nie gorszych niż określone w umowie. W razie odstąpienia od umowy, o którym mowa w ust. 2, organizator turystyki nie może żądać od klienta żadnych dodatkowych świadczeń z tego tytułu, w szczególności zapłaty kary umownej. Klient może żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy. W opinii Prezesa Urzędu, świetle przytoczonych argumentów, tożsamość przytoczonych postanowień uznanych przez SOKiK za niedozwolone z zapisem zakwestionowanym w pkt. 1.10 sentencji niniejszej decyzji nie budzi wątpliwości. I.11 W pkt 9.6 Warunków uczestnictwa znajduje się natomiast postanowienie w brzmieniu: „Wszelkie świadczenia, których cena jest obniżona np.: dostawki w pokojach, oraz 16 świadczenia dodatkowe nie objęte programem a wykupywane oddzielnie reklamacji i odszkodowaniu nie podlegają” . Zdaniem Prezesa Urzędu, postanowienie to jest tożsame z klauzulą: „Wszelkie świadczenia, których cena jest obniżona np. dostawki w pokojach, świadczenia dodatkowe nie objęte programem i oddzielnie płatne- reklamacji i odszkodowaniu nie podlegają” , uznaną za abuzywną orzeczeniem SOKiK z dnia 7 lutego 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 108/03) i wpisana do rejestru pod pozycją 781. Klauzula ta została uznana za niedozwolone postanowienie umowne z uwagi na jej sprzeczność z art. 385 3 pkt 2 k.c., zgodnie z którym niedozwolonymi są postanowienia, które wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. I.12 W pkt 10.6 Warunków uczestnictwa zamieszczone zostało postanowienie o treści: „Uczestnik winien podczas planowania urlopu, połączeń, spotkań czy terminów rozmów handlowych wziąć pod uwagę możliwość znacznych opóźnień w lotach czarterowych, na co OCTOPUS ADVENTURE nie ma wpływu i za nie nie odpowiada” . Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest zbieżna z treścią następujących postanowień, uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych: 1. „Biuro nie odpowiada za opóźnienia odlotów samolotów” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 19 października 2006 r. (Sygn. akt XVII Amc 137/05) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 987, 2. „Do zmian terminów odlotów może dojść nawet na kilka godzin przed planowanym terminem z przyczyn technicznych, niekorzystnych warunków atmosferycznych czy przeciążenia korytarzy powietrznych. O wszystkich zmianach będą Klienci bezzwłocznie informowani” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 26 lutego 2007 r. (Sygn. akt XVII Amc 174/05) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 1115, 3. „Wszelkie terminy przylotów podane w broszurze lub dowodzie uczestnictwa są terminami przewidywanymi, w związku z czym biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za mniejsze niż 24-godzinne opóźnienia od podanych czasów przylotu do kraju” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 czerwca 2006 r. (Sygn. akt XVII Amc 76/05) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod nr 844. Jak wskazał SOKiK w ostatnim z przywołanych wyroków, zastosowanie we wzorcu postanowienia o treści „Wszelkie terminy przylotów podane w broszurze lub dowodzie uczestnictwa są terminami przewidywanymi, w związku z czym biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za mniejsze niż 24-godzinne opóźnienia od podanych czasów przylotu do kraju” świadczy o dążeniu organizatora do wprowadzenia konsumentów w błąd przez wyrobienie w nich mylnego przekonania, iż w przypadku zaistnienia określonych w nim okoliczności odpowiedzialność organizatora imprezy turystycznej jest wyłączona, 17 a konsumenci nie mogą zrealizować swoich uprawnień wynikających z ogólnie obowiązujących przepisów ustawy o usługach turystycznych i kodeksu cywilnego. Postanowienie stosowane przez stronę niniejszego postępowania jest niezgodne z art. 11a ustawy o usługach turystycznych i stanowi klauzule abuzywny określona w art. 385 3 pkt 2 k.c. I.13 W pkt 11.5 Warunków uczestnictwa Przedsiębiorca zamieścił postanowienie „OCTOPUS ADVENTURE określa jako sąd właściwy miejscowo do rozpoznawania ewentualnych sporów z uczestnikami Sąd Rejonowy w Warszawie” . W rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone znajduje się szereg klauzul wskazujących, iż jedynym sądem właściwym do rozstrzygnięcia spraw spornych, które mogą wyniknąć z łączącego strony stosunku prawnego, jest sąd miejscowo właściwy dla siedziby przedsiębiorcy. Analiza postanowień wpisanych do rejestru wskazuje, iż klauzule prorogacyjne są stosowane przez przedsiębiorców działających w różnych branżach gospodarczych 1 . Pod numerem 664 w rejestrze wpisane zostało postanowienie o treści „Wszelkie spory wynikłe na tle niniejszej umowy będą rozpatrywane przez Sąd miejscowo właściwy dla siedziby Biura Podróży Wygoda Travel”. Postanowienie to SOKiK uznał za niedozwolone orzeczeniem z dnia 16 listopada 2005 r., sygn. akt XVII Amc 91/04. Na skutek narzucenia konsumentowi sądu, który ma być właściwy do rozstrzygania kwestii spornych między stronami umowy, konsument ma znacznie utrudnioną drogę sądową. Zapis taki niejednokrotnie zmusza go do prowadzenia sporu sądowego w odległej od jego miejsca zamieszkania miejscowości (np. w sytuacji, gdy miejsce zamieszkania klienta pozywającego Przedsiębiorcę znajduje się w znacznej odległości od miejscowości, będącej siedzibą Przedsiębiorcy). Takie postanowienie stanowi klauzulę abuzywną określoną w art. 385 3 pkt 23 k.c., gdyż narzuca rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy. Klauzule wskazane w sentencji niniejszej decyzji – w ocenie Prezesa Urzędu – są tożsame z niedozwolonymi klauzulami umownymi wpisanymi do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. Sam fakt stosowania takiego postanowienia we wzorcach umownych w obrocie z udziałem konsumentów nosi znamiona bezprawności, ponieważ narusza zakaz wyrażony w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w ww. rejestrze jest bowiem to, że posłużenie się nim ma skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Ze względu na rozszerzoną skuteczność klauzul (art. 479 43 K.p.c.), spełniają one funkcję podobną do przepisów prawa. Tak więc, dokonując oceny treści postanowień umownych wykorzystywanych przez przedsiębiorców we wzorcach umownych należy wykorzystywać reguły interpretacji wykształcone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej (wykładnia językowa, systemowa, funkcjonalna i inna). Stąd też, niedozwolone będą takie postanowienia umów, które mieszczą się w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej. Analiza wzorca umownego stosowanego przez Przedsiebiorcę wykazuje, iż treść klauzul wymienionych w sentencji przedmiotowej decyzji zawiera się w hipotezie postanowień wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych, co wskazuje na 1 Por. m.in. wpisy do rejestru pod numerami 76, 77, 92, 210, 238, 310. 18 możliwość stosowania przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 2005r. sygn. akt VI ACa 760/05 podkreślił, że praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest posługiwanie się postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powstał w związku ze stosowaniem wzorca umowy przez podmiot, co do którego bada się stosowanie praktyki. Naruszenie interesów konsumentów może nastąpić także, jak wskazał Sąd, w wyniku działań podmiotów, które stosują klauzule abuzywne już wpisane do rejestru, przy czym wpis taki związany był z działaniami innych przedsiębiorców. Z kolei w wyroku z dnia 25 maja 2005r. sygn. akt XVII Ama 46/04, SOKiK wyraził pogląd, że dla uznania określonej klauzuli za niedozwolone postanowienie umowne wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie klauzul powinien być bowiem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli więc cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. W kontekście powyższych rozstrzygnięć sądowych rozbieżność użytych wyrażeń, zmiana szyku zdania czy zastosowanie synonimów nie eliminuje abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia. By zaistniała możliwość uznania dwóch postanowień za tożsame wystarczy, by hipoteza postanowienia kwestionowanego w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów mieściła się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru. Przedstawione powyżej orzecznictwo potwierdza uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/2006, w której uznano, że stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie- Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a 2 . Jak już wcześniej wspomniano w myśl art. 24 ust 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stosowanie postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów to prawa nieograniczonej liczby konsumentów. Nie stanowią one przy tym sumy indywidualnych interesów konsumentów. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotyczący ogółu, a naruszenie tego interesu może mieć miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku – konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów – wszystkich konsumentów będących klientami Przedsiębiorcy w związku z prowadzoną przez przedsiębiorcę działalnością, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nim umowę o uczestnictwo w imprezie turystycznej. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne jest, by działanie przedsiębiorcy zostało skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da się z góry oznaczyć indywidualnie. Wobec tego działanie to jest w stanie wywołać 2 W obowiązującej obecnie ustawie z dnia 16.02.2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów uregulowana została w art. 24. 19 niekorzystne następstwa w odniesieniu do każdego z konsumentów (a nie jedynie wobec określonego konsumenta) i zagraża ono, przynajmniej potencjalnie, interesom każdego z członków zbiorowości konsumentów. W niniejszej sprawie nastąpiło naruszenie interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie sposób zindywidualizować. Oczywistym jest bowiem, iż działanie przedsiębiorcy było skierowane do nieoznaczonego kręgu odbiorców – dotyczy wszystkich potencjalnych konsumentów zawierających z Przedsiębiorcą umowę na terenie całego kraju. Prezes Urzędu wydając niniejszą decyzję uznał jednocześnie, że nie istnieją podstawy do stwierdzenia zaniechania przez Przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Wprawdzie – jak wynika z oświadczenia Przedsiębiorcy – od dnia 1 czerwca 2008 r. zaprzestał on stosowania w obrocie wzorca umownego, którego analiza stała się podstawą wszczęcia przedmiotowego postępowania, jednakże w przeprowadzonym postępowaniu w żaden sposób nie wykazano, iż Przedsiębiorca zaniechał stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Tymczasem u podstaw wydania przez Prezesa Urzędu decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającej jej zaniechanie leży udowodnienie w trakcie postępowania przed Prezesem Urzędu, że przedsiębiorca zaprzestał stosowania takiej praktyki. Ciężar udowodnienia powyższego faktu, stosownie do treści art. 27 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, spoczywa na przedsiębiorcy, co stanowi konsekwencję tego, iż to przedsiębiorca wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne z udowodnienia okoliczności zaprzestania stosowania praktyki. Tylko rzetelne udowodnienie tej okoliczności staje się podstawą stwierdzenia przez Prezesa Urzędu zaniechania stosowania bezprawnych praktyk. Najczęściej dowód taki stanowią dokumenty oraz informacje, których treść pozwala Prezesowi Urzędu stwierdzić, że działania przedsiębiorcy przestały nosić znamiona praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W orzecznictwie przyjmuje się, że uznanie, iż przedsiębiorca wyeliminował kwestionowane postanowienia z obrotu konsumenckiego musi wiązać się z zaniechaniem tej praktyki w stosunku do konsumentów, których interesy mogły zostać naruszone niezgodnym z prawem działaniem przedsiębiorcy, a więc również w stosunku do konsumentów, z którymi przedsiębiorca miał zawarte umowy według zakwestionowanego wzorca umownego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 7 maja 2009 r., sygn. akt VI ACa 1318/08). W przedmiotowej sprawie Przedsiębiorca nie przedstawił żadnych dowodów pozwalających Prezesowi Urzędu na stwierdzenie zaniechania przez Przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż kwestionowane przez Prezesa Urzędu działanie Przedsiębiorcy narusza zbiorowy interes konsumentów. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I sentencji decyzji. II. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w rozumieniu art. 24 ustawy, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny. Zatem o tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje Prezes Urzędu, w ramach uznania administracyjnego. Zwrócić należy uwagę, iż przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie 20 określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 cyt. ustawy te okoliczności, które Prezes Urzędu winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej, wymieniając w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Podkreślić należy, iż sankcja w postaci nałożenia kary może być na przedsiębiorcę nałożona niezależnie od tego, czy dopuścił się on naruszenia celowo, czy też nieumyślnie. Zdaniem Prezesa UOKiK, opisane w niniejszej decyzji działania podejmowane przez Przedsiębiorcę w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej powinny były kojarzyć się z nieuchronnością naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Należy zarazem przyznać, że w zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednoznacznych dowodów wyraźnej intencji Przedsiębiorcy naruszenia tych interesów. Zebrane wyjaśnienia i informacje mogą wskazywać na nieumyślność działania Przedsiębiorcy. Niezależnie od powyższego, już stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia na Spółkę kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pamiętać jednak należy, że na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego spoczywa obowiązek dochowania należytej staranności przy ocenie zgodności ich działań z obowiązującymi przepisami prawa. Okolicznością przemawiającą za zastosowaniem wobec Przedsiębiorcy kary pieniężnej jest fakt, iż jako organizator turystyki dużym doświadczeniu na rynku usług turystycznych powinien mieć świadomość, że stosowanie klauzul uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowień umownych jest bezprawne. Przedsiębiorca winien zatem zdawać sobie sprawę z konieczności konstruowania wzorców umownych z uwzględnieniem przepisów art. 385 1 i nast. k.c., jak również z potrzeby dostosowywania wykorzystywanych przez siebie wzorców umownych do treści wpisów zamieszczanych w rejestrze. Zauważyć przy tym należy, że rejestr postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone jest jawny, powszechnie dostępny, publikowany na stronie www.uokik.gov.pl. Abuzywność postanowień wpisanych do tego rejestru jest jednoznaczna, a zakaz stosowania w obrocie postanowień w nim zamieszczonych nie powinien budzić jakichkolwiek wątpliwości. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, przede wszystkim charakter i liczbę klauzul niedozwolonych, które przypisano Przedsiębiorcy, Prezes Urzędu uznał nałożenie kary pieniężnej za uzasadnione. Art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje możliwość nałożenia na przedsiębiorcę kary pieniężnej w wysokości nie większej niż 10% przychodu, osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenie kary. Ustawa nie przesądza bezwzględnie wysokości kary nakładanej przez Prezesa UOKiK, który decyduje o tym w każdym konkretnym przypadku, kierując się założeniem, że sankcja musi spełniać zarówno funkcję represyjną, jak i prewencyjną (dyscyplinującą). Jednocześnie, zgodnie z art. 111 ustawy, przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, w tym kar określonych w art. 106 tej ustawy, należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Na tej podstawie ustalana jest wysokość kary pieniężnej. Ta jednak nie może w odniesieniu do jednego przedsiębiorcy przekroczyć 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Przy ustalaniu wysokości kary Prezes Urzędu przyjął zatem za podstawę obliczeń kwotę odpowiadającą wysokości przychodu osiągniętego przez Przedsiębiorcę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2008 r. wynoszącego 21 1.302.344,05 zł. Stosownie do zapisu art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy, maksymalna kara może stanowić 10 % przychodu, co stanowi kwotę 130.234,46 zł. Ustalenie kary w przedmiotowej sprawie miało charakter wieloetapowy, co spowodowane było zaistnieniem w postępowaniu licznych okoliczności mających wpływ na jej wysokość. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wysokość kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. W powyższym kontekście wzięto pod uwagę, iż naruszenie przez Przedsiębiorcę zbiorowych interesów konsumentów polegało na stosowaniu trzynastu niedozwolonych postanowień umownych wpisanych do powszechnie dostępnego rejestru postanowień umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu. Prezes Urzędu zważył, że w wyniku powyższego zachowania został naruszony interes prawny konsumentów, jednakże wpływ, jaki na uprawnienia konsumentów miały poszczególne postanowienia należało dokładnie przeanalizować. Postanowienie kwestionowane w pkt. I.1 i I.5 niniejszej decyzji ograniczają prawo konsumentów do odstąpienia od umowy pomimo wzrostu ceny imprezy turystycznej oraz do nieuzasadnionego uiszczania kosztów rezygnacji, które nie znajduje pokrycie w rzeczywistych kosztach Przedsiębiorcy. Postanowienia te godzą w interesy ekonomiczne konsumentów. Postanowienia kwestionowane w pkt. I.2, I.3, I.4, I.6 – I.13 naruszają interesy ekonomiczne i prawne konsumentów. Wyłączają one odpowiedzialność Przedsiębiorcy za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy. Postanowienia te zmierzały w istocie do wprowadzenia w błąd konsumentów co do zasad i zakresu odpowiedzialności Przedsiębiorcy oraz ograniczały ich możliwość do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych poprzez przyjęcie właściwości umownej sądu powszechnego. Podsumowanie wagi stwierdzonych naruszeń pozwoliło Prezesowi Urzędu na stwierdzenie, iż łącznie waga naruszeń w przedmiotowej sprawie kształtuje się na poziomie 0,6% przychodu osiągniętego przez Przedsiębiorcę w 2008 r. Tym samym ustalona przez Prezesa Urzędu kwota bazowa stanowiąca równowartość 0,6% przychodu osiągniętego przez Przedsiębiorcę wynosi 7.814,00 zł (słownie: siedem tysięcy osiemset czternaście złotych). Dokonując ustalenia ostatecznego wymiaru kary pieniężnej nałożonej na Przedsiębiorcę dokonano również oceny, czy w postępowaniu zaistniały okoliczności łagodzące lub obciążające. Prezes Urzędu ustalając okoliczności łagodzące i obciążające miał na uwadze całokształt zebranego w postępowaniu materiału dowodowego oraz postawę Przedsiębiorcy. Okoliczności te – w przypadku ich stwierdzenia – mogły mieć wpływ na procentowe zmniejszenie lub zwiększenie kwoty bazowej będącej podstawą wymierzenia kary. W przedmiotowej sprawie Prezes Urzędu nie stwierdził występowania okoliczności łagodzących. Przy kalkulowaniu kary wzięto natomiast pod uwagę okoliczność, iż naruszenie, którego dopuścił się Przedsiębiorca objęło swym zasięgiem obszar całego kraju. Powyższa okoliczność uzasadnia zwiększenie wysokości kary o 20%. Decydując o nałożeniu kary i jej wysokości wzięto pod uwagę wszystkie ww. okoliczności. Miarkując wysokość nałożonej kary, Prezes UOKiK uznał, iż przesłanki obciążające wpływają na zwiększenie kwoty bazowej o 20%. Mając na uwadze powyższe, Prezes Urzędu postanowił nałożyć na Monikę Roguską prowadzącą zarejestrowaną w Warszawie działalność gospodarczą pod firmą „OCTOPUS ADVENTURE” Monika Roguska karę pieniężną w wysokości 9.376 zł (słownie: dziewięć 22 tysięcy trzysta siedemdziesiąt sześć złotych), tj. karę stanowiące po ok. 0,72 % przychodu osiągniętego przez każdego z Przedsiębiorców w roku poprzedzającym nałożenie kar i stanowiące około 7,2 % maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia kolejnego już naruszenia prawa. Nakładając niniejszą decyzją karę pieniężną za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu wziął pod uwagę, że ma ona: po pierwsze – charakter represyjny (nakładana jest za naruszenie ustawowych zakazów), po drugie – prewencyjny (ma zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości i zniechęcać do naruszania prawa), zaś zagrożenie nimi, czyli potencjalna możliwość nałożenia kary przez Prezesa Urzędu – nadaje jej charakter dyscyplinujący (wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt: III SK 31/04). W ocenie Prezesa Urzędu, karze nakładanej niniejszą decyzją należy nadać w szczególności charakter prewencyjny. Niemniej, z uwagi na fakt, że pełni ona również funkcję represyjną w stosunku do uczestnika postępowania, jak i z uwagi na to, że ma ona skutkować zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji w przyszłości, orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania. Zdaniem Prezesa Urzędu tak określona kara spełni zarówno rolę represyjną jako sankcja i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i prewencyjną, zapobiegającą ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest też jej walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszający dla innych przedsiębiorców prowadzących działalność organizatora turystyki przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Biorąc od uwagę powyższe kara pieniężna nałożona na Monikę Roguską prowadzącą zarejestrowaną w Warszawie działalność gospodarczą pod firmą „OCTOPUS ADVENTURE” Monika Roguska jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tych też względów orzeczono jak w pkt II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie. Otrzymuje: Pani Monika Roguska Octopus Adventure ul. Magnolii 27/2 05-509 Piaseczno