RPZ-43/2008

1 Pozna ń , dnia 15 grudnia 2008r. RPZ- 61/26/08/AR DECYZJA nr RPZ 43/2008 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939), w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów , wszcz ę tego z urz ę du przeciwko wspólnikom spó ł ki cywilnej Wielkopolskie Centrum Komputerowe „A & ATUT” w Poznaniu Monice Adamczak i Grzegorzowi Adamczak, w zwi ą zku ze stosowaniem we wzorcu umowy o nazwie: „Umowa o kurs prawa jazdy kat. B” oraz w Regulaminie postanowie ń o tre ś ci: 1. Firma A & ATUT nie przewiduje zwrotu wp ł aconych pieni ę dzy. Jest to mo ż liwe tylko wtedy, gdy kursant nie rozpocznie kursu w ci ą gu trzech tygodni od planowanej daty rozpocz ę cia kursu z winy firmy A & ATUT (pkt 3 Regulaminu); 2. Je ż eli osoba przerwie szkolenie zobowi ą zana jest ui ś ci ć pe ł n ą op ł at ę za kurs (w innym przypadku sprawa zostanie skierowana do S ą du w ł a ś ciwego dla siedziby OSK A & ATUT) ( pkt 9 Umowy o kurs prawa jazdy kat. „B”); 3. Wszelkie inne sprawy i problemy nie uj ę te w regulaminie rozstrzyga prezes mgr Grzegorz Adamczak (pkt 14 Umowy o kurs prawa jazdy kat. „B”). w wyniku którego uprawdopodobniono, i ż ww. Przedsi ę biorcy stosuj ą praktyk ę , o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 powo ł anej ustawy, w zwi ą zku ze zobowi ą zaniem si ę Przedsi ę biorców do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zaniechania naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poprzez niestosowanie kwestionowanych postanowie ń Umowy i Regulaminu oraz wyeliminowanie ich z obrotu prawnego, nak ł ada si ę na wspólników spó ł ki cywilnej Wielkopolskie Centrum Komputerowe „A & ATUT” w Poznaniu Monik ę Adamczak i Grzegorza Adamczak, obowi ą zek wykonania tego zobowi ą zania poprzez: a) stosowanie w nowych umowach zawieranych z konsumentami wzorca umowy i Regulaminu nie zawieraj ą cych kwestionowanych postanowie ń ; b) wyst ą pienie do kontrahentów z propozycj ą podpisania aneksów do wcze ś niej zawartych i nadal obowi ą zuj ą cych umów, na podstawie których w/w postanowienia zostan ą wyeliminowane, w terminie 1 miesi ą ca od uprawomocnienia si ę decyzji; PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl 2 c) poinformowanie o usuni ę ciu pkt 3 Regulaminu konsumentów, którzy zawarli umowy wg wcze ś niej obowi ą zuj ą cego wzorca, a które to umowy nie zosta ł y jeszcze wykonane, poprzez dor ę czenie im Regulaminu niezawieraj ą cego ww. postanowienia, w terminie 1 miesi ą ca od uprawomocnienia si ę przedmiotowej decyzji II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nak ł ada si ę na wspólników spó ł ki cywilnej Wielkopolskie Centrum Komputerowe „A & ATUT” w Poznaniu Monik ę Adamczak i Grzegorza Adamczak obowi ą zek z ł o ż enia, w terminie 2 miesi ę cy, informacji o stopniu realizacji zobowi ą za ń na ł o ż onych w punkcie I decyzji oraz przed ł o ż enia dowodów potwierdzaj ą cych okoliczno ść wyst ą pienia do kontrahentów z propozycj ą podpisania aneksów do obowi ą zuj ą cych nadal umów i zaniechanie stosowania w/w postanowie ń w nowych umowach zawieranych z konsumentami. Uzasadnienie Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wszcz ął z urz ę du post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu kontrol ę wzorców umów stosowanych w obrocie konsumenckim przez przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą w zakresie szkó ł nauki jazdy, dzia ł aj ą cych na terenie województwa wielkopolskiego, pod k ą tem zgodno ś ci ich tre ś ci z przepisami art. 385 1 - 385 3 Kodeksu cywilnego, z uwzgl ę dnieniem klauzul wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone oraz tre ś ci, których wykorzystanie mo ż e stanowi ć praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, w rozumieniu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ramach post ę powania wyja ś niaj ą cego dokonano m.in. analizy wzorca umowy o nazwie: „Umowa o kurs prawa jazdy kat. B” oraz Regulaminu szko ł y nauki jazdy „A & ATUT” w Poznaniu. Kontrola ww. wzorców wykaza ł a, ż e zawarto w nich postanowienia, które mog ą narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym uznano za uzasadnione postawienie Przedsi ę biorcy zarzutu stosowania postanowie ń umownych uznanych przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie- S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) za niedozwolone i wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Maj ą c na uwadze zgromadzony materia ł dowodowy, postanowieniem z dnia 21 lipca 2008r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du) wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Monik ę Adamczak i Grzegorza Adamczak praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu we wzorcu umowy o nazwie: „Umowa o kurs prawa jazdy kat. B” oraz w Regulaminie postanowie ń o tre ś ci: 1. Firma A & ATUT nie przewiduje zwrotu wp ł aconych pieni ę dzy. Jest to mo ż liwe tylko wtedy, gdy kursant nie rozpocznie kursu w ci ą gu trzech tygodni od planowanej daty rozpocz ę cia kursu z winy firmy A & ATUT (pkt 3 Regulaminu); 2. Je ż eli osoba przerwie szkolenie zobowi ą zana jest ui ś ci ć pe ł n ą op ł at ę za kurs ( winnym przypadku sprawa zostanie skierowana do S ą du w ł a ś ciwego dla siedziby OSK A & ATUT) ( pkt 9 Umowy o kurs prawa jazdy kat. „B”); 3. Wszelkie inne sprawy i problemy nie uj ę te w regulaminie rozstrzyga prezes mgr Grzegorz Adamczak (pkt 14 Umowy o kurs prawa jazdy kat. „B”). 3 Przedsi ę biorcy zawiadomieni o wszcz ę ciu post ę powania administracyjnego, pismem z dnia 09 pa ź dziernika 2008r. wnie ś li o wydanie decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ponadto ww. pismem Przedsi ę biorcy zobowi ą zali si ę do niestosowania kwestionowanych postanowie ń zawartych w Umowie i Regulaminie oraz wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Z przed ł o ż onych dokumentów wynika, i ż Przedsi ę biorcy zaniechali pobierania pe ł nej op ł aty za kurs prawa jazdy w przypadku rezygnacji kursanta z kursu i wprowadzili w to miejsce obowi ą zek uiszczenia kwoty proporcjonalnej do ilo ś ci wykorzystanych godzin lekcji teoretycznych i praktycznych, a nadto wycofa ł si ę z narzucania rozpoznania ewentualnego sporu pomi ę dzy stronami umowy o ś wiadczenie us ł ug przez s ą d w ł a ś ciwy dla siedziby Przedsi ę biorcy. Odno ś nie pozosta ł ych dwóch kwestionowanych przez Prezesa Urz ę du postanowie ń , Przedsi ę biorcy zadeklarowali, i ż zaniechaj ą ich stosowania w obrocie z konsumentami. Jednocze ś nie Przedsi ę biorcy przekazali nowe wzorce umowy ś wiadczenia us ł ug z zakresu nauki jazdy oraz Regulaminu. Zgodnie z postanowieniami kwestionowanych przez Prezesa Urz ę du umowy i regulaminu zawarto 814 umów, które nie zosta ł y jeszcze wykonane. Przedmiotowe wzorce Przedsi ę biorcy stosuj ą od 2000r. Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: Wspólnicy spó ł ki cywilnej „A & ATUT” Wielkopolskie Centrum Komputerowe Grzegorz Adamczak i Monika Adamczak, prowadz ą dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisów do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Poznania o numerach odpowiednio: 35281/2001/S oraz 35280/2001/S. Przedmiotem dzia ł alno ś ci Przedsi ę biorców s ą mi ę dzy innymi us ł ugi w zakresie prowadzenia szko ł y nauki jazdy i nauki j ę zyków obcych. W ramach tej dzia ł alno ś ci Przedsi ę biorcy zawieraj ą z konsumentami umowy, na mocy których ś wiadcz ą us ł ugi edukacyjne w zakresie szkolenia kandydatów na kierowców kat. B. W niniejszym post ę powaniu administracyjnym Prezes Urz ę du zakwestionowa ł przytoczone powy ż ej postanowienia pkt 9 i 14 Umowy o kurs prawa jazdy kat. „B” oraz pkt 3 Regulaminu, uznaj ą c je za to ż same z postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. W rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone zamieszczone zosta ł y postanowienia o nast ę puj ą cej tre ś ci: 1. poz. 172 Uiszczone wp ł aty nie podlegaj ą zwrotowi za wyj ą tkiem sytuacji, w których kurs nie dochodzi do skutku z winy CNJO TRANSLATOR” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 09 wrze ś nia 2004r. sygn. akt XVII Amc 18/04). 2. poz. 898 „Op ł aty za kurs nie podlegaj ą zwrotom, za wyj ą tkiem przypadku opisanego w par. 4 pkt 3a” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 07 sierpnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 92/05). 3. poz.851 Ucze ń , który rezygnuje z nauki w szkole w trakcie trwania semestru nie z winy szko ł y jest zobowi ą zany do uiszczenia nale ż no ś ci za trwaj ą cy semestr (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 13 czerwca 2006r. sygn. akt XVII Amc 51/05). 4. poz. 906 W przypadku rezygnacji przez zlecaj ą cego z uczestnictwa kursie przed zako ń czeniem umowy kursowej z przyczyn innych ni ż przypadki losowe (przeprowadzka do innego miejsca zamieszkania oddalonego o ponad 50km, utrata pracy lub ci ę a. ż ka choroba), Zlecaj ą cy jest zobowi ą zany do p ł atno ś ci za ca ł o ść kursu wed ł ug umowy w terminach przewidzianych harmonogramem wp ł at okre ś lonym w umowie (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 09 sierpnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 65/05). 4 5. poz.960 Rezygnacja z udzia ł u w zaj ę ciach kursu (przypadek okre ś lony w pkt 7) nie zwalnia Zleceniodawcy z obowi ą zku uregulowania pe ł nej op ł aty za szkolenie (wszystkie raty) (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 12 kwietnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 15/05). 6. poz. 1261 Student rezygnuj ą cy z w ł asnej woli ze studiów w trakcie semestru, ma obowi ą zek wniesienia ca ł o ś ci op ł ata za dany semestr. (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 26 lipca 2006r. sygn. akt XVII Amc 80/05). 7. poz. 388 Za s ą d w ł a ś ciwy do rozpoznania spraw spornych strony uznaj ą S ą d miejscowo w ł a ś ciwy dla Impuls School (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 22 grudnia 2004r. sygn. akt XVII Amc 15/04). 8. poz.801 W przypadku nie doj ś cia przez strony do porozumienia, s ą dem w ł a ś ciwym dla siedziby Uniwersyteckiej Szko ł y Kszta ł cenia Indywidualnego (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 11 maja 2006r. sygn. akt XVII Amc 176/05). 9. poz. 954 „Interpretacji postanowie ń regulaminu studiów dokonuje rektor. Ustalenia interpretacyjne nie mog ą by ć sprzeczne z przepisami statutu Szko ł y. (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 24 sierpnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 115/05). Przedsi ę biorcy przed ł o ż yli nowy wzorzec umowy i regulaminu, w których to kwestionowane w toku prowadzonego post ę powania postanowienia zosta ł y usuni ę te lub zmienione. Postanowienie pkt 9 umowy otrzyma ł o tre ść : „Je ż eli osoba przerwie szkolenie zobowi ą zana jest ui ś ci ć op ł at ę proporcjonaln ą do wykorzystanych godzin teorii i jazd na kursie”. Pozosta ł e postanowienia kwestionowane przez Prezesa Urz ę du zosta ł y usuni ę te przez Przedsi ę biorców z wzorca umowy i regulaminu. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga spe ł nienia dwóch przes ł anek: bezprawno ś ci dzia ł ania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Powo ł any wy ż ej przepis ustawy zawiera w pkt 1-3 przyk ł adowe wyliczenie praktyk zakazanych przez ustawodawc ę . Katalog ten nawi ą zuje do stosowania klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, nieuczciwych praktyk rynkowych lub czynów nieuczciwej konkurencji oraz szeroko ujmowanego prawa konsumenta do informacji. „Zbiorowe interesy konsumentów” to prawa nieograniczonej liczby konsumentów, nie stanowi ą przy tym sumy indywidualnych interesów daj ą cej si ę okre ś li ć , nawet licznej grupy konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Art. 479 43 Kodeksu post ę powania cywilnego rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza zatem, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. 5 W uchwale 7 s ę dziów z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/2006, S ą d Najwy ż szy uzna ł , ż e praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a 1 jest stosowanie identycznej klauzuli jak wpisana do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych przez innego przedsi ę biorc ę , który nie by ł stron ą lub uczestnikiem post ę powania zako ń czonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru (…). Odwo ł uj ą c si ę do argumentów o charakterze celowo ś ciowym oraz kieruj ą c si ę potrzeb ą zapewnienia skuteczno ś ci tego przepisu, S ą d Najwy ż szy podkre ś li ł , ż e praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów obejmuje równie ż przypadki wprowadzenia jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu szyku wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywo ł uje takie same skutki godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru. Nie jest wi ę c konieczna dok ł adna, literalna zbie ż no ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Niedozwolone b ę d ą równie ż takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . W prowadzonym post ę powaniu administracyjnym Prezes Urz ę du zakwestionowa ł praktyk ę Przedsi ę biorców polegaj ą c ą na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowie ń wzorców umownych o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. W toku niniejszego post ę powania zastrze ż enia Prezesa Urz ę du wzbudzi ł o postanowienie pkt 3 Regulaminu, zgodnie z którym „Firma A & ATUT nie przewiduje zwrotu wp ł aconych pieni ę dzy. Jest to mo ż liwe tylko wtedy, gdy kursant nie rozpocznie kursu w ci ą gu trzech tygodni od planowanej daty rozpocz ę cia kursu z winy firmy A & ATUT”. Zgodnie z tre ś ci ą przedmiotowego postanowienia Przedsi ę biorcy s ą uprawnieni do zatrzymania wniesionych przez konsumenta op ł at, bez wzgl ę du na przyczyny, za wyj ą tkiem sytuacji, w której z winy Przedsi ę biorców nie dojdzie do rozpocz ę cia kursu prawa jazdy w terminie trzech tygodni od planowanej daty rozpocz ę cia kursu. Wskaza ć nale ż y, podobnie jak to uczyni ł SOKiK w uzasadnieniu wyroku z dnia 07 sierpnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 92/05 uznaj ą c za abuzywne postanowienie umowne o tre ś ci „Op ł aty za kurs nie podlegaj ą zwrotom, za wyj ą tkiem przypadku opisanego w par. 4 pkt 3a” (pozycja 898 w rejestrze niedozwolonych postanowie ń umownych), ż e za ś wiadczone us ł ugi nale ż y si ę drugiej stronie odpowiednie wynagrodzenie, a ś wiadczenie kursanta jest ś wiadczeniem pieni ęż nym mo ż liwym do zwrotu. W obu porównywanych postanowieniach wprowadzono odmow ę zwrotu przez Przedsi ę biorc ę uiszczonej op ł aty, co stanowi wy łą czn ą podstaw ę do zatrzymania przez Przedsi ę biorc ę ś wiadczenia spe ł nionego przez konsumenta, a tym samym wype ł nia znamiona niedozwolonych postanowie ń umownych, o których mowa w art. 385³ pkt 12 i 13 Kodeksu cywilnego. Przywo ł ane klauzule z art. 385³ pkt 12 i 13 Kodeksu cywilnego za niedozwolone uznaj ą te postanowienia, które wy łą czaj ą mo ż liwo ść zwrotu konsumentowi uiszczonej wp ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, w przypadku gdy konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania oraz przewiduj ą utrat ę prawa żą dania zwrotu ś wiadczenia konsumenta spe ł nionego wcze ś niej ni ż ś wiadczenie kontrahenta, w przypadku gdy strony wypowiadaj ą , rozwi ą zuj ą lub odst ę puj ą od umowy. Zwa ż y ć równocze ś nie nale ż y, ż e Przedsi ę biorca mo ż e ponie ść szkod ę wskutek odst ą pienia konsumenta od umowy, ale jej kompensaty winien domaga ć si ę w oparciu o przepisy reguluj ą ce odszkodowanie na zasadach ogólnych czy o przepisy dotycz ą ce kary umownej. Odmowa zwrotu uiszczonej przez kursanta zap ł aty jest wi ę c nieuzasadniona i sprzeczna z dobrymi obyczajami. 1 W obowi ą zuj ą cej obecnie ustawie z dnia 16.02.2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów uregulowana zosta ł a w art. 24. 6 Powy ż sze potwierdza równie ż inny wyrok SOKiK z dnia 09 wrze ś nia 2004r. sygn. akt XVII Amc 18/04, w którym za niedozwolone postanowienie umowne uznano zapis o tre ś ci: „ Uiszczone wp ł aty nie podlegaj ą zwrotowi za wyj ą tkiem sytuacji, w których kurs nie dochodzi do skutku z winy CNJO TRANSLATOR” . W przedmiotowym wyroku, identycznie jak w kwestionowanym przez Prezesa Urz ę du postanowieniu pkt 3 Regulaminu, zastrze ż ono, i ż ca ł a wp ł acona kwota za szkolenie nie podlega zwrotowi, bez wzgl ę du na termin odst ą pienia od umowy przez konsumenta i z pomini ę ciem regu ł okre ś lonych w art. 395 § 2 Kodeksu cywilnego. Wszystkie w/w porównywane klauzule s ą wi ę c to ż same w skutkach, bowiem przyznaj ą Przedsi ę biorcy prawo do zatrzymania pobranych op ł at w przypadku rezygnacji konsumenta z us ł ug Przedsi ę biorcy. Odno ś nie przedmiotowego postanowienia pkt 3 Regulaminu Przedsi ę biorcy, w pi ś mie z dnia 11 sierpnia 2008r. , zobowi ą zali si ę do jego niezw ł ocznego usuni ę cia i jednocze ś nie o ś wiadczyli, ż e zapis ten nie mia ł zastosowania w praktyce. Zastrze ż enia Prezesa Urz ę du wzbudzi ł o równie ż postanowienie pkt 9 umowy o kurs prawa jazdy kat. B, o tre ś ci: Je ż eli osoba przerwie szkolenie zobowi ą zana jest ui ś ci ć pe ł n ą op ł at ę za kurs (winnym przypadku sprawa zostanie skierowana do S ą du w ł a ś ciwego dla siedziby OSK & ATUT). Przedmiotowe postanowienie zobowi ą zuje konsumenta m.in. do wniesienia pe ł nej op ł aty za kurs nauki jazdy w przypadku „przerwania szkolenia”. Na mocy w/w postanowienia konsument jest zobowi ą zany do wniesienia pe ł nej op ł aty za kurs, w którym nie b ę dzie uczestniczy ł . Tym samym ma on obowi ą zek spe ł nienia ś wiadczenia w ca ł o ś ci, w przypadku gdy Przedsi ę biorcy nie b ę d ą wykonywa ć na jego rzecz ś wiadczenia wzajemnego, co narusza zasad ę ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń stron umowy wzajemnej. W ocenie Prezesa Urz ę du, taki zapis wype ł nia dyspozycj ę art.385¹ § 1 Kodeksu cywilnego, który za niedozwolone uznaje postanowienia kszta ł tuj ą ce prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą cy jego interesy. Jednocze ś nie postanowienie to wyczerpuje przes ł anki klauzul niedozwolonych, okre ś lonych w art. 385³ pkt 12 i 13 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 385³ pkt 12 Kodeksu cywilnego, niedozwolone s ą postanowienia umowne, które wy łą czaj ą obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania. Z kolei art. 385³ pkt13 Kodeksu cywilnego, za niedozwolone uznaje postanowienia, które przewiduj ą utrat ę prawa żą dania zwrotu ś wiadczenia konsumenta spe ł nionego wcze ś niej ni ż ś wiadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadaj ą , rozwi ą zuj ą lub odst ę puj ą od umowy. Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2006r. sygn. akt XVII Amc 51/05, SOKiK uzna ł za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: Ucze ń , który zrezygnuje z nauki w szkole w trakcie trwania semestru nie z winy szko ł y jest zobowi ą zany do uiszczenia nale ż no ś ci za trwaj ą cy semestr . Postanowienie to wpisane zosta ł o nast ę pnie w pozycji 851 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Wskazuj ą c na przes ł anki klauzul niedozwolonych z art. art. 385³ pkt 12 i 13 Kodeksu cywilnego, SOKiK podniós ł , ż e postanowienie to wy łą cza obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej wp ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, w przypadku gdy konsument zrezygnuje z zawarcia lub wykonania umowy oraz przewiduje utrat ę prawa żą dania zwrotu ś wiadczenia spe ł nionego wcze ś niej ni ż ś wiadczenie kontrahenta, w przypadku, gdy strony wypowiadaj ą , rozwi ą zuj ą lub odst ę puj ą od umowy. SOKiK stwierdzi ł nadto, ż e w/w postanowienie okre ś la ra żą co niekorzystnie sytuacj ę konsumenta w porównaniu z sytuacj ą przedsi ę biorcy, któremu przyznaje szerokie uprawnienie żą dania op ł aty za trwaj ą cy semestr, w przypadku odst ą pienia konsumenta od umowy. Z tych te ż wzgl ę dów SOKiK uzna ł , ż e takie postanowienie kszta ł tuje 7 prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Podobna klauzula zakwestionowana zosta ł a przez SOKiK wyrokiem z dnia 09 sierpnia 2008r. sygn. akt XVII Amc 65/05, wpisana nast ę pnie do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w pozycji 906, o tre ś ci: „W przypadku rezygnacji przez Zlecaj ą cego z uczestnictwa w kursie przed zako ń czeniem umowy kursowej z przyczyn innych ni ż przypadki losowe (przeprowadzka do innego miejsca zamieszkania oddalonego o ponad 50 km utrata pracy lub ci ęż ka choroba), Zlecaj ą cy jest zobowi ą zany do p ł atno ś ci za ca ł o ść kursu wed ł ug umowy w terminach przewidzianych harmonogramem wp ł at okre ś lonym w umowie”. W uzasadnieniu wyroku SOKiK podkre ś li ł , ż e klauzula ta jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza interes konsumenta. Zobowi ą zuje bowiem konsumenta do zap ł aty za kurs, z którego zrezygnowa ł i pomimo, ż e nim nie uczestniczy. Prowadzi to, zdaniem SOKiK, do ra żą cego naruszenia zasady ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń stron umowy. Przedmiotowe postanowienie pkt 9 umowy mie ś ci si ę równie ż w dyspozycji niedozwolonej klauzuli umownej, o której mowa w pozycji 1261 rejestru. W wyroku SOKiK z dnia 26 lipca 2006r. sygn. akt XVII AmC 80/05 za niedozwolone uznano postanowienie o tre ś ci: „Student rezygnuj ą cy z w ł asnej woli ze studiów w trakcie semestru, ma obowi ą zek wniesienia ca ł o ś ci op ł ata za dany semestr”. Zdaniem S ą du osoba rezygnuj ą ca z kursu, czyli odst ę puj ą ca od umowy, mo ż e ponie ść koszty ś wiadczenia, z którego nie korzysta ł a. Przedsi ę biorca mo ż e bowiem zatrzyma ć cz ęść ś wiadczenia klienta, sam b ę d ą c zwolniony z wykonania w ł asnego ś wiadczenia. Otrzyma zatem ś wiadczenie pieni ęż ne o warto ś ci przewy ż szaj ą cej warto ść w ł asnego ś wiadczenia, a jednocze ś nie sam b ę dzie zwolniony z jego wykonania. Tym samym w/w postanowienie w sposób ra żą co niekorzystny kszta ł tuje sytuacj ę konsumenta. Podobnie, wyrokiem SOKiK z dnia 12 kwietnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 15/05 za niedozwolone postanowienie umowne uznano zapis o tre ś ci: „ Rezygnacja z udzia ł u w zaj ę ciach kursu (przypadek okre ś lony w pkt 7) nie zwalnia Zleceniodawcy z obowi ą zku uregulowania pe ł nej op ł aty za szkolenie (wszystkie raty)” (pozycja 960 rejestru) W ocenie Prezesa Urz ę du, kwestionowane postanowienie jest to ż same z w/w klauzulami. Podobnie jak przytoczone klauzule abuzywne nak ł ada na konsumenta obowi ą zek wykonania ś wiadczenia w ca ł o ś ci (wniesienia pe ł nej op ł aty za kurs), w przypadku odst ą pienia od umowy. Wy łą cza tym samym obowi ą zek zwrotu przez Przedsi ę biorców uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci, a zarazem pozbawia konsumenta prawa żą dania zwrotu ś wiadczenia spe ł nionego wcze ś niej ni ż ś wiadczenie Przedsi ę biorców. Narusza jednocze ś nie zasad ę ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń wzajemnych poprzez nierównomierne roz ł o ż enie praw i obowi ą zków stron, z korzy ś ci ą dla Przedsi ę biorców. Argumenty przytoczone przez SOKiK w uzasadnieniach obydwu wyroków s ą zatem, zdaniem Prezesa Urz ę du, adekwatne tak ż e i w odniesieniu do omawianego postanowienia. Wskaza ć równocze ś nie nale ż y, ż e Przedsi ę biorcy konstruuj ą c zapis o obligatoryjnym uiszczeniu op ł aty za ca ł y kurs prawa jazy, nie wskazali przyczyn przerwania takiego szkolenia. Zatem domniemywa ć mo ż na, i ż przepis ten dotyczy zarówno przerwania nauki przez konsumenta z przyczyn stoj ą cych po jego stronie, jak i z przyczyn le żą cych po stronie samych Przedsi ę biorców. Tym samym konsument potencjalnie b ę dzie ponosi ć odpowiedzialno ść finansow ą za dzia ł anie lub zaniechanie Przedsi ę biorców, które uniemo ż liwia mu kontynuowanie rozpocz ę tego kursu, np. przeniesienie siedziby Przedsi ę biorców do innego miasta, zmiana godzin odbywania kursu itp. Tym samym przedmiotowe postanowienie w ra żą cy sposób narusza interesy konsumenta. Nadto kwestionowane przez Prezesa Urz ę du postanowienie pkt 9 umowy przewiduje, i ż w przypadku zaistnienia sporu pomi ę dzy kursantem a Przedsi ę biorc ą , s ą dem w ł a ś ciwym do jego rozpoznania jest s ą d w ł a ś ciwy miejscowo dla siedziby tego Przedsi ę biorcy. Tym samym w/w postanowienie we wskazanym przez Prezesa Urz ę du zakresie wype ł nia znamiona 8 niedozwolonego postanowienia umownego, o którym mowa w art. 385³ pkt 23 Kodeksu cywilnego, w ś wietle którego zakazane jest narzucanie przez przedsi ę biorców rozpoznania sprawy przez s ą d , który nie jest w ł a ś ciwy zgodnie z obowi ą zuj ą cymi przepisami. Wyrokiem SOKiK z dnia 22 grudnia 2008r. sygn. akt XVII Amc 15/04 za niedozwolone postanowienie umowne uznano zapis o tre ś ci: „Za S ą d w ł a ś ciwy do rozpoznawania spraw spornych strony uznaj ą S ą d miejscowo w ł a ś ciwy dla Impuls School”. Przedmiotowe postanowienie zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w pozycji 388. W uzasadnieniu wyroku SOKiK podkre ś li ł , i ż przedmiotowy zapis wymusza w przypadku zaistnienia sporów s ą dowych wynikaj ą cych z umowy, aby by ł y one rozpoznawane przez s ą d miejsca siedziby przedsi ę biorcy, co mo ż e de facto nara ż a ć konsumenta na du ż e utrudnienia zwi ą zane z podró żą do odleg ł ych miejscowo ś ci. Zwa ż y ć tak ż e nale ż y, ż e zgodnie z przepisami kodeksu post ę powania cywilnego w przypadku, gdy stron ą pozwan ą jest konsument s ą dem w ł a ś ciwym jest s ą d miejsca zamieszkania tego konsumenta. Powy ż sze potwierdza równie ż wyrok SOKiK z dnia z dnia 11 maja 2006r. sygn. akt XVII Amc 176/05, w którym za abuzywne uznano postanowienie o tre ś ci: W przypadku nie doj ś cia przez strony do porozumienia, s ą dem w ł a ś ciwym dla siedziby Uniwersyteckiej Szko ł y Kszta ł cenia Indywidualnego (wpis nr 801 w rejestrze). Podobnie jak w przytoczonym wy ż ej niedozwolonym postanowieniu umownym nr 388, przedsi ę biorca wy łą czy ł w ł a ś ciwo ść s ą du miejsca zamieszkania konsumenta do rozstrzygania sporów pomi ę dzy przedsi ę biorcami a konsumentami. Porównywane postanowienia s ą niemal ż e identyczne. Narzucaj ą bowiem rozpoznanie ewentualnych sporów pomi ę dzy stronami umowy przez s ą d w ł a ś ciwy dla siedziby kontrahenta konsumenta, a tym samym stanowi ą naruszenie przepisów o w ł a ś ciwo ś ci ogólnej s ą dów. Zachodzi zatem ich to ż samo ść . Pismem z dnia 11 sierpnia 2008r. Przedsi ę biorcy zobowi ą zali si ę do zmiany przedmiotowego postanowienia. Z przed ł o ż onych przez Przedsi ę biorców w dniu 23 wrze ś nia 2008r. dokumentów wynika, i ż postanowienie to zosta ł o zmienione i otrzyma ł o tre ść : „Je ż eli osoba przerwie szkolenie zobowi ą zana jest ui ś ci ć op ł at ę proporcjonaln ą do wykorzystanych godzin teorii i jazd na kursie”. W toku niniejsze post ę powania Prezes Urz ę du zakwestionowa ł równie ż postanowienie pkt 14 umowy o ś wiadczenie kursu prawa jazdy kat. B, o tre ś ci: Wszelkie inne sprawy i problemy nie uj ę te w regulaminie rozstrzyga prezes mgr Grzegorz Adamczak . Przedmiotowe postanowienie stanowi, w ocenie Prezesa Urz ę du, niedozwolone postanowienie umowne, o którym mowa w art. 385³ pkt 9 Kodeksu cywilnego. Prawo w/w osoby do dokonywania wi ążą cej interpretacji postanowie ń umowy, niesymetrycznie rozk ł ada prawa mi ę dzy stronami poprzez jednostronne uj ę cie uprawnienia kszta ł tuj ą cego, co ra żą co narusza interesy konsumentów. Zwa ż y ć nale ż y, i ż umowa okre ś la tre ść wzajemnych uprawnie ń i obowi ą zków stron. Uprawnienie profesjonalisty do dokonywania arbitralnej interpretacji postanowie ń wzorca mo ż e prowadzi ć do zniekszta ł cenia tre ś ci umowy, a co wi ę cej do stosowania wyk ł adni niejasnych sformu ł owa ń wzorca na niekorzy ść konsumenta oraz wykorzystywania tego uprawnienia do swobodnego i bezpo ś redniego ingerowania w tre ść umowy. Podobne postanowienie uznano za niedozwolone, o tre ś ci: „Interpretacji postanowie ń regulaminu studiów dokonuje rektor. Ustalenia interpretacyjne nie mog ą by ć sprzeczne z przepisami statutu Szko ł y” i wpisano do rejestru klauzul abuzywnych w poz. 954. W uzasadnieniu wyroku SOKiK z dnia 24 sierpnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 115/05 S ą d wskaza ł , i ż przedmiotowe postanowienie jest sprzeczne z art. 385³ pkt 9 Kodeksu cywilnego, gdy ż uprawnia kontrahenta konsumenta do 9 dokonywania wi ążą cej interpretacji umowy. Nadto podtrzyma ł stanowisko powoda, i ż art. 385 § 2 Kodeksu cywilnego wprowadza nakaz bezwzgl ę dnej transparentno ś ci wzorca, a brak zachowania transparentno ś ci wzorca niesie za sob ą ryzyko poniesienia przez przedsi ę biorc ę skutków braku takiej jednoznaczno ś ci i zrozumia ł o ś ci wzorca poprzez zastosowanie wyk ł adni na korzy ść konsumenta. Oba postanowienia, cho ć nie s ą literalnie identyczne, s ą to ż same w swym znaczeniu. Upowa ż niaj ą one osoby prowadz ą ce dzia ł alno ść gospodarcz ą lub podmioty wyst ę puj ą ce w imieniu takich osób do dokonywania jednostronnej interpretacji warunków umowy, co ra żą co narusza interesy konsumentów i pozostaje sprzeczne z dobrymi obyczajami. Mo ż e to prowadzi ć do narzucania konsumentom uci ąż liwych warunków, które nie wynikaj ą wprost z zawartej przez strony umowy. W pi ś mie z dnia 11 sierpnia 2008r. Przedsi ę biorcy zobowi ą zali si ę do usuni ę cia przedmiotowego zapisu z umowy. Na potwierdzenie z ł o ż onego zobowi ą zania przed ł o ż yli, w dniu 23 wrze ś nia 2008r. kopie aneksów do umów, w których to postanowienie pkt 14 uprzednio obowi ą zuj ą cej umowy zosta ł o usuni ę te. Analiza porównawcza zakwestionowanych postanowie ń wzorca umowy i regulaminu oraz przedstawionych powy ż ej postanowie ń wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wskazuje, ż e kwestionowane postanowienia wyczerpuj ą przes ł anki postanowie ń uznanych za niedozwolone. Zakwestionowane zapisy umowy i Regulaminu nie maj ą wprawdzie identycznego brzmienia, jednak ż e w ocenie Prezesa Urz ę du, wyk ł adnia ich tre ś ci prowadzi do wniosku, ż e mieszcz ą si ę one w hipotezach przytoczonych klauzul niedozwolonych. Skutkuje to uznaniem, ż e uprawdopodobniona zosta ł a bezprawno ść dzia ł ania Przedsi ę biorców, polegaj ą ca na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowie ń , które zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Do stwierdzenia stosowania przedmiotowych praktyk niezb ę dne jest równie ż uprawdopodobnienie, i ż bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w interes konsumentów dotyczy ł o tzw. zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć - potencjalnych klientów Przedsi ę biorców. Niezgodnym z prawem dzia ł aniem Przedsi ę biorców mog ł a bowiem zosta ć dotkni ę ta nieograniczona liczba osób, tzn. wszystkie osoby zawieraj ą ce z nimi umowy ś wiadczenia us ł ug w zakresie szkolenia prawo jazdy kat. B W trakcie prowadzonego post ę powania Przedsi ę biorcy, pismem z dnia 09 pa ź dziernika 2008r. wyst ą pili o wydanie decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na ł o ż enie obowi ą zku aneksowania zawartych wcze ś niej i nadal obowi ą zuj ą cych umów, które zawieraj ą kwestionowane postanowienia. Jednocze ś nie przes ł ali nowe wzorce umowy i regulaminu, z którego kwestionowane przez Prezesa Urz ę du postanowienia zosta ł y usuni ę te lub zmienione. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy, je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione- na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania- ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 24 powo ł anej ustawy, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . 10 Zdaniem Prezesa Urz ę du, w niniejszej sprawie spe ł nione zosta ł y przes ł anki do wydania decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Okoliczno ś ci sprawy uprawdopodobniaj ą stosowanie przez Przedsi ę biorców praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na pos ł ugiwaniu si ę w obrocie konsumenckim wzorcami umownymi, w których zamieszczone zosta ł y klauzule wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Przedsi ę biorcy zobowi ą zali si ę do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia wskazanym powy ż ej naruszeniom. Zaproponowane przez Przedsi ę biorców zmiany kwestionowanych postanowie ń wzorca umowy i Regulaminu uwzgl ę dniaj ą , w ocenie Prezesa Urz ę du, obowi ą zuj ą ce przepisy prawa, w szczególno ś ci art. 385 i nast. Kodeksu cywilnego i mog ą zosta ć wprowadzone do obrotu konsumenckiego w miejsce niedozwolonych . Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy Prezes Urz ę du na ł o ż y ł na Przedsi ę biorców obowi ą zek przekazania informacji o realizacji zobowi ą zania na ł o ż onego w punkcie I sentencji decyzji, przed ł o ż enia dowodów potwierdzaj ą cych zaproponowanie kontrahentom podpisania aneksów do obowi ą zuj ą cych nadal umów i zaniechanie stosowania kwestionowanych postanowie ń w nowych umowach zawieranych z konsumentami oraz dowodów potwierdzaj ą cych powiadomienie konsumentów o usuni ę ciu pkt 3 Regulaminu. Wobec powy ż szego orzeczono, jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie- S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Otrzymuje: Monika Adamczak i Grzegorz Adamczak Wielkopolskie Centrum Komputerowe „A & ATUT” os. Zwyci ę stwa paw. 109 61-653 Pozna ń