RPZ-44/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 16 grudnia 2008 r. RPZ- 61/31/08/KB DECYZJA nr RPZ 44/2008 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007r. nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007r. nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Gminie Swarz ę dz, w wyniku którego uprawdopodobniono , ż e Gmina Swarz ę dz stosuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lon ą w art. 24 ust. 1 powo ł anej wy ż ej ustawy, polegaj ą c ą na ograniczeniu w Uchwale Rady Miejskiej w Swarz ę dzu Nr IX/40/2007 z dnia 30 maja 2007 r. uprawnienia do ulgowych przejazdów ś rodkami komunikacji miejskiej studentom powy ż ej 26 roku ż ycia, co jest sprzeczne z przepisem art. 188 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wy ż szym (Dz. U. Nr 164, poz. 1356 ze zm.), zgodnie z którym studentowi przys ł uguje prawo do korzystania z 50% ulgi w op ł atach za przejazdy publicznymi ś rodkami komunikacji miejskiej i w zwi ą zku z zobowi ą zaniem Gminy Swarz ę dz do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zaniechania naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez zmian ę tre ś ci kwestionowanej uchwa ł y - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zobowi ą zuje si ę Gmin ę Swarz ę dz do zmiany postanowienia ww. Uchwa ł y o tre ś ci: „Uczniowie w wieku do 24 lat i studenci w wieku do 26 lat” w nast ę puj ą cy sposób: „Uczniowie w wieku do 24 lat i studenci” w terminie czterech miesi ę cy od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji; II. na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zobowi ą zuje si ę Gmin ę Swarz ę dz do przekazania, w terminie sze ś ciu miesi ę cy od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji, informacji o realizacji zobowi ą zania na ł o ż onego powy ż ej w punkcie I i przed ł o ż enia dowodów potwierdzaj ą cych zaniechanie stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. 1 Uzasadnienie W dniu 14 lipca 2008 r. w do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu wp ł yn ęł a skarga konsumentki na dzia ł ania Przedsi ę biorstwa Wielobran ż owego „Wira ż – Bus” Sp. z o.o. z siedzib ą w Swarz ę dzu (dalej: Wira ż – Bus lub Spó ł ka). Przedmiotem skargi by ł o stosowanie przez Spó ł k ę nast ę puj ą cego postanowienia Regulaminu przejazdów: „Do korzystania z przejazdów ulgowych uprawnieni s ą uczniowie i studenci na podstawie legitymacji szkolnej do 24 roku ż ycia lub studenckiej do 26 roku ż ycia”. W zwi ą zku z powy ż szym, na podstawie art. 48 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 Rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej Delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zosta ł o wszcz ę te post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie dzia ł a ń Wira ż – Bus. W dniu 25 lipca 2008 r. Spó ł ka zosta ł a wezwana do przekazania obowi ą zuj ą cego „Regulaminu przejazdów”, zawieraj ą cego postanowienia dotycz ą ce ulg stosowanych w przejazdach oraz wskazania jego podstawy prawnej. W odpowiedzi z dnia 31 lipca 2008 r. Spó ł ka wyja ś ni ł a, ż e wykonuje us ł ug ę komunikacji miejskiej dla Gminy Swarz ę dz w ramach zawartej umowy, dlatego te ż ceny biletów za korzystanie ze ś rodków komunikacji autobusowej oraz stosowne ulgi ustala Rada Miejska w Swarz ę dzu. Na podstawie uchwa ł Rady opracowany zostaje ww. Regulamin stanowi ą cy informacj ę dla pasa ż erów. Do pisma do łą czono Uchwa łę Rady Miejskiej w Swarz ę dzu Nr IX/40/2007 z dnia 30 maja 2007 r. w sprawie ustalenia cen i op ł at oraz zasad korzystania ze ś rodków swarz ę dzkiej komunikacji autobusowej. Uchwa ł a ta okre ś li ł a m.in. zasady korzystania z przejazdów ulgowych i bezp ł atnych. Zgodnie z § 1 tych zasad: „Do korzystania z przejazdów ulgowych uprawnieni s ą uczniowie w wieku do 24 lat i studenci w wielu do 26 lat na podstawie legitymacji szkolnej lub studenckiej”. Na podstawie art. 188 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wy ż szym (Dz. U. Nr 164, poz. 1356 ze zm.), studentowi przys ł uguje prawo do korzystania z 50 % ulgi w op ł atach za przejazdy publicznymi ś rodkami komunikacji miejskiej. Ustawa nie przewiduje ogranicze ń ze wzgl ę du na wiek studenta. W zwi ą zku z powy ż szym, postanowieniem z dnia 14 pa ź dziernika 2008 r. wszcz ę to przeciwko Gminie Swarz ę dz (dalej: Gmina) post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Gmina zawiadomiona o wszcz ę tym post ę powaniu wyja ś ni ł a, i ż uchwa ł a Rady Miejskiej w Swarz ę dzu nr IX/40/2007 z dnia 30 maja 2007 r. zosta ł a w trybie art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorz ą dzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) przekazana do organu nadzoru, jakim jest Wojewoda Wielkopolski, celem okre ś lenia jej zgodno ś ci z prawem. Organ nadzoru w rozstrzygni ę ciu nadzorczym nr NK.I-8 0911-134/07 z dnia 4 lipca 2007 r. orzek ł niewa ż no ść jedynie cz ęś ci s ł ów w § 4 Uchwa ł y, a zatem w cz ęś ci nie obj ę tej post ę powaniem w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W pozosta ł ym zakresie przedmiotowa Uchwa ł a zosta ł a opublikowana w Dzienniku Urz ę dowym Województwa Wielkopolskiego nr 112, poz. 2628 z dnia 25 lipca 2007 r. W ocenie Gminy, w my ś l art. 91 ust. 1 ustawy o samorz ą dzie gminnym, oznacza to, ż e organ nadzoru nie stwierdzi ł w niej innych narusze ń prawa. 2 Jednocze ś nie Gmina o ś wiadczy ł a, i ż po otrzymaniu zawiadomienia UOKiK oraz sprawdzeniu zarzutu przez Biuro Radców Prawnych Urz ę du, Burmistrz Miasta i Gminy Swarz ę dz z ł o ż y na najbli ż szej mo ż liwej sesji Rady Miejskiej projekt zmiany przedmiotowego zapisu. Pismem z dnia 1 grudnia 2008 r. Gmina wnios ł a o wydanie decyzji w trybie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zobowi ą zuj ą c si ę jednocze ś nie do zmiany zast ą pienia postanowienia o tre ś ci: „Uczniowie w wieku do 24 lat i studenci w wieku do 26 lat” nast ę puj ą cym postanowieniem: „Uczniowie w wieku do 24 lat i studenci”. Gmina wyja ś ni ł a jednocze ś nie, ż e z uwagi na konieczno ść opiniowania projektu uchwa ł y przez organizacje zwi ą zkowe, zostanie ona przedstawiona pod obrady Rady Miejskiej w Swarz ę dzu na sesji, która odb ę dzie si ę w marcu 2009 r. Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: Gmina Swarz ę dz stanowi wspólnot ę samorz ą dow ą , której organami s ą Rada Miejska oraz Burmistrz Miasta i Gminy. Statut Gminy Swarz ę dz zosta ł uchwalony uchwa łą Rady Miejskiej Nr XVIII/125/2003 z dnia 30.12.2003r. W dniu 30 maja 2007 r. Rada Miejska w Swarz ę dzu podj ęł a Uchwa łę Nr IX/40/2007 w sprawie ustalenia cen i op ł at oraz zasad korzystania ze ś rodków swarz ę dzkiej komunikacji autobusowej. Zgodnie z § 1 pkt 5 Za łą cznika nr 3 tego dokumentu: „Do korzystania z przejazdów ulgowych uprawnieni s ą uczniowie w wieku do 24 lat i studenci w wielu do 26 lat na podstawie legitymacji szkolnej lub studenckiej”. Uchwa ł a Nr IX/40/2007 z dnia 30 maja 2007 r. zosta ł a w trybie art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorz ą dzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) przekazana do organu nadzoru, jakim jest Wojewoda Wielkopolski, celem okre ś lenia jej zgodno ś ci z prawem. Organ nadzoru w rozstrzygni ę ciu nadzorczym nr NK.I-8 0911-134/07 z dnia 4 lipca 2007 r. orzek ł niewa ż no ść jedynie cz ęś ci s ł ów w § 4 Uchwa ł y, a zatem w cz ęś ci nie obj ę tej post ę powaniem w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W pozosta ł ym zakresie przedmiotowa Uchwa ł a zosta ł a opublikowana w Dzienniku Urz ę dowym Województwa Wielkopolskiego nr 112, poz. 2628 z dnia 25 lipca 2007 r. W dniu 30 pa ź dziernika 2007 r. Rada Miejska w Swarz ę dzu podj ęł a Uchwa łę Nr XI/79/2007 w sprawie zmiany uchwa ł y Nr IX/40/2007, modyfikuj ą c j ą w cz ęś ci nie dotycz ą cej przedmiotowego postanowienia. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania - ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 24 powo ł anej ustawy, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du, mo ż e w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Przytoczony powy ż ej przepis jako przes ł anki warunkuj ą ce mo ż liwo ść wydania decyzji przez Prezesa Urz ę du wskazuje: uprawdopodobnienie stosowania praktyki oraz zobowi ą zanie si ę przedsi ę biorcy, któremu jest zarzucane takie naruszenie, do podj ę cia lub zaniechania dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia naruszeniom. 3 Na wst ę pie nale ż y wskaza ć (cho ć nie by ł o to kwestionowane w toku post ę powania), ż e Gmina uchwalaj ą c akty prawne dotycz ą ce cen, op ł at oraz zasad korzystania ze ś rodków komunikacji miejskiej spe ł nia wszystkie kryteria definicji przedsi ę biorcy, o których mowa w art. 4 pkt 1 lit. a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , gdy ż organizuje w ten sposób us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej. Zgodnie z ww. przepisem przedsi ę biorc ą jest osoba fizyczna, osoba prawna, a tak ż e jednostka organizacyjna niemaj ą ca osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą ca lub ś wiadcz ą ca us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga spe ł nienia dwóch przes ł anek: bezprawno ś ci dzia ł ania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Bezprawno ść , do której odwo ł uje si ę ustawodawca, oznacza sprzeczno ść z prawem, a tak ż e z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego oraz z dobrymi obyczajami. Zbiorowe interesy konsumentów natomiast, to prawa nieograniczonej liczby konsumentów, nie stanowi ą przy tym sumy indywidualnych interesów daj ą cych si ę okre ś li ć , nawet licznej, grupy konsumentów. Bezprawno ść dzia ł ania Na wst ę pie nale ż y zauwa ż y ć , ż e do komunikacji miejskiej nie maj ą zastosowania przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do ulgowych przejazdów ś rodkami publicznego transportu zbiorowego (tekst jednolity Dz. U. 2002 r. Nr 175 poz. 1440 ze zm.). Uprawnienia przewidziane w tej ustawie dotycz ą bezp ł atnych i ulgowych przejazdów ś rodkami transportu zbiorowego kolejowego i autobusowego. Ustawa w art. 1 ust. 2 wyra ź nie wyklucza natomiast jej stosowanie w komunikacji miejskiej. W komunikacji miejskiej istniej ą dwa ź ród ł a, z których wynika ć mog ą uprawnienia do bezp ł atnych i ulgowych przejazdów. Pierwszym s ą przepisy gminne, wydawane przez organy gminy i powszechnie obowi ą zuj ą ce w jej granicach (zakres uprawnie ń zale ż y w tym przypadku od zamo ż no ś ci gminy), drugim natomiast s ą ustawy szczególne o charakterze powszechnie obowi ą zuj ą cym na obszarze ca ł ego kraju. Tak ą ustaw ą szczególn ą jest ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wy ż szym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.). Zgodnie z art. 188 ust. 1 tej ustawy studentowi przys ł uguje prawo do korzystania z 50 % ulgi w op ł atach za przejazdy publicznymi ś rodkami komunikacji miejskiej. Ustawa nie przewiduje ogranicze ń w tym zakresie ze wzgl ę du na wiek studenta. Gminom przys ł uguje wprawdzie prawo stanowienia przepisów powszechnie obowi ą zuj ą cych na obszarze gminy, zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorz ą dzie gminnym (Dz. U. 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.), ale przepisy te nie mog ą by ć sprzeczne z ustawami, w tym tak ż e z ustaw ą Prawo o szkolnictwie wy ż szym. Rada Miejska w Swarz ę dzu w swojej uchwale Nr IX/40/2007 z dnia 30 maja 2007 r. ograniczy ł a uprawnienie osób b ę d ą cych studentami, którzy uko ń czyli 26 lat do korzystania z ulgowych przejazdów publicznymi ś rodkami komunikacji miejskiej. Dzia ł anie to nale ż y uzna ć za bezprawne, albowiem narusza przepis art. 188 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wy ż szym. Bez znaczenia jest przy tym okoliczno ść , ż e organ nadzoru nie zakwestionowa ł przedmiotowego postanowienia. 4 Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów Zbiorowe interesy konsumentów to prawa nieograniczonej liczby konsumentów, nie stanowi ą przy tym sumy indywidualnych interesów konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć tzn. pasa ż erów - studentów, którzy uko ń czyli 26 rok ż ycia. W ocenie Prezesa Urz ę du, powy ż sze okoliczno ś ci uprawdopodobniaj ą , ż e Gmina Swarz ę dz stosuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów okre ś lon ą w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Zaistnia ł a zatem pierwsza przes ł anka uzasadniaj ą ca wydanie decyzji w trybie art. 28 ww. ustawy. W toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów Gmina zobowi ą za ł a si ę do zmiany postanowienia ograniczaj ą cego uprawnienia do ulgowych przejazdów ś rodkami komunikacji miejskiej do studentów do 26 roku ż ycia na zgodny z art. 188 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wy ż szym. Gmina wskaza ł a, ż e w przedmiotowej uchwale w § 1 pkt 5 Za łą cznika nr 3, s ł owa „Uczniowie w wieku do 24 lat i studenci w wieku do 26 lat” zostan ą zast ą pione s ł owami: „Uczniowie w wieku do 24 lat i studenci”. W ocenie Prezesa Urz ę du dzia ł ania, do których zobowi ą za ł a si ę Gmina zmierzaj ą bezpo ś rednio do zaniechania stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów i gwarantuj ą , ż e praktyka ta nie b ę dzie stosowana w przysz ł o ś ci. W ś wietle powy ż szego, w ocenie Prezesa Urz ę du uzasadnione jest przyj ę cie zobowi ą zania Gminy i odst ą pienie od dalszego prowadzenia post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Gmina zobowi ą za ł a si ę do przedstawienia projektu uchwa ł y zmieniaj ą cej postanowienie ograniczaj ą ce uprawnienia do ulgowych przejazdów ś rodkami komunikacji miejskiej studentom powy ż ej 26 roku ż ycia na zgodny z art. 188 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wy ż szym, pod obrady Rady Miejskiej w Swarz ę dzu na sesji, która odb ę dzie si ę w marcu 2009 r., wskazuj ą c ż e konieczna jest przeprowadzenie konsultacji z organizacjami zwi ą zkowymi. W zwi ą zku z powy ż szym, Prezes Urz ę du na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wyznaczy ł Gminie termin czterech miesi ę cy, licz ą c od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji, do wprowadzenia zmian do przedmiotowej uchwa ł y. W ocenie Prezesa Urz ę du wyznaczony termin Gminie realn ą mo ż liwo ść wywi ą zania si ę z na ł o ż onego zobowi ą zania. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy Prezes Urz ę du zobowi ą za ł Gmin ę Swarz ę dz do przekazania, w terminie sze ś ciu miesi ę cy od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji, informacji o realizacji zobowi ą zania na ł o ż onego w punkcie I decyzji i przed ł o ż enia dowodów potwierdzaj ą cych zaniechanie stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powy ż szego orzeczono, jak w sentencji. 5 Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. - od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie- S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Jaros ł aw Krüger Otrzymuje: Urz ą d Miasta i Gminy Swarz ę dz, ul. Rynek , 62 – 020 Swarz ę dz 6