RBG-39/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. D ł uga 47 85 ‐ 034 Bydgoszcz tel. (052) 345 ‐ 56 ‐ 44, Fax (052) 345 ‐ 56 ‐ 17 E ‐ mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 15 grudnia 2008r. Znak: RBG ‐ 61 ‐ 42/08/DK/MC DECYZJA nr RBG ‐ 39/2008 Na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.: Dz. U. z 2007r. Nr 99 poz. 660, Nr 171 poz. 1206) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i §7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) − w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ‐ po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Teresie Ma ł eckiej prowadz ą cej Przedszkole Niepubliczne AKADEMIA KRASNOLUDKÓW w Elbl ą gu, uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę Teresy Ma ł eckiej prowadz ą cej Przedszkole Niepubliczne AKADEMIA KRASNOLUDKÓW w Elbl ą gu, polegaj ą c ą na stosowaniu we wzorcu umowy „Umowa o ś wiadczenie us ł ug przedszkolnych w roku szkolnym 2007/2008” postanowie ń , które zosta ł y wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43 poz. 296 ze zm.), tj.: 1) Op ł aty o których mowa w §3 podlegaj ą aktualizacji w oparciu o rzeczywiste koszty utrzymania przedszkola w danym roku szkolnym. Zmiana wysoko ś ci op ł at nie wymaga zmiany niniejszej umowy; 2) Przedszkole mo ż e rozwi ą za ć umow ę bez wypowiedzenia w przypadku nieterminowego regulowania nale ż no ś ci, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 powo ł anej ustawy i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 1 wrze ś nia 2008r. 1 Uzasadnienie Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du, organ antymonopolowy) w ramach badania wzorców umów stosowanych przez przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść polegaj ą c ą na ś wiadczeniu us ł ug przedszkolnych przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce, w trakcie którego uzyska ł wzorzec umowy „Umowa o ś wiadczenie us ł ug przedszkolnych w roku szkolnym 2007/2008”, stosowany przez przedsi ę biorc ę Teres ę Ma ł eck ą prowadz ą c ą Przedszkole Niepubliczne AKADEMIA KRASNOLUDKÓW w Elbl ą gu (dalej przedsi ę biorca). W wyniku analizy tego dokumentu zosta ł o wszcz ę te post ę powanie w sprawie stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cej na zamieszczeniu we wzorcu umowy postanowie ń w brzmieniu: 1) Op ł aty o których mowa w §3 podlegaj ą aktualizacji w oparciu o rzeczywiste koszty utrzymania przedszkola w danym roku szkolnym. Zmiana wysoko ś ci op ł at nie wymaga zmiany niniejszej umowy; 2) Przedszkole mo ż e rozwi ą za ć umow ę bez wypowiedzenia w przypadku nieterminowego regulowania nale ż no ś ci, które s ą postanowieniami umownymi wpisanymi ‐ na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego ‐ do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.: Dz. U. z 2007r. Nr 99 poz. 660, Nr 171 poz. 1206; dalej: ustawa UOKiK, ustawa antymonopolowa). Ustosunkowuj ą c si ę do postawionego zarzutu, przedsi ę biorca przed ł o ż y ł Prezesowi UOKiK nowoopracowany wzorzec umowy zawieraj ą cy stosowne zmiany. Jednocze ś nie przedsi ę biorca wyja ś ni ł , ż e nowoopracowany wzorzec zosta ł wprowadzony do stosowania z dniem 1 wrze ś nia 2008r., a umowy zawarte wg wzorca zawieraj ą cego kwestionowane postanowienia przesta ł y ju ż funkcjonowa ć w obrocie prawnym. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Teresa Ma ł ecka prowadzi Przedszkole Niepubliczne AKADEMIA KRASNOLUDKÓW w Elbl ą gu na podstawie wpisu do ewidencji szkó ł i placówek niepublicznych Miasta Elbl ą ga, prowadzonej przez Prezydenta Miasta Elbl ą ga. Podstawowe zasady dzia ł ania tej placówki zosta ł y zawarte w opracowanym przez przedsi ę biorc ę Statucie Przedszkola Niepublicznego „Akademia Krasnoludków” w Elbl ą gu. W ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci przedsi ę biorca zawiera tak ż e z konsumentami umowy o ś wiadczenie us ł ug przedszkolnych. Analiza wzorca umowy „Umowa o ś wiadczenie us ł ug przedszkolnych w roku szkolnym 2007/2008” pozwoli ł a na postawienie przedsi ę biorcy zarzutu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez zamieszczenie w stosowanym w obrocie z konsumentami wzorcu postanowie ń , których to ż sama tre ść zosta ł a wpisana do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, to jest zapisów w brzmieniu: 2 1) Op ł aty o których mowa w §3 podlegaj ą aktualizacji w oparciu o rzeczywiste koszty utrzymania przedszkola w danym roku szkolnym. Zmiana wysoko ś ci op ł at nie wymaga zmiany niniejszej umowy; 2) Przedszkole mo ż e rozwi ą za ć umow ę bez wypowiedzenia w przypadku nieterminowego regulowania nale ż no ś ci, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 powo ł anej ustawy. Przedsi ę biorca przed ł o ż y ł nowoopracowany wzorzec umowy. Nadto przedsi ę biorca wskaza ł jako dat ę wprowadzenia nowoopracowanego wzorca – 1 wrze ś nia 2008r., na potwierdzenie czego przedstawi ł umowy zawarte z konsumentami w oparciu o nowy wzorzec umowy. Ponadto Prezes UOKiK ustali ł , i ż umowy zawarte w oparciu o kwestionowany wzorzec nie funkcjonuj ą ju ż w obrocie prawnym. Organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Wszczynaj ą c wobec wskazanego wy ż ej przedsi ę biorcy post ę powanie administracyjne, Prezes Urz ę du postawi ł mu zarzuty naruszenia art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy. Zgodnie z tre ś ci ą art. 24 ust. 1 ustawy , zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Art. 24 ust. 2 pkt 1 stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Zgodnie z art. 4 pkt. 1 lit a) ustawy przez przedsi ę biorc ę rozumie si ę przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, a tak ż e osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą niemaj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. W ustawie pos ł u ż ono si ę poj ę ciem „przedsi ę biorcy” w znaczeniu ś cis ł ym (odpowiadaj ą cym w zasadzie kodeksowemu poj ę ciu „przedsi ę biorcy” , art. 43[1] kc) oraz poj ę ciem „przedsi ę biorcy” w znaczeniu szerszym. W zwi ą zku z tym, ż e organizowanie i prowadzenie niepublicznego przedszkola stanowi na pewno ś wiadczenie ‐ dla korzystaj ą cych z przedszkola ‐ us ł ug o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, podmiot organizuj ą cy i prowadz ą cy takie przedszkole mo ż e by ć uznany za przedsi ę biorc ę w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a ustawy antymonopolowej. Stanowisko takie odpowiada pogl ą dowi wyra ż anemu dotychczas w orzecznictwie S ą du Okr ę gowego w Warszawie S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, S ą du Apelacyjnego w Warszawie 1 , a tak ż e S ą du Najwy ż szego 2 , które wielokrotnie uznawa ł y podmioty prowadz ą ce niepubliczne szko ł y/placówki za przedsi ę biorc ę . 1 np. wyrok S ą du Apelacyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2007r., VI ACa 295/2007, wyrok S ą du Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2007 r., VI ACa 1223/2006 2 np. wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 9 marca 2006r., I CSK 135/2005, wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 7 kwietnia 2004 r., III SK 22/2004, uchwa ł a S ą du Najwy ż szego z dnia 3 lipca 2003 r. III CZP 38/2003, 3 Zachowania przedsi ę biorców podlegaj ą zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W niniejszej sprawie postawione przedsi ę biorcom zarzuty, które aby mog ł y by ć skutecznie ocenione w ramach art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, musz ą spe ł nia ć poni ż sze przes ł anki: 1. by ć dzia ł aniem bezprawnym i polega ć na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, 2. godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. Sprzeczne z prawem s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa (vide: Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, red. J. Szwaja, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 – 118). Przedsi ę biorcy postawiono zarzut stosowania postanowie ń wzorców umownych, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 §2 K.p.c. Wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 K.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 K.p.c rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze, jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów dokonuj ą c oceny postanowienia umownego, ocenia okre ś lony zapis, i w momencie jego wpisania do rejestru klauzula przestaje by ć postanowieniem konkretnego wzorca umownego, a staje si ę samodzielnie funkcjonuj ą c ą zasad ą , która zosta ł a zakwestionowana. Ze wzgl ę du na 4 rozszerzon ą skuteczno ść klauzul (art. 479 43 K.p.c.), spe ł nia ona funkcj ę podobn ą do przepisów prawa. Tak wi ę c, dokonuj ą c oceny tre ś ci postanowie ń umownych wykorzystywanych przez przedsi ę biorc ę we wzorcu umowy nale ż y wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej. St ą d te ż , niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie dwóch klauzul powinien by ć zatem zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wi ąż e nie tyko strony i s ą d, który je wyda ł , lecz równie ż inne s ą dy i organy pa ń stwowe, a w wypadkach w ustawie przewidzianych tak ż e inne osoby. S ą d orzekaj ą c co do postanowienia, i ż jest to niedozwolone postanowienie umowne stwierdza, i ż kszta ł tuje ono prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, równocze ś nie ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. przez niedozwolone postanowienie umowne uwa ż a si ę , postanowienie umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, które kszta ł tuje jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Bior ą c pod uwag ę powy ż sz ą wyk ł adni ę , mo ż na stwierdzi ć , i ż praktyki polegaj ą ce na zamieszczaniu w zawieranych umowach, postanowie ń , które zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych s ą bezprawne i naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów. Powy ż sze zosta ł o potwierdzone w uchwale S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/06 oraz wyroku SOKiK z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04). Pos ł ugiwanie si ę w obrocie konsumenckim klauzulami uznanymi przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za abuzywne i wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone postanowienia umowne jest zakazane prawem. „Prezes Urz ę du mo ż e stwierdzi ć stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyki o której mowa w art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę postanowieniem wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru, bez wzgl ę du na to, czy wpis dotyczy tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu jest prowadzone post ę powanie, czy te ż zwi ą zany jest z dzia ł aniami innych kontrahentów konsumentów” (wyrok S ą du Apelacyjnego z dnia 02.12.2005r., sygn. akt VI ACa 760/05). Podobne twierdzenie S ą d Apelacyjny zawar ł we wcze ś niejszym wyroku, tj. w orzeczeniu z dnia 29.09.2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie przywo ł uj ą c stanowisko S ą du Najwy ż szego wyra ż one w uchwale z dnia 19. 12. 2003r. III CZP 95/03 (OSNC 2005/2/25), wskaza ł , ż e „wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 K.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich.” Pomimo, i ż powy ż ej przywo ł ane wyroki zapad ł y pod rz ą dami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2000r., to orzecznictwo to nale ż y uzna ć za aktualne tak ż e w aktualnym stanie prawnym. Na gruncie obecnie obowi ą zuj ą cej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2007r. rozwa ż ana kwestia zosta ł a uregulowania w analogiczny sposób, a zatem nie wyst ę puj ą ró ż nice, które nakazywa ł yby odej ś cie od ustalonej linii orzecznictwa i w konsekwencji tego odmienn ą ocen ę prawn ą badanego zagadnienia. 5 W zakresie postanowie ń cytowanych w pkt 1 ‐ 2 sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczy stosowania postanowienia wzorca umowy, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. Kwestionowane postanowienie w punkcie 1 sentencji decyzji oraz postanowienia poni ż ej przytoczone wpisane do rejestru, pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, maj ą to ż samy charakter, a skutek ich stosowania jest identyczny. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 10.04.2003r. sygn. akt XVII Amc 17/01 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 14.08.2003r. pod numerem 59, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu. „ Czesne w nast ę pnych latach studiów mo ż e ulec zmianie w zwi ą zku z uzasadnionym wzrostem kosztów ponoszonych przez uczelni ę i zostanie ustalone przez rektora zarz ą dzeniem wi ążą cym strony umowy przed rozpocz ę ciem nowego roku akademickiego ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o ponadto uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 19.01.2005r. sygn. akt XVII Amc 2/04 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 5.05.2005r. pod numerem 400, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Zbigniewowi Rybczy ń skiemu ,Paw ł owi Paw ł owskiemu i S ł awomirowi Cie ś lakowi „POL ‐ NET” w Ł odzi. „ Zmiana op ł aty nie powoduje konieczno ś ci zmiany umowy ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o równie ż uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 25.07.2005r. sygn. akt XVII Amc 46/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 7.10.2005r. pod numerem 547, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Marketingu i Biznesu w Ł odzi. „ Zmiana wysoko ś ci czesnego w ci ą gu roku akademickiego, mo ż e nast ą pi ć jedynie proporcjonalnie do oficjalnego wska ź nika wzrostu kosztów utrzymania.”; Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 5.10.2005r. sygn. akt XVII Amc 20/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.04.2006r. pod numerami 643, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Turystyki i Hotelarstwa w Ł odzi. „ Wysoko ść czesnego mo ż e ulega ć zmianom w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia ”. W ww. wyroku S ą d stwierdzi ł , ż e stanowi on niedozwolon ą klauzul ę umown ą okre ś lon ą w art. 385 3 pkt 20 k.c. O ile pozwana szko ł a ma pe ł ne prawo do podwy ż szenia wysoko ś ci czesnego w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia, o tyle 6 studentowi (konsumentowi) powinno by ć gwarantowane prawo do odst ą pienia od zawartej umowy, gdy nie jest on w stanie ponie ść kosztów podwy ż ki. Wzorzec, którym pos ł uguje si ę pozwana takiego uprawnienia dla studenta nie przewiduje. Nie mo ż na uzna ć za s ł uszny argument pozwanej, ż e problem ten rozwi ą zuje prawo studenta do rozwi ą zania umowy w ka ż dym czasie zgodnie z § 9 wzorca umowy. W takim przypadku student do momentu rozwi ą zania umowy zmuszony by ł by do ponoszenia op ł aty w podwy ż szonej wysoko ś ci.” Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 6.07.2006r. sygn. akt XVII Amc 60/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 1.09.2006r. pod numerem 848, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Barbarze Bekier. „ Wysoko ść odp ł atno ś ci ustala dyrektor placówki w oparciu o kalkulacj ę kosztów bie żą cych. Odp ł atno ść mo ż e ulec zmianie w ci ą gu roku szkolnego ” W ww. wyroku S ą d stwierdzi ł co nast ę puje. „W ś wietle przedstawionego stanu prawnego postanowienie zawarte w art. 14 pkt 2 „Statutu Centrum J ę zyków i Zarz ą dzania” stanowi niedozwolone postanowienie umowne. Postanowienie to wype ł nia bowiem dyspozycj ę art. 385 3 pkt 20 k.c., gdy ż daje uprawnienie pozwanej do okre ś lenia lub podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od niej. Postanowienie to umo ż liwia pozwanej swobodne podnoszenie op ł at za ś wiadczon ą us ł ug ę w trakcie trwania umowy. Jest sformu ł owane ogólnie, nie okre ś la, w jakich okoliczno ś ciach i na jakich warunkach mo ż e doj ść do zmiany umowy w tym zakresie. Daje pozwanej uprawnienia do podwy ż szenia op ł at za nauk ę , które nie jest traktowane jako zmiana warunków umów, przez co konsumentowi nie przys ł uguje prawo odst ą pienia od umowy. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, prawo do zmiany wysoko ś ci op ł at bez wa ż nej przyczyny wskazanej w umowie oraz bez przyznania rodzicom/opiekunom prawa do odst ą pienia od umowy, nale ż y uzna ć za sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą ce ich interesy, a wi ę c za niedozwolone postanowienie umowne w my ś l art. 385 1 §1 k.c., a dodatkowo tak ż e sprzeczne z art. 385 3 pkt 10 i 20 k.c., zgodnie z którymi za niedozwolone postanowienie umowne, uwa ż a si ę w szczególno ś ci te, które uprawniaj ą kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez wa ż nej przyczyny wskazanej w tej umowie, a tak ż e przewiduj ą uprawnienie kontrahenta konsumenta do okre ś lenia lub podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. Za wykazane i udowodnione uzna ć nale ż y, ż e kwestionowane postanowienie mie ś ci si ę w hipotezie klauzul, cytowanych powy ż ej, wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców uznanych za niedozwolone. Kwestionowane postanowienie w punkcie 2 sentencji decyzji oraz postanowienia poni ż ej przytoczone wpisane do rejestru, pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, maj ą to ż samy charakter, a skutek ich stosowania jest identyczny. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 27.02.2006r. sygn. akt XVII Amc 105/04 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru 7 niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 29.05.2006r. pod numerem 726, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Ekonomii i Informatyki w Krakowie. „Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op łą t spowoduje skre ś lenie z listy studentów ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 27.03.2006r. sygn. akt XVII Amc 40/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 20.06.2006r. pod numerami 754, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Katarzynie Rojkowskiej – „Leader School” w Radomiu. „ Nieop ł acenie zaj ęć w przedstawionych wy ż ej terminach powoduje skre ś lenie z listy studentów bez zwrotu wp ł aconej wcze ś niej kwoty”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 13.06.2006r. sygn. akt XVII Amc 51/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych pod numerem 850, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Dariuszowi Witaszkowi. „ Notoryczne nieusprawiedliwione nieobecno ś ci ucznia na zaj ę ciach spowoduj ą skre ś lenie z listy przy obowi ą zku op ł aty czesnego za trwaj ą cy semestr ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 21.11.2006r. sygn. akt XVII Amc 138/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych pod numerem 1028, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko IP Sp. z o.o. Internet Polska w Krakowie. „ Opó ź nienie uiszczenia nale ż nej wg umowy zap ł aty powy ż ej trzech miesi ę cy, mo ż e powodowa ć rozwi ą zanie umowy w trybie natychmiastowym z tym, ż e U ż ytkownik ma obowi ą zek niezw ł ocznego uiszczenia nale ż nej Operatorowi zap ł aty liczonej od dnia jej wymagalno ś ci. Reaktywacja us ł ugi zwi ą zana jest z ponownym pobraniem op ł aty instalacyjnej ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 31.10.2007r. sygn. akt XVII Amc 90/07 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych pod numerem 1350, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Towarzystwu Budownictwa Spo ł ecznego TBS ‐ Budostal ‐ 3 Sp z o.o. w Krakowie. „ Towarzystwo mo ż e równie ż odst ą pi ć od niniejszej umowy ze skutkiem natychmiastowym w przypadku, gdy Partycypant opó ź ni si ę powy ż ej 14 dni z wp ł at ą : a.którejkolwiek z rat okre ś lonych w § 2 pkt. 3, b.dop ł aty wynikaj ą cej z § 2 pkt. 4, c.odsetek okre ś lonych w § 2 pkt. 7 ”. 8 Przedsi ę biorca przewidywa ł sytuacje, w których umowa zostaje rozwi ą zana ze skutkiem natychmiastowym bez obowi ą zku wcze ś niejszego wezwania konsumenta. Maj ą c na uwadze, ż e umowa o ś wiadczenie us ł ug przez przedszkole jest kontraktem wzajemnym, dokonanie ww. czynno ś ci bez uprzedniego wezwania konsumenta do spe ł nienia ś wiadczenia jest sprzeczne z art. 491 k.c., który stanowi, ż e je ż eli jedna ze stron dopuszcza si ę zw ł oki w wykonaniu zobowi ą zania z umowy wzajemnej, druga strona mo ż e wyznaczy ć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagro ż eniem, ż e w razie bezskutecznego up ł ywu wyznaczonego terminu b ę dzie uprawniona do odst ą pienia od umowy. Przedmiotowe twierdzenie zosta ł o potwierdzone wielokrotnie przez S ą d w powy ż ej przytoczonych orzeczeniach. S ą d stwierdzi ł , i ż skre ś lenie z listy korzystaj ą cych z us ł ug, niepoprzedzone wezwaniem do zap ł aty nale ż y uzna ć za nadmiernie rygorystyczne i uprawniaj ą ce przedsi ę biorc ę do zastosowania wobec konsumenta zbyt dotkliwej sankcji za nieuiszczenie op ł aty w terminie. Tym samym zakwestionowane postanowienie nale ż y uzna ć za sprzeczne z art. 385 1 § 1 k.c. Za wykazane i udowodnione uzna ć nale ż y, ze kwestionowane postanowienie mie ś ci si ę w hipotezie klauzul, cytowanych powy ż ej, wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców uznanych za niedozwolone. W my ś l art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stosowanie postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Mówi ą c o „zbiorowym interesie konsumentów” nale ż y zaznaczy ć , i ż ustawa antymonopolowa nie podaje jego definicji, wskazuj ą c jednak w art. 24 ust. 3, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów b ę d ą cych klientami Teresy Ma ł eckiej, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mog ą zawrze ć z ni ą umow ę o ś wiadczenie us ł ug przedszkolnych. Tak wi ę c, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie przedsi ę biorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami okre ś lonego kr ę gu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej, licznej grupy obecnych i przysz ł ych kontrahentów przedsi ę biorcy. Reasumuj ą c, skoro wykazano powy ż ej, i ż kwestionowane zapisy umowy s ą to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, to pos ł ugiwanie si ę ni ą w obrocie konsumenckim uzna ć nale ż y za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Bior ą c pod uwag ę przes ł anki podane w powy ż szym uzasadnieniu stosowania praktyk, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e by ł y one bezprawne oraz narusza ł y interesy konsumentów. W zwi ą zku z faktem, ż e zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki, tj. bezprawno ść dzia ł a ń oraz naruszenie interesów nieograniczonej grupy konsumentów, organ antymonopolowy uzna ł oceniane praktyki za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. 9 W trakcie post ę powania przedsi ę biorca poinformowa ł o zmianie tre ś ci wzorca umowy w oparciu, o który zawiera umowy. Na podstawie przedstawionego wzorca umowy, stwierdzone zosta ł o, i ż nie zawiera on zakwestionowanych postanowie ń , a umowy zawarte wg wzorca zawieraj ą cego kwestionowane postanowienia przesta ł y ju ż funkcjonowa ć w obrocie prawnym. Zgodnie z art. 27 ust.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wydaje si ę decyzji, o której mowa w art. 26, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. Zgodnie natomiast z art. 27 ust. 2 wymienionej ustawy w przypadku okre ś lonym w ust. 1 Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. W zwi ą zku z wprowadzeniem do obrotu prawnego wzorca umownego, który nie zawiera kwestionowanego zapisu, Prezes Urz ę du wyda ł decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzi ł zaniechanie jej stosowania z dniem 1 wrze ś nia 2008r. (jest to data, od której obowi ą zuje nowy wzorzec umowny). Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kpc – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ‐ Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy. Otrzymuj ą : 1. Pani Teresa Ma ł ecka Przedszkole Niepubliczne „Akademia Krasnoludków” ul. Kalenkiewicza 24 82 ‐ 300 Elbl ą g 2. a/a 10