DDK-33/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW MA Ł GORZATA KRASNOD Ę BSKA-TOMKIEL DDK-61-19/08/PM Warszawa, dn. 12 grudnia 2008 r. DECYZJA NR 33/2008 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, dzia ł anie Powszechnej Kasy Oszcz ę dno ś ci Bank Polski Spó ł ka Akcyjna z siedzib ą w Warszawie , polegaj ą ce na: - nieinformowaniu w reklamie lokaty terminowej „Max Lokata” o dacie rozpocz ę cia naliczania oprocentowania przy jednoczesnym braku odes ł a ń do dalszych materia ł ów reklamowych, które mog ł yby wskazywa ć na potrzeb ę poszukiwania przez konsumentów dodatkowych informacji o ograniczeniach zwi ą zanych z ww. produktem co jest dzia ł aniem bezprawnym stanowi ą cym nieuczciw ą praktyk ę rynkow ą w rozumieniu art. 6 ust. 1 oraz ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdzia ł aniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1206) oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów oraz - sugerowaniu odbiorcom, w ramach prowadzonej kampanii reklamowej, poprzez umieszczanie sformu ł owa ń „bez gwiazdek”, ż e oferowany produkt „Max Lokata” pozbawiony jest jakichkolwiek, dodatkowych, innych ni ż zawarte w reklamie, elementów maj ą cych wp ł yw na ostateczny kszta ł t produktu co jest dzia ł aniem bezprawnym stanowi ą c nieuczciw ą praktyk ę rynkow ą w rozumieniu art. 5 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdzia ł aniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1206) oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 25 lutego 2008 r. 2 II. Na podstawie art. 26 ust. 2 w zwi ą zku z art. 27 ust. 4 w zwi ą zku z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakazuje Powszechnej Kasie Oszcz ę dno ś ci Bank Polski Spó ł ka Akcyjna z siedzib ą w Warszawie publikacj ę niniejszej decyzji w ca ł o ś ci na koszt Powszechnej Kasy Oszcz ę dno ś ci Bank Polski Spó ł ka Akcyjna na stronie internetowej przedsi ę biorcy www.pkobp.pl w ci ą gu 30 (trzydzie ś ci) dni od daty uprawomocnienia si ę przedmiotowej decyzji, w ten sposób, ż e odno ś nik do tre ś ci decyzji powinien zosta ć umieszczony na stronie g ł ównej www.pkobp.pl oraz utrzymywanie jej na przedmiotowej stronie internetowej przez okres 6 (sze ś ciu) miesi ę cy od daty opublikowania na stronie internetowej, a ponadto dwukrotn ą publikacj ę sentencji decyzji na koszt Powszechnej Kasie Oszcz ę dno ś ci Bank Polski Spó ł ka Akcyjna na jednej z pi ę ciu pierwszych stron dziennika o zasi ę gu ogólnopolskim o obj ę to ś ci co najmniej 24 (dwadzie ś cia cztery) cm x 12 (dwana ś cie) cm w ci ą gu 30 (trzydzie ś ci) dni od daty uprawomocnienia si ę przedmiotowej decyzji, z tym ż e okres mi ę dzy przedmiotowymi publikacjami powinien wynosi ć co najmniej 7 (siedem) dni. III . Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.), Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów nak ł ada na Powszechn ą Kas ę Oszcz ę dno ś ci Bank Polski Spó ł ka Akcyjna z siedzib ą w Warszawie, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 5 712 365,46 z ł (s ł ownie: pi ęć milionów siedemset dwana ś cie tysi ę cy trzysta sze ść dziesi ą t pi ęć z ł otych 46/100 groszy), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze. zm.), w zakresie okre ś lonym w punkcie I sentencji decyzji. Uzasadnienie W dniu 13 maja 2008 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej tak ż e „Prezesem Urz ę du”, „Prezesem UOKiK”) dzia ł aj ą c na podstawie art. 49 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.), zwanej dalej „ uokik ”, wszcz ął z urz ę du wobec Powszechnej Kasy Oszcz ę dno ś ci Bank Polski Spó ł ka Akcyjna z siedzib ą w Warszawie (zwanej dalej tak ż e „Spó ł k ą ”, „Bankiem”) post ę powanie w sprawie stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cej na: 1. sugerowaniu odbiorcom, ż e oferowany przez Bank produkt „Max Lokata” pozbawiony jest jakichkolwiek, dodatkowych ni ż zawarte w reklamie, czynników maj ą cych wp ł yw na stopie ń korzy ś ci p ł yn ą cych z zawarcia umowy oferowanego produktu, co mog ł o stanowi ć nieuczciw ą praktyk ę rynkow ą w rozumieniu art. 5 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdzia ł aniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1206, zwanej dalej „upnpr”), tj. dzia ł anie wprowadzaj ą ce w b łą d, które powoduje lub mo ż e 3 powodowa ć podj ę cie przez przeci ę tnego konsumenta decyzji dotycz ą cej umowy, której inaczej by nie podj ął ; 2. pomijaniu w materia ł ach reklamowych istotnych informacji o produkcie „Max Lokata”, mog ą cych mie ć wp ł yw na podj ę cie przez konsumenta decyzji dotycz ą cej zawarcia umowy, co mog ł o stanowi ć nieuczciw ą praktyk ę rynkow ą w rozumieniu art. 6 ust. 1 i 3 pkt 1 w zw. z art. 4 ust. 1 upnpr, tj. zaniechanie wprowadzaj ą ce w b łą d, je ż eli pomija istotne informacje potrzebne przeci ę tnemu konsumentowi do podj ę cia decyzji dotycz ą cej umowy i tym samym powoduje lub mo ż e powodowa ć podj ę cie przez przeci ę tnego konsumenta decyzji dotycz ą cej umowy, której inaczej by nie podj ął , polegaj ą ce w szczególno ś ci na nie przekazaniu w sposób jasny, jednoznaczny lub we w ł a ś ciwym czasie istotnych informacji dotycz ą cych produktu. Spó ł ka w pi ś mie z dnia 4 czerwca 2008 r. (k. 6) odnios ł a si ę do przedstawionych zarzutów oraz przekaza ł a komplet materia ł ów promocyjnych: og ł osze ń prasowych, reklam telewizyjnych i radiowych oraz innych materia ł ów wykorzystywanych podczas kampanii reklamowej produktu „Max Lokata” wraz ze wskazaniem okresu oraz miejsca ich prezentacji, a tak ż e aktualny odpis z Krajowego Rejestru S ą dowego i wzorzec umowy lokaty terminowej oferowanej w promocji „Max Lokata”. Przedmiotowe pismo zawieraj ą ce stanowisko Banku nie spe ł nia ł o wymogów formalnych, gdy ż nie by ł o podpisane przez organ uprawniony. W celu uzupe ł nienia braków formalnych, Prezes Urz ę du wezwa ł Bank pismem z dnia 15 lipca 2008 r. (k. 47) do ponownego przekazania pisma przewodniego podpisanego przez organ uprawniony do reprezentacji podmiotu w zakresie sk ł adania o ś wiadcze ń i ich podpisywania w imieniu Banku. W wymaganym terminie Bank uzupe ł ni ł braki formalne wskazane przez Prezesa Urz ę du. Spó ł ka w pi ś mie z dnia 4 czerwca 2008 r. (k. 6) nie zgodzi ł a si ę z argumentami podniesionymi przez Prezesa Urz ę du w toku post ę powania. Wskaza ł a, i ż materia ł y reklamowe wykorzystywane w promocji produktu „Max Lokata” nie pe ł ni ł y funkcji oferty, a mia ł y jedynie na celu promowanie przedmiotowego produktu poprzez wskazanie g ł ównej jego cechy. Zdaniem Spó ł ki takie dzia ł anie mia ł o zainteresowa ć konsumenta przedmiotowym produktem oraz zach ę ci ć do przyj ś cia do oddzia ł u Spó ł ki lub wej ś cia na stron ę internetow ą Banku w celu bli ż szego i bardziej szczegó ł owego zapoznania si ę z reklamowanym produktem. Ponadto Spó ł ka podnios ł a, i ż tre ść reklamy formu ł owana by ł a w sposób w ł a ś ciwy dla u ż ytego ś rodka komunikacji, w zwi ą zku z powy ż szym, podkre ś la ł a tylko najwa ż niejsze cechy produktu. Zamieszczone w cz ęś ci materia ł ów reklamowych sformu ł owanie „bez ż adnych gwiazdek” mia ł o na celu wskazanie na prost ą konstrukcj ę oferowanego produktu, zbli ż on ą do standardowej lokaty terminowej, która nie wymaga szczegó ł owego wyja ś nienia tak jak ma to miejsce w przypadku dost ę pnych na rynku produktów o bardziej z ł o ż onej konstrukcji tzw. produktów strukturyzowanych. Ponadto Spó ł ka podnios ł a, ż e materia ł y reklamowe lokaty terminowej „Max Lokata” by ł y zró ż nicowane co do zakresu informacji dotycz ą cych okresu oprocentowania przedmiotowej lokaty. Cz ęść w/w materia ł ów wskazywa ł a na okres oprocentowania przedmiotowej lokaty. Zdaniem Spó ł ki zró ż nicowanie reklam pod wzgl ę dem zakresu zawartej w nich informacji dotycz ą cej warunków oferty produktu „Max Lokata”, jak tak ż e dost ę pno ść wszystkich warunków oferty w placówkach Banku, umo ż liwia ł o konsumentom uzyskanie pe ł nej i wyczerpuj ą cej informacji o przedmiotowej ofercie. Spó ł ka podkre ś la, ż e przedmiotowa forma oferowania produktu nie budzi ł a w ą tpliwo ś ci ze strony klientów. Jednocze ś nie Spó ł ka podnosi ł a, ż e przed zawarciem umowy konsument zobowi ą zany by ł do zapoznania si ę z warunkami na jakich oferowany by ł przedmiotowy produkt, a w/w warunki zamieszczone by ł y w „Potwierdzeniu otwarcia 4 rachunku rocznej lokaty subskrybowanej”. Spó ł ka podsumowuj ą c wyja ś nienia przedstawi ł a stanowisko, i ż konsument mia ł pe ł n ą informacj ę o produkcie „Max Lokata”, a materia ł y reklamowe w/w produktu, zgodnie ze swoj ą istot ą , mia ł y za zadanie nak ł oni ć konsumenta do bli ż szego zapoznania si ę z ofert ą produktu w celu podj ę cia ś wiadomej decyzji zawarcia, b ą d ź nie zawarcia umowy. Zgodnie z zasad ą wyra ż on ą w art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Spó ł ka zosta ł a poinformowana pismem Prezesa Urz ę du z dnia 28 sierpnia 2008 r. (k. 57) o mo ż liwo ś ci wgl ą du do zebranego w toku post ę powania materia ł u dowodowego oraz o mo ż liwo ś ci wypowiedzenia si ę przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów. W dniu 8 wrze ś nia 2008 r. z aktami sprawy zapoznali si ę Pan Jacek Mazur – Zast ę pca Dyrektora Departamentu Prawnego Banku (pe ł nomocnictwo w aktach sprawy - k. 59), Pan Marek Micha ł Dobrzycki oraz Pani Dorota Lidia Tomczyk. Ponadto Spó ł ka w pi ś mie z dnia 15 wrze ś nia 2008 r. (k. 60) skorzysta ł a równie ż z prawa wypowiedzenia si ę strony co do zebranego materia ł u dowodowego. W niniejszym pi ś mie Bank podnosi, i ż poj ę cia: „reklama”, „informacja” oraz „propozycja nabycia” nie s ą poj ę ciami równoznacznymi. Spó ł ka podkre ś li ł a, ż e prezentowane w kampanii reklamowej produktu „Max Lokata” materia ł y mia ł y na celu zach ę cenie potencjalnego klienta do zapoznania si ę z w ł a ś ciw ą propozycj ą nabycia produktu. Bank uwa ż a, ż e u ż yte w definicji propozycji nabycia (art. 2 pkt 6 ustawy o przeciwdzia ł aniu nieuczciwym praktykom rynkowym) sformu ł owanie „w sposób w ł a ś ciwy dla u ż ytego ś rodka komunikowania si ę z konsumentami” wskazuje, ż e ustawodawca uzna ł , i ż nie jest prawnie oboj ę tny ś rodek za pomoc ą , którego przedsi ę biorca komunikuje materia ł reklamowy. W zwi ą zku z powy ż szym, zdaniem Banku, prezentowane przez Spó ł k ę materia ł y reklamowe nie stanowi ł y odpowiedniego miejsca do wszystkich istotnych informacji o produkcie. Jednocze ś nie, w ocenie Spó ł ki, zawarty w art. 24 ust. 2 pkt 2 uokik obowi ą zek udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji k ł óci si ę z podstawowymi za ł o ż eniami przekazu o charakterze reklamowym. W przeciwnym wypadku, zdaniem Spó ł ki, nie sposób znale źć uzasadnienia dla ró ż nicowania przekazu reklamowego od czysto informacyjnego. Spó ł ka podnios ł a, i ż jest ś wiadoma, ż e niektórym elementom przedmiotowej kampanii reklamowej mo ż na zarzu ć nieprawid ł owo ść . Spó ł ka wskaza ł a, ż e zarzucane dzia ł anie Banku mia ł o charakter incydentalny i by ł o efektem niekwestionowanej dotychczas praktyki podawania w materia ł ach promocyjnych komunikatów czysto reklamowych i agitacyjnych. Spó ł ka podkre ś li ł a ponadto, i ż tylko niektóre elementy przedmiotowej kampanii zosta ł y zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du. Spó ł ka wnios ł a równie ż o uwzgl ę dnienie przez Prezesa Urz ę du, i ż po otrzymaniu ze strony rynku g ł osów krytycznych wzgl ę dem przedmiotowych materia ł ów reklamowych, podj ęł a dzia ł ania samokontrole polegaj ą ce na uzupe ł nieniu niniejszych materia ł ów o dodatkowe tre ś ci oraz wycofaniu materia ł ów, które mog ł y zosta ć odebrane jako nieprawid ł owe. Ponadto Spó ł ka zwróci ł a uwag ę na fakt, i ż ustawa o przeciwdzia ł aniu nieuczciwym praktykom rynkowym jest regulacj ą wprowadzon ą niedawno, w zwi ą zku z powy ż szym brak tradycji pos ł ugiwania si ę nieznanymi do tej pory w prawie cywilnym poj ę ciami przyczynia si ę do ryzyka pope ł nienia b łę dów. W pi ś mie z dnia 15 wrze ś nia Bank wniós ł o zastosowanie wobec niego art. 27 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 5 Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje. Powszechna Kasa Oszcz ę dno ś ci Bank Polski Spó ł ka Akcyjna z siedzib ą w Warszawie jest przedsi ę biorc ą zarejestrowanym w S ą dzie Rejonowym dla m. st. Warszawy, XII Wydzia ł Gospodarczy pod nr KRS 0000026438 (k. 10) i prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą m. in. w zakresie udzielania kredytów, ś wiadczenia us ł ug bankowych, leasingu finansowego oraz us ł ug maklerskich. Bank na mocy uchwa ł y Zarz ą du Banku nr 32/B/2008 wprowadzi ł do swojej oferty lokat ę terminow ą o nazwie marketingowej „Max Lokata” z terminem oferowania od 28 stycznia do 17 marca z mo ż liwo ś ci ą zmiany tego terminu. Termin oferowania zosta ł skrócony uchwa łą Zarz ą du nr 86/B/2008 z dnia 13 lutego 2008 r. w wyniku czego „Max Lokata” oferowana by ł a przez Bank do dnia 24 lutego. Warunki lokaty nie przewidywa ł y mo ż liwo ś ci dokonywania dop ł at (k. 64). Wprowadzeniu ww. produktu towarzyszy ł a kampania reklamowa, w ramach której w ś rodkach masowego przekazu (prasa, radio, internet, telewizja), miejscach publicznych (wielkoformatowe siatki winylowe) oraz w placówkach Banku (ulotki, plakaty, witryny, plansze statyczne) prezentowane by ł y materia ł y reklamowe przedmiotowego produktu. „Max Lokata” jest lokat ą terminow ą z rocznym oprocentowaniem sta ł ym w wysoko ś ci 6% liczonym w okresie umownym od 18 marca 2008 r. do 17 marca 2009 r. Zgodnie z warunkami oferty zawartymi we wzorcu umowy przedmiotowej lokaty (k. 29), otwarcie lokaty dost ę pne by ł o na jeden okres dwunastomiesi ę czny i nie podlega ł o przed ł u ż eniu na kolejny okres umowny. Kampania reklamowa rozpocz ęł a si ę w dniu 27 stycznia 2008 r. Tre ść materia ł ów reklamowych lokaty terminowej „Max Lokata” adresowana by ł a do nieograniczonego kr ę gu odbiorców. W ogólnopolskiej Kampanii Max Lokaty wykorzystano ś rodki komunikacji buduj ą ce zasi ę g, jak: TV i prasa oraz materia ł y pe ł ni ą ce funkcj ę informacyjn ą , w tym: Internet, materia ł y BTL 1 . Ponadto oznakowane zosta ł y witryny wybranych oddzia ł ów oraz wykorzystano dwie lokalizacje w Warszawie do zwieszenia wielkoformatowych siatek winylowych. W celu wsparcia dzia ł a ń regionalnych przygotowane zosta ł y og ł oszenia prasowe, radiówka oraz telewizyjna plansza statyczna (k. 9). Prezes Urz ę du ustali ł , ż e kampania reklamowa produktu „Max Lokata”, prowadzona by ł a w nast ę puj ą cy sposób: TELEWIZJA 1. Reklama telewizyjna 15 sekund (k. 34) 01_27___12_56_pkobp__depozyty_pomarancz_15_podmiana_E_small Data emisji: 27.01.2008 r.-17.02.2008 r. (k. 9) Opis: M ęż czyzna stoj ą cy przed bankiem zwraca si ę do potencjalnych odbiorców reklamy s ł owami: Wmawiaj ą nam, ż e lokata jest bez sensu. A je ś li jest wysoko oprocentowana? Co powiesz na lokat ę sze ść procent? M ęż czyzna wchodzi do Banku. W tle s ł ycha ć s ł owa lektora: Za ł ó ż roczn ą Max Lokat ę w PKO BP. To sze ść procent pewnego zysku. W dalszej cz ęś ci reklamy pojawia si ę logo Banku, w tle s ł ycha ć s ł owa lektora PKO Bank Polski - blisko 1 BTL ( ang. below the line ) – dzia ł ania reklamowe skierowane do konkretnego klienta nieb ę d ą ce reklam ą w ś rodkach masowego przekazu . No ś niki reklamy BTL s ą skierowane g ł ównie do detalistów i konsumentów i nosz ą nazw ę materia ł ów POS (ang. point of sale) lub POP (ang. point of purchase). 6 Ciebie . Ponadto w po ł owie reklamy pojawia si ę w dolnej cz ęś ci ekranu komunikat napisany drobnym drukiem Lokata w sprzeda ż y do 17 marca 2008 r. 2. Reklama telewizyjna 15 sekund (k. 34) 01_27___12_56_pkobp__depozyty_bordo_15_podmiana_E_small Data emisji: 27.01.2008 r.-17.02.2008 r. (k. 9) Opis: Kobieta stoj ą ca na ulicy zwraca si ę do potencjalnych odbiorców przedmiotowej reklamy s ł owami: Obiecuj ą nam podwójne zyski, ale ukrywaj ą informacje pod gwiazdk ą . A co powiesz na sze ść procent bez gwiazdek? Kobieta wchodzi do Banku. W tle s ł ycha ć s ł owa lektora: Za ł ó ż roczn ą Max Lokat ę w PKO BP. To sze ść procent bez ż adnych gwiazdek. W dalszej cz ęś ci pojawia si ę logo Banku, w tle s ł ycha ć s ł owa lektora PKO Bank Polski- blisko Ciebie . Ponadto w po ł owie reklamy pojawia si ę w dolnej cz ęś ci ekranu komunikat napisany drobnym drukiem Lokata w sprzeda ż y do 17 marca 2008 r. 3. Reklama telewizyjna 15 sekund (k. 34) 01_27___12_56_pkobp__depozyty_zielona_15_podmiana_E_small Data emisji: 27.01.2008 r.-17.02.2008 r. (k. 9) Opis: M ęż czyzna stoj ą cy na ulicy zwraca si ę do potencjalnych odbiorców przedmiotowej reklamy s ł owami: Szukasz wysokich zysków, tymczasem gie ł da idzie w dó ł . A co powiesz na lokat ę sze ść procent? M ęż czyzna wchodzi do Banku. W tle s ł ycha ć s ł owa lektora: Za ł ó ż roczn ą Max Lokat ę w PKO BP. To sze ść procent pewnego zysku. W dalszej cz ęś ci pojawia si ę logo Banku, w tle s ł ycha ć s ł owa lektora PKO Bank Polski - blisko Ciebie . Ponadto w po ł owie reklamy pojawia si ę w dolnej cz ęś ci ekranu komunikat napisany drobnym drukiem Lokata w sprzeda ż y do 17 marca 2008 r. 4. Reklama telewizyjna 15 sekund (k. 34). 02_14___18_52__pko_bp Data emisji: 18.02.2008 r.- 24.02.2008 r. (k. 9). Opis: M ęż czyzna stoj ą cy przed bankiem zwraca si ę do potencjalnych odbiorców przedmiotowej reklamy s ł owami: Wmawiaj ą nam, ż e lokata jest bez sensu. A je ś li jest wysoko oprocentowana? Co powiesz na lokat ę sze ść procent? M ęż czyzna wchodzi do Banku. W tle s ł ycha ć s ł owa lektora: Za ł ó ż roczn ą Max Lokat ę w PKO BP. Subskrypcja tylko do 24 lutego. W dalszej cz ęś ci pojawia si ę plansza z zamieszczon ą informacja nast ę puj ą cej tre ś ci: Roczna Max Lokata 6% Subskrypcja tylko do 24 lutego 2008 r., a po chwili logo Banku, w tle s ł ycha ć s ł owa lektora PKO Bank Polski - blisko Ciebie . 5. Plansza TV (k. 34). Data prezentacji: 18.02.2008 r.- 24.02.2008 r. (k. 9). Opis: G ł ówny element reklamy stanowi oznaczenie „6%”. Po prawej stronie w/w oznaczenia znajduj ą si ę nast ę puj ą ce tre ś ci: Wysoki i pewny zysk; Roczna Max Lokata; Oprocentowanie liczone jest w okresie umownym od 18 marca br.; Poni ż ej w/w tre ś ci znajduje si ę logo PKO Banku Polskiego oraz informacja o dost ę pnym numerze telefonicznym infolinii. PRASA 1. Reklama produktu „Max Lokata” (k. 34) Okres publikacji: 18.02.2008 - 24.02.2008 r. (k. 9) Opis: G ł ówny element reklamy stanowi oznaczenie 6%. Po prawej stronie w/w oznaczenia znajduj ą si ę nast ę puj ą ce tre ś ci: 7 Wysoki i pewny zysk; Roczna Max Lokata; Oprocentowanie liczone jest w okresie umownym od 18 marca br.; Szukasz wysokich zysków? PKO Bank Polski daje Ci doskona ł e rozwi ą zanie, jakim jest Max Lokata; Otrzymujesz wysokie, sta ł e oprocentowanie lokaty, które wynosi 6% w stosunku rocznym oraz dost ę p do swoich ś rodków w dowolnym okresie jej trwania bez konieczno ś ci likwidacji lokaty; Szczegó ł y w oddzia ł ach lub agencjach PKO Banku Polskiego oraz w serwisie internetowym Inteligo. Dodatkowo wniosek o otwarcie lokaty mo ż esz przes ł a ć przez Internet ze strony www.pkobp.pl . Poni ż ej w/w tre ś ci znajduje si ę logo PKO Banku Polskiego oraz informacja o dost ę pnym numerze telefonicznym infolinii. 2. Reklama produktu „Max Lokata” z informacj ą o konkursie (k. 34). Okres publikacji: 27.01.2008- 17.02.2008 r. (k. 9). Opis: G ł ówny element reklamy stanowi oznaczenie 6%. Poni ż ej w/w oznaczenia znajduje si ę informacja o tre ś ci: Oprocentowanie liczone jest w okresie umownym od 18 marca br.; Ponadto po prawej stronie w/w oznaczenia znajduj ą si ę nast ę puj ą ce tre ś ci: Wysoki i pewny zysk; Roczna Max Lokata; Do wygrania 3 x Toyota Auris, za ł ó ż Max Lokat ę i wygraj samochód. Konkurs trwa od 18 lutego 2008 r. Szczegó ł y w oddzia ł ach i agencjach PKO Banku Polskiego oraz na stronie internetowej Banku. Konkurs trwa tylko do 18 lutego 2008 r. (nad niniejsz ą informacj ą znajduje si ę zdj ę cie samochodu). Szukasz wysokich zysków? PKO Bank Polski daje Ci doskona ł e rozwi ą zanie, jakim jest Max Lokata; Otrzymujesz wysokie, sta ł e oprocentowanie lokaty, które wynosi 6% w stosunku rocznym oraz dost ę p do swoich ś rodków w dowolnym okresie jej trwania bez konieczno ś ci likwidacji lokaty; Szczegó ł y w oddzia ł ach lub agencjach PKO Banku Polskiego oraz w serwisie internetowym Inteligo. Dodatkowo wniosek o otwarcie lokaty mo ż esz przes ł a ć przez Internet ze strony www.pkobp.pl . Poni ż ej w/w tre ś ci znajduje si ę logo PKO Banku Polskiego oraz informacja o dost ę pnym numerze telefonicznym infolinii. INTERNET 1. Reklama produktu „Max Lokata” (k. 34). landing-page-lokata6%.jpg Okres publikacji: 27.01.2008 - 17.02.2008 r. (k. 9). Opis: Istotnymi elementami reklamy s ą informacje o dost ę pno ś ci do 17 marca 2008 r. produktu lokaty terminowej „Max Lokata” o oprocentowaniu w wysoko ś ci 6% w skali roku. Reklama zawiera równie ż informacj ę o konkursie, w którym mo ż liwe s ą do wygrania 3 samochody, który to trwa ć ma do 18 lutego 2008 r. 2. Reklama produktu „Max Lokata” (k. 34). landing-page-lokata6%_onet4.jpg Okres publikacji: 27.01.2008 - 17.02.2008 r. (k. 9). Opis: zakres przedstawionych w niniejszej reklamie tre ś ci jest analogiczny do reklamy przedstawionej powy ż ej (landnig-page-lokata6%.jpg). 3. Reklama produktu „Max Lokata” (k. 34). 8 lokata6%.jpg Okres publikacji: 27.01.2008 - 17.02.2008 r. (k. 9). Opis: zakres przedstawionych w niniejszej reklamie tre ś ci jest analogiczny do reklamy przedstawionej powy ż ej (landnig-page-lokata6%.jpg). 4. Reklama produktu „Max Lokata” (k. 34). lokata6% _4_03.jpg Okres publikacji: 18.02.2008 r. - 24.02.2008 r. (k. 9). Opis: niniejsza reklama zawiera nast ę puj ą ce tre ś ci: 6%, Max Lokata Wysoki i Pewny Zysk, Tylko do 24 lutego br., Max Lokata to a ż 6% w skali roku, bez ż adnych gwiazdek. 5. Reklama produktu „Max Lokata” (k. 34). lokata6% _4_06.jpg Okres publikacji: 18.02.2008 r. - 24.02.2008 r. (k. 9). Opis: zakres przedstawionych w niniejszej reklamie tre ś ci jest analogiczny do reklamy przedstawionej powy ż ej (lokata6% _4_03.jpg). 6. Reklama produktu „Max Lokata” (k. 34). onet_pko_max_lokata_750x200_05_pom.html Okres prezentacji: 27.01.2008 - 17.02.2008 r. (k. 9). Opis: Reklama posiada form ę prezentacji sk ł adaj ą cej si ę z sekwencji pojawiaj ą cych si ę kolejno komunikatów: Wmawiaj ą nam, ż e lokata jest bez sensu?; A je ś li jest wysoko oprocentowana?; 6% pewnego zysku, bez gwiazdek; Za ł ó ż Max Lokat ę , do wygrania 3 Toyoty Auris!. Ostatni element prezentacji stanowi logo Banku. 7. Reklama produktu „Max Lokata” (k. 34). gazeta_pko_max_lokata_tl_05_pom_v2.html Okres prezentacji: 27.01.2008 - 17.02.2008 r. (k. 9). Opis: zakres przedstawionych w niniejszej reklamie tre ś ci jest analogiczny do reklamy przedstawionej powy ż ej (onet_pko_max_lokata_750x200_05_pom.html), zawiera ponadto komunikat, i ż oprocentowania liczone jest w okresie umownym, od 18 marca br. 8. Reklama produktu „Max Lokata” (k. 34). onet_pko_max_lokata_750x200_05_roz.html Okres prezentacji: 27.01.2008 - 17.02.2008 r. (k. 9). Opis: Reklama posiada form ę prezentacji sk ł adaj ą cej si ę z sekwencji pojawiaj ą cych si ę kolejno komunikatów: Obiecuj ą nam podwójne zyski; Ale ukrywaj ą informacj ę pod gwiazdk ą ! ; 6% pewnego zysku, bez gwiazdek; Za ł ó ż Max Lokat ę , do wygrania 3 Toyoty Auris!. Ostatni element prezentacji stanowi logo Banku. 9. Reklama produktu „Max Lokata” (k. 34). gazeta_pko_max_lokata_tl_05_roz_v2.html Okres prezentacji: 27.01.2008 - 17.02.2008 r. (k. 9). Opis: zakres przedstawionych w niniejszej reklamie tre ś ci jest analogiczny do reklamy przedstawionej powy ż ej (onet_pko_max_lokata_750x200_05_roz.html), zawiera ponadto komunikat, i ż oprocentowania liczone jest w okresie umownym, od 18 marca br. 10. Reklama produktu „Max Lokata” (k. 34). onet_pko_max_lokata_750x200_05_ziel.html Okres publikacji: 27.01.2008 - 17.02.2008 r. (k. 9). Opis: Reklama posiada form ę prezentacji sk ł adaj ą cej si ę z sekwencji pojawiaj ą cych si ę kolejno komunikatów: Szukasz wysokich zysków; Ale gie ł da idzie w dó ł ! ; 6% pewnego zysku, bez gwiazdek; Za ł ó ż Max Lokat ę , do wygrania 3 Toyoty Auris!. Ostatni element prezentacji stanowi logo Banku. 11. Reklama produktu „Max Lokata” (k. 34). 9 gazeta_pko_max_lokata_tl_05_ziel_v2.html Okres publikacji: 27.01.2008 - 17.02.2008 r. (k. 9). Opis: zakres przedstawionych w niniejszej reklamie tre ś ci jest analogiczny do reklamy przedstawionej powy ż ej (onet_pko_max_lokata_750x200_05_ziel.html), zawiera ponadto komunikat, i ż oprocentowanie liczone jest w okresie umownym, od 18 marca br. 12. Reklama produktu „Max Lokata” (k. 34). pko_kupon2.jpg Okres publikacji: 27.01.2008 - 17.02.2008 r. (k. 9). Opis: Reklama posiada form ę kuponu konkursowego na najlepsze has ł o zach ę caj ą ce do otwarcia „Max Lokaty”, po prawej stronie kuponu konkursowego znajduj ą si ę nast ę puj ą ce tre ś ci: MAX LOKATA 6% Wysoki i pewny zysk, Do wygrania 3x samochód TOYOTA AURIS. RADIO Reklama produktu „Max Lokata” (k. 34). PKO MAX LOKATA rev2 preview.mp3 Okres prezentacji: 27.01.2008 - 17.02.2008 r. (k. 9). Opis: Rozmowa kobiety z m ęż czyzn ą , w tle s ł ycha ć d ź wi ę ki silnika samochodowego wskazuj ą ce, ż e miejscem rozmowy jest wn ę trze jad ą cego samochodu. Kobieta: szóstka! wrzu ć szóstk ę ! M ęż czyzna: Ju ż wrzuci ł em na szóstk ę . Max Lokata w PKO BP to pewne sze ść procent! K: Na pewno? M: No jasne i jeszcze t ę auto. Po opisanym wy ż ej dialogu, s ł ycha ć komunikat lektora: Max Lokata w PKO Banku Polskim to sze ść procent w skali roku oraz szansa wygrania TOYOTY AURIS. Aby wzi ąć udzia ł w konkursie za ł ó ż lokat ę do 18 lutego. Szczegó ł y w oddzia ł ach, agencjach oraz na stronach www.pkobp.pl . Oprocentowanie umowne lokaty liczone jest w okresie umownym od 18 marca bie żą cego roku. PKO Bank Polski - blisko Ciebie. PUNKTY SPRZEDA Ż Y 1. Witryny (k. 40). Data prezentacji: 27.01.2008 - 17.02.2008 r. (k. 9). Opis: Dominuj ą cy element stanowi komunikat Wysoki i Pewny zysk 6%. Dodatkowe elementy reklamy to: napisy Roczna Max Lokata ; Lokata w sprzeda ż y do 17 marca 2008 r . oraz logo Banku. 2. Ulotka promocyjna z informacj ą o konkursie (k. 31). Data prezentacji: 27.01.2008 - 17.02.2008 r. (k. 9). Opis: Dominuj ą cy element zewn ę trznej cz ęś ci ulotki stanowi komunikat Wysoki i Pewny zysk, wyp ł ata kiedy chcesz - 6%. Dodatkowe elementy reklamy to: napisy Roczna Max Lokata ; Do wygrania 3 x Toyota Auris , zdj ę cie samochodu oraz logo Banku. Ponadto zewn ę trzna cz ęść ulotki zawiera informacj ę o numerze infolini Banku oraz adres internetowej strony Banku. Wewn ę trzna cz ęść zawiera informacje dotycz ą ce oferowanego produktu tj. nast ę puj ą ce informacje: WYSOKI I PEWNY ZYSK Ulokowanie ś rodków pieni ęż nych na MAX LOKACIE to doskona ł e rozwi ą zanie dla zainteresowanych osi ą gni ę ciem wysokiego i pewnego zysku; 10 OPROCENTOWANIE, KWOTA MINIMALNA I OKRES TRWANIA UMOWY Oprocentowanie wynosi 6% w stosunku rocznym. Ś rodki zgromadzone na rachunku MAX LOKATY s ą oprocentowane wed ł ug zmiennej stopy procentowej. W okresie subskrypcji lokowane ś rodki nie b ę d ą oprocentowane. Minimalna wysoko ść kwoty lokowanej na rachunku MAX LOKATY, warunkuj ą ca podpisanie umowy, to 1000 PLN. Okres umowny obejmuje 12 miesi ę cy. Okres ten nie podlega przed ł u ż eniu. MAX LOKATA adresowana jest do osób fizycznych. DYSPONOWANIE Ś RODKAMI W umownym okresie utrzymania lokaty istnieje mo ż liwo ść wyp ł aty ś rodków bez konieczno ś ci rozwi ą zania umowy. Wyp ł ata ś rodków w trakcie trwania MAX LOKATY, pod warunkiem pozostawienia na lokacie min. 1000 PLN, nie powoduje utraty odsetek ani likwidacji lokaty. 3. Ulotka promocyjna bez informacji o konkursie (k. 32). Data prezentacji: 18.02.2008 r. - 24.02.2008 r. (k. 9). Opis: zakres informacji przedstawionych w ulotce jest analogiczny jak w ulotce opisanej powy ż ej, nie zawiera jednak informacji o konkursie oraz zawiera informacj ę o obowi ą zywaniu oprocentowania w okresie umownym liczonym od 18 marca 2008 r. i zasadach wcze ś niejszej likwidacji lokaty. 4. Plansza statyczna z konkursem (k. 41). Data prezentacji: 27.01.2008 r. - 17.02.2008 r. (k. 9). Opis: Dominuj ą ce elementy planszy stanowi ą komunikaty 6% oraz Wysoki i Pewny zysk. Dodatkowe elementy reklamy to: napisy Roczna Max Lokata ; Do wygrania 3 x Toyota Auris , Konkurs trwa tylko do 18 lutego 2008 r ., zdj ę cie trzech samochodów oraz logo Banku. Ponadto w dolnej cz ęś ci planszy znajduje si ę napisany drobnym drukiem komunikat: Oprocentowanie liczone jest w okresie umownym, od 18 marca br. 5. Plansza statyczna bez informacji o konkursie (k. 42). Data prezentacji: 18.02.2008 r. - 24.02.2008 r. (k. 9). Opis: Dominuj ą ce elementy planszy stanowi ą komunikaty 6% oraz Wysoki i Pewny zysk. Dodatkowe elementy reklamy to: napisy Roczna Max Lokata ; Oprocentowanie liczone jest w okresie umownym, od 18 marca br. oraz logo Banku. 6. plakat produktu „Max Lokata” z informacj ą o konkursie (k. 34). Data prezentacji: 28.01.2008 r. - 17.02.2008 r. (k. 9). Opis: Dominuj ą cy element stanowi komunikat Wysoki i Pewny zysk 6%. Dodatkowe elementy reklamy to napisy: Roczna Max Lokata ; Do wygrania 3x Toyota Auris, Konkurs trwa tylko do 18 lutego 2008 r., Lokata w sprzeda ż y do 17 marca 2008 r . oraz logo Banku. 7. plakat produktu „Max Lokata” bez informacji o konkursie (k. 43). Data prezentacji: 18.02.2008 r. - 24.02.2008 r. (k. 9). Opis: Dominuj ą cy element stanowi komunikat Wysoki i Pewny zysk 6%. Dodatkowe elementy reklamy to napisy: Roczna Max Lokata ; Oprocentowanie liczone jest w okresie umownym, od 18 marca br. KORESPONDENCJA LISTOWNA 1. List (k. 34). Data prezentacji: 27.01.2008 r. - 17.02.2008 r. (k. 9). Opis: W prawej cz ęś ci listu znajduje si ę komunikat : Wysoki i pewny zysk 6%, Roczna MAX LOKATA, w lewej cz ęść za ś znajduj ą si ę nast ę puj ą ce tre ś ci: 11 Dobre czasy dla wysokich zysków wci ąż trwaj ą . Co wa ż ne, mo ż esz zarobi ć i du ż o, i pewnie. Gdzie? W PKO Bank Polski. Jak? Zak ł adaj ą c roczn ą MAX LOKAT Ę . Teraz dzi ę ki uatrakcyjnieniu naszej oferty mo ż esz elastycznie zarz ą dza ć pieni ę dzmi i pomna ż a ć swój kapita ł . Specjalnie przyszykowana dla Ciebie MAX Lokata to przede wszystkim: ƒ Gwarancja zysku – wysokie oprocentowanie lokaty wg Sta ł ej stopy procentowej, która wynosi a ż 6% w stosunku rocznym. ƒ Elastyczny dost ę p do ś rodków – mo ż liwo ść wyp ł at pieni ę dzy z lokaty w dowolnym okresie jej trwania bez utraty odsetek. ƒ Dost ę pno ść – mo ż liwo ść za ł o ż enia lokaty w ka ż dym oddziale lub agencji PKO Banku Polskiego oraz w serwisie internetowym Inteligo. Wniosek o za ł o ż enie lokaty mo ż na przes ł a ć tak ż e przez Internet ze strony www.pkobp.pl . Oprocentowanie liczone jest w okresie umownym, od 18 marca br. Ju ż teraz ulokuj si ę w Toyocie! MAX LOKATA to nie tylko wysoki i gwarantowany zysk, ale tak ż e szansa wygrania bardzo atrakcyjnej i warto ś ciowej nagrody, jednego z trzech samochodów TOYOTA AURIS. Konkurs trwa tylko do 18 lutego 2008 r. Poni ż ej w/w tre ś ci znajduje si ę informacja o dost ę pnej infolinii oraz informacja, i ż niniejsza propozycja nie jest ofert ą w rozumieniu art. 66 Kodeksu Cywilnego. REKLAMA ZEWN Ę TRZNA 1. Winyl wielkopowierzchniowy (k. 34). Data prezentacji: 24.01.2008 r. - 17.02.2008 r. (k. 9). Opis: Reklama posiada ł a form ę winylu wielkopowierzchniowego montowanego na elewacjach budynków sk ł adaj ą cego si ę z dwóch identycznych cz ęś ci, których dominuj ą cy element stanowi ł o oznaczenie 6% , ponadto w reklamie znalaz ł y si ę nast ę puj ą ce tre ś ci: wysoki i pewny zysk, wyp ł ata kiedy chcesz; Roczna MAX LOKATA; Lokata w sprzeda ż y do 17 marca 2008 r. oraz logo Banku. Przedmiotowa reklama prezentowana by ł a przez Bank na elewacjach dwóch budynków zlokalizowanych w Warszawie. Przeprowadzona analiza ww. materia ł ów reklamowych oraz wyja ś nienia Banku (k. 62) wskazuj ą , i ż , Bank, w trakcie kampanii reklamowej produktu „Max Lokata”, eksponowa ł wysoko ść oprocentowania mo ż liw ą do uzyskania przy korzystaniu z przedmiotowego produktu. Jednocze ś nie, materia ł y reklamowe wykorzystane przez Bank w reklamach: 1. telewizyjnych tj.: 01_27___12_56_pkobp__depozyty_pomarancz_15_podmiana_E_small 01_27___12_56_pkobp__depozyty_bordo_15_podmiana_E_small 01_27___12_56_pkobp__depozyty_zielona_15_podmiana_E_small 02_14___18_52__pko_bp 2. internetowych tj.: landing-page-lokata6%.jpg landing-page-lokata6%_onet4.jpg lokata6%.jpg lokata6% _4_03.jpg lokata6% _4_06.jpg onet_pko_max_lokata_750x200_05_pom.html onet_pko_max_lokata_750x200_05_roz.html 12 onet_pko_max_lokata_750x200_05_ziel.html pko_kupon2.jpg 3. w punktach sprzeda ż y tj.: witryna ulotka promocyjna z informacj ą o konkursie plakat produktu „Max Lokata” z informacj ą o konkursie 4. zewn ę trznych tj.: winyl wielkopowierzchniowy, nie zawiera ł y informacji o dacie rozpocz ę cia naliczania oprocentowania przedmiotowej lokaty. Ponadto, materia ł y reklamowe wykorzystane przez Bank w reklamach: 1. telewizyjnych tj.: 01_27___12_56_pkobp__depozyty_bordo_15_podmiana_E_small 2. internetowych tj.: lokata6% _4_03.jpg lokata6% _4_06.jpg onet_pko_max_lokata_750x200_05_pom.html gazeta_pko_max_lokata_tl_05_pom_v2.html onet_pko_max_lokata_750x200_05_roz.html gazeta_pko_max_lokata_tl_05_roz_v2.html onet_pko_max_lokata_750x200_05_ziel.html gazeta_pko_max_lokata_tl_05_ziel_v2.html zawiera ł y sformu ł owanie „bez ż adnych gwiazdek”. Przeprowadzona analiza materia ł ów reklamowych produktu „Max Lokata” oraz wyja ś nienia Banku (k. 62) wskazuj ą ponadto, i ż , w trakcie kampanii reklamowej, Spó ł ka podj ęł a dzia ł ania „samokontrolne”, maj ą ce na celu eliminacj ę w ł asnych, niew ł a ś ciwych zachowa ń , które mog ł y wprowadza ć w b łą d potencjalnych odbiorców, polegaj ą ce na uzupe ł nieniu cz ęś ci materia ł ów reklamowych, prezentowanych w okresie od 18 lutego 2008 r. do 24 lutego 2008 r., o informacj ę wskazuj ą c ą na okres oprocentowania oferowanej lokaty. Podj ę te przez Spó ł k ę zmiany w zakresie informowania odbiorców materia ł ów reklamowych o okresie oprocentowania oferowanej lokaty nie by ł y wystarczaj ą ce. Z powy ż szych ustale ń Prezesa Urz ę du wynika, i ż materia ł y reklamowe prezentowane przez Spó ł k ę w w/w okresie tj reklamy: 1. telewizyjne tj.: 02_14___18_52__pko_bp 2. internetowe tj.: lokata6% _4_03.jpg lokata6% _4_06.jpg, nie zawiera ł y informacji, których brak stanowi ł przedmiot zarzutu Prezesa Urz ę du. 13 Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje. Ocena dzia ł a ń PKO BP S.A. w aspekcie zarzutu stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów (punkt I sentencji decyzji) Artyku ł 24 ust. 2 uokik stanowi, i ż przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Konsumentem w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest osoba fizyczna dokonuj ą ca czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą lub zawodow ą (art. 22 1 k.c. w zw. z art. 4 pkt 12 uokik). Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą ochronie przed dzia ł aniami przedsi ę biorców, które s ą sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami. W zwi ą zku z powy ż szym, dla uznania dzia ł ania przedsi ę biorcy za niezgodne z zawartym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakazem stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów nale ż y wykaza ć , i ż spe ł nione zosta ł y kumulatywnie trzy nast ę puj ą ce przes ł anki: A) kwestionowane dzia ł anie jest dzia ł aniem przedsi ę biorcy; B) dzia ł anie to jest bezprawne; C) dzia ł anie to godzi w zbiorowy interes konsumentów. Ad A) Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legaln ą definicj ę przedsi ę biorcy. Zgodnie z jej art. 4 pkt 1 uokik , pod poj ę ciem tym nale ż y rozumie ć m.in. przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1905 ze zm.). Natomiast w my ś l art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, przedsi ę biorc ą w jej rozumieniu jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nieb ę d ą ca osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą – wykonuj ą ca we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą . W ł a ś ciw ą dla przedsi ę biorcy dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą jest zarobkowa dzia ł alno ść wytwórcza, budowlana, handlowa, us ł ugowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze z ł ó ż , a tak ż e dzia ł alno ść zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ci ą g ł y (art. 2 ww. ustawy). Powszechna Kasa Oszcz ę dno ś ci Bank Polski Spó ł ka Akcyjna z siedzib ą w Warszawie jest spó ł k ą prawa handlowego wpisan ą do Krajowego Rejestru S ą dowego, prowadz ą c ą we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą w zakresie m. in. udzielania kredytów, ś wiadczenia us ł ug bankowych, leasingu finansowego oraz us ł ug maklerskich. Nie ulega zatem w ą tpliwo ś ci, i ż posiada status przedsi ę biorcy w rozumieniu powo ł ywanego powy ż ej art. 4 pkt 1 uokik. Tym samym Spó ł ka przy wykonywaniu dzia ł alno ś ci gospodarczej podlega rygorom okre ś lonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów i jej dzia ł ania mog ą podlega ć ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. 14 Ad B) Bezprawno ść tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczno ść z obowi ą zuj ą cym porz ą dkiem prawnym. Jest kategori ą obiektywn ą . Rozwa ż enia przy ocenie bezprawno ś ci wymaga kwestia, czy zachowanie przedsi ę biorcy by ł o zgodne, czy te ż niezgodne z obowi ą zuj ą cymi zasadami porz ą dku prawnego. Ź ród ł em tych zasad s ą normy prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego, a tak ż e nakazy i zakazy wynikaj ą ce z zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów (wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. XVII AmA 45/07). O bezprawno ś ci dzia ł ania decyduje w ś wietle orzecznictwa S ą du Najwy ż szego ca ł okszta ł t okoliczno ś ci konkretnego stanu faktycznego (wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r., sygn. I PKN 267/2001). Dla stwierdzenia bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczaj ą cym wadliwo ść procesu decyzyjnego sprawcy) i stopie ń tej winy (umy ś lno ść b ą d ź nieumy ś lno ść ), a tak ż e ś wiadomo ść istnienia naruszonych norm prawnych. Jako zachowania przedsi ę biorcy, które stanowi ą praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów ustawodawca wskazuje w szczególno ś ci nieuczciwe praktyki rynkowe (art. 24 ust. 2 pkt 3 uokik ). Oznacza to, ż e je ś li mamy do czynienia z nieuczciw ą praktyk ą rynkow ą w rozumieniu ustawy o przeciwdzia ł aniu nieuczciwym praktykom rynkowym, która jednocze ś nie narusza zbiorowe interesy konsumentów, takie dzia ł anie w ś wietle prawa mo ż e zosta ć uznane si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym, przedmiotem rozstrzygni ę cia Prezesa Urz ę du b ę dzie wykazanie, ż e w omawianym stanie faktycznym przedsi ę biorca stosowa ł nieuczciw ą praktyk ę rynkow ą polegaj ą c ą na: nieinformowaniu w reklamie lokaty terminowej „Max Lokata” o dacie rozpocz ę cia naliczania oprocentowania przy jednoczesnym braku odes ł a ń do dalszych materia ł ów reklamowych, które mog ł yby wskazywa ć na potrzeb ę poszukiwania przez konsumentów dodatkowych informacji o ograniczeniach zwi ą zanych z ww. produktem co stanowi: - pomijanie w materia ł ach reklamowych istotnych informacji o produkcie „Max Lokata”, mog ą cych mie ć wp ł yw na podj ę cie przez konsumenta decyzji dotycz ą cej umowy oraz - sugerowanie odbiorcom, w ramach prowadzonej kampanii reklamowej, poprzez umieszczanie sformu ł owa ń „bez gwiazdek”, ż e oferowany produkt „Max Lokata” pozbawiony jest jakichkolwiek, dodatkowych, innych ni ż zawarte w reklamie, elementów maj ą cych wp ł yw na ostateczny kszta ł t produktu. Zgodnie z art. 4 ust. 1 upnpr, stosowana przez przedsi ę biorc ę wobec konsumentów praktyka rynkowa jest nieuczciwa, je ż eli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekszta ł ca lub mo ż e zniekszta ł ci ć zachowanie rynkowe przeci ę tnego konsumenta przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. W celu wykazania, ż e zachowanie Spó ł ki stanowi nieuczciw ą praktyk ę rynkow ą konieczne jest zatem wykazanie, ż e mie ś ci si ę ono w poj ę ciu nieuczciwej praktyki rynkowej, o której mowa w art. 4 ust. 1 upnpr. Przez praktyk ę rynkow ą rozumie si ę zgodnie z art. 2 pkt 4 upnpr - dzia ł anie lub zaniechanie przedsi ę biorcy, sposób post ę powania, o ś wiadczenie lub informacj ę handlow ą , w szczególno ś ci reklam ę i marketing, bezpo ś rednio lub po ś rednio 15 zwi ą zane z promocj ą lub nabyciem produktu przez konsumenta. Poj ę cie produktu wskazane w art. 2 pkt 3 upnpr ma szeroki zakres i obejmuje tak ż e us ł ug ę . Zatem prowadzenie przez Spó ł k ę kampanii reklamowej lokaty terminowej „Max Lokata” spe ł nia powy ż sze kryteria i mo ż e zosta ć uznane za praktyk ę rynkow ą w rozumieniu niniejszej ustawy. Ustawa o przeciwdzia ł aniu nieuczciwym praktykom rynkowym pos ł uguje si ę poj ę ciem przeci ę tnego konsumenta. To w odniesieniu do przeci ę tnego konsumenta powinna by ć dokonywana ocena ka ż dej praktyki rynkowej, w tym praktyki polegaj ą cej na dzia ł aniu wprowadzaj ą cym w b łą d. B ę d ą ce przedmiotem niniejszego rozstrzygni ę cia zachowanie Spó ł ki w zakresie przekazu reklamowego powinno by ć zatem oceniane z perspektywy przeci ę tnego konsumenta. Dlatego zasadnym jest postawienie nast ę puj ą cego pytania – czy przeci ę tny konsument móg ł zosta ć wprowadzony w b łą d poprzez omawian ą kampani ę reklamow ą , tzn. czy móg ł na podstawie otrzymanej informacji powzi ąć b łę dne przekonanie, co do warunków promocji i na tej podstawie by ł sk ł onny zainteresowa ć si ę ofert ą Banku. Aby udzieli ć w ł a ś ciwej odpowiedzi na tak postawione pytanie niezb ę dne staje si ę przeanalizowanie definicji przeci ę tnego konsumenta w oparciu o przepisy ustawy o przeciwdzia ł aniu nieuczciwym praktykom rynkowym z uwzgl ę dnieniem orzecznictwa Europejskiego Trybuna ł u Sprawiedliwo ś ci (ETS), orzecznictwa polskich s ą dów oraz pogl ą dów doktryny. Definicja przeci ę tnego konsumenta zamieszczona w upnpr jest wynikiem dorobku orzeczniczego ETS. Stopniowy rozwój orzecznictwa ETS doprowadzi ł do utrwalenia modelu konsumenta jako konsumenta rozwa ż nego, przeci ę tnie zorientowanego, maj ą cego prawo do rzetelnej informacji niewprowadzaj ą cej w b łą d, zawieraj ą cej wszelkie niezb ę dne dane wynikaj ą ce z funkcji i przeznaczenia danego towaru. To czego mo ż na oczekiwa ć od rozs ą dnego konsumenta wynika przede wszystkim z tego, jak daleko si ę ga obowi ą zek informacji handlowej, jej dost ę pno ś ci, jasno ś ci, niedwuznaczno ś ci, pe ł no ś ci i odpowiednio ś ci. Orzecznictwo s ą dów polskich nie wypracowa ł o natomiast do tej pory ujednoliconej wyk ł adni, która pozwoli ł aby na utrwalenie modelu przeci ę tnego konsumenta. Z jednej strony s ą dy traktowa ł y konsumenta jako osob ę nieuwa ż n ą i nie ś wiadom ą , próbuj ą c w ten sposób wyrówna ć jego szanse w relacji z przedsi ę biorc ą . Wynika ł o to ze specyfiki uwarunkowa ń spo ł eczno-gospodarczych (przemiana z gospodarki uspo ł ecznionej w wolnorynkow ą ) i braku wiedzy konsumenta na temat mechanizmów wolnorynkowych, zw ł aszcza co do pozyskiwania klienteli za pomoc ą reklamy. Z drugiej za ś strony wskazywano tak ż e na model konsumenta mocno wyedukowanego łą cz ą c wysoki standard powinno ś ci konsumenta z samym faktem uczestnictwa na coraz bardziej nieprzejrzystym rynku („skoro kupuje, powinien wiedzie ć ”, „gdyby przeczyta ł , by ł by wiedzia ł ”), przy jednoczesnym braku odniesienia tej powinno ś ci nie tylko do istniej ą cej i realizowanej polityki informacyjno- edukacyjnej wobec konsumenta, ale tak ż e oceny konkretnych obowi ą zków w tym zakresie jego kontrahenta (E. Łę towska, Europejskie prawo umów konsumenckich, Warszawa 2004, s. 66- 67). Zgodnie z art. 2 pkt 8 upnpr przez przeci ę tnego konsumenta rozumie si ę konsumenta, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uwa ż ny i ostro ż ny. Oceny tej powinno dokona ć si ę z uwzgl ę dnieniem czynników spo ł ecznych, kulturowych, j ę zykowych i przynale ż no ś ci danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez któr ą rozumie si ę daj ą c ą si ę jednoznacznie zidentyfikowa ć grup ę konsumentów, szczególnie podatn ą na oddzia ł ywanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy, ze wzgl ę du na szczególne cechy, takie jak m. in. wiek, wykszta ł cenie, sprawno ść fizyczna czy umys ł owa. Tre ść materia ł ów reklamowych lokaty terminowej „Max Lokata” adresowana by ł a do nieograniczonego kr ę gu odbiorców. Tre ść kampanii nie wskazywa ł a 16 bowiem, by Spó ł ka chcia ł a dotrze ć do szczególnej grupy konsumentów, któr ą mo ż na by wyodr ę bni ć na podstawie szczególnej, wspólnej im cechy. Zatem przyjmuj ą c model przeci ę tnego konsumenta na potrzeby niniejszego rozstrzygni ę cia zasadnym jest nieuwzgl ę dnianie ostatniej przes ł anki wskazanej w powo ł anej definicji. Konstrukcj ę modelu przeci ę tnego konsumenta nale ż y zatem stworzy ć bez odwo ł ywania si ę do przynale ż no ś ci do szczególnej grupy konsumentów. Przeci ę tnego konsumenta nale ż y rozumie ć jako dostatecznie dobrze poinformowanego, uwa ż nego i ostro ż nego przy uwzgl ę dnieniu czynników spo ł ecznych, kulturowych i j ę zykowych - charakterystycznych dla polskiego konsumenta. Wskazanie na cechy takie jak dostateczne poinformowanie, uwaga oraz ostro ż no ść okre ś la pewien zespó ł cech mentalnych konsumenta (jego „przeci ę tno ść ”), polegaj ą c ą na tym, ż e z jednej strony mo ż emy wymaga ć od niego pewnego stopnia wiedzy i orientacji w rzeczywisto ś ci, lecz z drugiej strony nie mo ż emy uzna ć , ż e jego wiedza jest kompletna i profesjonalna oraz ż e konsument nie ma prawa pewnych rzeczy nie wiedzie ć . Przeci ę tny konsument nie posiada wiedzy specjalistycznej w danej dziedzinie, ale przede wszystkim rozumie kierowane do niego informacje i potrafi je wykorzysta ć do podj ę cia ś wiadomej decyzji dotycz ą cej produktu. Nie jest naiwny, ale z drugiej strony nie potrafi oceni ć sytuacji tak jak profesjonalista. Ma ś wiadomo ść specyfiki j ę zyka reklam, wie, ż e cz ę sto u ż ywana jest w nich metafora, przesada czy pewna umowno ść , do której nale ż y odnosi ć si ę z racjonalnym dystansem. Niemniej jednak nawet ostro ż ny, uwa ż ny konsument ma prawo do rzetelnej informacji, która przy za ł o ż eniu dokonania z jego strony aktów staranno ś ci celem zrozumienia istoty oferty przedsi ę biorcy, nie b ę dzie wprowadza ć w b łą d. Klauzula generalna zawarta w art. 4 ust. 1 upnpr na okoliczno ść stosowania danej praktyki b ę dzie podlega ł a stosownej konkretyzacji. Jednocze ś nie upnpr dokonuje podzia ł u praktyk rynkowych na wprowadzaj ą ce w b łą d oraz agresywne praktyki rynkowe (art. 4 ust. 2 upnpr). Praktyki rynkowe wprowadzaj ą ce w b łą d mog ą przybra ć posta ć czynn ą i biern ą , tj. polega ć na dzia ł aniu (art. 5 upnpr) lub zaniechaniu (art. 6 upnpr) wprowadzaj ą cym w b łą d. Ad pkt I (tiret 1) sentencji decyzji Zgodnie z art. 6 ust. 1 praktyk ę rynkow ą uznaje si ę za zaniechanie wprowadzaj ą ce w b łą d, je ż eli pomija istotne informacje potrzebne przeci ę tnemu konsumentowi do podj ę cia decyzji dotycz ą cej umowy i tym samym powoduje lub mo ż e powodowa ć podj ę cie przez przeci ę tnego konsumenta decyzji dotycz ą cej umowy, której inaczej by nie podj ął . Natomiast stosownie do art. 6 ust. 3 pkt 1 Wprowadzaj ą cym w b łą d zaniechaniem mo ż e by ć w szczególno ś ci zatajenie lub nieprzekazanie w sposób jasny, jednoznaczny lub we w ł a ś ciwym czasie istotnych informacji dotycz ą cych produktu. W przedmiotowej sprawie koniecznym sta ł o si ę rozwa ż enie przez Prezesa Urz ę du, czy tre ś ci zawarte w prowadzonej przez Spó ł k ę kampanii reklamowej produktu lokaty terminowej „Max Lokata”, pomija ł y istotne informacje potrzebne przeci ę tnemu konsumentowi do podj ę cia decyzji dotycz ą cej umowy i tym samym powodowa ł y lub mog ł y powodowa ć podj ę cie przez przeci ę tnego konsumenta decyzji dotycz ą cej umowy, której inaczej by nie podj ął . W tym miejscu nale ż y podkre ś li ć , i ż okre ś lenie ka ż dorazowo zakresu niezb ę dnych informacji pozostawiono przedsi ę biorcy. Dlatego te ż , art. 6 ust. 1 projektu nie nak ł ada obowi ą zków pozytywnych na przedsi ę biorc ę . Zakres znaczenia przepisu art. 6 ust. 1 upnpr nale ż y bada ć ad casum . Wyk ł adaj ą c powo ł any przepis za informacje istotne nale ż y uzna ć 17 takie informacje, od których konsument uzale ż nia ł podj ę cie decyzji dotycz ą cej umowy, a przedsi ę biorca nie poda ł tych ż e informacji konsumentowi lub poda ł je w sposób nierzetelny. W ocenie Prezesa Urz ę du, niezamieszczenie przez Bank w przewa ż aj ą cej cz ęś ci materia ł ów reklamowych produktu „Max Lokata” (materia ł ach o najwi ę kszej sile oddzia ł ywania na konsumentów) informacji o okresie obowi ą zywania oprocentowania przedmiotowej lokaty, w sytuacji gdy w/w okres nie rozpoczyna ł si ę z dniem podpisania umowy lokaty terminowej, wprowadza ł o konsumenta w b łą d, poprzez pomini ę cie istotnej informacji potrzebnej przeci ę tnemu konsumentowi do podj ę cia decyzji dotycz ą cej umowy i tym samym powodowa ł o lub mog ł o powodowa ć podj ę cie przez przeci ę tnego konsumenta decyzji dotycz ą cej umowy, której inaczej by nie podj ął . Przyj ę cie przez Bank terminu pó ź niejszego, od którego naliczane b ę dzie przedstawione w reklamie 6 %-owe oprocentowanie roczne lokaty, ni ż standardowo przyj ę ty w umowach tego typu termin zawarcia umowy z konsumentem, oznacza ć b ę dzie dla konsumenta mniejsz ą stop ę zysku ni ż ta, której móg ł si ę spodziewa ć przyjmuj ą c, ż e okres oprocentowania obowi ą zywa ć b ę dzie od daty zawarcia umowy. W ocenie Prezesa Urz ę du, w sytuacjach gdy termin, od którego naliczane b ę dzie oprocentowanie lokaty nie pokrywa si ę z dniem zawarcia umowy, odbiorca reklamy nie posiadaj ą cy informacji o okresie obowi ą zywania oprocentowania pozbawiony jest mo ż liwo ś ci dokonania oceny korzy ś ci p ł yn ą cych z zawarcia umowy reklamowanego produktu, w szczególno ś ci realnej stopy op ł acalno ś ci skorzystania z przedmiotowej formy lokowania ś rodków. Przy analizie reklamy nale ż y wzi ąć po uwag ę wszystkie czynniki, które mog ą kszta ł towa ć jej odbiór przez przeci ę tnego konsumenta, a wi ę c przede wszystkim komunikat, który ich autor/zleceniodawca (tu: Bank) chce przekaza ć konsumentom. W materia ł ach reklamowych Bank akcentowa ł przede wszystkim wysoko ść oprocentowania przedmiotowej lokaty. Nale ż y przypomnie ć , i ż tylko w znikomej cz ęś ci reklam Bank informowa ł potencjalnych odbiorców, i ż w/w oprocentowanie obowi ą zywa ć b ę dzie w okresie umownym liczonym od daty innej ni ż zawarcie umowy. Przewa ż aj ą ca cz ęść przedmiotowych materia ł ów, przede wszystkim o zasi ę gu ogólnokrajowym (reklamy telewizyjne), nie zawiera ł a niniejszej informacji. W zwi ą zku z powy ż szym, nale ż y wskaza ć , i ż przeci ę tny konsument, odbiorca prezentowanych przez Spó ł k ę materia ł ów reklamowych, w których Bank pomin ął informacj ę o okresie oprocentowania lokaty terminowej „Max Lokata”, móg ł spodziewa ć si ę , ż e w sytuacji ch ę ci skorzystania z oferowanego produktu, okres oprocentowania przedmiotowej lokaty, którego wysoko ść podana by ł a w materia ł ach reklamowych, obowi ą zywa ć b ę dzie, tak jak w standardowych umowach lokat tzn. od daty zawarcia przedmiotowej umowy. Maj ą c na uwadze dyspozycj ę art. 6 ust. 5 upnpr Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł przy ocenie stosowanych przez bank reklam wszystkie ich elementy oraz okoliczno ś ci wprowadzenia produktu na rynek, w tym sposób jego prezentacji a tak ż e brzmienie art. 6 ust. 6 upnpr zgodnie z którym W przypadku gdy ze specyfiki ś rodka komunikowania si ę z konsumentami stosowanego dla danej praktyki rynkowej wynikaj ą ograniczenia przestrzenne i czasowe, ograniczenia te i wszystkie ś rodki podj ę te przez przedsi ę biorc ę w celu udost ę pnienia informacji konsumentom w inny sposób uwzgl ę dnia si ę przy ocenie, czy dosz ł o do pomini ę cia informacji. Prezes Urz ę du uzna ł , i ż wszystkie z zastosowanych w kampanii reklamowej „max Lokata” ś rodków komunikacji z klientem umo ż liwia ł y cho ć by zasygnalizowanie konieczno ś ci poszukiwania dalszych informacji o produkcie. Sformu ł owanie materia ł ów wskazuj ą ce na kompletno ść , pe ł no ść oferty sprawia ł y ż e konsument mia ł prawo oczekiwa ć , i ż reklam podaje wszelkie istotne informacje potrzebne do podj ę cia decyzji. 18 Prezes Urz ę du uznaje za bezzasadn ą argumentacj ę Spó ł ki, ż e tre ść reklamy formu ł owana by ł a w sposób w ł a ś ciwy dla u ż ytego ś rodka komunikowania si ę z klientami, który ze swej istoty uniemo ż liwia ł przekazanie za jego po ś rednictwem wszystkich szczegó ł ów dotycz ą cych oferowanego produktu. W ocenie Prezesa Urz ę du, wskazana przez Spó ł k ę ograniczono ść pojemno ś ci no ś ników przekazu u ż ytych podczas kampanii reklamowej produktu lokaty terminowej „Max Lokata” nie mo ż e stanowi ć usprawiedliwienia, ani przyzwolenia do dzia ł ania niezgodnego z prawem. Dlatego tak istotna jest tre ść reklamy, która nie przedstawiaj ą c pe ł nej tre ś ci warunków dotycz ą cych produktu, nie powinna wprowadza ć jednak w b łą d, tj. wywo ł ywa ć u konsumenta mylnego wyobra ż enia, co do jej istoty, g ł ównej korzy ś ci. Dodatkowo, nale ż y podkre ś li ć , i ż Spó ł ka poprzez swoje dzia ł ania „samokontrole” potwierdza prawid ł owo ść rozumowania Prezesa Urz ę du gdy ż dokonuj ą c cz ęś ciowej zmiany kampanii poprzez zamieszczenie informacji o dacie rozpocz ę cia naliczania oprocentowania (i to w sposób bezpo ś redni a nie przez odwo ł anie do innych materia ł ów), wskazuje tym samym, ż e „ograniczona pojemno ść ” no ś ników przekazu umo ż liwia jednak przekazanie tre ś ci oferty w sposób niewprowadzaj ą cy w b łą d. Jednocze ś nie Prezes Urz ę du nie uwzgl ę dni ł argumentacji Spó ł ki, w której podnios ł a ona, ż e nieumieszczenie w materia ł ach reklamowych lokaty terminowej „Max Lokata” informacji o okresie jej oprocentowania w podanej przez Bank wysoko ś ci, nie wprowadza ł o konsumenta w b łą d, gdy ż w sytuacji ch ę ci zawarcia umowy przedmiotowej lokaty zobowi ą zany by ł on do zapoznania si ę z „Potwierdzeniem otwarcia rachunku lokaty subskrybowanej”, w którym Bank zawar ł wszystkie warunki umowy. Tym samym, zdaniem Banku, w chwili zawarcia umowy konsument posiada ł pe ł n ą informacj ę o przedmiotowym produkcie. W ocenie Prezesa Urz ę du dzia ł anie polegaj ą ce na wprowadzeniu w b łą d, jak tak ż e zaniechanie wprowadzaj ą ce w b łą d jako rodzaj nieuczciwej praktyki rynkowej, nie musi finalnie doprowadzi ć do dokonania przez przeci ę tnego konsumenta czynno ś ci prawnej, której gdyby nie dzia ł a ł pod wp ł ywem b łę du, by nie dokona ł . Decyzja dotycz ą ca umowy, któr ą pos ł uguje si ę upnpr ma bowiem szerszy zakres ni ż instytucja uregulowana w art. 84 i n. kodeksu cywilnego, ponadto przy jej interpretacji nale ż y odpowiednio stosowa ć regu ł y dotycz ą ce reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d i wypracowane ju ż w tym przedmiocie orzecznictwo na podstawie ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 153 ze zm.). Nale ż y zatem stanowczo podkre ś li ć , i ż Prezes Urz ę du nie rozwa ż a w niniejszej decyzji czy faktycznie dojdzie do zawarcia przez przeci ę tnego konsumenta ze Spó ł k ą umowy (etap kontraktowania, zawierania umowy). Prezes Urz ę du, stosownie do dyspozycji przepisów ustawy o przeciwdzia ł aniu nieuczciwym praktykom rynkowym, bada jedynie wp ł yw prowadzonej przez powoda kampanii reklamowej na mo ż liwo ść podj ę cia przez przeci ę tnego konsumenta decyzji co do zawarcia umowy (etap przedkontraktowy). Decyzja dotycz ą ca umowy w omawianym stanie faktycznym b ę dzie sprowadza ć si ę do sytuacji, w której konsument pod wp ł ywem kampanii reklamowej zainteresuje si ę oferowanym produktem lokaty terminowej „Max Lokata” i uda si ę do placówki Banku w celu uzyskania szczegó ł owej informacji dotycz ą cej tego produktu, czy te ż ju ż z zamiarem zawarcia umowy przedmiotowej lokaty. W ś ród elementów konstrukcyjnych decyzji dotycz ą cej umowy wskazanych w art. 2 pkt 7 upnpr (przez decyzj ę dotycz ą c ą umowy rozumie si ę podejmowan ą przez konsumenta decyzj ę , co do tego, czy, w jaki sposób i na jakich warunkach dokona zakupu, zap ł aci za produkt w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci, zatrzyma produkt, rozporz ą dzi nim lub wykona uprawnienie umowne zwi ą zane z produktem, bez wzgl ę du na to, czy konsument postanowi dokona ć okre ś lonej czynno ś ci czy te ż powstrzyma ć si ę od jej dokonania) wskazuje si ę podejmowan ą przez konsumenta decyzj ę , co do tego czy i na jakich 19 warunkach zawrze umow ę - bez wzgl ę du na to czy konsument postanowi dokona ć okre ś lonej czynno ś ci czy te ż powstrzyma si ę od jej dokonania. A zatem konsumenta podejmuj ą cego tak rozumian ą decyzj ę sk ł oni ł a do tego w omawianym stanie faktycznym kampania reklamowa, która poprzez b łę dny przekaz doprowadzi ł a lub mog ł a doprowadzi ć do sytuacji, w której zainteresowa ł si ę on omawian ą ofert ą . W podobny sposób interpretowana jest kwestia reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d - aby dany przekaz reklamowy przez swoj ą wprowadzaj ą c ą w b łą d tre ść móg ł podlega ć negatywnej ocenie z punktu widzenia art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy musi posiada ć zdolno ść kierowania wyborem dokonywanym przez klienta (…). Nie jest przy tym konieczne rzeczywiste nabycie towaru lub us ł ugi, omawiany przepis zakazuje bowiem prowadzenia reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d w przypadku kiedy mo ż e ona wp ł yn ąć na decyzj ę klienta. Dokonuj ą c stosownych ocen, organ orzekaj ą cy nie ma wi ę c obowi ą zku ustalania faktycznych skutków rynkowych tej reklamy (tak: E. Nowi ń ska, M. du Vall „Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji”, Warszawa 2001, str. 158). Odnosz ą c si ę do argumentu Banku, i ż celem materia ł ów reklamowych wykorzystywanych w promocji lokaty nie by ł o pe ł nienie funkcji oferty rozumianej jako stanowcza propozycja zawarcia umowy, a jedynie promowanie produktu poprzez wskazanie g ł ównej (najistotniejszej jego cechy) (k. 6), nale ż y podnie ść , ż e kwestia ta pozostaje ambiwalentna dla niniejszego rozstrzygni ę cia, gdy ż przedmiotem post ę powania jest konstrukcja reklamy produkt Banku a nie oferta w rozumieniu art. 66 § 1 Kodeksu cywilnego O ś wiadczenie drugiej stronie woli zawarcia umowy stanowi ofert ę , je ż eli okre ś la istotne postanowienia tej umowy. Obiekcje budzi tak ż e zasadno ść podnoszenia przez Bank w ą tpliwo ś ci prawnych czy wyemitowany przez Bank spot telewizyjny by ł propozycj ą nabycia produktu w rozumieniu art. 2 pkt 6 upnpr (k. 61), podczas gdy Prezes Urz ę du stawiaj ą c Bankowi zarzuty nie dokona ł subsumcji stanu faktycznego w oparciu o przepis dotycz ą cy „propozycji nabycia produktu” (art. 6 ust. 4 upnpr). W toku swojego wywodu Bank wydaje si ę tak ż e wskazywa ć , i ż podstaw ą kwalifikacji dzia ł a ń Banku jest art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (k. 61). Równie ż i w tym przypadku nale ż y podnie ść , i ż Prezes Urz ę du nie opar ł kwalifikacji prawnej dzia ł a ń Banku o wskazany przepis, a zatem odnoszenie si ę do prezentowanej przez bank argumentacji w tym zakresie jest niezasadne. Ustosunkowania si ę wymaga tak ż e argument Banku, i ż regulacja dotycz ą ca nieuczciwych praktyk rynkowych jest regulacj ą now ą pos ł uguj ą ca si ę nieznanymi do tej pory w cywilistyce poj ę ciami, co przyczynia si ę do ryzyka pope ł nienia b łę du. W tym miejscu nale ż y podkre ś li ć , i ż w zakresie dzia ł a ń reklamowych ustawa o przeciwdzia ł aniu nieuczciwym praktykom rynkowym nie przynosi rozwi ą za ń znacz ą co ró ż ni ą cych si ę od obowi ą zuj ą cych ju ż od wielu lat regulacji zawartych w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Ad pkt I (tiret 2) sentencji decyzji Zgodnie z art. 5 ust. 1 praktyk ę rynkow ą uznaje si ę za dzia ł anie wprowadzaj ą ce w b łą d, je ż eli dzia ł anie to w jakikolwiek sposób powoduje lub mo ż e powodowa ć podj ę cie przez przeci ę tnego konsumenta decyzji dotycz ą cej umowy, której inaczej by nie podj ął . Stosownie do brzmienia art. 5 ust. 4 upnpr przy ocenie, czy praktyka rynkowa wprowadza w b łą d przez dzia ł anie, nale ż y uwzgl ę dni ć wszystkie jej elementy oraz okoliczno ś ci wprowadzenia produktu na rynek, w tym sposób jego prezentacji. 20 W przedmiotowej sprawie koniecznym sta ł o si ę zatem rozwa ż enie przez Prezesa Urz ę du, czy tre ś ci zawarte w prowadzonej przez Spó ł k ę kampanii reklamowej produktu lokaty terminowej „Max Lokata”, mog ł y wprowadza ć przeci ę tnego konsumenta w b łą d, tj. mog ł y powodowa ć podj ę cie przez niego decyzji dotycz ą cej umowy, której inaczej by nie podj ął . Bank w ramach kampanii produktu „Max Lokata” zastosowa ł sformu ł owania materia ł ów reklamowych w sposób wskazuj ą cy ich kompletno ść , pewn ą sko ń czono ść . W materia ł ach nie zamieszczono jakichkolwiek oznacze ń , odes ł a ń wskazuj ą cych na konieczno ść zapoznania si ę z dodatkowymi materia ł ami informacyjnymi dotycz ą cymi produktu. W ocenie Prezesa Urz ę du, dzia ł anie Banku polegaj ą ce na zamieszczeniu w przewa ż aj ą cej cz ęś ci przedmiotowych materia ł ów sformu ł owania „bez gwiazdek” mog ł o sugerowa ć potencjalnemu odbiorcy, i ż przedmiotowe materia ł y zawieraj ą wszystkie istotne informacje mog ą ce wywiera ć wp ł yw na stopie ń korzy ś ci jakich mo ż e on oczekiwa ć po zawarciu umowy oferowanego przez Bank produktu i tym samym mog ł o powodowa ć podj ę cie przez przeci ę tnego konsumenta decyzji dotycz ą cej umowy, której inaczej by nie podj ął . Sformu ł owanie „bez gwiazdek” odnosi si ę do powszechnej praktyki umieszczania przez przedsi ę biorców w reklamach tzw. „gwiazdek” tzn. zazwyczaj krótkich komunikatów uzupe ł niaj ą cych tre ś ci zawarte w reklamie dotycz ą ce oferowanego produktu. U ż ycie w materia ł ach reklamowych gwiazdki wskazuje na to, ż e podane w reklamie informacje na temat produktu nie s ą kompletne i dalszych istotnych danych dotycz ą cych oferowanego produktu nale ż y poszukiwa ć w innych ź ród ł ach. Nale ż y zatem przyj ąć , i ż z punktu widzenia potencjalnego odbiorcy materia ł ów reklamowych produktu „Max Lokata”, umieszczone przez Spó ł k ę sformu ł owanie „bez gwiazdek” odbierane by ł o jako komunikat wskazuj ą cy, ż e przedmiotowe materia ł y zawiera ł y wszystkie informacje mog ą ce wywiera ć istotny wp ł yw na ocen ę korzy ś ci p ł yn ą cych z zawarcia umowy oferowanego przez Bank produktu. W zwi ą zku z powy ż szym, w ocenie Prezesa Urz ę du nie sposób przyj ąć argumentacji Spó ł ki, w której podnosi ona, ż e sformu ł owanie „bez gwiazdek” nie wprowadza ł o odbiorcy w b łą d, gdy ż mia ł o na celu zwrócenie jego uwagi na prost ą konstrukcj ę produktu. Wy ż ej opisane sugerowanie odbiorcom, w ramach prowadzonej kampanii reklamowej, ż e oferowany produkt „Max Lokata” pozbawiony jest jakichkolwiek, dodatkowych, innych ni ż zawarte w reklamie, elementów maj ą cych wp ł yw na ostateczny kszta ł t produktu nale ż y uzna ć za niezgodne ze stanem faktycznym. Przedmiotowe materia ł y nie zawiera ł y bowiem informacji o dacie rozpocz ę cia naliczania oprocentowania przedmiotowej lokaty, która stanowi ł a informacj ę niezb ę dn ą przeci ę tnemu konsumentowi do podj ę cia decyzji dotycz ą cej umowy, gdy ż umo ż liwia mu dokonanie oceny poziomu korzy ś ci p ł yn ą cych z zawarcia umowy oferowanego przez Bank produktu. Nale ż y uzna ć , ż e przeci ę tny konsument, odbiorca prezentowanych przez Spó ł k ę materia ł ów reklamowych, móg ł spodziewa ć si ę , ż e w sytuacji ch ę ci skorzystania z oferowanego produktu lokaty terminowej „Max Lokata”, okres oprocentowania w/w lokaty, którego wysoko ść podana by ł a w materia ł ach reklamowych, obowi ą zywa ć b ę dzie, tak jak w standardowych umowach lokat tzn. od daty zawarcia przedmiotowej umowy. Umieszczanie przez Bank w materia ł ach reklamowych sformu ł owa ń „bez gwiazdek” powodowa ł o u odbiorcy w/w materia ł ów reklamowych prze ś wiadczenie, i ż umowa w/w lokaty nie b ę dzie zawiera ł a ż adnych dodatkowych postanowie ń mog ą cych wywiera ć istotny wp ł yw na poziom oczekiwanych przez niego korzy ś ci p ł yn ą cych z zawarcia umowy oferowanego przez Bank 21 produktu. W szczególno ś ci takie sformu ł owanie mog ł o wskazywa ć , i ż podana w reklamie wysoko ść oprocentowania w/w lokaty obowi ą zywa ć b ę dzie w okresie zazwyczaj przyjmowanym w umowach lokat terminowych tj. okresie liczonym od dnia zawarcia przedmiotowej umowy. Podkre ś li ć nale ż y, i ż Prezes UOKiK nie kwestionuje sytuacji w której przedsi ę biorca mo ż e ukszta ł towa ć produkt w ten sposób, i ż oprocentowanie lokaty b ę dzie liczone od danego momentu, innego ni ż moment zawarcia umowy. Musi to jednak si ę wi ą za ć ze stosown ą informacj ą skierowan ą do konsumentów, ju ż na etapie komunikatu reklamowego. W opinii Prezesa Urz ę du, skierowanie do konsumentów mylnych co do ich istoty komunikatów reklamowych, stanowi naruszenie nie tylko gospodarczego interesu konsumentów, rozumianego m.in. jako prawo do uczestniczenia w przejrzystych i niezak ł óconych przez przedsi ę biorc ę relacjach rynkowych, zapewniaj ą cych konsumentom mo ż liwo ść dokonywania transakcji handlowych przy ca ł kowitym zrozumieniu rzeczywistego sensu ekonomicznego i prawnego czynno ś ci dokonywanych na etapie przedkontraktowym, ale równie ż stanowi naruszenie interesu pozaekonomicznego, rozumianego jako nierzetelno ść traktowania, strata czasu lub wprowadzenie w b łą d, które mo ż e wyst ą pi ć na etapie przedkontraktowym. 2 Za po ś rednictwem kwestionowanych reklam konsumenci uzyskiwali mylne wyobra ż enie o korzy ś ciach p ł yn ą cych z zawarcia z bankiem umowy lokat terminowej „max Lokata”, nie b ę d ą c ostrze ż onym o konieczno ś ci poszukiwania dalszych informacji ż e oprocentowanie b ę dzie naliczane od daty innej ni ż data zawarcia umowy. Konsument, uzyskawszy z przekazu reklamowego informacj ę o atrakcyjnym oprocentowaniu produktu „Max Lokata” bez jakichkolwiek oznacze ń wskazuj ą cych na potrzeb ę poszukiwania dodatkowych informacji, móg ł uzna ć , ż e nie ma dalszej potrzeby dodatkowego sprawdzania/potwierdzania tej informacji. Na uwag ę zas ł uguje w tym miejscu stanowisko wyra ż one w SOKiK w wyroku z dnia 19 grudnia 2007 r., XVII AmA 64/07: zarówno konsument ł atwowierny, jak i konsument krytyczny nie s ą sk ł onni, bez dodatkowych danych wprowadzaj ą cych w ą tpliwo ść co do rzetelno ś ci kierowanej do nich oferty, jak ra żą co niska cena albo niewiadoma reputacja sprzedawcy, do weryfikacji prawdziwo ś ci informacji dotycz ą cej oferowanego produktu dotycz ą cej jego istotnej i weryfikowalnej cechy. W tym kierunku pod ąż a najnowsze orzecznictwo SOKiK: konsument, do którego reklama jest kierowana ma prawo do rzetelnej informacji ju ż w chwili zapoznania si ę z reklam ą bez konieczno ś ci zasi ę gania jej dopiero w miejscu sprzeda ż y u powoda; przedsi ę biorca ma obowi ą zek poinformowania w sposób rzetelny i prawdziwy o cechach oferowanego towaru ju ż w reklamie, a klient zwabiony jego ofert ą nie ma obowi ą zku jej weryfikacji w miejscu sprzeda ż y (tak cyt. powy ż ej wyrok z dnia 19 grudnia 2007 r.). Konsument – w sposób rozwa ż ny podejmuje decyzje dotycz ą ce sfery jego interesów – pod warunkiem dostarczenia mu pe ł nej i prawdziwej informacji przez sprzedawc ę . W celu wykazania, ż e powy ż sze dzia ł ania Spó ł ki stanowi ą nieuczciwe praktyki rynkowe konieczne jest ponadto wykazanie, ż e niniejsze praktyki rynkowe sprzeczne s ą z dobrymi obyczajami i w sposób istotny zniekszta ł caj ą lub mog ą zniekszta ł ci ć zachowanie rynkowe przeci ę tnego konsumenta przed zawarciem umowy dotycz ą cej produktu, w trakcie jej zawierania lub po zawarciu. W zwi ą zku z powy ż szym zasadne jest zatem dokonanie oceny przes ł anki nieuczciwo ś ci w kontek ś cie naruszenia dobrych obyczajów oraz mo ż liwo ś ci zniekszta ł cenia w sposób istotny zachowania rynkowego przeci ę tnego konsumenta przed zawarciem umowy, tj. na etapie kierowania do niego komunikatu marketingowego. Dobre 2 E. Łę towska, Prawo umów konsumenckich, Warszawa 2002 r., str. 341 22 obyczaje pozostaj ą klauzul ą generaln ą , która podlega konkretyzacji na okoliczno ść danego stanu faktycznego. Zgodnie z pogl ą dem doktryny sprzeczne z dobrymi obyczajami s ą dzia ł ania, które zmierzaj ą do niedoinformowania, dezorientacji, wywo ł ania b łę dnego przekonania u klienta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwno ś ci (...) czyli takie dzia ł anie, które potocznie okre ś lone jest jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegaj ą ce in minus od przyj ę tych standardów post ę powania (tak: K. Pietrzykowski red., Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2002 r., str. 804). W niniejszej sprawie dobre obyczaje nale ż y oceni ć jako prawo do rzetelnej i jednoznacznej informacji, jak ą w ramach przekazu reklamowego profesjonalista – przedsi ę biorca powinien kierowa ć do przeci ę tnego konsumenta (dostatecznie poinformowanego, ostro ż nego i uwa ż nego), przy uwzgl ę dnieniu oczywi ś cie ogranicze ń wynikaj ą cych z takiej formy prezentacji oferty. Naruszenie tak rozumianych dobrych obyczajów zosta ł o dokonane przez Spó ł k ę poprzez: 1. pomijanie w materia ł ach reklamowych istotnych informacji o produkcie „Max Lokata”, mog ą cych mie ć wp ł yw na podj ę cie przez konsumenta decyzji dotycz ą cej umowy, 2. sugerowanie odbiorcom, w ramach prowadzonej kampanii reklamowej, ż e oferowany produkt „Max Lokata” pozbawiony jest jakichkolwiek, dodatkowych, innych ni ż zawarte w reklamie, elementów maj ą cych wp ł yw na ostateczny kszta ł t produktu. W tym te ż zakresie mog ł o doj ść do istotnego zniekszta ł cenia zachowania rynkowego przeci ę tnego konsumenta (a wi ę c jego decyzji dotycz ą cej umowy) w wyniku otrzymania b łę dnego komunikatu od przedsi ę biorcy, pod wp ł ywem którego móg ł on doj ść do niew ł a ś ciwych wniosków dotycz ą cych cech reklamowanego produktu. Wobec powy ż szego, w ocenie Prezesa Urz ę du, dzia ł anie Spó ł ki, polegaj ą ce na: nieinformowaniu w reklamie lokaty terminowej „Max Lokata” o dacie rozpocz ę cia naliczania oprocentowania przy jednoczesnym braku odes ł a ń do dalszych materia ł ów reklamowych, które mog ł yby wskazywa ć na potrzeb ę poszukiwania przez konsumentów dodatkowych informacji o ograniczeniach zwi ą zanych z ww. produktem co jako: - pomijanie w materia ł ach reklamowych istotnych informacji o produkcie „Max Lokata”, mog ą cych mie ć wp ł yw na podj ę cie przez konsumenta decyzji dotycz ą cej umowy, jest dzia ł aniem bezprawnym stanowi nieuczciw ą praktyk ę rynkow ą w rozumieniu art. 6 ust. 1 oraz ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdzia ł aniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1206) oraz jako - sugerowanie odbiorcom, w ramach prowadzonej kampanii reklamowej, poprzez umieszczanie sformu ł owa ń „bez gwiazdek”, ż e oferowany produkt „Max Lokata” pozbawiony jest jakichkolwiek, dodatkowych, innych ni ż zawarte w reklamie, elementów maj ą cych wp ł yw na ostateczny kszta ł t produktu co jest dzia ł aniem bezprawnym stanowi nieuczciw ą praktyk ę rynkow ą w rozumieniu art. 5 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdzia ł aniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1206). Ad C) Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje definicji „zbiorowego interesu konsumentów”, wskazuj ą c jednak w przepisie art. 24 ust. 3, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów oznacza zatem nara ż enie na uszczerbek interesów znacznej grupy lub wszystkich 23 konsumentów, poprzez stosowan ą przez przedsi ę biorc ę praktyk ę , obejmuj ą c ą tak dzia ł ania, jak i zaniechania. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów mo ż e polega ć zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagro ż eniu ich naruszenia. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W jednym z orzecze ń S ą d Najwy ż szy stwierdzi ł , i ż nie jest zasadne uznawanie, ż e post ę powanie z tytu ł u naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów mo ż na wszcz ąć tylko wtedy, gdy zagro ż one s ą interesy wielu odbiorców, a nie jest to mo ż liwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pe ł ni tak ż e funkcj ę prewencyjn ą , s ł u ż y bowiem ochronie tak ż e nieograniczonej liczbie potencjalnych konsumentów (wyrok SN z dnia 12 wrze ś nia 2003 r., I CKN 504/01). Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest ustalenie, ż e konkretne dzia ł anie przedsi ę biorcy nie ma ś ci ś le okre ś lonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kr ę gu podmiotów. Jak podnosi si ę w doktrynie, w poj ę ciu praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów mie ś ci si ę tak ż e dzia ł anie przedsi ę biorcy skierowane wprawdzie do oznaczonych (zindywidualizowanych), ale za to dostatecznie licznych konsumentów, o ile przy tym konsumentów tych łą czy jaka ś wspólna cecha rodzajowa. Wówczas bowiem poszkodowana zostaje pewna grupa konsumentów, nie b ę d ą ca jedynie – z punktu widzenia przedsi ę biorcy stosuj ą cego dan ą praktyk ę – zbiorowo ś ci ą przypadkowych jednostek, lecz stanowi ą c ą okre ś lon ą i odr ę bn ą kategori ę konsumentów, reprezentuj ą c ą w znacznym stopniu wspólne interesy (M. Szyd ł o, Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy 2004/17/791). Nale ż y zatem przyj ąć , ż e zbiorowy interes konsumentów nie musi odnosi ć si ę do nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zindywidualizowa ć , gdy ż brak indywidualizacji nie sprzeciwia si ę mo ż liwo ś ci wyodr ę bnienia kategorii b ą d ź zbioru konsumentów o pewnych cechach. Oznacza to, ż e nie ilo ść faktycznych, potwierdzonych narusze ń , ale przede wszystkim ich charakter, a w zwi ą zku z tym mo ż liwo ść (chocia ż by tylko potencjalna) wywo ł ania negatywnych skutków wobec okre ś lonej zbiorowo ś ci przes ą dza o naruszeniu zbiorowego interesu. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów. Prezes Urz ę du podejmuj ą c rozstrzygni ę cie zawarte w niniejszej decyzji nie opiera ł si ę na indywidualnych przypadkach przedstawianych przez konsumentów, a wzi ął pod uwag ę dzia ł ania Spó ł ki odnosz ą ce si ę do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, a wi ę c pewnej, potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów. W omawianym przypadku naruszenie przejawia si ę w prezentowaniu reklam, których tre ść wprowadza konsumentów w b łą d, co zosta ł o uznane za dzia ł anie bezprawne. Zbiorowy interes realizuje si ę natomiast poprzez fakt, i ż potencjalnie wszyscy odbiorcy tych reklam (nieograniczona grupa konsumentów) zostali dotkni ę ci naruszeniem. Materia ł y reklamowe przedmiotowego produktu by ł y prezentowane we wszystkich mediach, w miejscach publicznych (winyle) oraz dost ę pne w placówkach Banku. Wprowadzaj ą ce w b łą d dzia ł anie odnosi ł o si ę zatem do zbiorowo ś ci tych konsumentów, dla których skutek w ww. postaci by ł wspólny. 24 II. Rozstrzygni ę cie w pkt I sentencji decyzji. Stwierdzenie zaniechania stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Na podstawie art. 27 ustawy w przypadku zaprzestania stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ustawy, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu przedmiotowej praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, jednocze ś nie stwierdzaj ą c zaniechanie jej stosowania. W omawianym post ę powaniu Spó ł ka zaniecha ł a stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Ten fakt, potwierdzony w materiale dowodowym (k. 9) zwi ą zany by ł z zako ń czeniem kampanii reklamowej produktu lokaty terminowej „Max Lokata”. Z uwagi na okoliczno ść , ż e poszczególne materia ł y reklamowe mia ł y ró ż ne okresy emisji/prezentacji, Prezes Urz ę du za zasadne uzna ł przyj ę cie za termin zaprzestania stosowania omawianej praktyki najpó ź niejsz ą z przedstawionych przez Spó ł k ę dat zako ń czenia przedmiotowej akcji marketingowej, tj. dzie ń 25 lutego 2008 r. Maj ą c na uwadze powy ż sze, orzeka si ę jak w pkt. I sentencji niniejszej decyzji. III. Rozstrzygni ę cie w pkt II sentencji decyzji. Nakazanie publikacji decyzji. Prezes Urz ę du na ł o ż y ł na Spó ł k ę , na podstawie art. 27 ust. 4 w zwi ą zku z art. 27 ust. 2 w zwi ą zku z art. 26 ust. 2 uokik obowi ą zek publikacji decyzji w ca ł o ś ci na koszt PKO BP S.A. na stronie internetowej przedsi ę biorcy www.pkobp.pl/ (przy czym odno ś nik do tre ś ci decyzji powinien zosta ć umieszczony na stronie g ł ównej www.pkobp.pl/) w ci ą gu 30 dni od daty uprawomocnienia si ę przedmiotowej decyzji Spó ł ce oraz utrzymywania jej na przedmiotowej stronie internetowej przez okres 6 miesi ę cy, a ponadto dwukrotn ą publikacj ę sentencji decyzji na koszt Spó ł ki na jednej z pi ę ciu pierwszych stron dziennika o zasi ę gu ogólnopolskim o obj ę to ś ci co najmniej 24 cm x 12 cm w ci ą gu 30 dni od daty uprawomocnienia si ę przedmiotowej decyzji Spó ł ce, z tym, ż e okres mi ę dzy przedmiotowymi publikacjami powinna wynosi ć co najmniej 7 dni. Wobec decyzji wydawanych na podstawie art. 27 ust. 2 uokik odpowiednie zastosowanie ma przepis art. 26 ust. 2 uokik . Decyzja o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów oraz stwierdzaj ą ca zaniechanie jej stosowania mo ż e zatem w zwi ą zku z powy ż szym odes ł aniem zawiera ć elementy dodatkowe w szczególno ś ci w postaci zobowi ą zania przedsi ę biorcy do z ł o ż enia jednokrotnego lub wielokrotnego o ś wiadczenia o okre ś lonej tre ś ci lub formie oraz zobowi ą zania do publikacji decyzji w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci na koszt przedsi ę biorcy. W niniejszej sprawie Prezes Urz ę du zdecydowa ł o zastosowaniu drugiego z ww. dodatkowych ś rodków. „Nale ż y wskaza ć , ż e zamieszczenie w decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą cej zaniechanie jej stosowania postanowie ń dodatkowych z uwagi na jej charakter ma zmierza ć do osi ą gni ę cia innych celów ni ż te, które s ą stawiane odpowiednim postanowieniom zawartym w decyzji wydanej na podstawie art. 26 ust. 1 uokik. Decyzja wydana na podstawie art. 27 ust. 1 uokik jest bowiem wydawana w sytuacji, gdy przedsi ę biorca nie stosuje ju ż praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Zatem celem umieszczenia w niej postanowie ń dodatkowych nie jest d ąż enie do wyeliminowania jej skutków (tak jak w decyzji wydanej na podstawie art. 26 ust. 1 uokik), bowiem bezprawna praktyka zosta ł a ju ż zaniechana (co ustalono w toku niniejszego post ę powania). (…) Nale ż y w zwi ą zku z tym przyj ąć , i ż celem przyj ę tego rozwi ą zania jest realizacja funkcji represyjnej.” (K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji 25 i konsumentów. Komentarz, LEX, 2008). W opinii Prezesa Urz ę du omawiana instytucja oprócz funkcji represyjnej w stosunku do Strony post ę powania (przedsi ę biorca na forum publicznym „przyznaje si ę ” do stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów) – pe ł ni równie ż funkcj ę edukacyjn ą oraz prewencyjn ą wobec innych uczestników rynku - zarówno przedsi ę biorców, jak i konsumentów. W niniejszej sprawie dosz ł o do naruszenia fundamentalnego prawa konsumenta do uczestnictwa w grze rynkowej na równych warunkach. Czynnikiem kompensuj ą cym konsumentowi jego s ł absz ą pozycj ę rynkow ą jest prawo do bycia dobrze poinformowanym. Informacja stanowi bowiem g ł ówny czynnik determinuj ą cy podj ę cie przez konsumenta decyzji dotycz ą cej zawarcia umowy. Maj ą c na uwadze przedmiotowe dobro podlegaj ą ce ochronie prawnej, Prezes Urz ę du uzna ł za zasadne nakazanie podania do wiadomo ś ci szerokiego kr ę gu odbiorców informacji o praktyce Spó ł ki, która zosta ł a uznana za bezprawn ą . Spe ł ni to niew ą tpliwe funkcj ę wychowawcz ą wobec konsumentów, stanowi ą c kolejny element edukacji konsumenckiej zmierzaj ą cej do kszta ł towania modelu polskiego konsumenta na wzór europejski, przyj ę ty ju ż w upnpr – tj. konsumenta uwa ż nego, ostro ż nego i dobrze poinformowanego, zwracaj ą c im uwag ę na j ę zyk reklam, który mo ż e b łę dnie (pobie ż nie) opisywa ć istot ę oferowanego produktu. Tym samym tak ż e w odniesieniu do konsumentów zrealizowana zostanie funkcja prewencyjna, gdy ż informuj ą c o bezprawnych praktykach oraz przestrzegaj ą c przed nimi, nale ż y zak ł ada ć , ż e ś wiadomo ść konsumencka wzro ś nie i konsumenci uwa ż niej b ę d ą analizowa ć przekaz reklamowy w przysz ł o ś ci. Funkcja edukacyjna i prewencyjna poprzez omawiany nakaz publikacji b ę dzie realizowa ć si ę tak ż e w odniesieniu do innych profesjonalnych uczestników rynku, których nie nale ż y ograniczy ć wy łą cznie do operatorów telekomunikacyjnych. Publikacja ma stanowi ć czyteln ą informacj ę dla przedsi ę biorców, jakie wymogi powinien spe ł nia ć rzetelny i niewprowadzaj ą cy w b łą d przekaz reklamowy, a jednocze ś nie ostrzega ć , i ż w przypadku braku dochowania wymaganych standardów i zastosowania podobnej praktyki musz ą liczy ć si ę z okre ś lonymi sankcjami. Maj ą c na uwadze powy ż sze, orzeka si ę jak w pkt. II sentencji niniejszej decyzji. IV. Rozstrzygni ę cie w pkt. III sentencji decyzji. Na ł o ż enie kary pieni ęż nej. Stosownie do art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy, Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie, dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów wprowadzi ł a zatem zasad ę fakultatywno ś ci kar nak ł adanych przez Prezesa Urz ę du na przedsi ę biorców, którzy dopu ś cili si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Przedmiotowa ustawa nie przes ą dza bezwzgl ę dnie wysoko ś ci kary nak ł adanej przez Prezesa Urz ę du, który decyduj ą c o tym w ka ż dym konkretnym przypadku, kieruje si ę za ł o ż eniem, ż e sankcja musi spe ł nia ć zarówno funkcj ę represyjn ą , jak i prewencyjn ą (dyscyplinuj ą c ą ). Przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, o których mowa w art. 106-108 ustawy, Prezes Urz ę du powinien wzi ąć pod uwag ę w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy (art. 111). 26 Za udowodnione nale ż y uzna ć , i ż dosz ł o do naruszenia przez Spó ł k ę okre ś lonego w art. 24 uokik zakazu w sposób okre ś lony w sentencji niniejszej decyzji (por. punkt I sentencji Decyzji). W niniejszej sprawie Prezes UOKiK uzna ł za zasadne skorzystanie z przys ł uguj ą cego mu na mocy przepisów uokik uprawnienia do na ł o ż enia kary pieni ęż nej w sytuacji stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, przede wszystkim maj ą c na uwadze charakter stosowanej przez Spó ł k ę praktyki przejawiaj ą cy si ę we wprowadzaniu konsumentów w b łą d, a zatem godz ą cy w jedno z podstawowych praw konsumentów – prawo do rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Prezes Urz ę du maj ą c na uwadze interes publiczny uzna ł wi ę c, i ż samo stwierdzenie stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów b ę dzie niewystarczaj ą cym dzia ł aniem ze strony organu administracji. W zwi ą zku z powy ż szym, rodzaj naruszonego dobra (prawo do informacji) oraz okoliczno ś ci naruszenia przes ą dzaj ą , zdaniem Prezesa Urz ę du, o s ł uszno ś ci zastosowanego ś rodka w postaci kary pieni ęż nej. Nast ę pnie, nak ł adaj ą c kar ę pieni ęż n ą okre ś lon ą w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy, Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę konieczno ść spe ł nienia przes ł anek podmiotowych, tj. stwierdzenia, ż e okre ś lone w ww. przepisie naruszenie dokonane by ł o co najmniej nieumy ś lnie. Konieczno ść brania pod uwag ę przes ł anki winy w przypadku stosowania kar pieni ęż nych okre ś lonych w art. 106 ust. 1 pkt 4 uokik wynika bezpo ś rednio nie tylko z tre ś ci tego przepisu, ale równie ż ma umocowanie w ustawie zasadniczej. Podmioty profesjonalnie dzia ł aj ą ce na rynku powinny posiada ć umiej ę tno ść przewidzenia, ż e podejmowane przez nie dzia ł ania mog ą by ć uznane przez Prezesa Urz ę du za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nie mog ą skutecznie dowodzi ć braku ś wiadomo ś ci naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W ś wietle powy ż szego, uzasadnione jest stwierdzenie, ż e dzia ł ania Spó ł ki mia ł y co najmniej charakter nieumy ś lny. Przy miarkowaniu kary jako okoliczno ś ci obci ąż aj ą ce wzi ę to pod uwag ę : - Spó ł ka zadeklarowa ł a zrozumienie dla potrzeby poszanowania interesów konsumentów jako odbiorców przekazu reklamowego dopiero w ko ń cowym etapie post ę powania tj. na etapie skorzystania z uprawnienia do wypowiedzenia si ę co do zebranych w post ę powaniu dowodów i materia ł ów. Spó ł ka, do momentu zapoznania si ę z zabranymi w trakcie post ę powania dowodami, negowa ł a, ż e kwestionowany przedmiotow ą decyzj ą przekaz reklamowy dotycz ą cy us ł ug bankowych móg ł stwarza ć zagro ż enia dla konsumentów polegaj ą ce na wprowadzeniu w b łą d. W tym miejscu nale ż y podkre ś li ć , i ż stosowane przez Spó ł k ę formy prezentacji oferty - reklama telewizyjna, radiowa, prasowa, plakaty z racji swej istoty posiadaj ą ograniczenia, co do pojemno ś ci informacji. Swoista „u ł omno ść ” wskazanych ś rodków przekazu nie oznacza jednak usprawiedliwienia, ani przyzwolenia do dzia ł ania niezgodnego z prawem z uwagi na ograniczenia u ż ywanej formy. Ka ż dy z wymienionych rodzajów prezentacji tre ś ci reklamowych koncentruje si ę na ogólnych informacjach zawieraj ą cych najwa ż niejsze, najatrakcyjniejsze elementy danej oferty. Dlatego te ż tak istotna jest tre ść reklamy, która nie przedstawiaj ą c - z powodu oczywistych ogranicze ń pe ł nej tre ś ci oferty - nie powinna jednak wprowadza ć w b łą d, tj. wywo ł ywa ć u konsumenta mylnego wyobra ż enia, co do jej istoty. - kara nak ł adana przez Prezesa Urz ę du na przedsi ę biorc ę , który dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów s ł u ż y podkre ś leniu naganno ś ci ocenianego zachowania. Spó ł ka, jako podmiot o wieloletnim do ś wiadczeniu w prowadzeniu dzia ł alno ś ci gospodarczej, powinna wiedzie ć , ż e sposób jej post ę powania mo ż e godzi ć w interesy s ł abszych uczestników rynku, jakimi s ą konsumenci. Kampania reklamowa „Max 27 Lokata” mia ł a charakter ogólnokrajowy, prezentowana by ł a w wielu ś rodkach przekazu. Bior ą c pod uwag ę niniejsz ą skal ę dzia ł a ń marketingowych, podj ę ta kampania niew ą tpliwie wi ą za ł a si ę z zaanga ż owaniem znacznych ś rodków finansowych. W zwi ą zku z tym, od profesjonalisty, jakim jest PKO BP S.A., zajmuj ą cego si ę od lat obs ł ug ą rynku detalicznego us ł ug bankowych, buduj ą cego nowoczesn ą mark ę godn ą zaufania, mo ż na i nale ż a ł o oczekiwa ć , i ż w przygotowaniu kampanii reklamowej uwzgl ę dni wszelkie okoliczno ś ci dotycz ą ce jej tre ś ci, w tym tak ż e potrzeb ę ochrony interesów konsumentów (rozumianych jako prawo do prawdziwej i nie wprowadzaj ą cej w b łą d informacji) i w przypadku stwierdzenia mo ż liwych narusze ń , wyeliminuje je na etapie tworzenia kampanii. Niew ą tpliwie przedsi ę biorca posiada ł zarówno ś rodki, jak i wykwalifikowan ą kadr ę , mog ą c ą dokona ć wskazanych czynno ś ci. - okoliczno ść , i ż podj ę te przez Spó ł k ę dzia ł ania „samokontrolne” maj ą ce na celu eliminacj ę w ł asnych, niew ł a ś ciwych zachowa ń , które mog ł y wprowadza ć w b łą d ich adresatów, nie by ł y wystarczaj ą ce. Spó ł ka pomimo uzupe ł nienia, w trakcie kampanii reklamowej produktu „Max Lokata”, cz ęś ci materia ł ów reklamowych o informacj ę , których brak stanowi ł przedmiot zarzutu Prezesa Urz ę du, nie zaniecha ł a prezentacji cz ęś ci materia ł ów reklamowych, które wprowadza ł y potencjalnych odbiorów w b łą d, w szczególno ś ci materia ł ów reklamowych o zasi ę gu ogólnokrajowych takich jak reklamy telewizyjne (k. 34). Ustalaj ą c wysoko ść kary jako okoliczno ś ci ł agodz ą ce wzi ę to natomiast pod uwag ę : - okoliczno ść , i ż przedsi ę biorca nie dopuszcza ł si ę wcze ś niej narusze ń dotycz ą cych reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d, które znalaz ł yby potwierdzenie w decyzjach wydawanych przez Prezesa Urz ę du. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów odnosi wysoko ść kary pieni ęż nej do procentowej wielko ś ci przychodu przedsi ę biorcy, przy czym pod poj ę ciem przychodu nale ż y rozumie ć przychód uzyskany przez przedsi ę biorc ę w roku podatkowym poprzedzaj ą cym dzie ń wszcz ę cia post ę powania na podstawie ustawy, w rozumieniu obowi ą zuj ą cych przedsi ę biorc ę przepisów o podatku dochodowym (art. 4 pkt 15 ustawy). Przychód osi ą gni ę ty przez Spó ł k ę w 2007 r. w kwocie 57 123 654 637,10 z ł (s ł ownie: pi ęć dziesi ą t siedem miliardów sto dwadzie ś cia trzy miliony sze ść set pi ęć dziesi ą t cztery tysi ą ce sze ść set trzydzie ś ci siedem z ł otych 10/100 groszy) ustalono na podstawie z ł o ż onego przez ni ą sprawozdania finansowego za rok zako ń czony dnia 31 grudnia 2007 r. wraz opini ą bieg ł ego rewidenta (k. 76). W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci wysoko ść kary ustalono na poziomie 5 712 365,46 z ł (s ł ownie: pi ęć milionów siedemset dwana ś cie tysi ę cy trzysta sze ść dziesi ą t pi ęć z ł otych 46/100 groszy) . Oznacza to, ż e na ł o ż ona na Spó ł k ę kara pieni ęż na mie ś ci si ę w granicach wyznaczonych przez art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy i jednocze ś nie stanowi 0,01 % przychodu osi ą gni ę tego przez Spó ł k ę w 2007 r. oraz 0,1% kary, jak ą Prezes Urz ę du mia ł prawo na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę . Decyduj ą c o na ł o ż eniu kary i jej wysoko ś ci wzi ę to pod uwag ę wszystkie ww. okoliczno ś ci, jak i mo ż liwo ś ci finansowe przedsi ę biorcy. Orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania, tak aby jej na ł o ż enie skutkowa ł o w przysz ł o ś ci zapobie ż eniem zaistnienia podobnych sytuacji. Z drugiej strony nale ż y te ż podkre ś li ć wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanego ś rodka oraz wyrazi ć nadziej ę , ż e odniesie on spodziewany skutek na przysz ł o ść . Poza wymiarem indywidualnym kary, 28 nale ż y zwróci ć uwag ę na jej wymiar ogólny, funkcj ę odstraszaj ą c ą i wychowawcz ą w stosunku do innych uczestników rynku. W ocenie Prezesa Urz ę du kara wymierzona w tej wysoko ś ci jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urz ę du, kieruj ą c si ę potrzeb ą zdecydowanego przeciwdzia ł ania stosowaniu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów uzna ł , ż e orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla strony niniejszego post ę powania. W tym przypadku kara powinna spe ł ni ć jednak przede wszystkim funkcj ę prewencyjn ą i wychowawcz ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przyczyniaj ą c si ę do zapewnienia trwa ł ego zaniechania naruszania przez Spó ł k ę w przysz ł o ś ci regu ł odnosz ą cych si ę do ochrony praw konsumentów. Maj ą c na uwadze powy ż sze, orzeka si ę jak w pkt III sentencji niniejszej decyzji. Wobec powy ż szego, Prezes Urz ę du orzek ł jak w sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy, kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy w zwi ą zku z art. 479 (28) § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Otrzymuje: 1. Powszechna Kasa Oszcz ę dno ś ci Bank Polski Spó ł ka Akcyjna ul. Pu ł awska 15 02-515 Warszawa 2. a/a