RPZ-41/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 27 listopada 2008r. RPZ- 61/6/08/JM DECYZJA nr RPZ 41/2008 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50, poz. 331 ze zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Tomaszowi Gu ź niczakowi prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą : Biuro Turystyczno- Krajoznawcze W ę drownik w Kaliszu - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, I. na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uznaje si ę za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lone w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ww. ustawy, bezprawne dzia ł ania Tomasza Gu ź niczaka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą : Biuro Turystyczno-Krajoznawcze W ę drownik w Kaliszu, polegaj ą ce na stosowaniu w „Warunkach uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Turystyczno- Krajoznawcze W ę drownik” postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, o tre ś ci: 1. W przypadku rezygnacji z przyczyn le żą cych po stronie klienta takich jak: odmowa wydania paszportu, niewa ż no ść wymaganych dokumentów, niedotrzymanie przez klienta terminów wp ł at, choroby lub innych wypadków losowych, uniemo ż liwienie przekroczenia granicy przez s ł u ż by graniczne oraz innych, klient zobowi ą zany jest do zap ł acenia nast ę puj ą cych op ł at: a) 10% ceny jednostkowej imprezy przy rezygnacji mi ę dzy 45 dni lub wi ę cej przed dat ą rozpocz ę cia imprezy b) 20% ceny jednostkowej imprezy przy rezygnacji mi ę dzy 44 a 31 dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy c) 50% ceny jednostkowej imprezy przy rezygnacji mi ę dzy 30 a 15 dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy d) 80% ceny jednostkowej imprezy przy rezygnacji mi ę dzy 14 a 7 dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy e) 90% ceny jednostkowej imprezy przy rezygnacji mi ę dzy 6 a 1 dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy przy czym ka ż de potr ą cenie nie mo ż e by ć wy ż sze ni ż rzeczywista strata poniesiona przez organizatora (V. Rezygnacja z imprezy. Zmiana uczestnika- pkt 2) 1 2. B.T.K. W ę drownik nie b ę dzie dokonywa ł zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń , które nie zosta ł y wcze ś niej lub w ca ł o ś ci wykorzystane z przyczyn le żą cych po stronie klienta lub dobrowolnie z nich zrezygnowa ł (VI. Realizacja imprezy. Odpowiedzialno ść - pkt 6) i nakazuje si ę zaniechanie ich stosowania. II. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uznaje si ę za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lone w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ww. ustawy, bezprawne dzia ł ania Tomasza Gu ź niczaka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą : Biuro Turystyczno-Krajoznawcze W ę drownik w Kaliszu, polegaj ą ce na stosowaniu w „Warunkach uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Turystyczno- Krajoznawcze W ę drownik” postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, o tre ś ci: 1. Je ż eli uczestnik przed rozpocz ę ciem imprezy na pi ś mie wska ż e inn ą osob ę by przyj ęł a jego prawa i obowi ą zki wynikaj ą ce z umowy, to po potwierdzeniu przez W ę drownik, zobowi ą zany jest do uiszczenia op ł aty manipulacyjnej w wysoko ś ci 100 z ł od ka ż dej zmiany (osoby) (V. Rezygnacja z imprezy. Zmiana uczestnika- pkt 3) 2. Op ł ata manipulacyjna okre ś lona w pkt (ww.) przys ł uguje W ę drownikowi równie ż przy ka ż dorazowej zmianie rezerwacji co do terminu imprezy, zakwaterowania, przy czym zmiana winna nast ą pi ć na 31 dni przed planowanym rozpocz ę ciem imprezy i wymaga pisemnego potwierdzenia W ę drownik (V. Rezygnacja z imprezy. Zmiana uczestnika- pkt 4) 3. W przypadku zaistnienia niezgodno ś ci pomi ę dzy stanem faktycznym na miejscu a ofert ą powinno si ę niezw ł ocznie poinformowa ć o tym B.T.K. W ę drownik lub przedstawiciela B.T.K. W ę drownik na miejscu. W takim przypadku B.T.K. W ę drownik ma prawo i obowi ą zek stara ć si ę naprawi ć wad ę . Uczestnik imprezy nie mo ż e domaga ć si ę zwrotu cz ęś ci ceny imprezy lub zerwania umowy, je ż eli B.T.K. W ę drownik naprawi wad ę w odpowiednim terminie (VI. Realizacja imprezy. Odpowiedzialno ść - pkt 3) 4. Uczestnik imprezy zobowi ą zuje si ę do pokrycia szkód wyrz ą dzonych przez siebie lub osoby b ę d ą ce pod jego opiek ą w czasie trwania imprezy i w miejscu ich powstania (VI. Realizacja imprezy. Odpowiedzialno ść - pkt 4) 5. Klient ma prawo z ł o ż enia reklamacji w formie pisemnej do 7 dni po zako ń czeniu imprezy. Warunkiem rozpatrzenia reklamacji jest pisemne potwierdzenie jej u kierownika lub pilota wycieczki. Reklamacje nie spe ł niaj ą ce powy ż szych wymogów nie b ę d ą przyjmowane przez B.T.K. W ę drownik zastrzega sobie 30-dniowy termin rozpatrzenia reklamacji (VI. Realizacja imprezy. Odpowiedzialno ść - pkt 5) 6. B.T.K. W ę drownik nie ponosi odpowiedzialno ś ci za opó ź nienia spowodowane: warunkami atmosferycznymi, strajkami, oczekiwaniem na granicach, zachowaniem uczestników imprez i inne okoliczno ś ci kwalifikowane jako dzia ł anie „si ł y wy ż szej”, na które B.T.K. W ę drownik nie ma wp ł ywu (VI. Realizacja imprezy. Odpowiedzialno ść - pkt 7) . 7. B.T.K. W ę drownik nie ponosi odpowiedzialno ś ci za specyficzne warunki panuj ą ce w miejscu pobytu podczas imprezy. Dotyczy to w szczególno ś ci specyfiki serwowanej kuchni, mo ż liwo ś ci pojawiania si ę w pomieszczeniach i ś rodkach transportu owadów, o ile nie jest to nast ę pstwem zaniedba ń kulinarnych czy te ż braku utrzymania czysto ś ci (VI. Realizacja imprezy. Odpowiedzialno ść - pkt 8) i stwierdza si ę zaniechanie ich stosowania z dniem 1 kwietnia 2008r. 2 III. Na podstawie art. 105 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks post ę powania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zwi ą zku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , umarza si ę post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów , wszcz ę te z urz ę du w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Tomasza Gu ź niczaka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą : Biuro Turystyczno-Krajoznawcze W ę drownik w Kaliszu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1, polegaj ą cych na stosowaniu w „Warunkach uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Turystyczno- Krajoznawcze W ę drownik” postanowienia wzorców umów, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, o tre ś ci: (...). Za dat ę rezygnacji przyjmujemy dzie ń (...), nast ę puj ą cy po dacie, w której Klient nie dokona czynno ś ci okre ś lonych w Zg ł oszeniu uczestnictwa w imprezie jak: uzupe ł nienie wp ł aty do podanej ceny imprezy lub dostarczenie wymaganych dokumentów (V. Rezygnacja z imprezy. Zmiana uczestnika- pkt 1) IV. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą zku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ww. ustawy, nak ł ada si ę na Tomasza Gu ź niczaka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą : Biuro Turystyczno- Krajoznawcze W ę drownik w Kaliszu kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 5.764 z ł (s ł ownie: pi ęć tysi ę cy sze ść dziesi ą t cztery z ł ) p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa. Uzasadnienie Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatura w Poznaniu wszcz ął z urz ę du post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu kontrol ę wzorców umów stosowanych przez organizatorów turystyki dzia ł aj ą cych na terenie województwa wielkopolskiego pod k ą tem zgodno ś ci z przepisami art. 385 1 - 385 3 Kodeksu cywilnego, z uwzgl ę dnieniem klauzul wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone oraz z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (t.j. Dz.U. z 2004r., nr 223, poz. 2268 ze zm.). W ramach post ę powania wyja ś niaj ą cego dokonano m.in. analizy wzorca umowy o nazwie: „umowa uczestnictwa w imprezie” oraz „Warunków uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Turystyczno- Krajoznawcze W ę drownik”, stosowanych w obrocie konsumenckim przez Tomasza Gu ź niczaka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą : Biuro Turystyczno-Krajoznawcze W ę drownik w Kaliszu (dalej: Przedsi ę biorca). Przeprowadzona kontrola wykaza ł a, ż e w „Warunkach uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Turystyczno- Krajoznawcze W ę drownik” (dalej: „Warunki uczestnictwa”) zawarto postanowienia, które mog ą narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. Uzasadnia ł o to postawienie Przedsi ę biorcy zarzutu stosowania postanowie ń umownych uznanych przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie- S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) za niedozwolone i wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2008r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du) wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Przedsi ę biorc ę , praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu w „Warunkach uczestnictwa” postanowie ń wzorców umowy, które wpisane zosta ł y do rejestru 3 postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o tre ś ci wskazanej w pkt I, II i III sentencji niniejszej decyzji. Przedsi ę biorca zawiadomiony o wszcz ę ciu post ę powania administracyjnego, w dniu 26 maja 2008r. przes ł a ł nowy wzorzec „Warunków uczestnictwa”. Pismem z dnia 4 lipca 2008r. poinformowa ł , ż e wzorzec obj ę ty kontrol ą Prezesa Urz ę du stosowa ł od dnia 1 listopada 2007r., jednak ze wzgl ę du na brak sprzeda ż y imprez w ł asnych w tym okresie nie posiada ż adnej umowy, do której by ł y do łą czone przedstawione „Warunki uczestnictwa”. Jednocze ś nie o ś wiadczy ł , ż e „Warunki uczestnictwa”, które przedstawi ł w Delegaturze Urz ę du w dniu 26 maja 2008r., stosuje od dnia 1 kwietnia 2008r. Pismem z dnia 22 sierpnia 2008r. Przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e podpisa ł [usuni ę to] umowy na „Warunkach uczestnictwa” zgodnie z tre ś ci ą obowi ą zuj ą c ą od dnia 1 kwietnia 2008r. , na potwierdzenie czego przed ł o ż y ł kopie umów zawartych zgodnie z postanowieniami nowego wzorca. Wysoko ść osi ą gni ę tego przychodu w 2007r. Przedsi ę biorca udokumentowa ł przesy ł aj ą c zeznanie o wysoko ś ci osi ą gni ę tego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego prowadz ą cego pozarolnicz ą dzia ł alno ść gospodarcz ą PIT-36 L. Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: Tomasz Gu ź niczak prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą : Biuro Turystyczno- Krajoznawcze W ę drownik w Kaliszu w oparciu o wpis do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Wójta Gminy Godziesze Wielkie. Przedmiotem dzia ł alno ś ci Przedsi ę biorcy jest m.in. dzia ł alno ść organizatora turystyki oraz agenta turystyki. Dzia ł alno ść organizatora turystyki Przedsi ę biorca prowadzi na podstawie wpisu do Ewidencji Organizatorów Turystyki i Po ś redników Turystycznych prowadzonej przez Marsza ł ka Województwa Wielkopolskiego pod numerem 308z. W obrocie konsumenckim Przedsi ę biorca pos ł uguje si ę wzorcem umowy o nazwie: „umowa uczestnictwa w imprezie” oraz „Warunkami uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Turystyczno- Krajoznawcze W ę drownik”, które stanowi ą integraln ą cz ęść umowy zawieranej z klientem. W niniejszym post ę powaniu administracyjnym Prezes Urz ę du zakwestionowa ł praktyk ę Przedsi ę biorcy polegaj ą c ą na stosowaniu postanowie ń wzorców umowy wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, o tre ś ci przytoczonej w pkt I, II i III sentencji decyzji. Zgodnie z wzorcem „Warunków uczestnictwa”, który obowi ą zywa ł od dnia 1 listopada 2007r. Przedsi ę biorca nie zawar ł jako organizator turystyki ż adnej umowy z konsumentem ( o ś wiadczenie Przedsi ę biorcy z dnia 4 lipca 2008r.). Od dnia 1 kwietnia 2008r. Przedsi ę biorca stosuje nowy wzorzec „Warunków uczestnictwa”, w oparciu o który zawar ł 122 umowy z konsumentami ( o ś wiadczenie Przedsi ę biorcy z dnia 22 sierpnia 2008r.). W nowym wzorcu nie wyst ę puj ą kwestionowane w ramach prowadzonego post ę powania postanowienia pkt: 4 (V. Rezygnacja z imprezy. Zmiana uczestnika) oraz 3, 4 , 7 i 8 (VI. Realizacja imprezy. Odpowiedzialno ść ). Postanowienie pkt 1 (V. Rezygnacja z imprezy. Zmiana uczestnika) w nowych „Warunkach uczestnictwa” otrzyma ł o tre ść : „Za dat ę odst ą pienia przyjmuje si ę dzie ń niewykonania przez Klienta czynno ś ci okre ś lonych umow ą lub Warunkami uczestnictwa we wskazanych przypadkach”. Z kolei postanowienie pkt 2 (V. Rezygnacja z imprezy. Zmiana uczestnika), reguluj ą ce kwestie zwi ą zane z rycza ł towym potr ą caniem op ł at w przypadku rezygnacji klienta z imprezy zosta ł o uzupe ł nione o zapis: „Wysoko ść wskazanych wy ż ej potr ą ce ń s ą kosztami szacunkowymi, ustalanymi w oparciu o standardowe koszty imprezy. W razie zaistnienia ró ż nicy pomi ę dzy kwot ą potr ą cenia a kosztami rzeczywi ś cie poniesionymi przez B.T.K W ę drownik, W ę drownik dokona w oparciu o w ł asn ą dokumentacj ę weryfikacji kosztów rzeczywi ś cie poniesionych w indywidualnym przypadku oraz zwrotu stosownej kwoty. Zwrotu ró ż nicy dokonuje si ę w miejscu podpisania umowy lub na wskazany przez Klienta numer 4 rachunku bankowego”. Postanowienie pkt 3 (V. Rezygnacja z imprezy. Zmiana uczestnika) otrzyma ł o brzmienie: „Je ż eli uczestnik przed rozpocz ę ciem imprezy na pi ś mie wska ż e inn ą osob ę by przyj ęł a jego prawa i obowi ą zki wynikaj ą ce z umowy, to po potwierdzeniu przez W ę drownik taka osoba mo ż e bez dodatkowych kosztów wzi ąć udzia ł w imprezie”. Zasady i termin sk ł adania i rozpatrywania reklamacji ( pkt 5- V. Rezygnacja z imprezy. Zmiana uczestnika) uregulowane zosta ł y w pkt 3, 4, 5 (VI. Realizacja imprezy. Odpowiedzialno ść ) nowego wzorca w nast ę puj ą cy sposób: „B.T.K. W ę drownik przyjmuje reklamacje w ci ą gu miesi ą ca od dnia zako ń czenia imprezy. Podstaw ę do rozpatrzenia reklamacji dotycz ą cej ilo ś ci lub jako ś ci ś wiadcze ń stanowi pisemna reklamacja wraz z uzasadnieniem. Obowi ą zkiem pilota/rezydenta jest potwierdzenie przyj ę cia reklamacji od Klienta, a w przypadku jej nieza ł atwienia, przekazanie jej niezw ł ocznie B.T.K. W ę drownik. Organizator ma obowi ą zek rozpatrzenia reklamacji nie pó ź niej ni ż : a) w przypadku z ł o ż enia reklamacji w czasie trwania imprezy turystycznej- w terminie 30 dni od jej zako ń czenia; b) w przypadku z ł o ż enia reklamacji po zako ń czeniu imprezy- w terminie 30 dni od daty z ł o ż enia”. Postanowieniu pkt 6 (VI. Realizacja imprezy. Odpowiedzialno ść ) nadano tre ść (pkt 7 nowego wzorca): „W ę drownik nie b ę dzie dokonywa ł zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń , które nie zosta ł y wcze ś niej w ca ł o ś ci wykorzystane przez klienta z przyczyn: c) le żą cych po stronie klienta jak np. spó ź nienie si ę na miejsce zbiórki, niewykorzystanie wszystkich posi ł ków, dobrowolne nieskorzystanie z cz ęś ci lub ca ł o ś ci imprezy (art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych); d) wynikaj ą cych z decyzji w ł adz pa ń stwowych (polskich i innych pa ń stw pobytu lub przejazdu), w szczególno ś ci decyzji dotycz ą cych cofni ę cia z granicy, nie wpuszczenia do kraju pobytu, przejazdu, których nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć (art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych); e) za które na zasadach ogólnych odpowiadaj ą osoby trzecie tj. inne ni ż pracownicy i kooperanci organizatora, których nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć (art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych); f) wynikaj ą cych z dzia ł ania si ł y wy ż szej (art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych). Ponadto ustalono, ż e w nast ę pstwie powództwa wytoczonego przez Prezesa Urz ę du, wyrokiem z dnia 28 wrze ś nia 2006r. sygn. akt XVII Amc 6/06 , SOKiK uzna ł za niedozwolone postanowienie stosowane w obrocie z konsumentami przez Tomasza Gu ź niczaka prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą : Biuro Turystyczno-Krajoznawcze W ę drownik w Kaliszu, o tre ś ci: W przypadku rezygnacji z przyczyn le żą cych po stronie klienta (…) klient zobowi ą zany jest do zap ł acenia nast ę puj ą cych op ł at: a) 20% ceny jednostkowej imprezy przy rezygnacji mi ę dzy 31 a 22 dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, b) 50% ceny jednostkowej imprezy przy rezygnacji mi ę dzy 21 a 14 dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, c) 80% ceny jednostkowej imprezy przy rezygnacji mi ę dzy 13 a 4 dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, d) 95% ceny jednostkowej imprezy w terminie krótszym ni ż 4 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy. W dniu 7 listopada 2006r. postanowienie to zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, w pozycji 909. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Stosownie do art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy. Stwierdzenie przedmiotowej praktyki wymaga spe ł nienia dwóch przes ł anek: bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Jako bezprawne nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z prawem, zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego lub dobrymi obyczajami, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa (por. Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji pod red. Janusza Szwaji, Wyd. CH Beck, Warszawa 2000r., str. 117-118). „Zbiorowe interesy 5 konsumentów” to prawa nieograniczonej liczby konsumentów, nie stanowi ą przy tym sumy indywidualnych interesów daj ą cej si ę okre ś li ć , nawet licznej grupy konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. W ś wietle utrwalonego orzecznictwa s ą dowego, Prezes Urz ę du mo ż e stwierdzi ć stosowanie praktyki okre ś lonej w ww. przepisie w odniesieniu do przedsi ę biorcy, który nie by ł stron ą post ę powania s ą dowego zako ń czonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. S ą d Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 2005r. sygn. akt VI ACa 760/05 podkre ś li ł , ż e praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest pos ł ugiwanie si ę postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powsta ł w zwi ą zku ze stosowaniem wzorca umowy przez podmiot, co do którego bada si ę stosowanie praktyki. Naruszenie interesów konsumentów mo ż e nast ą pi ć , jak wskaza ł S ą d, w wyniku dzia ł a ń podmiotów, które stosuj ą klauzule abuzywne ju ż wpisane do rejestru, przy czym wpis taki zwi ą zany by ł z dzia ł aniami innych przedsi ę biorców. Z kolei w wyroku z dnia 25 maja 2005r. sygn. akt XVII Ama 46/04, SOKiK wyrazi ł pogl ą d, ż e dla uznania okre ś lonej klauzuli za niedozwolone postanowienie umowne wystarczy stwierdzenie, ż e mie ś ci si ę ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywanych klauzul. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie klauzul powinien by ć bowiem zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li wi ę c cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Przedstawione powy ż ej orzecznictwo potwierdza uchwa ł a 7 s ę dziów S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/2006, w której uznano, ż e stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie- S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a 1 . Odwo ł uj ą c si ę do argumentów o charakterze celowo ś ciowym oraz kieruj ą c si ę potrzeb ą zapewnienia skuteczno ś ci tego przepisu, S ą d Najwy ż szy podkre ś li ł , ż e praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów obejmuje równie ż przypadki wprowadzenia jedynie zmian kosmetycznych, polegaj ą cych na przestawieniu szyku wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywo ł uje takie same skutki godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru. Nie jest wi ę c konieczna dok ł adna, literalna zbie ż no ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Niedozwolone b ę d ą równie ż takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o jej wyk ł adni ę . Przes ł anka bezprawno ś ci dzia ł ania Przedsi ę biorcy, polegaj ą ca na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowie ń wzorców umownych, które zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wykazana zostanie odr ę bnie dla ka ż dej z zarzucanych Przedsi ę biorcy praktyk; w odniesieniu, do których orzeczono o nakazaniu ich zaniechania- w pkt I uzasadnienia, w stosunku do praktyk, co do których stwierdzono zaniechanie ich stosowania- w pkt II uzasadnienia. Kwestia naruszenia zbiorowego interesu konsumentów omówiona zostanie natomiast poni ż ej łą cznie, z uwagi na identyczny charakter i znaczenie tego zagadnienia dla wszystkich praktyk obj ę tych niniejszym post ę powaniem. 1 W obowi ą zuj ą cej obecnie ustawie z dnia 16.02.2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów uregulowana zosta ł a w art. 24. 6 W ocenie Prezesa Urz ę du nie ma w ą tpliwo ś ci, ż e bezprawne dzia ł ania Przedsi ę biorcy godz ą ce w interes konsumentów dotyczy tzw. zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć - potencjalnych klientów Przedsi ę biorcy. Niezgodnym z prawem dzia ł aniem Przedsi ę biorcy mog ł a bowiem zosta ć dotkni ę ta nieograniczona liczba osób, tzn. wszystkie osoby zawieraj ą ce z nim umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych. I. W prowadzonym post ę powaniu administracyjnym zakwestionowano m.in. postanowienie, zgodnie z którym: „W przypadku rezygnacji z przyczyn le żą cych po stronie klienta takich jak: odmowa wydania paszportu, niewa ż no ść wymaganych dokumentów, niedotrzymanie przez klienta terminów wp ł at, choroby lub innych wypadków losowych, uniemo ż liwienie przekroczenia granicy przez s ł u ż by graniczne oraz innych, klient zobowi ą zany jest do zap ł acenia nast ę puj ą cych op ł at: a) 10% ceny jednostkowej imprezy przy rezygnacji mi ę dzy 45 dni lub wi ę cej przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, b) 20% ceny jednostkowej imprezy przy rezygnacji mi ę dzy 44 a 31 dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, c) 50% ceny jednostkowej imprezy przy rezygnacji mi ę dzy 30 a 15 dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, d) 80% ceny jednostkowej imprezy przy rezygnacji mi ę dzy 14 a 7 dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, e) 90% ceny jednostkowej imprezy przy rezygnacji mi ę dzy 6 a 1 dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, przy czym ka ż de potr ą cenie nie mo ż e by ć wy ż sze ni ż rzeczywista strata poniesiona przez organizatora” ( pkt 2 V. Rezygnacja z imprezy. Zmiana uczestnika). W oparciu o ww. postanowienie konsument ma obowi ą zek poniesienia okre ś lonych z góry op ł at w przypadku rezygnacji z imprezy z przyczyn le żą cych po jego stronie. Op ł aty te, w ocenie Prezesa Urz ę du, stanowi ą odst ę pne. Stosowana przez Przedsi ę biorc ę regulacja pozwala bowiem konsumentowi na odst ą pienie od umowy wy łą cznie poprzez zap ł at ę ustalonych kwot. Trudno jednocze ś nie z tre ś ci postanowienia wnioskowa ć i zdecydowanie rozstrzygn ąć , jakimi op ł atami zostanie obci ąż ony konsument w przypadku rezygnacji z imprezy. Z jednej strony postanowienie to wskazuje na koszty standardowe, ustalone rycza ł towo jako % od ceny imprezy, których wysoko ść uzale ż niona jest od terminu z ł o ż enia rezygnacji, z drugiej- postanowienie zastrzega, ż e potr ą cenie tych kosztów nie mo ż e by ć wy ż sze ni ż rzeczywista strata poniesiona przez Przedsi ę biorc ę . Niejednoznaczno ść zapisów tego postanowienia nie pozwala wi ę c na ustalenie, jakie w istocie kwoty utraci konsument w zwi ą zku z rezygnacj ą z imprezy. Rezygnacja konsumenta z imprezy stanowi odst ą pienie od umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych. Zgodnie z art. 395 §2 Kodeksu cywilnego, w razie odst ą pienia od umowy, umowa uwa ż ana jest za niezawart ą , a to co strony sobie ś wiadczy ł y ulega zwrotowi. Uiszczona zatem przez konsumenta w dniu podpisania zg ł oszenia udzia ł u w imprezie turystycznej zaliczka winna by ć , w zwi ą zku z odst ą pieniem od umowy, zwrócona konsumentowi. Z istoty zaliczki wynika bowiem, ż e w przypadku wykonania umowy powinna by ć zaliczona na poczet ceny, natomiast w przypadku odst ą pienia lub rozwi ą zania umowy, powinna podlega ć zwrotowi. Postanowienie b ę d ą ce podstaw ą do potr ą cenia zaliczki jest zatem sprzeczne z zasad ą ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń stron umowy. Na mocy kwestionowanego postanowienia Przedsi ę biorca mo ż e potr ą ci ć zaliczk ę , sam b ę d ą c zwolniony ze ś wiadczenia. Nale ż y zauwa ż y ć , ż e zaliczka nie mo ż e pe ł ni ć funkcji odszkodowawczej i zapewni ć Przedsi ę biorcy kompensaty ewentualnie poniesionej szkody w zwi ą zku z niewykonaniem zobowi ą zania przez konsumenta. Wyrównaniu ponoszonych szkód s ł u żą inne instytucje prawne (np. kara umowna, odszkodowanie na zasadach ogólnych). Z uwagi na powy ż sze, organizator turystyki powinien zwróci ć konsumentowi to, co zaoszcz ę dzi ł w zwi ą zku z niewykonaniem umowy, co wi ąż e si ę z konieczno ś ci ą przeprowadzenia w ka ż dym przypadku rezygnacji klienta z imprezy indywidualnych rozlicze ń poniesionych kosztów. W ą tpliwo ś ci wywo ł uje zatem, poza niejednoznaczno ś ci ą zapisów, tak ż e uprawnienie Przedsi ę biorcy do potr ą cenia sta ł ej, z góry okre ś lonej op ł aty tytu ł em ewentualnych kosztów, które poniós ł w zwi ą zku z zawarciem i przygotowaniem do realizacji umowy. Wysoko ść tak okre ś lonych op ł at uzna ć nale ż y równie ż - w ś wietle ca ł kowitej ceny imprezy- za ra żą co wygórowane odst ę pne w rozumieniu art. 385 3 pkt 17 Kodeksu cywilnego. W kontek ś cie 7 pozosta ł ych postanowie ń wzorca, postanowienie to spe ł nia ponadto przes ł anki klauzuli niedozwolonej, o której stanowi art. 385 3 pkt 16 Kodeksu cywilnego, a który za niedozwolone uznaje postanowienia nak ł adaj ą ce wy łą cznie na konsumenta obowi ą zek zap ł aty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy. Postanowienia analizowanych wzorców nie zastrzegaj ą takich op ł at na rzecz konsumenta na wypadek odst ą pienia Przedsi ę biorcy od umowy. Prawa i obowi ą zki stron umowy wzajemnej ukszta ł towane zosta ł y zatem w sposób nierównorz ę dny, bez zachowania symetrii i ze szkod ą dla konsumenta, który jest jedyn ą stron ą obci ąż on ą negatywnymi konsekwencjami zwi ą zanymi z odst ą pieniem od umowy. Kwestia okre ś lania kosztów w przypadku odst ą pienia konsumenta od umowy by ł a wielokrotnie przedmiotem rozwa ż a ń w orzecznictwie s ą dowym. Na przyk ł ad w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 wrze ś nia 2007r. sygn. akt VI ACa 637/07 S ą d Apelacyjny w Warszawie uzna ł za uzasadnione stanowisko, ż e w przypadku odst ą pienia klienta od umowy przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej organizatorzy turystyki mog ą zatrzyma ć warto ść udokumentowanych, rzeczywi ś cie poniesionych kosztów zwi ą zanych z wykonaniem umowy. Powinni jednak zwróci ć kontrahentowi to, co oszcz ę dzili wskutek niewykonania umowy. Wynika z tego konieczno ść prowadzenia indywidualnych rozlicze ń z ka ż dym konsumentem korzystaj ą cym z us ł ug pozwanych. Wobec tego stosowanie w tym celu konstrukcji kosztów zrycza ł towanych jest ca ł kowicie nieprzydatne i co wi ę cej niedozwolone. Prezes Urz ę du w pe ł ni podziela równie ż argumentacj ę S ą du Apelacyjnego w Warszawie przywo ł an ą w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 wrze ś nia 2007r. sygn. akt VI ACa 637/07, ż e niedopuszczalne jest takie ukszta ł towanie wzajemnych praw i obowi ą zków stron umowy, i ż w ka ż dej sytuacji, niezale ż nie od przyczyn rezygnacji klienta (choroba czy inne wypadki losowe) oraz niezale ż nie od tego, czy organizator faktycznie poniós ł w zwi ą zku z t ą rezygnacj ą jak ą kolwiek szkod ę (chocia ż by z uwagi na mo ż liwo ść sprzeda ż y tej wycieczki innemu klientowi), klient zobligowany jest do poniesienia okre ś lonych z „góry” przez organizatora kosztów rezygnacji. W ocenie Prezesa Urz ę du, kwestionowane postanowienie jest to ż same z klauzul ą niedozwolon ą wpisan ą w pozycji 1151 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, na podstawie wyroku SOKiK z dnia 28 lutego 2007r. sygn. akt XVII Amc 56/06. Wyrokiem tym za niedozwolone uznano postanowienie o tre ś ci: Uczestnik ma prawo zrezygnowa ć z imprezy turystycznej lub cz ęś ci ś wiadcze ń obj ę tych umow ą (np. przelot samolotem, przejazd autokarem, szkolenie narciarskie, zakwaterowanie, transfer i inne) na poni ż ej wyszczególnionych warunkach. W sytuacjach wyj ą tkowych stosuje si ę warunki uczestnictwa poddostawcy (np. zakup biletów lotniczych rejsowych lub tanich linii lotniczych), zgodnie z którymi rezygnacja z imprezy mo ż e poci ą ga ć za sob ą utrat ę ca ł ej wp ł aconej sumy. Organizator zobowi ą zuje si ę wyda ć uczestnikowi ww. warunki (…):- przy rezygnacji do 35 dni przed zaplanowan ą dat ą wyjazdu organizator pobiera op ł at ę manipulacyjn ą w wysoko ś ci 5% ceny imprezy lub ś wiadczenia od ka ż dego rezygnuj ą cego uczestnika;- przy rezygnacji na mniej ni ż 35 dni przed terminem wyjazdu, ale nie pó ź niej ni ż 22 dni przed tym terminem- organizator ma prawo zatrzyma ć 50% ceny imprezy lub ś wiadczenia, od ka ż dego rezygnuj ą cego uczestnika, jednak nie wi ę cej ni ż faktycznie poniesione koszty(…). W uzasadnieniu, wskazuj ą c na przes ł anki klauzul niedozwolonych z art. 385 3 pkt 16 i 17 Kodeksu cywilnego, SOKiK orzek ł , ż e postanowienie to zmierza do na ł o ż enia wy łą cznie na konsumenta obowi ą zku zap ł aty ra żą co wygórowanego odst ę pnego w przypadku odst ą pienia konsumenta od umowy. SOKiK zarzuci ł tak ż e niejednoznaczno ść w okre ś laniu kwot, jakie utraci konsument w przypadku rezygnacji z imprezy turystycznej- postanowienie uprawnia bowiem organizatora do zatrzymania z góry okre ś lonej procentowo kwoty z jednoczesnym wskazaniem, ż e nie wi ę kszej ni ż faktycznie poniesione koszty. W istocie wi ę c nie jest oczywiste, jak podkre ś lono, jaka relacja zachodzi mi ę dzy wskazanymi sposobami rozlicze ń . Konsument pozostaje w zwi ą zku z powy ż szym niedoinformowany w tak istotnej kwestii, jak ą jest wysoko ść nale ż nych organizatorowi kwot w przypadku rezygnacji z imprezy, a ponadto mo ż e by ć nara ż ony na dowolno ść interpretacyjn ą ze strony organizatora. W ocenie Prezesa Urz ę du postanowienie pkt 2 mie ś ci si ę w hipotezie ww. klauzuli niedozwolonej. Konstrukcja prawna tego postanowienia, a co za tym idzie istota i cel s ą bowiem to ż same. Postanowienie to nie informuje konsumenta w sposób jednoznaczny i nie budz ą cy 8 w ą tpliwo ś ci, jakie op ł aty poniesie w przypadku rezygnacji z imprezy przed planowanym terminem jej rozpocz ę cia. Wskazuje na op ł aty standardowe, ustalone rycza ł towo od ceny imprezy, ale jednocze ś nie zastrzega, ż e potr ą cone koszty nie mog ą by ć wy ż sze od kosztów rzeczywi ś cie poniesionych przez Przedsi ę biorc ę . Kszta ł tuje tak ż e wzajemne prawa i obowi ą zki stron umowy bez zachowania symetrii i ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń wzajemnych, zastrzegaj ą c mo ż liwo ść ich potr ą cenia jedynie na rzecz Przedsi ę biorcy. Odniesienie wysoko ś ci op ł at rycza ł towych do ceny imprezy a nie kosztów faktycznie poniesionych powoduje, ż e tak zastrze ż one op ł aty stanowi ą tak ż e ra żą co wygórowane odst ę pne. We wzorcu „Warunków uczestnictwa” stosowanym przez Przedsi ę biorc ę od dnia 1 kwietnia 2008r. zachowana zosta ł a regulacja dotycz ą ca rycza ł towego, standardowego wskazywania op ł at. Postanowienie to uzupe ł nione zosta ł o dodatkowo zapisem o tre ś ci: „Wysoko ść wskazanych wy ż ej potr ą ce ń s ą kosztami szacunkowymi, ustalanymi w oparciu o standardowe koszty imprezy. W razie zaistnienia ró ż nicy pomi ę dzy kwot ą potr ą cenia a kosztami rzeczywi ś cie poniesionymi przez B.T.K W ę drownik, W ę drownik dokona w oparciu o w ł asn ą dokumentacj ę weryfikacji kosztów rzeczywi ś cie poniesionych w indywidualnym przypadku oraz zwrotu stosownej kwoty. Zwrotu ró ż nicy dokonuje si ę w miejscu podpisania umowy lub na wskazany przez Klienta numer rachunku bankowego”. Pomimo doprecyzowania jego tre ś ci, zachowana zosta ł a, w ocenie Prezesa Urz ę du, ta sama konstrukcja prawna postanowienia, która nie wyeliminowa ł a w ą tpliwo ś ci zwi ą zanych z niejednoznaczno ś ci ą jego zapisów i obci ąż eniem konsumenta rycza ł towo okre ś lonymi op ł atami manipulacyjnymi. Zasad ą rozlicze ń mi ę dzy stronami umowy o ś wiadczenia us ł ug turystycznych winno by ć indywidualne rozliczenie kosztów i obci ąż anie konsumenta rezygnuj ą cego z imprezy jedynie tymi, które zosta ł y faktycznie poniesione przez organizatora w zwi ą zku z jego odst ą pieniem od umowy. Zdaniem Prezesa Urz ę du, wszelkie odniesienia do kosztów standardowych, rycza ł towych i okre ś lonych z góry tego warunku nie spe ł niaj ą . Jednocze ś nie nale ż y podkre ś li ć , ż e w nast ę pstwie powództwa wytoczonego przez Prezesa Urz ę du, wyrokiem z dnia 28 wrze ś nia 2006r. sygn. akt XVII Amc 6/06, SOKiK uzna ł za niedozwolone postanowienie stosowane przez Przedsi ę biorc ę w obrocie z konsumentami, o tre ś ci: W przypadku rezygnacji z przyczyn le żą cych po stronie klienta (…) klient zobowi ą zany jest do zap ł acenia nast ę puj ą cych op ł at: a) 20% ceny jednostkowej imprezy przy rezygnacji mi ę dzy 31 a 22 dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, b) 50% ceny jednostkowej imprezy przy rezygnacji mi ę dzy 21 a 14 dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, c) 80% ceny jednostkowej imprezy przy rezygnacji mi ę dzy 13 a 4 dniem przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, d) 95% ceny jednostkowej imprezy w terminie krótszym ni ż 4 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy (pozycja 909 rejestru). W ś wietle powy ż szego, w odniesieniu do ww. postanowienia uzasadnione jest stwierdzenie, ż e Przedsi ę biorca stosuje praktyk ę okre ś lon ą w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co skutkuje orzeczeniem o nakazaniu jej zaniechania. Prezes Urz ę du uzna ł ponadto za niedozwolone postanowienie, zgodnie z którym: „ B.T.K. W ę drownik nie b ę dzie dokonywa ł zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń , które nie zosta ł y wcze ś niej lub w ca ł o ś ci wykorzystane z przyczyn le żą cych po stronie klienta lub dobrowolnie z nich zrezygnowa ł ” (pkt 6, VI. Realizacja imprezy. Odpowiedzialno ść ). Postanowienie to pozwala Przedsi ę biorcy na zatrzymanie uiszczonej przez konsumenta ceny w sytuacji, gdy konsument nie korzysta ze ś wiadcze ń przewidzianych umow ą . Zdaniem Prezesa Urz ę du poj ę cie „przyczyn le żą cych po stronie klienta” nie spe ł nia w ż aden sposób wymogu precyzyjnego uj ę cia warunków, które mog ł yby uzasadnia ć zatrzymanie warto ś ci ś wiadczenia przez Przedsi ę biorc ę i mo ż e prowadzi ć do zupe ł nie dowolnej interpretacji Przedsi ę biorcy. Mo ż e bowiem obejmowa ć tak ż e takie sytuacje, które wyst ę puj ą po stronie konsumenta, ale za które konsument nie ponosi odpowiedzialno ś ci i które s ą od niego niezale ż ne b ą d ź przez niego niezawinione. Postanowienie nie zapewnia wi ę c rozlicze ń stron umowy wzajemnej. Nale ż y podkre ś li ć , ż e zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych organizator, który w czasie trwania imprezy nie wykonuje 9 przewidzianych w umowie us ł ug, stanowi ą cych istotn ą cz ęść programu, jest obowi ą zany w przypadku, gdy nie spe ł nia ś wiadczenia zast ę pczego, do odpowiedniego obni ż enia ceny imprezy. Cena jest ekwiwalentem za ś wiadczenie wzajemne organizatora turystyki, co powoduje, ż e w przypadku rezygnacji z us ł ugi konsument powinien otrzyma ć zwrot wniesionej odpowiednio cz ęś ci ś wiadczenia pieni ęż nego. Dlatego te ż postanowienie umo ż liwiaj ą ce Przedsi ę biorcy zatrzymanie ca ł o ś ci ceny pomimo niewykonania ś wiadczenia w ł asnego wyczerpuje dyspozycj ę art. 385 3 pkt 12 Kodeksu cywilnego, który za niedozwolone uznaje postanowienia umowne wy łą czaj ą ce obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ż eli konsument rezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania. W orzecznictwie SOKiK wielokrotnie podkre ś lono, ż e postanowienia tej tre ś ci nie ró ż nicuj ą przyczyn, które spowodowa ł y niewykorzystanie ś wiadczenia obj ę tego umow ą i stanowi ą niedozwolone postanowienia umowne, okre ś lone w art. 385 3 pkt 12 Kodeksu cywilnego. Ju ż w wyroku z dnia 19 pa ź dziernika 2004r. sygn. akt XVII Amc 76/03 uznano za niedozwolone postanowienie w brzmieniu: BUTiR ALF nie dokonuje zwrotu warto ś ci ś rodków niewykorzystanych z przyczyn le żą cych po stronie uczestnika (klauzula wpisana w pozycji 686 rejestru). Istotn ą argumentacj ę wnios ł o tak ż e orzeczenie SOKiK z dnia 29 stycznia 2007r. sygn. akt XVII Amc 160/05, w uzasadnieniu którego podniesiono, ż e cena imprezy turystycznej jest wynikiem zsumowania op ł at za poszczególne ś wiadczenia realizowane na rzecz klienta, a postanowienie które nie ró ż nicuje przyczyn niewykorzystania ś wiadczenia obj ę tego umow ą ra żą co narusza interesy konsumentów. Prowadzi bowiem do obci ąż enia konsumentów ca ł o ś ci ą umówionego ś wiadczenia w sytuacji, gdy organizator nie realizuje ś wiadczenia na jego rzecz albo oszcz ę dzi ł wp ł acon ą przez klienta kwot ę albo odzyska ł jak ąś cz ęść kosztów, jakie planowa ł ponie ść na realizacj ę danego ś wiadczenia. Na mocy tego wyroku do rejestru, w pozycji 1086, wpisano postanowienie o tre ś ci: Niewykorzystanie któregokolwiek ze ś wiadcze ń przez uczestnika nie upowa ż nia do żą dania zwrotu zap ł aconej kwoty. Na abuzywno ść tego rodzaju klauzul SOKiK zwróci ł tak ż e uwag ę w wyroku z dnia 17 stycznia 2007r. sygn. akt XVII Amc 31/06, w oparciu o który za niedozwolone uznano postanowienie w brzmieniu: Sun§ Fun nie ma obowi ą zku zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń niewykorzystanych z przyczyn le żą cych po stronie uczestnika (pozycja 1330 rejestru). W uzasadnieniu tego wyroku podkre ś lono, ż e dopuszczalno ść stosowania w obrocie masowym tego typu klauzul uzale ż niona jest od kazuistycznego okre ś lenia, do jakiego rodzaju ś wiadcze ń si ę odnosz ą i co konkretnie nale ż y rozumie ć pod poj ę ciem „przyczyn le żą cych po stronie klienta”, poniewa ż tak szerokie okre ś lenie tego poj ę cia pozwala na obj ę cie jego zakresem tak ż e przyczyn niezale ż nych i niezawinionych przez uczestnika np. jego choroby. Kategoryczne wy łą czenie mo ż liwo ś ci zwrotu konsumentowi warto ś ci niewykorzystanych ś wiadcze ń narusza wi ę c, zdaniem SOKiK, dobre obyczaje i ra żą co godzi w interesy konsumentów. Kwestionowane przez Prezesa Urz ę du postanowienie „Warunków uczestnictwa” jest to ż same z przytoczonymi powy ż ej klauzulami abuzywnymi. Wywo ł uje bowiem to ż same skutki prawne, pozbawiaj ą c konsumenta prawa do zwrotu uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie, którego nie wykorzysta ł w czasie trwania imprezy, a wi ę c nie spe ł nione w tym zakresie przez Przedsi ę biorc ę i to bez wzgl ę du na przyczyny, jak i w oderwaniu od tego, czy Przedsi ę biorca nie realizuj ą c tego ś wiadczenia oszcz ę dzi ł wp ł acon ą przez konsumenta kwot ę b ą d ź poniesione koszty odzyska ł . W nowych „Warunkach uczestnictwa” kwestionowane postanowienie zast ą piono zapisem o tre ś ci: „W ę drownik nie b ę dzie dokonywa ł zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń , które nie zosta ł y wcze ś niej w ca ł o ś ci wykorzystane przez klienta z przyczyn: c) le żą cych po stronie klienta jak np. spó ź nienie si ę na miejsce zbiórki, niewykorzystanie wszystkich posi ł ków, dobrowolne nieskorzystanie z cz ęś ci lub ca ł o ś ci imprezy (art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych); d) wynikaj ą cych z decyzji w ł adz pa ń stwowych (polskich i innych pa ń stw pobytu lub przejazdu), w szczególno ś ci decyzji dotycz ą cych cofni ę cia z granicy, nie wpuszczenia do kraju pobytu, przejazdu, których nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć (art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych), e) za które na zasadach ogólnych odpowiadaj ą osoby trzecie, tj. inne ni ż 10 pracownicy i kooperanci organizatora, których nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć (art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych), f) wynikaj ą cych z dzia ł ania si ł y wy ż szej (art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych)”. W ocenie Prezesa Urz ę du, pomimo bezpo ś redniego odniesienia do art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych, nie wszystkie wskazane przyk ł adowo przyczyny niewykorzystania ś wiadcze ń przez konsumenta mog ą zosta ć zakwalifikowane jako okoliczno ś ci egzoneracyjne wymienione w ww. przepisie. Postanowienie to nadal nie precyzuje w sposób nie budz ą cy w ą tpliwo ś ci przyczyn niewykorzystania ś wiadcze ń przez konsumenta, wyliczaj ą c m.in. przyk ł adowo „przyczyny le żą ce po stronie klienta” czy wynikaj ą ce z decyzji w ł adz. Nieprecyzyjno ść ww. zapisów a ponadto u ż ycie sformu ł owa ń : „jak np., w szczególno ś ci” oznacza brak kazuistycznego wyliczenia wszystkich okoliczno ś ci le żą cych po stronie konsumenta i ś wiadcze ń , do których si ę odnosz ą . Postanowienie to mo ż e wi ę c umo ż liwia ć dalsze wy łą czenia zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń w przypadku ich niewykorzystania przez konsumenta. Adekwatne pozostaj ą w zwi ą zku z powy ż szym argumenty przywo ł ane powy ż ej. Skutkuje to uznaniem, ż e Przedsi ę biorca nadal pos ł uguje si ę w obrocie konsumenckim postanowieniem wpisanym do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, co uzasadnia nakazanie zaniechania stosowania praktyki okre ś lonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. II. W niniejszym post ę powaniu zakwestionowano ponadto postanowienie pkt 3 (VI. Realizacja imprezy. Odpowiedzialno ść ) wskazuj ą ce, ż e: „Je ż eli uczestnik przed rozpocz ę ciem imprezy na pi ś mie wska ż e inn ą osob ę by przyj ęł a jego prawa i obowi ą zki wynikaj ą ce z umowy, to po potwierdzeniu przez W ę drownik, zobowi ą zany jest do uiszczenia op ł aty manipulacyjnej w wysoko ś ci 100 z ł od ka ż dej zmiany (osoby)”. W opisanym przypadku konsument zosta ł obci ąż ony op ł at ą w wysoko ś ci z góry ustalonej, w oderwaniu od faktycznie poniesionych przez Przedsi ę biorc ę kosztów. Nale ż y zauwa ż y ć , ż e przeniesienie przez klienta na inn ą osob ę - spe ł niaj ą c ą warunki udzia ł u w imprezie, bez zgody organizatora turystyki, wszystkich uprawnie ń z tytu ł u zawartej umowy, jest dopuszczalne na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych. W takim przypadku, za nieuiszczon ą cz ęść imprezy turystycznej oraz koszty poniesione przez organizatora w wyniku zmiany uczestnika, klient i osoba przejmuj ą ca jego uprawnienia odpowiadaj ą solidarnie (art. 16 ust. 3). Na mocy ww. przepisu konsument rezygnuj ą cy z imprezy i osoba przejmuj ą ca jego uprawnienia z umowy mog ą zosta ć obci ąż eni solidarnie kosztami rzeczywi ś cie poniesionymi przez organizatora w wyniku zmiany uczestnika. Przepis ten nie stanowi jednak podstawy do ponoszenia przez ww. osoby op ł at z góry okre ś lonych, bez odniesienia do kosztów „poniesionych w wyniku zmiany uczestnika”. Taka regulacja narusza, w ocenie Prezesa Urz ę du, dyspozycj ę art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego, który za niedozwolone uznaje postanowienia umowne kszta ł tuj ą ce prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą cy jego interesy. Jednocze ś nie postanowienie to mo ż e by ć rozpatrywane w kontek ś cie przes ł anek klauzuli niedozwolonej z art. 385 3 pkt 17 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym niedozwolone s ą postanowienia nak ł adaj ą ce na konsumenta, który nie wykona ł zobowi ą zania lub odst ą pi ł od umowy obowi ą zek zap ł aty ra żą co wygórowanej kary umownej lub odst ę pnego. Zdaniem Prezesa Urz ę du ww. postanowienie jest to ż same z klauzul ą niedozwolon ą wpisan ą w pozycji 258 rejestru, na podstawie wyroku SOKiK z dnia 19 pa ź dziernika 2004r. sygn. akt XVII Amc 95/03, o tre ś ci: W przypadku gdy klient odst ę puj ą cy od umowy wska ż e osob ę spe ł niaj ą c ą warunki udzia ł u w imprezie turystycznej, która przyjmuje obowi ą zki wynikaj ą ce z tej umowy, klient zobowi ą zany jest zap ł aci ć op ł at ę manipulacyjn ą , Uzasadniaj ą c abuzywno ść ww. klauzuli, SOKiK podzieli ł argumentacj ę powoda- Prezesa Urz ę du, ż e organizator turystyki wykorzystuj ą c swoj ą przewag ę kontraktow ą oraz nieznajomo ść prawa przez konsumentów zamiast zwrotu kosztów narzuci ł konsumentowi obowi ą zek zap ł aty op ł aty manipulacyjnej ustalonej w sta ł ej wysoko ś ci, jednakowej dla ka ż dej imprezy, niezale ż nie od terminu zawiadomienia o zmianie oraz kosztów 11 konkretnej zmiany. SOKiK podkre ś li ł , ż e zap ł ata za cesj ę uprawnie ń , która odpowiada wysoko ś ci op ł aty manipulacyjnej stanowi ra żą co wygórowan ą kar ę umown ą , co nale ż y oceni ć jako naruszenie przepisu art. 385 1 § 1 i art. 385 3 pkt 17 Kodeksu cywilnego. W ocenie Prezesa Urz ę du, porównywane postanowienia s ą to ż same, nak ł adaj ą bowiem na konsumenta, w przypadku przeniesienia uprawnie ń z tytu ł u umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych na inn ą osob ę , obowi ą zek zap ł aty op ł aty manipulacyjnej w sta ł ej, ustalonej z góry wysoko ś ci, bez jakiegokolwiek powi ą zania z kosztami faktycznie poniesionymi z tego tytu ł u przez Przedsi ę biorc ę . Przedsi ę biorca dokona ł zmiany kwestionowanego zapisu, który w nowych „Warunkach uczestnictwa”, obowi ą zuj ą cych od dnia 1 kwietnia 2008r. otrzyma ł brzmienie: „Je ż eli uczestnik przed rozpocz ę ciem imprezy na pi ś mie wska ż e inn ą osob ę by przyj ęł a jego prawa i obowi ą zki wynikaj ą ce z umowy, to po potwierdzeniu przez W ę drownik taka osoba mo ż e bez dodatkowych kosztów wzi ąć udzia ł w imprezie”. Jako niedozwolone uznano ponadto postanowienie pkt 4 (VI. Realizacja imprezy. Odpowiedzialno ść ), zgodnie z którym: „Op ł ata manipulacyjna okre ś lona w pkt (ww.) przys ł uguje W ę drownikowi równie ż przy ka ż dorazowej zmianie rezerwacji co do terminu imprezy, zakwaterowania, przy czym zmiana winna nast ą pi ć na 31 dni przed planowanym rozpocz ę ciem imprezy i wymaga pisemnego potwierdzenia W ę drownik”. Nale ż y zauwa ż y ć , ż e ww. postanowienie nie precyzuje wysoko ś ci op ł at manipulacyjnych, którymi obci ąż ony zostanie konsument w przypadku zmiany rezerwacji dotycz ą cej terminu czy te ż zakwaterowania. Postanowienie odsy ł a do op ł at okre ś lonych w „pkt (ww.)”, co wywo ł uje w ą tpliwo ś ci, o jak ą wysoko ść chodzi- wskazan ą w pkt 3, który bezpo ś rednio poprzedza analizowane postanowienie, czy te ż wskazan ą w pkt 2, który tak ż e poprzedza kwestionowane postanowienie i reguluje wysoko ść op ł at manipulacyjnych i do którego równie ż mo ż e odnosi ć si ę poj ę cie „ pkt (ww.)” Wyrokiem z dnia 28 lutego 2007r. sygn. akt XVII Amc 56/06 SOKiK orzek ł , ż e niedozwolony jest zapis umowny o tre ś ci: Uczestnik imprezy, który po wp ł acie zaliczki lub ca ł ej imprezy chce dokona ć zmian w rezerwacji jest zobowi ą zany do uiszczenia op ł aty manipulacyjnej w wysoko ś ci 50 z ł od osoby za ka ż d ą zmian ę wg poni ż szych zasad: w zakresie ka ż dej zmiany (np. zmiany nazwisk uczestników) nie b ę d ą cej jednocze ś nie rezygnacj ą ze ś wiadcze ń (np. zmiana ś rodka transportu z autokaru lub samolotu na dojazd w ł asny- patrz pkt VI), domówienie dodatkowego ś wiadczenia (np. szkolenia narciarskiego itp.), zmiany obiektu hotelowego lub miejsca w ramach tego samego terminu wycieczki; w zakresie zmiany wycieczki obowi ą zuj ą takie same zasady jak przy rezygnacji z imprezy przez uczestnika- patrz pkt VI „Rezygnacja z imprezy przed wyjazdem”. Postanowienie to wpisane zosta ł o w pozycji 1150 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Kwestionuj ą c ww. postanowienie SOKiK uzna ł , ż e zosta ł o sformu ł owane w sposób niejasny. Narzucaj ą c konsumentowi obowi ą zek zap ł aty op ł aty manipulacyjnej, nie precyzuje bowiem w czytelny i zrozumia ł y sposób obowi ą zuj ą cych zasad naliczania op ł aty manipulacyjnej. Zdaniem S ą du, mo ż e to powodowa ć trudno ś ci we w ł a ś ciwym rozumieniu praw i obowi ą zków przez konsumenta, nara ż a go na dowolno ść interpretacyjn ą kontrahenta i niekorzystne ukszta ł towanie jego sytuacji ekonomicznej. Postanowienie to spe ł nia, jak wskaza ł SOKiK, przes ł anki niedozwolonego postanowienia umownego w ś wietle klauzuli generalnej z art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego jako godz ą ce w dobre obyczaje (rzetelne traktowania konsumenta, szacunek dla partnera umowy) i ra żą co naruszaj ą ce interesy konsumenta (poprzez niedoinformowanie, zagro ż enie niekorzystnego ukszta ł towania sytuacji ekonomicznej). Jest ponadto wyrazem nierzetelnego, nierównorz ę dnego traktowania konsumenta jako partnera i wykorzystania pozycji profesjonalisty. W ocenie Prezesa Urz ę du, kwestionowane postanowienie jest to ż same z ww. klauzul ą niedozwolon ą . Podobnie jak przytoczona klauzula nie wskazuje jednoznacznie, jakimi kosztami zostanie obci ąż ony konsument w przypadku zmiany rezerwacji dotycz ą cej terminu imprezy lub zakwaterowania. Zapis ten nara ż a wi ę c konsumenta na niepewno ść co do wysoko ś ci op ł at, 12 którymi zostanie obci ąż ony w przypadku dokonania zmiany rezerwacji terminu imprezy lub zakwaterowania. Niezale ż nie jednak od w ą tpliwo ś ci wynikaj ą cych z interpretacji ww. postanowienia, nale ż y zauwa ż y ć , ż e zarówno pkt 2 jak i 3 wzorca okre ś laj ą nale ż ne Przedsi ę biorcy op ł aty rycza ł towo: jako % od ceny imprezy b ą d ź konkretn ą kwot ę pieni ęż n ą . W ż adnej mierze tak wskazane op ł aty nie s ą odnoszone do kosztów faktycznie poniesionych przez Przedsi ę biorc ę w zwi ą zku ze zmian ą rezerwacji. Zasad ą rozlicze ń pomi ę dzy stronami umów o ś wiadczenie us ł ug turystycznych powinno by ć natomiast indywidualne rozliczanie poniesionych przez organizatora turystyki kosztów. Z tych te ż wzgl ę dów postanowienie to mie ś ci si ę równie ż w hipotezie klauzuli niedozwolonej wpisanej w pozycji 687 rejestru, która kwestionuje rycza ł towy sposób rozlicze ń prowadzony przez organizatorów turystyki. Wyrokiem z dnia 30 wrze ś nia 2004r. sygn. akt XVII 66/03 za niedozwolony uznano zapis o tre ś ci: W przypadku rezygnacji lub zmiany terminu zostan ą naliczone potr ą cenia od ceny ko ń cowej zamówionych ś wiadcze ń tj. do 45 dni przed rozpocz ę ciem pobytu- 5%; pomi ę dzy 44 a 31 dniem poprzedzaj ą cym przyjazd- 10%, pomi ę dzy 30 a 15 dniem poprzedzaj ą cym przyjazd- 70%, pomi ę dzy 7 dniem a dniem przyjazdu- 100% . Wskazuj ą c na przes ł anki klauzul z art. 385 3 pkt 12 i 16 Kodeksu cywilnego, SOKiK uzna ł za uzasadnione argumenty podnoszone przez powoda- Prezesa Urz ę du, ż e przy takiej konstrukcji praw i obowi ą zków konsument jest s ł absz ą stron ą umowy, poniewa ż organizator jest zwolniony z obowi ą zku wykazania poniesionych kosztów, spisów wydatków i zatrzymuje z góry ustalon ą rycza ł tow ą kwot ę , nie wynikaj ą c ą z rzetelnego wyliczenia poniesionych kosztów. S ą d podkre ś li ł m.in., ż e postanowienie to pozwala organizatorowi na potr ą cenie w dowolny sposób ca ł o ś ci lub cz ęś ci ś wiadczenia uiszczonego przez klienta za organizowan ą imprez ę . Jest zatem sprzeczne z zasad ą ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń i powoduje nierównomierne roz ł o ż enie praw i obowi ą zków stron umowy, skoro obowi ą zkiem zap ł aty rycza ł towo okre ś lonej kwoty obci ąż ony zosta ł wy łą cznie konsument. W ocenie Prezesa Urz ę du zasada obci ąż ania konsumenta op ł atami ustalonymi z góry i w oderwaniu od faktycznie poniesionych w ka ż dym konkretnym przypadku zmiany rezerwacji lub rezygnacji z imprezy przyj ę ta w obydwu porównywanych klauzulach przes ą dza o ich to ż samo ś ci. Porównywane klauzule kszta ł tuj ą jednocze ś nie wzajemne prawa i obowi ą zki stron umowy bez zachowania symetrii i ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń wzajemnych, zastrzegaj ą c mo ż liwo ść ich pobrania jedynie na rzecz organizatora. W nowych „Warunkach uczestnictwa” stosowanych przez Przedsi ę biorc ę od dnia 1 kwietnia 2008r. kwestionowane postanowienie nie wyst ę puje. W prowadzonym post ę powaniu zarzut stosowania niedozwolonych postanowie ń umownych obj ął tak ż e postanowienie, zgodnie z którym: „W przypadku zaistnienia niezgodno ś ci pomi ę dzy stanem faktycznym na miejscu a ofert ą powinno si ę niezw ł ocznie poinformowa ć o tym B.T.K. W ę drownik lub przedstawiciela B.T.K. W ę drownik na miejscu. W takim przypadku B.T.K. W ę drownik ma prawo i obowi ą zek stara ć si ę naprawi ć wad ę . Uczestnik imprezy nie mo ż e domaga ć si ę zwrotu cz ęś ci ceny imprezy lub zerwania umowy, je ż eli B.T.K. W ę drownik naprawi wad ę w odpowiednim terminie” ( pkt 3- VI. Realizacja imprezy. Odpowiedzialno ść ). Postanowienie to pozbawia konsumenta prawa do żą dania zwrotu cz ęś ci ceny i odst ą pienia od umowy w przypadku naprawienia wady przez Przedsi ę biorc ę w „odpowiednim terminie”. Nie precyzuje przy tym, jaki termin uzna ć nale ż y za „odpowiedni”. Tym samym prowadzi, zdaniem Prezesa Urz ę du, do wy łą czenia b ą d ź ograniczenia odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy, wyczerpuj ą c przes ł anki klauzuli niedozwolonej z art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, ż e niedozwolone s ą postanowienia, które wy łą czaj ą lub istotnie ograniczaj ą odpowiedzialno ść wzgl ę dem konsumenta za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania. Samo naprawienie wady w „odpowiednim” terminie przez Przedsi ę biorc ę wyklucza bowiem roszczenia konsumenta o zwrot cz ęś ci ceny i jego prawo do odst ą pienia od umowy. Jednocze ś nie, w ś wietle pozosta ł ych postanowie ń wzorca, w zakresie pozbawienia konsumenta prawa do „zerwania umowy” spe ł nia przes ł anki klauzuli niedozwolonej, okre ś lonej w art. 385 3 pkt 14 Kodeksu 13 cywilnego. Przepis ten za niedozwolone uznaje postanowienia umowne, które pozbawiaj ą wy łą cznie konsumenta uprawnienia do rozwi ą zania umowy, odst ą pienia od niej lub jej wypowiedzenia. W ocenie Prezesa Urz ę du, zakwestionowane postanowienie jest to ż same z klauzul ą niedozwolon ą wpisan ą w pozycji: 446 rejestru, na podstawie wyroku SOKiK z dnia 17 marca 2005r. sygn. akt XVII Amc 118/03, o tre ś ci: „Open Travel” nie ma obowi ą zku naprawi ć wady, która poci ą ga za sob ą nieproporcjonalne koszty i utrudnienia dla biura. Klient nie mo ż e domaga ć si ę zwrotu cz ęś ci ceny imprezy lub zerwania umowy, je ś li „Open Travel” naprawi wad ę w odpowiednim terminie. Uznaj ą c ww. zapis za niedozwolone postanowienia umowne, o których stanowi art. 385 3 pkt 2 i 14 Kodeksu cywilnego, SOKiK stwierdzi ł , ż e organizator turystyki nie mo ż e zwolni ć si ę z obowi ą zku zwrotu cz ęś ci ceny imprezy czy te ż pozbawi ć klienta mo ż liwo ś ci odst ą pienia od umowy z tytu ł u niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy, zastrzegaj ą c sobie prawo do okre ś lenia w jakim terminie ma nast ą pi ć naprawienie wady. Postanowienie to mo ż e prowadzi ć bowiem do uznania, ż e „odpowiedni” to termin dowolny i dogodny dla organizatora. Jak podkre ś lono, konsument tym samym zostaje dodatkowo obci ąż ony skutkami nienale ż ytego wykonania umowy i nie przys ł uguje mu z tego tytu ł u prawo do rekompensaty za us ł ug ę z ł ej jako ś ci. Przedstawione argumenty odnie ść nale ż y tak ż e do kwestionowanego postanowienia, które, podobnie jak porównywana klauzula niedozwolona, pozbawiaj ą c konsumenta uprawnienia do odst ą pienia od umowy lub żą dania obni ż enia ceny imprezy w przypadku naprawienia wady w „odpowiednim terminie”, wy łą cza odpowiedzialno ść Przedsi ę biorcy za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy. Ww. postanowienie zosta ł o usuni ę te z nowego wzorca „Warunków uczestnictwa”, który Przedsi ę biorca stosuje od dnia 1 kwietnia 2008r. Prezes Urz ę du uzna ł ponadto za niedozwolone postanowienie zobowi ą zuj ą ce uczestnika imprezy do pokrycia szkód wyrz ą dzonych przez siebie lub osoby b ę d ą ce pod jego opiek ą w czasie trwania imprezy i w miejscu ich powstania ( pkt 4. VI. Realizacja imprezy. Odpowiedzialno ść ). Zdaniem Prezesa Urz ę du, na ł o ż ony na konsumenta obowi ą zek jest przedwczesny. Żą danie zap ł aty za wyrz ą dzon ą szkod ę w czasie i w miejscu trwania imprezy nara ż a konsumenta na konieczno ść ponoszenia dodatkowych i nieprzewidzianych wydatków, których poniesienia mo ż e nie mie ć mo ż liwo ś ci i których natychmiastowe pokrycie mo ż e utrudnia ć a nawet uniemo ż liwia ć mu dalsze korzystanie z imprezy. Nie mo ż na tak ż e wykluczy ć , ż e konsument w oparciu o ww. postanowienie zostanie zobowi ą zany do naprawienia szkody, której nie mia ł obowi ą zku ponie ść z uwagi np. na brak zwi ą zku przyczynowego pomi ę dzy szkod ą a zdarzeniem, które spowodowa ł czy te ż brak jego winy. Żą danie zap ł aty odszkodowania przez konsumenta przed ustaleniem, czy by ł do jego zap ł aty zobowi ą zany jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza interesy konsumenta w rozumieniu art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego. W ocenie Prezesa Urz ę du, żą danie takie mo ż e by ć zg ł oszone przez Przedsi ę biorc ę dopiero po ustaleniu winy konsumenta i zg ł oszone po zako ń czeniu imprezy. Nale ż y podkre ś li ć , ż e postanowienia wzorca nie przewiduj ą obowi ą zku Przedsi ę biorcy natychmiastowego naprawienia szkody, w wyrz ą dzonej przez niego konsumentowi. Odpowiedzialno ść odszkodowawcza Przedsi ę biorcy jako organizatora turystyki za szkody wyrz ą dzone konsumentowi podczas trwania imprezy rozpoczyna si ę po zako ń czeniu imprezy i zwi ą zana jest z pozytywnym rozpatrzeniem reklamacji. Ww. postanowienie jest to ż same z klauzul ą niedozwolon ą wpisan ą do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w pozycji 768, o tre ś ci: Uczestnicy odpowiadaj ą za wyrz ą dzone szkody z w ł asnej winy, za które maj ą obowi ą zek zap ł aci ć niezw ł ocznie z w ł asnych ś rodków w miejscu ich powstania. Orzekaj ą c o zakazie stosowania ww. klauzuli w obrocie konsumenckim, SOKiK w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 lutego 2006r. sygn. akt XVII Amc 6/05 podkre ś li ł , ż e tak sformu ł owane postanowienie nierównorz ę dnie okre ś la prawa i obowi ą zki stron umowy, zobowi ą zuj ą c wy łą cznie konsumenta do niezw ł ocznego naprawienia szkody, podczas gdy nie 14 przewiduje takiego obowi ą zku po stronie organizatora, w przypadku wyrz ą dzenia szkody konsumentowi. Obie porównywane klauzule nak ł adaj ą na konsumentów te same obowi ą zki niezw ł ocznego naprawienia szkód wyrz ą dzonych przez nich podczas trwania imprezy. Nie przewiduj ą jednak ż e takiego zobowi ą zania po stronie Przedsi ę biorcy, co przes ą dza o to ż samo ś ci porównywanych zapisów. Ww. postanowienie zosta ł o usuni ę te z nowego wzorca „Warunków uczestnictwa”, który Przedsi ę biorca stosuje od dnia 1 kwietnia 2008r. Zakwestionowano równie ż postanowienie reguluj ą ce zasady i tryb sk ł adania reklamacji z tytu ł u niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy. Zgodnie z pkt 5 (VI. Realizacja imprezy. Odpowiedzialno ść ): „Klient ma prawo z ł o ż enia reklamacji w formie pisemnej do 7 dni po zako ń czeniu imprezy. Warunkiem rozpatrzenia reklamacji jest pisemne potwierdzenie jej u kierownika lub pilota wycieczki. Reklamacje nie spe ł niaj ą ce powy ż szych wymogów nie b ę d ą przyjmowane przez B.T.K. W ę drownik zastrzega sobie 30-dniowy termin rozpatrzenia reklamacji”. W ś wietle utrwalonego orzecznictwa zastrze ż enia wywo ł uj ą z jednej strony- ra żą co krótki termin na z ł o ż enie reklamacji, zw ł aszcza przy uwzgl ę dnieniu terminu przyznanego Przedsi ę biorcy na jej rozpatrzenie, z drugiej strony- konieczno ść spe ł nienia przez konsumenta dodatkowej, uci ąż liwej formalno ś ci w postaci potwierdzenia reklamacji przez kierownika lub pilota wycieczki. Przede wszystkim nale ż y podkre ś li ć , ż e termin wyznaczony na z ł o ż enie reklamacji jest zbyt krótki i mo ż e pozbawi ć konsumenta mo ż liwo ś ci rozpocz ę cia procedury reklamacyjnej i skutecznego dochodzenia roszcze ń . Po ś rednio zapis ten prowadzi wi ę c do ograniczenia odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy (art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego). Przedsi ę biorca mo ż e bowiem, powo ł uj ą c si ę jedynie na niezachowanie wyznaczonego terminu, nie rozpatrywa ć reklamacji z ł o ż onych po jego up ł ywie, zwalniaj ą c si ę tym samym z odpowiedzialno ś ci za nale ż yte wykonanie umowy. Jednocze ś nie w zakresie terminów zg ł aszania i rozpatrywania reklamacji ww. klauzula kszta ł tuje prawa i obowi ą zki stron umowy w sposób nierównorz ę dny. Przepisy ustawy o us ł ugach turystycznych nie wskazuj ą wprawdzie wprost terminu, w jakim konsument winien podj ąć dzia ł ania reklamacyjne, jednak ż e uwzgl ę dniaj ą c orzecznictwo SOKiK, termin 7- dniowy uzna ć nale ż y za zbyt krótki. Takie stanowisko SOKiK przedstawi ł w wyroku z dnia 8 grudnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 41/06, na mocy którego uzna ł za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: Ewentualne reklamacje nale ż y zg ł asza ć w formie pisemnej w terminie 7 dni od zako ń czenia imprezy (pozycja 1079 rejestru). W uzasadnieniu podniesiono, ż e wyznaczony termin mo ż e faktycznie w wielu sytuacjach uniemo ż liwi ć konsumentowi wniesienie w terminie reklamacji lub jej prawid ł owe uzasadnienie, prowadz ą c po ś rednio do ograniczenia lub wy łą czenia odpowiedzialno ś ci organizatora za wykonanie umowy. Ponadto wyrokiem z dnia 29 stycznia 2007r. sygn. akt XVII Amc 160/05, za niedozwolone uznano postanowienie w brzmieniu: Reklamacje wniesione do Biura po up ł ywie 7 dni od zako ń czenia imprezy uznane b ę d ą za bezskuteczne (pozycja 1089 rejestru). W uzasadnieniu tego wyroku podkre ś lono, ż e ra żą co krótki termin zniech ę ca konsumentów do sk ł adania reklamacji dotycz ą cych ś wiadczonych przez organizatora us ł ug. Umowa o us ł ugi turystyczne ma charakter mieszany, co skutkuje w ocenie SOKiK uznaniem, ż e do zagadnie ń zwi ą zanych z obowi ą zkiem zawiadomienia po stronie konsumenta, terminem zawiadomienia i skutkami jego niezachowania czy przedawnienia roszcze ń nale ż y w drodze analogii stosowa ć przepisy dotycz ą ce umowy o dzie ł o. Do r ę kojmi za wady dzie ł a stosuje si ę na podstawie art. 638 Kodeksu cywilnego odpowiednio przepisy o r ę kojmi przy sprzeda ż y. Art. 563 Kodeksu cywilnego stanowi, ż e zawiadomienie o wadzie przez kupuj ą cego w terminie miesi ę cznym zapobiega utracie uprawnie ń z tytu ł u r ę kojmi. 15 Z uwagi na powy ż sze postanowienie to jest w cz ęś ci przewiduj ą cej 7- dniowy termin na sk ł adanie reklamacji to ż same z ww. klauzulami abuzywnymi. Dalsza cz ęść ww. postanowienia uzale ż nia przyj ę cie i rozpatrzenie reklamacji od wcze ś niejszego pisemnego potwierdzenia jej przez kierownika lub pilota wycieczki. W ocenie Prezesa Urz ę du, oznacza to wprowadzenie nadmiernie uci ąż liwej dla konsumenta procedury sk ł adania reklamacji i dochodzenia roszcze ń co wyczerpuje przes ł anki niedozwolonego postanowienia umownego, okre ś lonego w art. 385 3 pkt 21 Kodeksu cywilnego. Przepis ten za niedozwolone uznaje m.in. te postanowienia, które uzale ż niaj ą odpowiedzialno ść kontrahenta konsumenta od spe ł nienia przez konsumenta nadmiernie uci ąż liwych formalno ś ci. Tak ą formalno ś ci ą jest bez w ą tpienia warunek uzyskania uprzedniego pisemnego potwierdzenia reklamacji przez wskazane przez Przedsi ę biorc ę osoby. Nale ż y ponadto odró ż ni ć tryb reklamacyjny od trybu zg ł aszania stwierdzonych w czasie trwania imprezy nieprawid ł owo ś ci, o którym stanowi art. 16 b ustawy o us ł ugach turystycznych. Zgodnie z ww. przepisem, je ż eli w trakcie imprezy klient stwierdza wadliwe wykonywanie umowy, powinien niezw ł ocznie zawiadomi ć o tym wykonawc ę us ł ugi oraz organizatora turystyki, w sposób odpowiedni dla rodzaju us ł ugi. Umowa powinna jednoznacznie okre ś la ć obowi ą zek klienta w tym zakresie. Analiza kwestionowanego postanowienia prowadzi natomiast, zdaniem Prezesa Urz ę du, do wniosku, ż e Przedsi ę biorca ww. tryby post ę powania w sposób nieuzasadniony łą czy, nak ł adaj ą c na konsumenta obowi ą zek, którego mo ż e nie mie ć mo ż liwo ś ci spe ł ni ć np. z uwagi na odmow ę pisemnego potwierdzenia reklamacji przez ww. osoby, co nara ż a go na utrat ę uprawnie ń z tytu ł u wadliwego wykonania us ł ugi przez Przedsi ę biorc ę . Z tych te ż wzgl ę dów ww. postanowienie jest to ż same z klauzulami niedozwolonymi wpisanymi w pozycjach: 280, 1090 i 1112 rejestru. Pierwsza z klauzul za niedozwolone uznaje postanowienia o tre ś ci: Warunkiem skutecznego zg ł oszenia reklamacji przez Klienta jest do łą czenie do niej pisemnego zg ł oszenia nieprawid ł owo ś ci wraz z opisem na czym polegaj ą pilotowi, rezydentowi b ą d ź obs ł udze hotelowej i przez ww. osoby potwierdzone w ł asnor ę cznym podpisem lub w przypadku obs ł ugi hotelowej dodatkowo piecz ą tki hotelu (wyrok SOKiK z dnia 22 grudnia 2004r. sygn. akt XVII Amc 115/03). Z kolei zgodnie z klauzul ą wpisan ą w pozycji 1112 niedozwolone s ą postanowienia o tre ś ci: Okoliczno ś ci podnoszone w reklamacji powinny by ć potwierdzone w czasie trwania imprezy przez przedstawiciela Organizatora (pilota wycieczki lub rezydenta) w miejscu realizacji imprezy poprzez adnotacj ę „przyj ę to do wiadomo ś ci” pod rygorem niewa ż no ś ci (wyrok SOKiK z dnia 26 lutego 2007r. sygn. akt XVII Amc 174/05). Podobn ą tre ść zawiera klauzula wpisana w pozycji 1090: Reklamacja uczestnika w formie pisemnej zawiera ć powinna pisemne o ś wiadczenie pilota lub innego miejscowego przedstawiciela Biura o wyst ą pieniu wad, uzasadnienie oraz propozycj ę naprawienia szkody (…) (wyrok z dnia 29 stycznia 2007r. sygn. akt XVII Amc 160/05). Uznaj ą c ww. zapis za niedozwolony SOKiK podkre ś li ł , ż e uzale ż nia odpowiedzialno ść organizatora od spe ł nienia przez konsumenta nadmiernie uci ąż liwych formalno ś ci (art. 385 3 pkt 21 Kodeksu cywilnego) tj. z ł o ż enia wraz z reklamacj ą pisemnego o ś wiadczenia pilota lub innego miejscowego przedstawiciela biura o wyst ą pieniu wad. Zdaniem S ą du, obowi ą zek ten nie ma nic wspólnego z wynikaj ą cym z ustawy o us ł ugach turystycznych jak najbardziej uzasadnionym obowi ą zkiem konsumenta niezw ł ocznego powiadomienia o stwierdzeniu wadliwego wykonywania us ł ugi w trakcie imprezy turystycznej, ani wynikaj ą cym z art. 20 tej ustawy obowi ą zkiem pilota potwierdzenia przyj ę cia reklamacji od konsumenta i nadania jej biegu. Jest tak ż e, zdaniem SOKiK, obowi ą zkiem w praktyce niemo ż liwym do zrealizowania, godz ą cym w interesy konsumenta i nara ż aj ą cym go na utrat ę uprawnie ń . To ż samy skutek wywo ł uje postanowienie obj ę te zarzutami w prowadzonym post ę powaniu, skoro wyra ź nie stwierdza, ż e warunkiem rozpatrzenia reklamacji jest uprzednie uzyskanie pisemnego potwierdzenia jej przez kierownika lub pilota wycieczki, a reklamacje nie spe ł niaj ą ce tego warunku nie b ę d ą przez Przedsi ę biorc ę przyjmowane. We wzorcu obowi ą zuj ą cym od 1 kwietnia 2008r. kwestie zwi ą zane ze sk ł adaniem i rozpatrzeniem reklamacji uregulowane zosta ł y w nast ę puj ą cy sposób: „B.T.K. W ę drownik przyjmuje reklamacje w ci ą gu miesi ą ca od dnia zako ń czenia imprezy. Podstaw ę do rozpatrzenia 16 reklamacji dotycz ą cej ilo ś ci lub jako ś ci ś wiadcze ń stanowi pisemna reklamacja wraz z uzasadnieniem” (pkt 3). „Obowi ą zkiem pilota/rezydenta jest potwierdzenia przyj ę cia reklamacji od Klienta, a w przypadku jej nieza ł atwienia, przekazanie jej niezw ł ocznie B.T.K. W ę drownik” (pkt 4). „Organizator ma obowi ą zek rozpatrzenia reklamacji nie pó ź niej ni ż : a) w przypadku z ł o ż enia reklamacji w czasie trwania imprezy turystycznej- w terminie 30 dni od jej zako ń czenia; b) w przypadku z ł o ż enia reklamacji po zako ń czeniu imprezy- w terminie 30 dni od daty z ł o ż enia” (pkt 5). W zwi ą zku z powy ż szym, w odniesieniu do omówionego zarzutu stwierdzono zaniechanie stosowania przez Przedsi ę biorc ę praktyki okre ś lonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, z dniem 1 kwietnia 2008r. Jako niedozwolone uznano ponadto postanowienia, na mocy których Przedsi ę biorca mo ż e wy łą czy ć swoj ą odpowiedzialno ść wzgl ę dem konsumenta za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy. Zgodnie z pkt 7 (VI. Realizacja imprezy. Odpowiedzialno ść ): „ B.T.K. W ę drownik nie ponosi odpowiedzialno ś ci za opó ź nienia spowodowane: warunkami atmosferycznymi, strajkami, oczekiwaniem na granicach, zachowaniem uczestników imprez i inne okoliczno ś ci kwalifikowane jako dzia ł anie „si ł y wy ż szej”, na które B.T.K. W ę drownik nie ma wp ł ywu”. Nale ż y podkre ś li ć , ż e odpowiedzialno ść organizatora turystyki zosta ł a ukszta ł towana w ustawie o us ł ugach turystycznych na zasadzie ryzyka, a jej wy łą czenie nast ę puje tylko w przypadkach okre ś lonych w art. 11a ust. 1 pkt 1-3. Przepis ten stanowi, ż e organizator turystyki odpowiada za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych chyba, ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie jest spowodowane wy łą cznie: dzia ł aniem lub zaniechaniem klienta, dzia ł aniem lub zaniechaniem osób trzecich nieuczestnicz ą cych w wykonywaniu us ł ug przewidzianych w umowie, je ż eli tych dzia ł a ń lub zaniecha ń nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć albo si łą wy ż sz ą . Enumeratywne wyliczenie okoliczno ś ci egzoneracyjnych powoduje, ż e wszelkie regulacje sprzeczne z tym przepisem wyczerpuj ą przes ł anki klauzuli niedozwolonej z art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego, jako wy łą czaj ą ce lub istotnie ograniczaj ą ce odpowiedzialno ść organizatora wzgl ę dem konsumenta. Taki charakter ma kwestionowane postanowienie, które wskazane przyk ł adowo okoliczno ś ci: warunki atmosferyczne, strajki, oczekiwania na granicach, zachowania uczestników imprez, powoduj ą ce „opó ź nienia” Przedsi ę biorcy w wykonaniu ś wiadcze ń , kwalifikuje jako dzia ł anie si ł y wy ż szej, na które Przedsi ę biorca nie ma wp ł ywu. Oznacza to, ż e w ka ż dym przypadku ich wyst ą pienia Przedsi ę biorca nie ponosi wobec konsumenta odpowiedzialno ś ci za nienale ż yte wykonanie umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych. Tymczasem nie zawsze okoliczno ś ci te mog ą by ć uznane za si łę wy ż sz ą . Jako si łę wy ż sz ą kwalifikuje si ę bowiem zdarzenia nag ł e, zewn ę trzne, niemo ż liwe do przewidzenia i zapobie ż enia (przy czym w zasadzie chodzi o niemo ż liwo ść zapobie ż enia nie tyle samemu zjawisku, co jego nast ę pstwom). Jednocze ś nie, zgodnie z ww. postanowieniem, to do Przedsi ę biorcy nale ż y ocena, kiedy wyst ę puj ą warunki, skutkuj ą ce wy łą czeniem jego odpowiedzialno ś ci. To Przedsi ę biorca jest zatem uprawniony do dokonania wi ążą cej interpretacji umowy w zakresie uznania, czy zaistnia ł e w danej sytuacji okoliczno ś ci stanowi ą si łę wy ż sz ą . Zgodnie z art. 385 3 pkt 9 Kodeksu cywilnego, niedozwolone s ą postanowienia przyznaj ą ce kontrahentowi konsumenta uprawnienia do dokonania wi ążą cej interpretacji umowy. W ocenie Prezesa Urz ę du, analizowane postanowienie jest to ż same z klauzulami abuzywnymi wpisanymi w pozycjach: 186, 448 i 1043 rejestru. SOKiK wyrokiem z dnia 27 pa ź dziernika 2004r. sygn. akt XVII Amc 83/03 uzna ł za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: Biuro Podró ż y nie odpowiada za niedogodno ś ci zaistnia ł e w trakcie realizacji imprezy wynik ł e z przyczyn od niego niezale ż nych np. warunki atmosferyczne, decyzje pa ń stwowe, dzia ł anie innych okoliczno ś ci si ł y wy ż szej lub le żą cych po stronie uczestnika (pozycja 186 rejestru). Z kolei wyrokiem z dnia 17 marca 2005r. sygn. akt XVII Amc 118/03 za niedozwolone uznano postanowienie: Open Travel nie ponosi odpowiedzialno ś ci za opó ź nienia spowodowane warunkami 17 atmosferycznymi, oczekiwaniem na granicach, zachowaniem uczestników imprezy, ha ł asem zwi ą zanym z usytuowaniem obiektów w pobli ż u miejsc rozrywki itp. lub innych ewentualnych niedogodno ś ci (w tym czasowe braki w dostawie pr ą du lub wody, awarie klimatyzacji, urz ą dze ń sanitarnych, sportowo- rekreacyjnych), na które Open Travel nie ma wp ł ywu (pozycja 448 rejestru). W uzasadnieniu tego wyroku SOKiK wskaza ł , ż e postanowienie to pozwala organizatorowi na zwolnienie si ę z odpowiedzialno ś ci za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania z przyczyn, za które ponosi odpowiedzialno ść . W konkretnych sytuacjach organizator mo ż e dowolnie uzna ć , ż e jego zdaniem wyst ą pi ł a tylko „inna niedogodno ść ”, która nie ma wp ł ywu na jako ść us ł ugi, do której zobowi ą za ł si ę w umowie. Na przes ł anki klauzuli niedozwolonej z art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego oraz dodatkowo z art. 385 3 pkt 9 Kodeksu cywilnego, SOKiK zwróci ł uwag ę równie ż w wyroku z dnia 28 grudnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 161/05, na mocy którego do rejestru wpisano w pozycji 1043 klauzul ę o tre ś ci: Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci za przeszkody w wykonywaniu us ł ugi turystycznej, której przyczyny tkwi ą w sile wy ż szej (powodzie, po ż ary, wichura itp.) oraz wojnach, strajkach zamieszkach i tym podobnych okoliczno ś ciach, na które organizator nie ma wp ł ywu. Uzasadniaj ą c ww. orzeczenie, SOKiK podkre ś li ł , ż e postanowienie to narusza przepis art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych, rozszerzaj ą c katalog przyczyn wy łą czaj ą cych odpowiedzialno ść organizatora turystyki za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania (art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego) oraz przyznaj ą c przedsi ę biorcy prawo do dowolnej interpretacji umowy (art. 385 3 pkt 9 Kodeksu cywilnego). SOKiK uzna ł , ż e zapisy „itp., i tym podobne okoliczno ś ci” pozwalaj ą organizatorowi na dokonanie dowolnej interpretacji zapisu umowy. Zdaniem Prezesa Urz ę du, ww. argumenty s ą tak ż e adekwatne do kwestionowanego postanowienia, które podobnie jak cyt. klauzule niedozwolone narusza przede wszystkim dyspozycj ę art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego, wy łą czaj ą c odpowiedzialno ść kontraktow ą Przedsi ę biorcy wzgl ę dem konsumenta za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy. W oparciu o w ł asn ą interpretacj ę wymienionych w tym postanowieniu poj ęć takich jak: warunki atmosferyczne, strajki, oczekiwania na granicach, zachowania uczestników b ą d ź te ż inne okoliczno ś ci si ł y wy ż szej, Przedsi ę biorca mo ż e rozszerzy ć katalog okoliczno ś ci z art. 11a ust. 1 pkt 1-3 ustawy o us ł ugach turystycznych, wy łą czaj ą c tym samym swoj ą odpowiedzialno ść kontraktow ą w sposób niezgodny z prawem. Z tych te ż wzgl ę dów, w ocenie Prezesa Urz ę du, pomimo ró ż nic literalnych, postanowienie to mie ś ci si ę w hipotezach ww. klauzul niedozwolonych. Kwestionowane postanowienie zosta ł o usuni ę te z „Warunków uczestnictwa”, obowi ą zuj ą cych od dnia 1 kwietnia 2008r. Z tych samych wzgl ę dów zastrze ż enia wywo ł uje równie ż postanowienie, zgodnie z którym: „B.T.K. W ę drownik nie ponosi odpowiedzialno ś ci za specyficzne warunki panuj ą ce w miejscu pobytu podczas imprezy. Dotyczy to w szczególno ś ci specyfiki serwowanej kuchni, mo ż liwo ś ci pojawiania si ę w pomieszczeniach i ś rodkach transportu owadów, o ile nie jest to nast ę pstwem zaniedba ń kulinarnych czy te ż braku utrzymania czysto ś ci” ( pkt 8. VI. Realizacja imprezy. Odpowiedzialno ść ). Jak wskazano powy ż ej katalog okoliczno ś ci wy łą czaj ą cych odpowiedzialno ść organizatora turystyki wskazany w art. 11a ust. 1 pkt 1-3 ustawy o us ł ugach turystycznych jest zamkni ę ty. Wszelkie zatem postanowienia, które reguluj ą kwesti ę odpowiedzialno ś ci organizatora turystyki w sposób odmienny od przewidzianego w ww. przepisie uzna ć nale ż y za niezgodne z prawem zaw ęż enie granic jego odpowiedzialno ś ci za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy. Zdaniem Prezesa Urz ę du „specyficzne warunki panuj ą ce w miejscu pobytu” wymienione w ww. postanowieniu nie stanowi ą okoliczno ś ci egzoneracyjnej, wy łą czaj ą cej odpowiedzialno ść Przedsi ę biorcy za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy. W ą tpliwo ś ci wywo ł uje te ż nieprecyzyjno ść tego poj ę cia, z czym wi ąż e si ę mo ż liwo ść dowolnego decydowania przez Przedsi ę biorc ę , ż e ka ż de warunki panuj ą ce w miejscu pobytu s ą „specyficzne”, a co za tym idzie wy łą czaj ą jego odpowiedzialno ść za niewykonanie czy nienale ż yte wykonanie umowy wzgl ę dem 18 konsumenta. To ż same w tre ś ci postanowienie uznane zosta ł o za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 17 marca 2005r. sygn. akt XVII Amc 118/03: Open Travel nie ponosi odpowiedzialno ś ci za specyficzne warunki panuj ą ce w miejscu pobytu podczas imprezy. Dotyczy to w szczególno ś ci specyfiki serwowanej kuchni, mo ż liwo ś ci pojawienia si ę w pomieszczeniach i ś rodkach transportu owadów, gadów, o ile nie jest to nast ę pstwem zaniedba ń kulinarnych czy te ż braku utrzymania czysto ś ci. Kwestionuj ą c ww. zapis, SOKiK zwróci ł uwag ę na ogólnikowo ść okre ś lenia „specyficzne warunki panuj ą ce w miejscu pobytu”, które pozwala organizatorowi na zwolnienie si ę z odpowiedzialno ś ci w sposób sprzeczny z art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych. W dniu 5 maja 2005r. postanowienie to wpisane zosta ł o do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w pozycji 449. Zdaniem Prezesa Urz ę du, identyczna tre ść i skutki klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli porównywanej przes ą dzaj ą o ich to ż samo ś ci. Kwestionowane postanowienie zosta ł o usuni ę te z „Warunków uczestnictwa” stosowanych przez Przedsi ę biorc ę w obrocie konsumenckim od dnia 1 kwietnia 2008r. W toku prowadzonego post ę powania Przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e zgodnie z postanowieniami wzorca obowi ą zuj ą cego do dnia 1 kwietnia 2008r. nie zawar ł ż adnej umowy z konsumentami. Nie ulega jednak w ą tpliwo ś ci, ż e Przedsi ę biorca by ł gotów takie umowy zawiera ć , innymi s ł owy postanowienia, które Prezes Urz ę du kwestionuje by ł y cz ęś ci ą oferty Przedsi ę biorcy. W ocenie Prezesa Urz ę du, sama mo ż liwo ść zawarcia umowy w oparciu o oferowany przez Przedsi ę biorc ę wzorzec umowny stanowi przejaw stosowania niedozwolonych postanowie ń umownych. Ka ż dy potencjalny klient Przedsi ę biorcy móg ł bowiem zawrze ć umow ę zgodnie z postanowieniami kwestionowanego wzorca. Warto te ż podnie ść , ż e zgodnie z art. 479 38 §1 Kodeksu post ę powania cywilnego, ka ż dy potencjalny klient Przedsi ę biorcy móg ł by wytoczy ć przeciwko Przedsi ę biorcy powództwo o uznanie postanowie ń oferowanego wzorca za niedozwolone postanowienie umowne. Dlatego te ż , w odniesieniu do wszystkich omówionych w tej cz ęś ci uzasadnienia postanowie ń uzasadnione jest stanowisko, ż e Przedsi ę biorca stosowa ł praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lon ą w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jednocze ś nie nale ż y podkre ś li ć , ż e z nowego wzorca usuni ę te zosta ł y kwestionowane powy ż ej postanowienia pkt: 4 (V. Rezygnacja z imprezy. Zmiana uczestnika), 3, 4, 7 i 8 (VI. Realizacja imprezy. Odpowiedzialno ść ). Przedsi ę biorca zmieni ł ponadto tre ść pkt: 3 (V. Rezygnacja z imprezy. Zmiana uczestnika) i 5 (VI. Realizacja imprezy. Odpowiedzialno ść ), dostosowuj ą c tym samym swoje dzia ł ania do obowi ą zuj ą cych przepisów prawa, w szczególno ś ci art. 385 i nast. Kodeksu cywilnego oraz tre ś ci klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Skutkuje to uznaniem, ż e z dniem wprowadzenia do obrotu nowego wzorca „Warunków uczestnictwa”, tj. z dniem 1 kwietnia 2008r. Przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cej na stosowaniu ww. niedozwolonych postanowie ń umownych. W zwi ą zku z powy ż szym, zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż a ł o orzec jak w pkt II sentencji decyzji. III. Prezes Urz ę du zakwestionowa ł ponadto postanowienie pkt 1 (V. Rezygnacja z imprezy. Zmiana uczestnika), zgodnie z którym za dat ę rezygnacji konsumenta z imprezy Przedsi ę biorca przyjmuje m.in. „dzie ń , nast ę puj ą cy po dacie, w której Klient nie dokona czynno ś ci okre ś lonych w Zg ł oszeniu uczestnictwa w imprezie jak: uzupe ł nienie wp ł aty do podanej ceny imprezy lub dostarczenie wymaganych dokumentów”. Zastrze ż enia Prezesa Urz ę du wzbudzi ł a mo ż liwo ść uznania przez Przedsi ę biorc ę , ż e niewykonanie przez konsumenta obowi ą zków umownych mo ż e zosta ć potraktowane jako równoznaczne z jego odst ą pieniem od umowy, bez konieczno ś ci z ł o ż enia o ś wiadczenia o odst ą pieniu i bez wyznaczenia konsumentowi dodatkowego terminu do wykonania zobowi ą za ń z umowy wzajemnej, zgodnie z art. 491 §1 Kodeksu cywilnego. 19 Wst ę pna analiza tego postanowienia prowadzi ł a do wniosku, ż e mo ż e mie ś ci ć si ę w hipotezie klauzul niedozwolonych wpisanych w pozycjach: 1124 i 1147 rejestru. Wyrokiem z dnia 26 lutego 2007r. sygn. akt XVII Amc 174/05 SOKiK uzna ł za niedozwolony zapis o tre ś ci: Uczestnik ma obowi ą zek zap ł aci ć op ł at ę manipulacyjn ą tak ż e w przypadkach rezygnacji z imprezy z nast ę puj ą cych przyczyn nie le żą cych po stronie organizatora: niedotrzymanie przez Klienta okre ś lonych przez Biuro Podró ż y GO TOUR terminów uzupe ł nienia wp ł at i dostarczania dokumentów (pozycja 1124). Z kolei na podstawie wyroku z dnia 28 lutego 2007r. sygn. akt XVII Amc 56/06, w pozycji 1147 rejestru wpisano klauzul ę o tre ś ci: Pozosta łą kwot ę nale ż y ui ś ci ć nie pó ź niej ni ż 21 dni przed rozpocz ę ciem imprezy, pod rygorem rozwi ą zania umowy przez organizatora, który mo ż e zatrzyma ć 30% ceny w wypadku nie wniesienia op ł aty uzupe ł niaj ą cej. Wszystkie porównywane postanowienia zawieraj ą podobn ą regulacj ę . Przyjmuj ą , ż e w konsekwencji niewykonania przez konsumenta obowi ą zków uzupe ł nienia ceny lub dostarczenia dokumentów dochodzi do rezygnacji konsumenta z imprezy. Jednocze ś nie klauzule niedozwolone nieuzupe ł nienie wp ł at lub niedostarczenie dokumentów wi ążą bezpo ś rednio z obowi ą zkiem uiszczenia op ł aty manipulacyjnej. Uzasadniaj ą c abuzywno ść klauzuli wpisanej w pozycji 1147 rejestru SOKiK wskaza ł , ż e tak sformu ł owany zapis prowadzi do wy łą czenia obowi ą zku zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania, co wype ł nia dyspozycj ę art. 385 3 pkt 12 Kodeksu cywilnego. Istot ą zaliczki jest przekazanie kontrahentowi cz ęś ci ś wiadczenia pieni ęż nego, która to cz ęść zostaje w przypadku wykonania umowy zaliczona na poczet ceny. Jak podkre ś lono, w odró ż nieniu od zadatku, zaliczka nie pe ł ni funkcji odszkodowawczej i w przypadku niewykonania umowy przez jedn ą ze stron podlega zwrotowi. Zakwestionowane postanowienie pkt 1 nie stanowi natomiast, zdaniem Prezesa Urz ę du, samoistnej podstawy do obci ąż enia konsumenta op ł atami manipulacyjnymi. W ocenie Prezesa Urz ę du, postanowienie to wskazuje jedynie, jakie znaczenie dla stosunków umownych stron ma niedotrzymanie przez konsumenta terminu uzupe ł niania wp ł aty ceny lub dostarczenia dokumentów. W tym przypadku podstaw ę do pobrania op ł at manipulacyjnych stanowi natomiast, omówiony w pkt I uzasadnienia, pkt 2 (V. Rezygnacja z imprezy. Zmiana uczestnika) „Warunków uczestnictwa”. Zakres regulacji analizowanych postanowie ń jest zatem odmienny, co nie pozwala na stwierdzenie to ż samo ś ci porównywanych klauzul. W zwi ą zku z powy ż szym, w odniesieniu do ww. zarzutu podstaw ą rozstrzygni ę cia Prezesa Urz ę du jest przepis art. 105 § 1 Kodeksu post ę powania administracyjnego, zgodnie z którym organ administracji publicznej wydaje decyzj ę o umorzeniu post ę powania, gdy post ę powanie z jakiejkolwiek przyczyny sta ł o si ę bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowo ść post ę powania administracyjnego, o której stanowi powo ł any przepis, oznacza brak któregokolwiek z elementów materialnego stosunku prawnego tj. elementu podmiotowego lub przedmiotowego. Okoliczno ś ci stanowi ą ce podstaw ę do umorzenia post ę powania mog ą pojawi ć si ę zarówno przed wszcz ę ciem post ę powania, jak i w jego trakcie. Ww. przepis znajdzie zatem zastosowanie równie ż wówczas, gdy przes ł anka czyni ą ca post ę powanie bezprzedmiotowym istnia ł a ju ż w chwili jego wszcz ę cia, ale sta ł a si ę organowi znana dopiero w toku post ę powania administracyjnego. Przedstawiona powy ż ej analiza porównawcza klauzuli stosowanej przez Przedsi ę biorc ę i klauzul niedozwolonych nie daje podstaw do stwierdzenie ich to ż samo ś ci, a co za tym idzie wykazania przes ł anki bezprawno ś ci dzia ł ania Przedsi ę biorcy. Powoduje to, ż e bezprzedmiotowe jest wykazanie drugiej przes ł anki zarzuconej Przedsi ę biorcy praktyki, tj. naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Tym samym nie zachodz ą podstawy prawne pozwalaj ą ce na przyj ę cie, ż e zachowanie Przedsi ę biorcy wyczerpa ł o w omawianym zakresie przes ł anki praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, które uzasadnia ł oby wydanie decyzji nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania. 20 Wobec Przedsi ę biorcy w zakresie zarzutu obejmuj ą cego postanowienie pkt 1 (V. Rezygnacja z imprezy. Zmiana uczestnika), nie jest wi ę c mo ż liwe prowadzenie post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, a w konsekwencji wydanie decyzji merytorycznej. Orzeczono zatem jak w pkt III sentencji. IV. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du mo ż e w drodze decyzji na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , który dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, w rozumieniu art. 24 ustawy, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Z powo ł anego wy ż ej przepisu wynika, ż e kara pieni ęż na ma charakter fakultatywny. Zatem o tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsi ę biorcy zasadne jest na ł o ż enie kary pieni ęż nej decyduje, w ramach uznania administracyjnego, Prezes Urz ę du. Zwróci ć nale ż y uwag ę , i ż przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie okre ś laj ą jakichkolwiek przes ł anek, od których uzale ż nione by ł oby podj ę cie decyzji o na ł o ż eniu kary. Ustawodawca wskaza ł jedynie w art. 111 cyt. ustawy te okoliczno ś ci, które Prezes Urz ę du winien uwzgl ę dni ć decyduj ą c o wymiarze kary pieni ęż nej, wymieniaj ą c okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Bior ą c pod uwag ę okoliczno ś ci sprawy, przede wszystkim charakter i liczb ę klauzul niedozwolonych, które przypisano Przedsi ę biorcy, Prezes Urz ę du uzna ł , ż e na ł o ż enie kary pieni ęż nej na Przedsi ę biorc ę jest w pe ł ni uzasadnione. W prowadzonym post ę powaniu przypisano Przedsi ę biorcy stosowanie 9 postanowie ń niedozwolonych. Ka ż de z nich w istotny sposób wp ł ywa na sytuacj ę prawn ą konsumentów, utrudniaj ą c im dochodzenie roszcze ń , pozbawiaj ą c mo ż liwo ś ci zwrotu warto ś ci ś wiadcze ń , z których nie skorzystali czy te ż reguluj ą c zasady odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy w sposób sprzeczny z ustaw ą o us ł ugach turystycznych i Kodeksu cywilnego. W ocenie Prezesa Urz ę du nie ma w ą tpliwo ś ci, ż e postanowienia te s ą przejawem nierównorz ę dnego i nierzetelnego traktowania konsumentów i bezpo ś rednio naruszaj ą ich interesy. Okoliczno ś ci ą przemawiaj ą c ą za zastosowaniem wobec Przedsi ę biorcy kary pieni ęż nej jest ponadto fakt, i ż jako organizator turystyki o wieloletnim do ś wiadczeniu na rynku us ł ug turystycznych powinien mie ć ś wiadomo ść , ż e nie mo ż e stosowa ć klauzul uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Rejestr ten, co wymaga podkre ś lenia, jest jawny i powszechnie dost ę pny, a stosowanie postanowie ń do niego wpisanych oznacza wprowadzenie do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Przedsi ę biorca winien wi ę c zdawa ć sobie spraw ę z konieczno ś ci konstruowania wzorców umownych z uwzgl ę dnieniem przepisów art. 385 1 i nast. Kodeksu cywilnego, jak równie ż konieczno ś ci dostosowywania wykorzystywanych przez siebie wzorców do tre ś ci wpisów zamieszczanych w rejestrze. Przychód osi ą gni ę ty przez Przedsi ę biorc ę w 2007r. wyniós ł [usuni ę to]. Maksymalna kara pieni ęż na, która mog ł aby zosta ć na ł o ż ona na Przedsi ę biorc ę to [usuni ę to] z ł . Prezes Urz ę du uzna ł , ż e w odniesieniu do Przedsi ę biorcy zasadne jest na ł o ż enie kary w wysoko ś ci 5.764,00 z ł po zaokr ą gleniu, co stanowi [usuni ę to] % przychodu osi ą gni ę tego przez Przedsi ę biorc ę w 2007r. oraz [usuni ę to] % maksymalnego wymiaru kary. Ustalaj ą c wymiar kary pieni ęż nej Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę , ż e cz ęść z postanowie ń stosowanych przez Przedsi ę biorc ę szczególnie ra żą co narusza interes ekonomiczny konsumentów. Dotyczy to zw ł aszcza postanowie ń obci ąż aj ą cych konsumentów obowi ą zkiem ponoszenia z góry ustalonych, wygórowanych kwot odst ę pnego i wy łą czaj ą cych obowi ą zek zwrotu cz ęś ci ceny za niewykorzystane ś wiadczenia. Charakter bezpo ś rednio naruszaj ą cy interesy ekonomiczne i prawne konsumenta maj ą tak ż e postanowienia, które wy łą czaj ą b ą d ź istotnie ograniczaj ą odpowiedzialno ść Przedsi ę biorcy za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy. Te postanowienia zmierzaj ą w istocie do wprowadzenia w b łą d konsumentów co do zasad i 21 zakresu odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy i pozbawienia ich mo ż liwo ś ci dochodzenia roszcze ń odszkodowawczych. Niew ą tpliwie negatywny wp ł yw na sytuacj ę prawn ą konsumentów wywieraj ą tak ż e regulacje dotycz ą ce procedur sk ł adania i rozpatrywania reklamacji. Nale ż y ponadto zwróci ć uwag ę , ż e niektóre z kwestionowanych postanowie ń (pkt 2 i 4- V. Rezygnacja z imprezy. Zmiana uczestnika) sformu ł owane zosta ł y w sposób niejednoznaczny, nie pozwalaj ą cy konsumentowi na uzyskanie pewnej i konkretnej informacji, co do wysoko ś ci kosztów jakimi zostanie obci ąż ony na wypadek rezygnacji z imprezy lub zmiany rezerwacji. Stopie ń naruszenia interesów konsumentów jest wi ę c, zdaniem Prezesa Urz ę du, znaczny. Jako okoliczno ść szczególnie obci ąż aj ą c ą uznano pos ł ugiwanie si ę przez Przedsi ę biorc ę postanowieniem nak ł adaj ą cym na konsumenta obowi ą zek ponoszenia rycza ł towo ustalonych op ł at na wypadek rezygnacji z imprezy, które zosta ł o uznane za niedozwolone przez SOKiK i zakazane do stosowania w obrocie z konsumentami, w nast ę pstwie wytoczonego wobec Przedsi ę biorcy powództwa o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone. Pomimo wpisania tego postanowienia do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych (pozycja 909), Przedsi ę biorca nadal zachowa ł we wzajemnych rozliczeniach z konsumentami zasad ę rycza ł towego okre ś lania kosztów w przypadku rezygnacji konsumenta z imprezy, w oderwaniu od kosztów faktycznie ponoszonych przez niego w takiej sytuacji. Jako okoliczno ść ł agodz ą c ą uznano, ż e Przedsi ę biorca jeszcze przed wszcz ę ciem post ę powania administracyjnego zaniecha ł stosowania 7 z kwestionowanych postanowie ń niedozwolonych, eliminuj ą c je z nowego wzorca „Warunków uczestnictwa”. Nie bez znaczenia jest te ż okoliczno ść , ż e zgodnie z postanowieniami wzorca obowi ą zuj ą cego do dnia 1 kwietnia 2008r. Przedsi ę biorca nie zawar ł ż adnej umowy, co powoduje, ż e brak negatywnych, rzeczywistych skutków praktyki Przedsi ę biorcy. Ustalaj ą c wysoko ść kary na poziomie 5.764,00 z ł Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł równie ż mo ż liwo ś ci finansowe Przedsi ę biorcy uznaj ą c, ż e pozwoli mu na dalsze prowadzenie dzia ł alno ś ci. Zdaniem Prezesa Urz ę du tak okre ś lona kara spe ł ni zarówno rol ę represyjn ą jako sankcja i dolegliwo ść za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i prewencyjn ą , zapobiegaj ą c ą ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest te ż jej walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszaj ą cy dla innych przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść organizatora turystyki przed stosowaniem w przysz ł o ś ci tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Bior ą c od uwag ę powy ż sze kara pieni ęż na na ł o ż ona na Przedsi ę biorc ę jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tych te ż wzgl ę dów orzeczono jak w pkt IV sentencji decyzji Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie- S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Jaros ł aw Krüger Otrzymuje: Tomasz Gu ź niczak Biuro Us ł ug Turystycznych W ę drownik 22 ul. Górno ś l ą ska 5 62-800 Kalisz 23