RPZ-37/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl RPZ- 61/22/05/KO/ Pozna ń , dnia 21 grudnia 2005 r. DECYZJA Nr RPZ 37/2005 Na podstawie art. 23 c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r . o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity - Dz. U. z 2003r., nr 86, poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm.) po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje si ę , ż e : dzia ł ania Pol – Euro – Business S.A. z siedzib ą w Poznaniu, polegaj ą ce na niestosowaniu przez przedsi ę biorc ę norm prawnych chroni ą cych konsumentów wynikaj ą cych z ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.) oraz ustawy z dnia 18 lipca 2002r. o ś wiadczeniu us ł ug drog ą elektroniczn ą (Dz. U. Nr 144, poz. 1204 ze zm.), poprzez niespe ł nienie obowi ą zku informowania konsumentów najpó ź niej w chwili z ł o ż enia im propozycji zawarcia umowy o: − adresie siedziby przedsi ę biorcy (art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o ś wiadczeniu us ł ug drog ą elektroniczn ą oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów), − organie, który zarejestrowa ł dzia ł alno ść gospodarcz ą przedsi ę biorcy (art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów), − cenie oraz zasadach zap ł aty (art. 9 ust. 1 pkt 3 i 4 ww. ustawy), − kosztach oraz terminach dostawy (art. 9 ust. 1 pkt 5 ww. ustawy), − prawie odst ą pienia od umowy w terminie dziesi ę ciu dni (art. 9 ust. 1 pkt 6 ww. ustawy), − w jakim terminie oferta lub informacja o cenie albo wynagrodzeniu maj ą charakter wi ążą cy (art. 9 ust. 1 pkt 8 ww. ustawy) − miejscu i sposobie sk ł adania reklamacji (art. 9 ust. 1 pkt 10 oraz art. 11 ust. 2 ww. ustawy), oraz niezamieszczenie na stronie internetowej regulaminu ś wiadczenia us ł ug drog ą elektroniczn ą , który zawiera ł by informacje wskazane w art. 8 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o ś wiadczeniu us ł ug drog ą elektroniczn ą stanowi ą praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 23a ust. 2 ustawy, polegaj ą ce na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji i nakazuje si ę zaniechania ich stosowania. Uzasadnienie Pol-Euro-Business S.A. (dalej: Przedsi ę biorca) prowadzi dzia ł alno ść wydawnicz ą oraz dystrybucyjn ą wydawanych przez siebie publikacji ksi ąż kowych i elektronicznych. Dystrybucja odbywa si ę m. in. poprzez witryn ę internetow ą o adresie http://w3.pol-euro.pl/ . Zasad ą funkcjonowania Przedsi ę biorcy w ramach w/w dzia ł alno ś ci by ł o sk ł adanie oferty zawarcia umowy sprzeda ż y drog ą elektroniczn ą i przyjmowanie zamówie ń na konkretne towary drog ą elektroniczn ą . Umowy zawierane bez jednoczesnej obecno ś ci obu stron, przy wykorzystaniu ś rodków porozumiewania na odleg ł o ść , podlegaj ą re ż imowi ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.) zwanej dalej ustaw ą o ochronie niektórych praw konsumentów oraz ustawy z dnia 18 lipca 2002r. o ś wiadczeniu us ł ug drog ą elektroniczn ą (Dz. U. Nr 144 poz. 1204). Dnia 16 listopada 2005 r., Prezes Urz ę du wszcz ął z urz ę du, na podstawie art. 44 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, post ę powanie w sprawie stosowania przez Pol-Euro praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na naruszaniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Przedsi ę biorca nie zamie ś ci ł na swojej stronie regulaminu ś wiadczenia us ł ug drog ą elektroniczn ą , który zgodnie z art. 8 ustawy o ś wiadczeniu us ł ug drog ą elektroniczn ą powinien zawiera ć rodzaje i zakres ś wiadczonych us ł ug, warunki ś wiadczenia tych us ł ug, warunki zawierania i rozwi ą zywania umów oraz tryb post ę powania reklamacyjnego. Pol-Euro nie podaje na swojej stronie adresu siedziby stwierdzaj ą c, i ż jest obecnie w trakcie zmiany siedziby i jako kontakt podaje nr telefonu oraz adres e-mail. Na stronie Pol- Euro brakuje równie ż informacji na temat organu, który zarejestrowa ł dzia ł alno ść gospodarcz ą przedsi ę biorcy. Informacje dotycz ą ce ceny s ą niejasne i mog ą wprowadza ć w b łą d – na podstronach te same produkty s ą oznaczone ró ż nymi cenami. Co znamienne cena podana w samym formularzu zamówienia jest ni ż sza ni ż w innych miejscach witryny. Na stronie nie ma równie ż podanego terminu obowi ą zywania oferty. Na stronie brak jest informacji dotycz ą cych wysoko ś ci op ł at za przesy ł k ę (przy zamówieniu zaznaczono jedynie, ze cena ta jest doliczana do ceny zamówienia), a tak ż e terminu w jakim zamówienie jest realizowane. Przedsi ę biorca nie podaje równie ż informacji dotycz ą cych prawa konsumenta do odst ą pienia od umowy w terminie 10 dni od dnia realizacji zamówienia oraz miejsca i sposobu sk ł adania reklamacji. W pi ś mie z dnia 28 listopada 2005 r. Przedsi ę biorca podniós ł , i ż kontrola Urz ę du zbieg ł a si ę z okresem przebudowy witryny internetowej i ż e wskazane przez Urz ą d wymogi 2 formalne prowadzenia witryn internetowych zosta ł y przez Pol-Euro uwzgl ę dnione. Przedsi ę biorca podkre ś li ł , i ż prace nad stron ą wci ąż trwaj ą . W dniu 7 grudnia 2005 roku na podstawie art. 292 k.p.c. w zw. z art. 81 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dokonano ogl ę dzin witryny internetowej http://w3.pol- euro.pl/ i ustalono, i ż Przedsi ę biorca nie zastosowa ł si ę do wskaza ń Urz ę du. Na stronie wci ąż nie ma wymaganego regulaminu ś wiadczenia us ł ug drog ą elektroniczn ą , ani pozosta ł ych wymaganych przepisami ustaw informacji. Zgodnie z zasad ą wyra ż on ą w art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 Nr 98, poz. 1071 z pó ź n. zm.), pismem z dnia 7 listopada 2005r. Przedsi ę biorca zosta ł poinformowany o mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z materia ł em dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy. W wyznaczonym terminie Przedsi ę biorca nie skorzysta ł z w/w uprawnienia. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, „przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy”. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga wi ę c spe ł nienia dwóch przes ł anek: - bezprawno ś ci dzia ł ania oraz - naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Bezprawno ść , do której odwo ł uje si ę ustawodawca, oznacza sprzeczno ść z prawem, a tak ż e z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego oraz z dobrymi obyczajami. Stanowisko takie znajduje oparcie w uzasadnieniu projektu rz ą dowego ustawy nowelizacyjnej z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz. U. nr 129, poz. 1102), która wprowadzi ł a do ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przepisy reguluj ą ce post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zgodnie z którym „same przepisy art. 23a – 23d ustawy nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Dzia ł ania te mog ą okaza ć si ę bezprawne w razie ustalenia, ż e dosz ł o do naruszenia przepisów innych ustaw, tak ż e zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów.” W art. 23a ust. 2 ww. ustawy zamieszczono przyk ł adowe wyliczenia praktyk zakazanych przez ustawodawc ę . Katalog ten wymienia mi ę dzy innymi czyny nieuczciwej konkurencji, stosowanie klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oraz naruszenie prawa konsumenta do uzyskania rzetelnej i wyczerpuj ą cej informacji. W odniesieniu do dzia ł a ń Pol-Euro, polegaj ą cych na obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, ich bezprawno ść mo ż na wywie źć zarówno z przepisów ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz ustawy o ś wiadczeniu us ł ug drog ą elektroniczn ą , jak i z zasad wspó łż ycia spo ł ecznego oraz z dobrych obyczajów obowi ą zuj ą cych przedsi ę biorc ę w obrocie konsumenckim. Szeroko uj ę ty obowi ą zek informacyjny jest jednym z filarów ochronnego re ż imu umowy zawieranej na odleg ł o ść . Zasad ą jest udzielanie informacji przez przedsi ę biorc ę w sposób nieprzymuszony, samorzutnie; nie za ś tylko umo ż liwienie konsumentowi jej uzyskania, w razie inicjatywy konsumenta 1 . Udzielenie informacji, o których mowa w art. 9 1 E. Łę towska, Ochrona niektórych praw konsumentów. Komentarz , wyd. C.H. Beck, Warszawa 2001, str. 57 . 3 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, musi nast ą pi ć najpó ź niej w momencie z ł o ż enia propozycji zawarcia umowy. W przypadku sprzeda ż y internetowej nast ę puje to przez podanie tych informacji w witrynie internetowej, w taki sposób, aby ka ż dy konsument móg ł si ę z nimi zapozna ć , s ą bowiem one integraln ą cz ęś ci ą informacji handlowej sensu stricto albo samej oferty. Przedsi ę biorca nie podaje na stronie adresu swojej siedziby. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów w tym przypadku jest oczywiste, gdy ż pozostaje w sprzeczno ś ci z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o ś wiadczeniu us ł ug drog ą elektroniczn ą oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Brak tych informacji mo ż e uniemo ż liwia ć , a ju ż z pewno ś ci ą znacznie utrudnia ć konsumentom realizacj ę ich praw, zwi ą zanych na przyk ł ad z wnoszeniem przeciwko Przedsi ę biorcy pozwu. W takiej sytuacji konieczne jest bowiem prawid ł owe oznaczenie pozwanego i jego adresu. Z kolei brak informacji o organie, który zarejestrowa ł dzia ł alno ść Przedsi ę biorcy narusza art. art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Brak tej informacji uniemo ż liwia konsumentom uzyskanie pe ł nej informacji o Przedsi ę biorcy i jego dzia ł alno ś ci, w tym o jego adresie czy sytuacji prawnej. B łę dne oznaczenie cen produktów (ró ż nice w cenach na podstronach i na formularzu zamówienia) wprowadza konsumentów w b łą d co do w ł a ś ciwej ceny oferowanego towaru. Prezes Urz ę du stoi na stanowisku, i ż powy ż sze dzia ł ania nale ż y uzna ć za naruszaj ą ce interesy konsumentów, gdy ż informacje powinny by ć przez Przedsi ę biorc ę formu ł owane jednoznacznie, w sposób zrozumia ł y i ł atwy do odczytania. Podobny skutek ma brak informacji o kosztach przesy ł ki. Stwierdzenie, ż e do ceny zamówionego towaru doliczane s ą koszty opakowania i przesy ł ki jest niewystarczaj ą cy i uniemo ż liwia konsumentom pozyskanie pe ł nej wiedzy na temat ca ł kowitych kosztów realizowanego zamówienia. Brak w witrynie Przedsi ę biorcy ww. informacji jest niezgodny z art. 9 ust. 3, 4 i 5 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Na stronie internetowej Przedsi ę biorcy stwierdzono równie ż brak jednoznacznej informacji o prawie do bezwarunkowego odst ą pienia od umowy w terminie 10 dni. Stan ten stanowi ł naruszenie art. 9 ust. 1 pkt 6 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, zgodnie z którego tre ś ci ą konsument winien by ć poinformowany, przy u ż yciu ś rodka porozumiewania si ę na odleg ł o ść , najpó ź niej w chwili z ł o ż enia mu propozycji zawarcia umowy, o prawie odst ą pienia od umowy w terminie dziesi ę ciu dni, bez podania przyczyn tego odst ą pienia. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów by ł o w tym wypadku oczywiste, gdy ż nie byli oni w sposób nale ż yty informowani o zasadach realizacji zagwarantowanego im przez prawo, uprawnienia do odst ą pienia od umowy kupna - sprzeda ż y towaru, którego cech oraz faktycznej jako ś ci nie mieli mo ż liwo ś ci oceni ć w momencie jej zawierania. Przedsi ę biorca nie informowa ł ponadto konsumentów o terminie w jakim oferta lub informacja o cenie maj ą charakter wi ążą cy. Z uwagi na tre ść art. 9 ust. 1 pkt 8 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów dzia ł anie takie nale ż a ł o uzna ć za niezgodne z prawem. Równie ż w tym przypadku naruszenie zbiorowych interesów konsumentów by ł o niew ą tpliwe, gdy ż nie byli oni w sposób nale ż yty informowani o okresie, w którym oferta oraz informacja o cenie utrzymuj ą wi ążą cy charakter, co utrudnia ł o im podj ę cie racjonalnej decyzji co do dokonania zakupu. Przedsi ę biorca nie wskazywa ł tak ż e na miejsce i sposób sk ł adania reklamacji oraz tryb post ę powania reklamacyjnego co by ł o niezgodne z przepisami art. 9 ust. 1 pkt 10 ustawy o 4 ochronie niektórych praw konsumentów oraz art. 8 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 18 lipca 2002r. o ś wiadczeniu us ł ug drog ą elektroniczn ą . Narusza ł o to zbiorowe interesy konsumentów, gdy ż nie byli oni w sposób nale ż yty informowani o zasadach realizacji ustawowo zagwarantowanych im uprawnie ń . Na stronie internetowej Przedsi ę biorcy nie by ł o równie ż regulaminu ś wiadczenia us ł ug drog ą elektroniczn ą . Bezprawno ść dzia ł ania Przedsi ę biorcy polega ł a w tym wypadku na naruszeniu dyspozycji art. 8 ust.1 pkt 1 i 2 ustawy o ś wiadczeniu us ł ug drog ą elektroniczn ą , zgodnie z którym us ł ugodawca powinien okre ś li ć regulamin i nieodp ł atnie udost ę pnia ć go us ł ugobiorcy przed zawarciem umowy. Naruszenie interesów konsumentów by ł o w tym wypadku bezsporne, poniewa ż nie byli oni nale ż ycie informowani o sposobie ś wiadczenia us ł ug drog ą elektroniczn ą . Wszystkie powy ż sze dzia ł ania godz ą w interes konsumentów, gdy ż pozbawiaj ą konsumentów prawa do pe ł nej informacji dotycz ą cej Przedsi ę biorcy, sposobu jego dzia ł ania, przedstawionej oferty. W ten sposób konsumenci maj ą utrudnione lub wr ę cz uniemo ż liwione podj ę cie ś wiadomej i racjonalnej decyzji dotycz ą cej zakupu produktów oferowanych przez Przedsi ę biorc ę . Co wi ę cej, brak informacji o prawie do odst ą pienia od umowy i reklamacji powoduje, i ż konsumenci nie s ą ś wiadomi tych praw i warunków ich realizacji, a tym samym nie mog ą wykonywa ć ich skutecznie. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje definicji „zbiorowych interesów konsumentów”. Wskazuje jedynie, i ż nie mo ż na ich uto ż samia ć z sum ą indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony zosta ł interes zbiorowy, nie zawsze przes ą dza kryterium ilo ś ciowe, poniewa ż niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta mo ż e by ć przejawem cz ę sto lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszaj ą cej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw bli ż ej nieokre ś lonej liczby konsumentów, zarówno tych, którzy ju ż zawarli umow ę z Pol-Euro, jak i jego potencjalnych klientów. Widoczne jest wi ę c, ż e bezprawne zachowanie Przedsi ę biorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter indywidualny, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami kr ę gu klientów zarówno obecnych, jak i przysz ł ych. W ocenie Prezesa Urz ę du, powy ż sze dzia ł anie nale ż y kwalifikowa ć jako praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą c ą na naruszaniu przepisów ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz ustawy o ś wiadczeniu us ł ug drog ą elektroniczn ą . W zwi ą zku ze spe ł nieniem obu przes ł anek, nale ż y zachowanie Przedsi ę biorcy uzna ć za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powy ż szego orzeczono, jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch 5 tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki 6