RWA-21/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-42-21/05/PB Warszawa, dnia 19 sierpnia 2005 r. DECYZJA nr RWA – 21 /2005 Na podstawie art. 17 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego na wniosek KAEFER GmbH z siedzib ą w Bremen, Niemcy - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyra ż a si ę zgod ę na dokonanie koncentracji, okre ś lonej w art. 12 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy, polegaj ą cej na przej ę ciu przez KAEFER GmbH bezpo ś redniej kontroli nad spó ł k ą IZOKOR P ł ock S.A. z siedzib ą w P ł ocku. UZASADNIENIE W dniu 8 czerwca 2005 r. do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie wp ł yn ęł o zg ł oszenie zamiaru koncentracji, okre ś lonej w art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.), polegaj ą cej na przej ę ciu przez KAEFER GmbH z siedzib ą w Bremen, w Niemczech (dalej równie ż : KAEFER, Zg ł aszaj ą cy) kontroli nad IZOKOR P ł ock S.A z siedzib ą w P ł ocku (dalej równie ż : IZOKOR). Ww. zg ł oszenie zosta ł o op ł acone stosownie do tre ś ci art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz przepisów rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2001 r. w sprawie wysoko ś ci op ł at od wniosków o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego oraz trybu ich uiszczania (Dz. U. Nr 34, poz. 404). Na podstawie informacji zawartych w zg ł oszeniu zamiaru koncentracji oraz w jego uzupe ł nieniu Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej tak ż e „Prezes Urz ę du”) ustali ł , i ż łą czny obrót przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w rozpatrywanej koncentracji w 2004 r. – tj. w roku obrotowym poprzedzaj ą cym rok zg ł oszenia – okre ś lony zgodnie z art. 15 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej: ustawa), a tak ż e stosownie do przepisów rozporz ą dzenia Rady Ministrów z dnia 23 maja 2001 r. w sprawie obliczania obrotu przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji (Dz. U. Nr 60, poz. 611), przekroczy ł kwot ę stanowi ą c ą równowarto ść 50.000.000 euro (wed ł ug kursu ś redniego walut obcych og ł oszonego przez Narodowy Bank Polski w ostatnim dniu roku kalendarzowego poprzedzaj ą cego rok zg ł oszenia zamiaru koncentracji, tj. w dniu 31 grudnia 2004 r.). Oznacza to, ż e w rozpatrywanej sprawie zosta ł przekroczony przewidziany w art. 12 ust. 1 ustawy próg, powoduj ą cy powstanie obowi ą zku zg ł oszenia koncentracji. W zwi ą zku z powy ż szym, z uwagi na to, ż e: a/ zamiar nabycia przez Zg ł aszaj ą cego akcji w spó ł ce IZOKOR P ł ock S.A. w ś wietle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi jedn ą z form koncentracji, okre ś lon ą w art. 12 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy b/ niniejsze zg ł oszenie zamiaru koncentracji zosta ł o dokonane przez podmiot, który by ł do tego uprawniony i jednocze ś nie zobowi ą zany na podstawie art. 94 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy; c/ spe ł niona zosta ł a niezb ę dna przes ł anka okre ś lona w art. 12 ust. 1 ustawy, a jednocze ś nie nie wyst ą pi ł y przes ł anki negatywne wymienione w art. 13 pkt 1 i pkt 3 – 6 ww. ustawy, – Prezes Urz ę du powiadomi ł Zg ł aszaj ą cego pismem z dnia 24 czerwca 2005 r. o wszcz ę ciu w przedmiotowej sprawie post ę powania antymonopolowego. W toku post ę powania antymonopolowego, w uzupe ł nieniu zg ł oszenia zamiaru koncentracji, pismami z dnia 5 lipca 2005 r., z dnia 8 lipca 2005 r., z dnia 15 lipca 2005 r., z dnia 1 sierpnia 2005 r., z dnia 3 sierpnia 2005 r. oraz z dnia 4 sierpnia 2005 r. Zg ł aszaj ą cy przekaza ł Prezesowi Urz ę du informacje i dokumenty niezb ę dne do wydania niniejszej decyzji. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł , co nast ę puje: I. Opis transakcji Zg ł oszona koncentracja ma zosta ć dokonana w trybie okre ś lonym w art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy. Zamiarem KAEFER jest nabycie akcji od dotychczasowych akcjonariuszy (g ł ównie pracowników) oraz obj ę cie nowych akcji w podwy ż szonym kapitale zak ł adowym IZOKOR, w wyniku czego Zg ł aszaj ą cy b ę dzie posiada ł oko ł o 90% akcji IZOKOR, co z kolei pozwoli mu przej ąć kontrol ę nad ca ł o ś ci ą przedsi ę biorcy. Jednocze ś nie z wyja ś nie ń Zg ł aszaj ą cego wynika, i ż nie zamierza on naby ć od akcjonariuszy takiej liczby akcji, która zapewni ł aby mu 100 % akcji IZOKOR. Wed ł ug Zg ł aszaj ą cego, w chwili dokonywania zg ł oszenia zamiaru koncentracji, Zg ł aszaj ą cy zawar ł tak ą liczb ę umów nabycia akcji od akcjonariuszy, które pozwol ą KAEFER na posiadanie ponad 75 % liczby akcji w kapitale zak ł adowym wed ł ug stanu sprzed podwy ż szenia kapita ł u zak ł adowego IZOKOR. Jednocze ś nie akcje nowej emisji w podwy ż szonym kapitale zak ł adowym nie zosta ł y jeszcze obj ę te. 2 II. Przyczyny transakcji Jak wynika z informacji przedstawionych przez Zg ł aszaj ą cego, planowana koncentracja stwarza mo ż liwo ść szerszego rozwini ę cia prowadzonej przez KAEFER dzia ł alno ś ci, Spó ł ka bowiem do tej pory nie by ł a obecna na terytorium Polski. W odniesieniu do IZOKOR koncentracja motywowana jest przede wszystkim potrzeb ą pozyskania inwestora, który zapewni stabiln ą pozycj ę finansow ą oraz bezpiecze ń stwo funkcjonowania przedsi ę biorstwa, w tym utrzymanie miejsc pracy. Nie bez znaczenia jest, i ż przej ę cie przez Zg ł aszaj ą cego kontroli nad IZOKOR stwarza temu ostatniemu szans ę wej ś cia do silnej finansowo grupy kapita ł owej o uznanej na rynku renomie. W opinii IZOKOR, pozwoli to Spó ł ce na uzyskanie kontraktów zagranicznych, a tym samym na rozwini ę cie dzia ł alno ś ci. Jednocze ś nie koncentracja z KAEFER pozwoli IZOKOR na bardziej efektywne wykorzystanie posiadanych ju ż zasobów oraz stworzy mo ż liwo ść wdro ż enia nowoczesnych metod zarz ą dzania, po łą czonych z zakupem lepszego oprzyrz ą dowania i maszyn, jak równie ż zwi ę kszeniem komputeryzacji procesu pracy. Wed ł ug Zg ł aszaj ą cego, zamierzeniem stron w niniejszej koncentracji jest ponadto poszerzenie zakresu oferowanych us ł ug oraz d ąż enie do stworzenia oferty, która b ę dzie lepiej odpowiada ć potrzebom potencjalnego klienta. III. Uczestnicy koncentracji A/ Spó ł ka KAEFER GmbH – b ę d ą ca aktywnym uczestnikiem rozpatrywanej w toku niniejszego post ę powania koncentracji, jest spó ł k ą z ograniczon ą odpowiedzialno ś ci ą dzia ł aj ą c ą na podstawie prawa niemieckiego. Zgodnie z tre ś ci ą do łą czonego do zg ł oszenia odpisu z rejestru, KAEFER zosta ł a wpisana do rejestru handlowego prowadzonego przez S ą d Rejonowy w Bremen, pod numerem HR B 21113. Wed ł ug informacji za łą czonych do zg ł oszenia, KAEFER jest spó ł k ą wchodz ą c ą w sk ł ad Grupy Kapita ł owej KAEFER, na czele której znajduje si ę KAEFER Isoliertechnik GmbH & Co. KG. Przedmiotem faktycznej dzia ł alno ś ci KAEFER jest: a) projektowanie i wykonywanie izolacji przemys ł owych: ciep ł ochronnych, zimnochronnych, przeciwpo ż arowych; b) wykonywanie instalacji klimatyzacyjnych i wentylacyjnych; c) sprzeda ż materia ł ów izolacyjnych. Jak wspomniano wy ż ej, KAEFER nie by ł a dotychczas obecna na terytorium Polski. Z podmiotów wchodz ą cych w sk ł ad Grupy Kapita ł owej KAEFER, w Polsce obecna jest jedynie spó ł ka TERMOIZOLACJA S.A. z siedzib ą w Zabrzu (dalej: TERMOIZOLACJA), która wraz z podmiotami zale ż nymi zajmuje si ę wykonywaniem: a) us ł ug izolacji przemys ł owych, b) produkcj ą i sprzeda żą rusztowa ń oraz c) us ł ugami zabezpiecze ń przeciwpo ż arowych. Wed ł ug informacji przedstawionych przez Zg ł aszaj ą cego, ś wiadczenie us ł ug izolacyjnych jest dzia ł alno ś ci ą g ł ówn ą i stanowi oko ł o 80 % przychodów jakie generuje TERMOIZOLACJA wraz z jej podmiotami zale ż nymi. TERMOIZOLACJA poprzez swoje oddzia ł y prowadzi dzia ł alno ść na terenie Polski, g ł ównie na terenach po ł udniowych. Istotna cz ęść ś wiadczonych us ł ug wykonywana jest równie ż przez oddzia ł Spó ł ki na terenie Niemiec. 3 B/ Spó ł ka IZOKOR P ł ock S.A. - b ę d ą ca biernym uczestnikiem niniejszej koncentracji – jest spó ł k ą kapita ł ow ą dzia ł aj ą c ą w oparciu o prawo polskie, zarejestrowan ą pod nr KRS 0000052639. Faktyczny zakres dzia ł alno ś ci IZOKOR obejmuje: a) us ł ugi wykonywania izolacji przemys ł owych, b) us ł ugi wykonywania robót antykorozyjnych, c) us ł ugi ogólnobudowlane, w tym us ł ugi wynajmu i stawiania rusztowa ń . Z informacji jakie przedstawi ł Zg ł aszaj ą cy wynika, i ż dzia ł alno ść w zakresie ś wiadczenia us ł ug izolacyjnych jest dzia ł alno ś ci ą g ł ówn ą Spó ł ki. W przypadku us ł ug wynajmu i stawiania rusztowa ń , dzia ł alno ść Spó ł ki ma charakter uboczny i w du ż ej mierze akcesoryjny w stosunku do dzia ł alno ś ci g ł ównej. W toku post ę powania Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje: I. Rynki w ł a ś ciwe, na które koncentracja wywiera wp ł yw W my ś l art. 4 pkt 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. A zatem rynek ten wyznaczaj ą zasadniczo dwa elementy: towar (rynek produktowy) i terytorium (rynek geograficzny). Definiuj ą c rynek w ł a ś ciwy nale ż y mie ć na wzgl ę dzie cel definiowania, którym jest zidentyfikowanie poziomu konkurencji na rynku, a w rezultacie – stwierdzenie, czy przedsi ę biorca dzia ł aj ą cy na rynku ma lub mo ż e uzyska ć dostateczn ą przewag ę nad innymi uczestnikami rynku (por. E. Modzelewska – W ą chal: „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz” , Twigger, Warszawa 2002 r. s. 51). Tym samym aby oceni ć wp ł yw koncentracji na stan konkurencji, konieczne jest okre ś lenie rynków w ł a ś ciwych zarówno w aspekcie geograficznym, jak i produktowym, na które koncentracja wywiera wp ł yw. Jednocze ś nie w ł a ś ciwa ocena oddzia ł ywania koncentracji na stan konkurencji wymaga okre ś lenia horyzontalnego (poziomego), wertykalnego (pionowego), jak równie ż konglomeratowego wp ł ywu koncentracji na rynek. Rynki w ł a ś ciwe w uj ę ciu produktowym Rynkiem wspólnym dla przedsi ę biorców bezpo ś rednio zaanga ż owanych w proces koncentracji, tj. KAEFER i IZOKOR jest rynek wykonywania us ł ug termoizolacyjnych. Dla obu uczestników koncentracji wykonywanie izolacji termicznych stanowi g ł ówny przedmiot dzia ł alno ś ci. Wed ł ug informacji przedstawionych przez Zg ł aszaj ą cego, us ł ugi wykonywania izolacji o charakterze przemys ł owym nale ż y traktowa ć jako wszelkiego rodzaju roboty izolacyjne, które ze wzgl ę du na charakter izolowanych przedmiotów mog ą mie ć charakter izolacji termicznych, izolacji d ź wi ę koch ł onnych czy te ż izolacji przeciwwilgociowych i parochronnych (hydroizolacji). Przedmiotem us ł ug izolacyjnych s ą w wi ę kszo ś ci przypadków instalacje techniczne oraz urz ą dzenia techniczne. Aby dokona ć prawid ł owej oceny rynku w ł a ś ciwego produktowo, konieczna jest dalsza analiza ww. rodzajów izolacji 4 przemys ł owych w kontek ś cie ich specyfiki oraz ś wiadczonych przez uczestników koncentracji us ł ug. Us ł ugi maj ą ce za przedmiot wykonanie izolacji termicznych maj ą zastosowanie w tych przypadkach, gdy zachodzi konieczno ść ograniczenia strat ciep ł a lub zimna, b ą d ź te ż gdy konieczna jest ochrona przed ciep ł em lub zimnem. Potrzeba zastosowa ń tego rodzaju izolacji odnosi si ę g ł ównie do budynków (mieszkalnych, us ł ugowych i produkcyjnych), instalacji oraz urz ą dze ń technicznych. Przyk ł adowo izolacje termiczne znajduj ą zastosowanie m.in. w: elektrowniach, elektrociep ł owniach, przesy ł owych sieciach cieplnych, instalacjach chemicznych, instalacjach do spalania ś mieci, zbiornikach gazów ciek ł ych, urz ą dzeniach klimatyzacyjnych, turbinach, ruroci ą gach, kot ł ach energetycznych, elektrofiltrach, instalacjach odsiarczania spalin czy te ż w kana ł ach wentylacyjnych. Przy wykonywaniu us ł ug izolacji termicznych wykorzystuje si ę materia ł y o ma ł ej przewodno ś ci cieplnej, których w ł a ś ciwo ś ci zapobiegaj ą przenikaniu ciep ł a (np. we ł na mineralna, wata szklana, wyroby krzemianowo – wapniowe oraz piankowe tworzywa sztuczne takie jak styropian, pianka poliuretanowa lub polietylenowa). Ze wzgl ę du na specyfik ę izolowanych przedmiotów w dalszej kolejno ś ci mo ż na podzieli ć izolacje termiczne na izolacje ciep ł o- i zimnochronne. Materia ł y wykorzystywane w obu rodzajach izolacji w przewa ż aj ą cej mierze s ą jednakowe. W odniesieniu do izolacji ciep ł ochronnych u ż ywa si ę mat, otulin, p ł yt z we ł ny mineralnej, lub te ż tworzyw sztucznych czy wyrobów krzemianowo – wapniowych. W przypadku izolacji zimnochronnych wykorzystuje si ę g ł ównie styropian, poliuretan, szk ł o piankowe, wat ę mineraln ą oraz inne tworzywa sztuczne. Zabezpieczenie obu rodzajów izolacji dokonywane jest za pomoc ą mas plastycznych i zapraw oraz tzw. p ł aszczy ochronnych wykonanych g ł ównie z blach stalowych lub aluminiowych. Technika u ż yta przy wykonywaniu izolacji zimno- i ciep ł ochronnych jest w zasadzie jednakowa, za ś ewentualne ró ż nice powodowane s ą konieczno ś ci ą u ż ycia ró ż nych materia ł ów. Opisuj ą c us ł ugi izolacji przemys ł owych, wymienia si ę ponadto izolacje d ź wi ę koch ł onne , których g ł ównym zadaniem jest ochrona przed przenoszeniem i rozchodzeniem si ę d ź wi ę ku. Izolacje d ź wi ę koch ł onne znajduj ą zastosowanie m.in. w: systemach zasysania i odgazowania dla elektrowni wyposa ż onych w turbiny gazowe, zbiornikach ci ś nieniowych, kabinach pomiarowych, wentylatorach, pompach, maszynowniach, jak równie ż w wyci ą gowych instalacjach parowych i gazowych. Materia ł y stosowane do izolacji d ź wi ę koch ł onnych s ą takie same lub zbli ż one do tych u ż ywanych przy wykonywaniu izolacji termicznych, co tym samym nie powoduje znacz ą cych ró ż nic w procesie wykonywania tych izolacji. W odniesieniu do us ł ug wykonywania hydroizolacji nale ż y stwierdzi ć , i ż charakteryzuj ą si ę one znacznymi odr ę bno ś ciami w procesie ich ś wiadczenia w stosunku do wy ż ej wymienionych. Wynika to zarówno z przedmiotu ochrony, u ż ytych materia ł ów (produkty bitumiczne oraz tworzywa sztuczne w postaci ż ywic syntetycznych, folii PCV, kitów etc.), jak równie ż wymaga ń dotycz ą cych warunków technicznych, jakie s ą konieczne do wykonywania tego typu us ł ug. Utrwalony zarówno w orzecznictwie jak i w doktrynie pogl ą d, by rynek produktowy okre ś la ć mo ż liwie w ą sko, jako rynek towarów jednego rodzaju, który ze wzgl ę du na swoje szczególne w ł a ś ciwo ś ci, przeznaczenie, funkcje u ż ytkowe oraz cen ę odró ż niaj ą si ę od innych towarów w taki sposób, ż e istnieje mo ż liwo ść dowolnej ich zamiany 1 , uzasadnia – w opinii Prezesa Urz ę du – ograniczenie rynku w ł a ś ciwego produktowo do rynku wykonywania izolacji termicznych . Takie rozumienie rynku jest zbie ż ne ze stanowiskiem Komisji Europejskiej, wed ł ug którego rynek relewantny produktowo sk ł ada ł si ę b ę dzie z tych 1 S. Gronowski: „ Polskie prawo antymonopolowe ”, Wydawnictwo Zrzeszenia Prawników Polskich, Warszawa 1998, str. 29. 5 wszystkich produktów (us ł ug), które ze wzgl ę du na swoj ą charakterystyk ę , cen ę i zamierzone u ż ycie, konsumenci uwa ż a ć b ę d ą za substytuty. 2 Us ł ugi w zakresie wykonywania izolacji termicznych, w zwi ą zku ze swoimi specyficznymi cechami i wymaganiami, w znacz ą cy sposób odró ż niaj ą si ę od innych us ł ug izolacyjnych. Przeznaczenie us ł ug izolacyjnych o charakterze termicznym nie pozwala, by uzna ć je za to ż same z us ł ugami d ź wi ę koch ł onnymi czy tym bardziej z us ł ugami hydroizloacyjnymi. W przypadku izolacji d ź wi ę koch ł onnych, pomimo podobie ń stw technicznych oraz zbie ż nych materia ł ów, inny jest przedmiot us ł ug oraz efekt, jaki ma by ć osi ą gni ę ty. Jednocze ś nie w przypadku hydroizolacji ró ż ne s ą zarówno technologia wykonania, wymagania techniczne, u ż yte materia ł y jak i cel, jaki ma by ć osi ą gni ę ty. Wykonywanie izolacji termicznych charakteryzuje si ę ma ł ym stopniem trudno ś ci. Do ś wiadczenia wspomnianych us ł ug nie jest te ż potrzebna specjalistyczna wiedza z zakresu in ż ynierii, ani rozbudowane zaplecze techniczne. Jak zaznacza Zg ł aszaj ą cy, ś wiadczenie us ł ug termoizolacyjnych wymaga zatrudnienia osób posiadaj ą cych wiedz ę z zakresu izolacji, niemniej jest to wiedza nieskomplikowana, z zwi ą zku z czym mo ż liwe jest szybkie przyuczenie pracowników do wykonywania robót izolacyjnych, zw ł aszcza w podstawowym zakresie, tj. k ł adzenia izolacji. Charakter materia ł ów u ż ywanych do izolacji termicznych wp ł ywa na powszechn ą dost ę pno ść ź róde ł zaopatrzenia, zwi ę kszan ą równie ż poprzez dobrze rozwini ę t ą infrastruktur ę kana ł ów dystrybucyjnych. Jak podnosi Zg ł aszaj ą cy, kwestia preferencji odbiorców mo ż e si ę pojawi ć w odniesieniu do du ż ych projektów, w których decyduj ą ca b ę dzie faktyczna znajomo ść izolowanych instalacji. W pozosta ł ym zakresie preferencje te ograniczaj ą si ę do wyboru materia ł ów, jakie s ą wykorzystywane przy ś wiadczeniu us ł ug izolacyjnych. Funkcje u ż ytkowe oraz preferencje potencjalnych odbiorców ko ń cowych jednoznacznie wskazuj ą , i ż us ł ugi izolacji termicznych stanowi ą oddzieln ą kategori ę us ł ug, co przemawia za uznaniem ich za odr ę bny od innych izolacji przemys ł owych rynek us ł ug. Analiza substytucyjno ś ci us ł ug po stronie popytu prowadzi do wniosku, i ż z punktu widzenia potencjalnego odbiorcy us ł ug izolacyjnych trudno uzna ć , by pozosta ł e izolacje przemys ł owe spe ł ni ł y te same potrzeby, co izolacje termiczne. Pomimo porównywalnych kosztów, brak jest pomi ę dzy tymi us ł ugami relacji zamienno ś ci, która przemawia ł aby za wspólnym ich ujmowaniem jako us ł ug substytucyjnych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem ETS okre ś lenie rynku w ł a ś ciwego produktowo powinno by ć dokonane z odniesieniem si ę do zarówno popytowej, jak i poda ż owej strony substytucyjno ś ci towarów. 3 Z informacji przedstawionych przez Zg ł aszaj ą cego wynika, i ż istnieje mo ż liwo ść wykonywania izolacji termicznych przez podmioty ś wiadcz ą ce pozosta ł e rodzaje us ł ug izolacyjnych. Za potencjalnych konkurentów nale ż y równie ż uzna ć podmioty, które co do zasady zajmuj ą si ę szeroko poj ę tymi us ł ugami budowlanymi. Jednak dla podmiotów tych dzia ł alno ść izolacyjna ma charakter jedynie uboczny i cz ę sto jest wykonywana w zwi ą zku z pracami o charakterze ogólnobudowlanym. Wzgl ę dna ł atwo ść z jak ą podmioty zajmuj ą ce si ę szeroko poj ę tymi us ł ugami budowlanymi mog ą ś wiadczy ć us ł ugi ograniczone jedynie do termoizolacji, zdaniem Zg ł aszaj ą cego, uprawdopodabnia twierdzenie, i ż zwi ę kszenie poda ż y us ł ug izolacji termicznych jest w zwi ą zku z tym mo ż liwe w stosunkowo krótkim czasie, nie przekraczaj ą cym kilku miesi ę cy. Wynika to przede wszystkim z ł atwo ś ci dost ę pu do ź róde ł zaopatrzenia, nieskomplikowanej technologii oraz z dobrze rozwini ę tego systemu dystrybucji materia ł ów. Pomimo istnienia potencjalnej konkurencji oraz pewnego podobie ń stwa ś wiadczenia us ł ug izolacyjnych, nie sposób jednak uzna ć – w opinii Prezesa Urz ę du, co zaznaczono 2 “ Commission notice on the definition of the relevant market for the purposes of Community competition law ”, Official Journal C372 z dnia 09.12.1997, str. 1. 3 Wyrok ETS w sprawie 6/72 Europemballage Corp & Continental Can Co Inc. przeciwko Komisji Europejskiej , ECR 215 z [1973]. 6 wyra ź nie wy ż ej, by z punktu widzenia odbiorców us ł ugi izolacji termicznych, d ź wi ę koch ł onnych czy te ż hydroizolacji uzna ć za substytucyjne. Czynnikiem determinuj ą cym takie stwierdzenie jest bowiem rzeczywiste zapotrzebowanie odbiorcy na wykonanie izolacji o konkretnym, w tym wypadku termicznym, charakterze. Trudno równie ż zak ł ada ć , by odbiorca tak samo ocenia ł wiarygodno ść podmiotu wyspecjalizowanego, jak wiarygodno ść przedsi ę biorcy, który jest w stanie jedynie potencjalnie ś wiadczy ć us ł ugi o żą danym charakterze. Zachwianie takiej oceny mog ł yby wprowadzi ć jedynie znacz ą co ró ż ne koszty obu podmiotów, te jednak, jak zaznaczono wcze ś niej, w analizowanej sprawie nie stanowi ą kryterium wp ł ywaj ą cego na ocen ę . W zwi ą zku z powy ż szymi uwagami, w opinii Prezesa Urz ę du, zasadne jest wyznaczenie rynku w ł a ś ciwego w sprawie, jako rynku wykonywania izolacji termicznych. Rynki w ł a ś ciwe w uj ę ciu geograficznym Zgodnie z informacjami przedstawionymi przez Zg ł aszaj ą cego, spó ł ki z Grupy Kapita ł owej KAEFER ś wiadcz ą us ł ugi z zakresu izolacji przemys ł owych w ponad 30 krajach ś wiata. Dzia ł alno ść KAEFER GmbH koncentruje si ę natomiast na terytorium Unii Europejskiej, gdzie KAEFER posiada sie ć spó ł ek – córek, ze szczególnym uwzgl ę dnieniem obszaru Niemiec, na którym dzia ł a jej kilkana ś cie oddzia ł ów. Spó ł ka KAEFER dotychczas nie by ł a ani bezpo ś rednio ani po ś rednio zaanga ż owana w dzia ł alno ść na terytorium Polski. Jak wynika z informacji przedstawionych przez Zg ł aszaj ą cego bierny uczestnik koncentracji tj. IZOKOR swoj ą dzia ł alno ść koncentruje w rejonie pó ł nocnej i ś rodkowej Polski poprzez zlokalizowane w Gda ń sku, Kwidzynie, Ś wieciu, Toruniu, Koninie i P ł ocku oddzia ł y. IZOKOR jest równie ż obecny na terenie Niemiec poprzez swój oddzia ł w Wiesbaden. Oprócz biernego uczestnika koncentracji tj. IZOKOR P ł ock S.A., dzia ł alno ść na wyznaczonym w niniejszej sprawie rynku produktowym prowadzi TERMOIZOLACJA S.A., która wchodzi w sk ł ad Grupy Kapita ł owej KAEFER. Spó ł ka ta swoj ą dzia ł alno ść prowadzi g ł ównie na terenie Polski po ł udniowej oraz na terenie Niemiec, poprzez zlokalizowany tam oddzia ł . W ś wietle art. 4 pkt 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, rynek w ł a ś ciwy w uj ę ciu geograficznym jest obszarem na którym, ze wzgl ę du na rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci oferowanych towarów, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą dla przedsi ę biorcy lub przedsi ę biorców zbli ż one warunki konkurencji. Jednocze ś nie zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Komisji Europejskiej, okre ś laj ą c rynek w ł a ś ciwy geograficznie przyjmuje si ę , i ż jest to pewien wyodr ę bniony i okre ś lony obszar, na którym warunki konkurencji pomi ę dzy przedsi ę biorcami s ą wystarczaj ą co homogeniczne, jednak ż e ró ż ni ą si ę dostatecznie od warunków konkurencji istniej ą cych na innych s ą siednich obszarach. 4 Du ż e znaczenie przy okre ś laniu rynku b ę d ą wi ę c mia ł y oprócz ww. wymienionych m.in. poziom wymiany pomi ę dzy poszczególnym obszarami czy te ż infrastruktura dystrybucji. Dobór kryteriów, w oparciu o jakie definiowany jest rynek, s ł u ż y ć ma przede wszystkim nadrz ę dnemu celowi jakim jest zidentyfikowanie poziomu konkurencji na rynku oraz stwierdzenie, czy przedsi ę biorca funkcjonuj ą cy na rynku jest w stanie uzyska ć dostateczn ą przewag ę nad innymi uczestnikami rynku. 5 Realizacja tego celu, co potwierdza orzecznictwo, mo ż liwa jest przez mo ż liwie w ą skie zdefiniowanie rynku. 4 “ Commission notice on the definition of relevant market ” Dz. U. UE z dnia 9 grudnia 1997 r. Nr C372, str. 2. 5 Modzelewska-W ą chal E.: „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz”, Twigger, Warszawa 2002, str. 51. 7 W przedmiotowej sprawie okre ś lenie rynku geograficznego, na którym oferowane s ą us ł ugi wykonywania izolacji termicznych, powinno by ć dokonane przy uwzgl ę dnieniu charakteru ś wiadczonych us ł ug oraz zapotrzebowania klientów. Z informacji przedstawionych przez Zg ł aszaj ą cego wynika, i ż rynkiem w ł a ś ciwym geograficznie w niniejszej sprawie b ę dzie rynek krajowy obejmuj ą cy terytorium Polski. Wp ł yw na tak ą ocen ę ma przede wszystkim charakter oraz zakres terytorialny us ł ug oferowanych przez uczestników koncentracji. Us ł ugi wykonywanie izolacji termicznych charakteryzuj ą si ę ma ł ym stopniem skomplikowania. Do ś wiadczenia wspomnianych us ł ug nie jest te ż potrzebna specjalistyczna wiedza z zakresu in ż ynierii, ani rozbudowane zaplecze techniczne. Zbli ż one warunki konkurencji, jakie panuj ą na terenie kraju pozwalaj ą przedsi ę biorcom na ś wiadczenie us ł ug izolacyjnych na szerszym ni ż lokalny terenie. Wp ł yw na to ma zarówno charakter materia ł ów u ż ywanych do izolacji, jak równie ż powszechna dost ę pno ść ź róde ł zaopatrzenia wynikaj ą ca z dobrze rozwini ę tej infrastruktury dystrybucyjnej. Swoboda ta nie jest ograniczona tak ż e kosztami transportu, które przy sprawnie funkcjonuj ą cych kana ł ach dystrybucji, z punktu widzenia przedsi ę biorcy nie stanowi ą argumentów na rzecz terytorialnego ograniczenia prowadzonej dzia ł alno ś ci. Argumenty te jednak stanowi ą jednocze ś nie podstaw ę dla stanowiska by uzna ć rynek w ł a ś ciwy geograficznie za szerszy tj. europejski. Brak jest precyzyjnych informacji, które pozwoli ł yby na wskazanie czy np. koszty ś wiadczonych us ł ug (w tym zatrudnienia pracowników), faktyczna znajomo ść rynków oraz bariery administracyjne, przemawia ć b ę d ą za w ęż szym b ą d ź szerszym okre ś leniem rynku. W tym miejscu nale ż y jednak zauwa ż y ć , ż e w praktyce Komisji Europejskiej w sprawach koncentracji przedsi ę biorców odchodzi si ę od konieczno ś ci wyznaczenia rynku geograficznego i pozostawia t ę kwesti ę otwart ą , je ż eli zg ł oszona koncentracja nie prowadzi do w ą tpliwo ś ci co do zgodno ś ci koncentracji z prawem konkurencji, w szczególno ś ci je ż eli w wyniku koncentracji nie powstanie lub nie umocni si ę pozycja dominuj ą ca (por. m.in.: stanowisko Komisji Europejskiej w decyzjach z dnia 17 pa ź dziernika 2001 r. w sprawie COMP/M.2187 CVC/Lenzing, par. 132; z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie IV/M.3024 Bain Capital/Rhodia, par. 21 oraz z dnia 6 lipca 2001 r. w sprawie M.2432 Angelini/Phoenix/JV , z dnia 11 sierpnia 1999 r. w sprawie IV/M.1637 DBB Investements/SPP/Öhman, z dnia 31 sierpnia 1998 r. w sprawie IV/M.1289 Harbert Management/DB/BankersTrust/SPP/Öhman; z dnia 11 maja 2000 r. w sprawie COMP/M.1937 Skandia Life/Diligentia; z dnia 25 wrze ś nia 2000 r. Deutsche Bank/SEI/JV). Uwzgl ę dniaj ą c przedstawione powy ż ej stanowisko Komisji Europejskiej, Prezes Urz ę du uzna ł , ż e przyj ę cie analogicznego rozumowania w ł a ś ciwe jest równie ż w odniesieniu do niniejszej sprawy. Istniej ą wprawdzie argumentów za okre ś leniem rynku jako krajowego, jak i argumenty przemawiaj ą ce za okre ś leniem rynku szerzej, jako europejskiego. Nie jest jednak konieczne zajmowanie definitywnego stanowiska. Wynika to faktu, i ż na mo ż liwie najw ę ziej wyznaczonych rynkach, tj. na terytorium Polski, łą czna pozycja uczestników koncentracji wynosi oko ł o 14%. Prowadzi to do wniosku, ż e koncentracja na tak wyznaczonym rynku nie wp ł ynie negatywnie na konkurencj ę . Tym samym, je ż eli koncentracja nie wp ł ynie na konkurencj ę na rynku okre ś lonym w ą sko, tym bardziej nie b ę dzie mia ł a negatywnych skutków na rynku wyznaczonym szeroko. W zwi ą zku z tym, w niniejszej sprawie, bez wzgl ę du na przyj ę t ą definicj ę , ustalenie rynku geograficznego nie ma istotnego znaczenia. Udzia ł y rynkowe uczestników koncentracji Na wyznaczonym rynku w ł a ś ciwym (zarówno produktowym jak i geograficznym) spo ś ród uczestników koncentracji dzia ł alno ść gospodarcz ą prowadz ą IZOKOR oraz TERMOIZOLACJA. Brak odniesienia do drugiego z bezpo ś rednich uczestników koncentracji 8 tj. KAEFER wynika z faktu, i ż nie prowadzi on na terenie Polski dzia ł alno ś ci gospodarczej. W zwi ą zku z tym, i ż z podmiotów wchodz ą cych w sk ł ad Grupy Kapita ł owej KAEFER, na terenie Polski dzia ł alno ść prowadzi TERMOIZOLACJA, zasadne jest, by rozpatruj ą c wp ł yw niniejszej koncentracji na rynek, odnosi ć si ę w ł a ś nie do tej Spó ł ki. Taka ocena pozwoli na uchwycenie rzeczywistego wp ł ywu, jaki b ę dzie mie ć na wyznaczonym rynku w ł a ś ciwym Grupa Kapita ł owa KAEFER. Z informacji przekazanych przez Zg ł aszaj ą cego wynika, i ż w odniesieniu do IZOKOR szacunkowy udzia ł Spó ł ki w rynku wykonywania izolacji termicznych wynosi oko ł o 5 %. Natomiast w przypadku spó ł ki TERMOIZOLACJA udzia ł w rynku izolacji termicznych wynosi oko ł o 9%. Tym samym po dokonaniu koncentracji łą czny udzia ł jaki uzyskaj ą uczestnicy koncentracji w rynku w ł a ś ciwym wyniesie oko ł o 14 %. W opinii Zg ł aszaj ą cego za g ł ównych konkurentów uczestników koncentracji na wyznaczonym rynku w ł a ś ciwym produktowo mo ż na uzna ć : R&M IZOMAR Sp. z o.o., ZREW S.A. Zak ł ady Remontowe Energetyki, TERMOKOR Sp. z o.o., G+H Montage Polska Sp. z o.o., ELPOBUD Sp. z o.o., TPPU WIEZAT Spó ł ka z o.o., UNIBAU Sp. z o.o., IZOBUD NTS Sp. z o.o., NAFTOREMONT Sp. z o.o., TOR PAL Sp. z o.o., PETRO-KOR Sp. z o.o. Jak wynika z informacji za łą czonych do zg ł oszenia niniejszej koncentracji, przedsi ę biorstwa obecne na rynku us ł ug izolacyjnych w wi ę kszo ś ci zatrudniaj ą poni ż ej 50 pracowników, przy czym do wykonywania izolacji termicznych nie jest konieczna wysoce wykwalifikowana kadra pracownicza. Tym samym zdobycie niezb ę dnego do ś wiadczenia mo ż liwe jest w krótkim, nieprzekraczaj ą cym kilku miesi ę cy okresie. Wed ł ug Zg ł aszaj ą cego nie ma istotnych barier o charakterze ekonomicznym, które w znacz ą cy sposób ogranicza ł yby nowym podmiotom wej ś cie na rynek. Jak podaje Zg ł aszaj ą cy, szacunkowy koszt wej ś cia na rynek nowego podmiotu waha si ę w granicach 1 – 3 milionów z ł otych, natomiast przy przej ę ciu ju ż istniej ą cego podmiotu koszt ten oscyluje w granicach 2 – 6 milionów z ł otych. Brak jest równie ż istotnych barier prawnych wej ś cia na przedmiotowy rynek – przy wykonywaniu us ł ug termoizolacyjnych nie jest konieczne nabycie ż adnych praw w ł asno ś ci intelektualnej, podj ę cie dzia ł alno ś ci gospodarczej nie jest te ż uzale ż nione od spe ł nienia ponadstandardowych warunków prawnych. Preferencje odbiorców, jak wskazano wcze ś niej, mog ą odgrywa ć istotn ą rol ę jedynie przy du ż ych projektach o warto ś ci powy ż ej 1 miliona z ł otych, gdzie liczy ć si ę b ę dzie faktyczna znajomo ść instalacji. Wed ł ug Zg ł aszaj ą cego projekty te stanowi ą mniej ni ż 20 % warto ś ci ogó ł u ś wiadczonych us ł ug izolacyjnych. Jednocze ś nie na przedmiotowy rynek z ł atwo ś ci ą mog ą wej ść przedsi ę biorstwa oferuj ą ce us ł ugi o charakterze ogólnobudowlanym, które nierzadko ś wiadcz ą us ł ugi izolacyjne jako dope ł niaj ą ce. Przy uwzgl ę dnieniu powy ż szych uwag, dynamiki zmian na rynku oraz relatywnie niskich kosztów zaistnienia na rynku nowych podmiotów, nale ż y stwierdzi ć , i ż rynek wykonywania izolacji termicznych, jest rynkiem konkurencyjnym, na którym łą czny 14 % udzia ł uczestników koncentracji nie stanowi sta ł ej i niepodwa ż alnej si ł y rynkowej. Rynki w ł a ś ciwe w uk ł adzie wertykalnym, horyzontalnym i konglomeratowym Ustalenie zakresu oddzia ł ywania koncentracji na stan konkurencji wymaga uprzedniego okre ś lenia rynków w ł a ś ciwych, na które koncentracja mo ż e wywrze ć wp ł yw. Nale ż y przy tym uwzgl ę dni ć zarówno te rynki w ł a ś ciwe, na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym (poziomym), jak równie ż w uk ł adzie wertykalnym (pionowym) i konglomeratowym. Poj ę cia rynków, na które koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym, wertykalnym oraz konglomeratowym, zosta ł y zdefiniowane w punkcie 7.2 oraz 10.1 Wykazu Informacji i Dokumentów , stanowi ą cego za łą cznik do rozporz ą dzenia Rady Ministrów z dnia 9 3 kwietnia 2002 r. w sprawie zg ł oszenia zamiaru koncentracji przedsi ę biorców (Dz. U. Nr 37, poz. 334). I tak, rynkiem w ł a ś ciwym, na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym (poziomym) , jest ka ż dy rynek produktowy, na którym zaanga ż owani s ą co najmniej dwaj przedsi ę biorcy uczestnicz ą cy w koncentracji (rynki wspólne) i gdzie koncentracja prowadzi do uzyskania łą cznego udzia ł u w rynku geograficznym w wysoko ś ci wi ę kszej ni ż 20%. Z przedstawionych przez Zg ł aszaj ą cego dokumentów wynika, i ż szacunkowy łą czny udzia ł obu przedsi ę biorców na wyznaczonym rynku w ł a ś ciwym produktowo tj. rynku us ł ug izolacji termicznych wynosi oko ł o 14 %. Tym samym przedmiotowa koncentracja nie wywiera wp ł ywu na rynek produktowy w uj ę ciu poziomym. Z kolei rynkiem w ł a ś ciwym, na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie wertykalnym (pionowym) , jest ka ż dy rynek produktowy, je ż eli równocze ś nie: – dzia ł a na nim co najmniej jeden przedsi ę biorca uczestnicz ą cy w koncentracji, – jest on równocze ś nie rynkiem zakupu lub sprzeda ż y (poprzedni lub nast ę pny szczebel obrotu), na którym dzia ł a którykolwiek z pozosta ł ych przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji, – indywidualny lub łą czny udzia ł w rynku przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji na tych rynkach przekracza 30%, bez wzgl ę du na to, czy aktualnie istnieje powi ą zanie typu dostawca – odbiorca mi ę dzy tymi przedsi ę biorcami. Zgodnie z przedstawionymi przez Zg ł aszaj ą cego dokumentami, brak jest przes ł anek, które pozwoli ł yby stwierdzi ć , i ż przedmiotowa koncentracja wywiera wp ł yw na rynek wykonywania izolacji termicznych w uj ę ciu pionowym. Łą czny udzia ł uczestników koncentracji w rynku w ł a ś ciwym wynosi oko ł o 14 %. Brak jest równie ż powi ą za ń gospodarczych typu dostawca – odbiorca. Rozpatrywana koncentracja nie wywiera tak ż e wp ł ywu na rynek w uk ł adzie konglomeratowym . Stosownie do definicji tego poj ę cia zamieszczonej w Wykazie Informacji i Dokumentów , rynkiem w ł a ś ciwym, na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie konglomeratowym, jest ka ż dy rynek produktowy, na którym mi ę dzy przedsi ę biorcami uczestnicz ą cymi w koncentracji nie istniej ą ż adne powi ą zania (uk ł ady) horyzontalne i wertykalne, ale przynajmniej jeden przedsi ę biorca uczestnicz ą cy w koncentracji posiada wi ę cej ni ż 40% udzia ł u w jakimkolwiek rynku w ł a ś ciwym. Na ocen ę , i ż przedmiotowa koncentracja nie ma wp ł ywu na rynek w uj ę ciu konglomeratowym decyduj ą ce znaczenie ma fakt, i ż ż aden z uczestników koncentracji nie posiada pozycji rynkowej daj ą cej wi ę cej ni ż 40 % udzia ł u w rynku. Tym samym kryteria wp ł ywu koncentracji na rynek w uj ę ciu konglomeratowym nie s ą spe ł nione. II. Ocena skutków koncentracji Zgodnie z art. 17 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du, w drodze decyzji, wydaje zgod ę na dokonanie koncentracji, w wyniku której konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona, w szczególno ś ci przez powstanie lub umocnienie pozycji dominuj ą cej na rynku. Zgodnie z zasad ą , okre ś lon ą w art. 1 ust. 2 ww. ustawy, przedmiotowa transakcja powinna zosta ć oceniona pod wzgl ę dem skutków, jakie wywo ł a na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Analiza przedmiotowej koncentracji, polegaj ą cej na przej ę ciu bezpo ś redniej kontroli przez KAEFER GmbH nad IZOKOR P ł ock S.A., prowadzi do wniosków, ż e nie niesie ona 10 za sob ą zagro ż e ń dla konkurencji i dzia ł aj ą cych na rynku polskim podmiotów. Przyjmuj ą c powy ż sze stanowisko Prezes Urz ę du mia ł równie ż na wzgl ę dzie, i ż łą czny udzia ł przedsi ę biorców bior ą cych udzia ł w transakcji nie przekracza 20% na wyodr ę bnionym rynku w ł a ś ciwym. Tym samym w daj ą cej si ę przewidzie ć przysz ł o ś ci pozycja uczestników koncentracji nie ulegnie istotnemu wzmocnieniu. Ponadto nie wyst ę puje równie ż , istotne z punktu widzenia prawa antymonopolowego, horyzontalne, ani wertykalne powi ą zanie dzia ł alno ś ci przedsi ę biorców bior ą cych udzia ł w koncentracji. Rynek, na którym dzia ł aj ą podmioty uczestnicz ą ce w koncentracji jest rynkiem wysoce konkurencyjnym, na którym oprócz du ż ych, wyspecjalizowanych podmiotów funkcjonuje oko ł o 500 ma ł ych przedsi ę biorców. Nale ż y ponadto stwierdzi ć , i ż wi ę kszo ść z przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść o charakterze ogólnobudowlanym jest wstanie ś wiadczy ć us ł ugi izolacyjne, co dodatkowo wp ł ywa na konkurencyjno ść rynku. Przej ę cie kontroli nad IZOKOR przez grup ę kapita ł ow ą , do której nale ż y Zg ł aszaj ą cy, nie doprowadzi do ograniczenia konkurencji na rynku wykonywania izolacji termicznych oraz nie spowoduje znacz ą cych zmian w strukturze rynku. Konkluduj ą c, nale ż y stwierdzi ć , i ż planowana koncentracja spe ł nia przes ł anki okre ś lone w art. 17 ustawy, albowiem konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona, w szczególno ś ci przez powstanie, b ą d ź umocnienie si ę pozycji dominuj ą cej na rynku któregokolwiek z uczestników koncentracji. Wobec powy ż szego orzeczono, jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury UOKiK w Warszawie. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Otrzymuje: Pani Jolanta Okoniecka Pan Filip Smakowski Pe ł nomocnicy KAEFER GmbH z siedzib ą w Bremen, Niemcy Kancelaria prawnicza „ Ł ukowicz i Wspólnicy Sp. K.” ul. Mazowiecka 13 00-052 Warszawa 11