RPZ-3/2009

1 Poznań, dnia 17 marca 2009r. RPZ- 61/33/08/JM DECYZJA nr RPZ 3/2009 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Grecos Holiday Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów , określone w: 1) art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ww. ustawy, działania Grecos Holiday Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu, polegające na stosowaniu we wzorcach „Ogólnych warunkach uczestnictwa” oraz „zgłoszenia- umowy” postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 kpc, o treści: 1. Organizator nie ponosi odpowiedzialności za straty wynikłe z mniejszych niż 24-godzinne odchylenia od podanych czasów przylotu i wylotu do/z kraju (Ogólne warunki uczestnictwa- V. Obowiązki organizatora) 2. Uczestnik imprezy nie może domagać się zwrotu części ceny lub rozwiązania umowy, jeżeli Organizator usunął wady w odpowiednim terminie, a zaistniałe okoliczności nie pociągnęły za sobą specjalnych niedogodności ani dodatkowych kosztów (Ogólne warunki uczestnictwa- V. Obowiązki organizatora) 3. Uczestnik zobowiązany jest do pokrycia szkody na miejscu jej powstania w walucie kraju, w którym szkodę wyrządzono (Ogólne warunki uczestnictwa- VII. Obowiązki uczestnika) 4. Znaczny wzrost cen upoważnia Klienta do rezygnacji z uczestnictwa w imprezie i uzyskania zwrotu całości kwoty wpłaconej na rzecz Organizatora (Ogólne warunki uczestnictwa- X. Zmiana ceny imprezy turystycznej) 5. Organizator zastrzega sobie, bez uprzedniego powiadomienia, prawo do zmiany programu lub usług w stosunku do informacji zawartych w katalogu i umowie- zgłoszeniu uczestnictwa. Zmiany takie są dopuszczalne tylko w sytuacjach wyjątkowych- podczas trwania imprezy i gdy są niezbędne dla realizacji programu, a zakres i standard świadczeń zostanie zachowany (Ogólne warunki uczestnictwa- XI. Zmiana świadczeń) 6. W takim przypadku (tj. odwołania imprezy z powodu braku wymaganego minimum uczestników- przyp. Urzędu) Klient otrzymuje pełny zwrot wpłaconej kwoty bez odsetek (Ogólne warunki uczestnictwa- XV. Odwołanie imprezy) PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Poznań Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl 2 7. W takich wypadkach (tj. odwołania imprezy z powodu braku wymaganego minimum uczestników- przyp. Urzędu) Uczestnik ma prawo (według swojego wyboru) uczestniczyć w imprezie zastępczej przedstawionej przez Biuro lub żądać natychmiastowego zwrotu uiszczonej wpłaty (bez odsetek)- (Zgłoszenie- umowa) 2) art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy, działania Grecos Holiday Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu, polegające na stosowaniu w „Ogólnych warunkach uczestnictwa” postanowienia, zgodnie z którym zmiana rozkładu lotu w pierwszym i ostatnim dniu imprezy nie może podlegać reklamacji, co jest sprzeczne z art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o usługach turystycznych (t.j. Dz.U. z 2004r., nr 223, poz. 2268 ze zm.) i stwierdza się zaniechanie ich stosowania z dniem 18 grudnia 2008r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 6 i 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Grecos Holiday Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu, w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy, karę pieniężną w wysokości 13.876 zł (słownie: trzynaście tysięcy osiemset siedemdziesiąt sześć zł) płatną do budżetu państwa. Uzasadnienie Pismem z dnia 12 sierpnia 2008r. Główny Inspektorat Inspekcji Handlowej w Warszawie przekazał do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów dokumentację z kontroli wzorców umownych stosowanych przez wybranych przedsiębiorców świadczących usługi turystyczne. Kontrola ta objęła m.in. agenta turystyki działającego na rzecz Grecos Holiday Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu. Wedle oceny Głównego Inspektoratu Inspekcji Handlowej postanowienia „Warunków uczestnictwa w imprezach turystycznych Grecos Holiday Sp. z o.o.” zawierają postanowienia wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. W oparciu o przedłożone informacje i dokumenty, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatura w Poznaniu (dalej: Prezes Urzędu) wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające. Jego celem była kontrola wzorców umów stosowanych przez Grecos Holiday Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu (dalej: Przedsiębiorca lub Spółka), pod kątem zgodności z przepisami art. 385 1 - 385 3 Kodeksu cywilnego, z uwzględnieniem klauzul wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone oraz z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o usługach turystycznych (t.j. Dz.U. z 2004r., nr 223, poz. 2268 ze zm.). W toku postępowania Grecos Holiday Sp. z o.o. poinformował, że od dnia 5 września 2008r. stosuje w obrocie konsumenckim nowe wzorce o nazwie: „Ogólne warunki uczestnictwa” oraz „zgłoszenie-umowa”. Analiza przedstawionych wzorców wykazała, że zawarto w nich postanowienia, które mogą naruszać zbiorowe interesy konsumentów. Postanowieniem z dnia 18 listopada 2008r. Prezes Urzędu wszczął zatem z urzędu wobec Grecos Holiday Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w związku z podejrzeniem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów określonych w: 1. art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegających na stosowaniu we wzorcach: „Ogólnych warunków uczestnictwa” oraz „zgłoszenia- 3 umowy” postanowień wzorców umów, które wpisane zostały do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 kpc, o treści wskazanej w pkt I.1. 1.-7 sentencji decyzji 2. art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy, polegającej na stosowaniu we wzorcu „Ogólnych warunkach uczestnictwa” postanowienia naruszającego art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych, o treści wskazanej w pkt I.2. sentencji decyzji. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego Przedsiębiorca poinformował (pismo bez daty, data wpływu do Delegatury: 9 grudnia 2008r.), że nigdy nie miał zamiaru działać w jakikolwiek sposób na szkodę klienta i niezgodnie z obowiązującymi przepisami. Podkreślił, że zawsze stara się, aby zapisy nie stanowiły inaczej niż mówi o tym ustawa o usługach turystycznych oraz nie zawierały klauzul niedozwolonych . Jednocześnie oświadczył, że w związku z postawionymi mu zarzutami zweryfikował zapisy „Ogólnych warunków uczestnictwa” oraz „zgłoszenia- umowy” i wykreślił wszystkie zakwestionowane klauzule, oprócz klauzuli dotyczącej zmiany programu (pkt I.1.5 sentencji decyzji), której nadano brzmienie: „W przypadku zmiany programu lub usług w trakcie trwania imprezy, stanowiących istotną część programu tej imprezy, Organizator jest obowiązany, bez obciążania klienta dodatkowymi kosztami, wykonać w ramach tej imprezy odpowiednie świadczenie zastępcze. Jeżeli jakość świadczenia zastępczego jest niższa od jakości usługi określonej w programie imprezy turystycznej, klient może żądać odpowiedniego obniżenia ceny imprezy”. Przedsiębiorca wskazał jednocześnie, że w obrocie prawnym pozostają [usunięto] umowy zawarte zgodnie z postanowieniami ww. wzorców, do których jest gotów zaproponować stosowne aneksy z nowymi wzorcami umów. Wyraził również gotowość współpracy w celu uzgodnienia jedynie słusznych zapisów, które będą zgodne z regulacjami prawnymi i nie będą stanowiły żadnych zastrzeżeń . W kolejnym piśmie (brak daty, data wpływu do Delegatury: 29 grudnia 2008r.) Przedsiębiorca podkreślił, że zaniechał stosowania zakwestionowanych klauzul usuwając je ze stosowanych wzorców a także poinformował o treści nowych wzorców umownych wszystkich klientów, z którymi podpisał umowy o świadczenie usług turystycznych, które nie zostały jeszcze zrealizowane. Pismem z dnia 11 lutego 2009r. Przedsiębiorca wskazał, że nowe wzorce stosuje od dnia 18 grudnia 2008r. Na potwierdzenie tego faktu przedłożył kopie umów zawartych zgodnie z ich postanowieniami. Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Grecos Holiday Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu została wpisana do rejestru przedsiębiorców KRS pod numerem 0000249102 (dowód: odpis z Krajowego Rejestru Sądowego). Przedmiotem działalności Spółki jest m.in. działalność związana z turystyką. Działalność organizatora turystyki i pośrednika turystycznego Spółka prowadzi na podstawie wpisu do Rejestru Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych prowadzonego przez Marszałka Województwa Wielkopolskiego pod numerem 386. W obrocie konsumenckim Spółka posługuje się wzorcami umownymi o nazwie: „zgłoszenie- umowa” oraz „Ogólne warunki uczestnictwa”, które stanowią integralną część umowy zawieranej z klientem. W niniejszym postępowaniu administracyjnym Prezes Urzędu zakwestionował praktyki Przedsiębiorcy polegające na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowień wzorców umów wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, o treści przytoczonej w pkt I.1. 1-7 sentencji decyzji oraz postanowienia sprzecznego z przepisem art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych, wyłączającego prawo klienta do złożenia reklamacji w przypadku zmiany rozkładu lotu w pierwszym i ostatnim dniu imprezy (pkt I.2 sentencji). 4 Analizowane wzorce Przedsiębiorca wykorzystywał w obrocie prawnym od dnia 5 września 2008r. (pismo Przedsiębiorcy z dnia 5 września 2008r.). Od dnia 18 grudnia 2008r. Przedsiębiorca stosuje nowe wzorce „Ogólnych warunków uczestnictwa” oraz „zgłoszenia- umowy”, z których zostały usunięte postanowienia niedozwolone o treści wskazanej w pkt 1, 2, 4, 6 i 7 (pkt I.1. sentencji decyzji) oraz postanowienie zakwalifikowane jako sprzeczne z art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych. Postanowienie zamieszczone w pkt 3 (pkt I.1. sentencji) otrzymało treść: „Uczestnik ponosi odpowiedzialność materialną za szkody i straty wyrządzone z jego winy lub z winy osób niepełnoletnich, nad którymi sprawuje nadzór lub opiekę. Po ustaleniu winy konsumenta następuje ustalenie terminu oraz sposobu zapłaty za wyrządzone przez niego szkody i straty”. Z kolei klauzuli zamieszczonej w pkt 5 (pkt I.1. sentencji decyzji) w nowym wzorcu nadano brzmienie: „W przypadku zmiany programu lub usług w trakcie trwania imprezy, stanowiących istotną część programu tej imprezy, Organizator jest obowiązany, bez obciążania klienta dodatkowymi kosztami, wykonać w ramach tej imprezy odpowiednie świadczenie zastępcze. Jeżeli jakość świadczenia zastępczego jest niższa od jakości usługi określonej w programie imprezy turystycznej, klient może żądać odpowiedniego obniżenia ceny imprezy. Zmiany przewoźnika lotniczego, godzin wylotów i wyjazdów lub powrotów, o ile nie zmienia się ilość i jakość świadczeń (np. noclegów lub posiłków) nie jest zmianą istotnych warunków umowy” (pismo Przedsiębiorcy bez daty, data wpływu do Delegatury: 9 grudnia 2008r., pismo z dnia 11 lutego 2009r.). Przedsiębiorca poinformował o treści nowych wzorców klientów, z którymi zawarł umowy w oparciu o wzorce poddane kontroli Prezesa Urzędu w niniejszym postępowaniu, które nie zostały jeszcze zrealizowane ( pismo Przedsiębiorcy bez daty, data wpływu do Delegatury: 29 grudnia 2008r.). Prezes Urzędu zważył, co następuje: Grecos Holiday Sp. z o.o. zarzucono stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działania przedsiębiorcy, w szczególności- jak stanowi pkt 1 tego przepisu- stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. Stwierdzenie przedmiotowych praktyk wymaga spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania przedsiębiorcy i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Jako bezprawne należy kwalifikować zachowania sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego lub dobrymi obyczajami, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa (por. Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji pod red. Janusza Szwaji, Wyd. CH Beck, Warszawa 2000r., str. 117-118). Przesłanka bezprawności działań Przedsiębiorcy wykazana zostanie odrębnie dla każdego z postawionych Przedsiębiorcy zarzutów. Kwestia naruszenia zbiorowego interesu konsumentów omówiona zostanie natomiast łącznie poniżej, z uwagi na identyczny charakter i znaczenie tego zagadnienia dla obydwu praktyk objętych niniejszym postępowaniem. W ocenie Prezesa Urzędu, nie ma wątpliwości, że bezprawne działania Grecos Holiday Sp. z o.o. godzące w interes konsumentów dotyczą tzw. zbiorowego interesu konsumentów. W analizowanej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zidentyfikować- potencjalnych klientów Przedsiębiorcy. 5 Niezgodnymi z prawem działaniami mogła bowiem zostać dotknięta nieograniczona liczba osób, tzn. wszystkie osoby zawierające z Przedsiębiorcą umowy o świadczenie usług turystycznych. I.1. Odnosząc kwestię bezprawności działania przedsiębiorcy do pierwszego z zarzutów tj. stosowania praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy, należy wskazać, że w świetle utrwalonego orzecznictwa sądowego, Prezes Urzędu może stwierdzić stosowanie tej praktyki także w odniesieniu do przedsiębiorcy, który nie był stroną postępowania sądowego zakończonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 2005r. sygn. akt VI ACa 760/05 podkreślił, że praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest posługiwanie się postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powstał w związku ze stosowaniem wzorca umowy przez podmiot, co do którego bada się stosowanie praktyki. Naruszenie interesów konsumentów może nastąpić, jak wskazał Sąd, w wyniku działań podmiotów, które stosują klauzule abuzywne już wpisane do rejestru, przy czym wpis taki związany był z działaniami innych przedsiębiorców. Z kolei w wyroku z dnia 25 maja 2005r. sygn. akt XVII Ama 46/04, Sąd Okręgowy w Warszawie- Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) wyraził pogląd, że dla uznania określonej klauzuli za niedozwolone postanowienie umowne wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie klauzul powinien być bowiem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli więc cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. Przedstawione powyżej orzecznictwo potwierdza uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/2006, w której uznano, że stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie- Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a 1 . Odwołując się do argumentów o charakterze celowościowym oraz kierując się potrzebą zapewnienia skuteczności tego przepisu, Sąd Najwyższy podkreślił, że praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów obejmuje również przypadki wprowadzenia jedynie zmian kosmetycznych, polegających na przestawieniu szyku wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywołuje takie same skutki godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru. Nie jest więc konieczna dokładna, literalna zbieżność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej. Niedozwolone będą również takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o jej wykładnię. W prowadzonym postępowaniu administracyjnym Prezes Urzędu zakwestionował stosowane przez Przedsiębiorcę postanowienie, zgodnie z którym: „Organizator nie ponosi odpowiedzialności za straty wynikłe z mniejszych niż 24-godzinne odchylenia od podanych czasów przylotu i wylotu do/z kraju” (Ogólne warunki uczestnictwa- V. Obowiązki organizatora ). Należy podkreślić, że odpowiedzialność organizatora turystyki została ukształtowana w ustawie o usługach turystycznych na zasadzie ryzyka, a jej wyłączenie następuje w tylko przypadkach określonych w art. 11a ust. 1 pkt 1-3. Przepis ten stanowi, że organizator turystyki odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług 1 W obowiązującej obecnie ustawie z dnia 16.02.2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów uregulowana została w art. 24. 6 turystycznych chyba, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy jest spowodowane wyłącznie: działaniem lub zaniechaniem klienta, działaniem lub zaniechaniem osób trzecich nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć albo siłą wyższą. Kwestionowane postanowienie okoliczności tych nie wskazuje. Oznacza to, że w omawianym przypadku Przedsiębiorca wyłączył swoją odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy w sposób sprzeczny z przepisami prawa. Taki zapis umowny wyczerpuje przesłanki niedozwolonego postanowienia umownego, o którym mowa w art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z ww. przepisem, niedozwolone są postanowienia, które wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. SOKiK wielokrotnie uznawał za niedozwolone klauzule, które w sposób niezgodny z prawem regulowały kwestie odpowiedzialności organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, w tym również w zakresie terminu rozpoczęcia bądź zakończenia imprezy. I tak np. wyrokiem z dnia 21 czerwca 2006r. sygn. akt XVII Amc 76/05 za niedozwolone uznano klauzule o treści: W przypadku imprez samolotowych biuro nie ponosi odpowiedzialności za mniejsze niż 24- godzinne opóźnienia od podanych czasów wylotów z kraju (pozycja 840 rejestru niedozwolonych postanowień umownych) oraz Wszelkie terminy przylotów podane w broszurze lub dowodzie uczestnictwa są terminami przewidywanymi, w związku z czym biuro nie ponosi odpowiedzialności za mniejsze niż 24- godzinne opóźnienia od podanych czasów przylotu do kraju (pozycja 844 rejestru). Orzekając o abuzywności ww. klauzul, SOKiK podzielił stanowisko powoda- Prezesa Urzędu, że zapisy tej treści dopuszczają wprowadzenie zmian na etapie wykonywania umowy w stosunku do wcześniejszej oferty zaakceptowanej przez konsumenta i to bez względu na przyczyny tych zmian. Wyłączają jednocześnie odpowiedzialność organizatora turystyki, co kwalifikuje je jako niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego. Zdaniem Sądu, postanowienia te świadczą o dążeniu przedsiębiorcy do wprowadzenia konsumentów w błąd poprzez wyrobienie w nich mylnego przekonania, że w wymienionych sytuacjach, nie przysługują im roszczenia odszkodowawcze. W ocenie Prezesa Urzędu, analizowane postanowienie jest tożsame z przytoczonymi klauzulami abuzywnymi. Podobnie jak ww. klauzule prowadzi do sprzecznego z prawem ograniczenia odpowiedzialności kontraktowej Przedsiębiorcy za straty wynikłe z mniejszych niż 24-godzinne zmiany ustalonych czasów przylotu i odlotów. Argumenty przywołane w uzasadnieniu wyroku są zatem adekwatne również do postanowienia stosowanego przez Przedsiębiorcę. Ww. klauzula została usunięta z nowego wzorca „Ogólnych warunków uczestnictwa”. Prezes Urzędu uznał ponadto za niedozwolone postanowienie przewidujące, że: „Uczestnik imprezy nie może domagać się zwrotu części ceny lub rozwiązania umowy, jeżeli Organizator usunął wady w odpowiednim terminie, a zaistniałe okoliczności nie pociągnęły za sobą specjalnych niedogodności ani dodatkowych kosztów” (Ogólne warunki uczestnictwa- V. Obowiązki organizatora ). Podobnie jak postanowienie omówione powyżej, również i to zmierza do wyłączenia bądź ograniczenia odpowiedzialności Przedsiębiorcy za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy (art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego). Samo naprawienie wady w „odpowiednim” terminie przez Przedsiębiorcę pozbawia bowiem konsumenta prawa do żądania zwrotu części ceny i rozwiązania umowy. Jednocześnie, w świetle pozostałych postanowień wzorca, w zakresie pozbawienia konsumenta prawa do rozwiązania umowy postanowienie to spełnia przesłanki klauzuli niedozwolonej, określonej w art. 385 3 pkt 14 Kodeksu cywilnego. Przepisem ten za niedozwolone uznaje postanowienia, które pozbawiają wyłącznie konsumenta uprawnienia do rozwiązania umowy, odstąpienia od niej lub jej wypowiedzenia. 7 W ocenie Prezesa Urzędu, zakwestionowane postanowienie, mimo braku identycznej treści, mieści się w hipotezie klauzuli niedozwolonej wpisanej w pozycji 446 rejestru, na podstawie wyroku SOKiK z dnia 17 marca 2005r. sygn. akt XVII Amc 118/03, o treści: Open Travel nie ma obowiązku naprawić wady, która pociąga za sobą nieproporcjonalne koszty i utrudnienia dla biura. Klient nie może domagać się zwrotu części ceny imprezy lub zerwania umowy, jeśli Open Travel naprawi wadę w odpowiednim terminie. Uznając to postanowienie, w części dotyczącej pozbawienia konsumenta możliwości domagania się zwrotu ceny i rozwiązania umowy, za niedozwolone na mocy art. 385 3 pkt 2 i 14 Kodeksu cywilnego, SOKiK stwierdził, że organizator turystyki nie może zwolnić się z obowiązku zwrotu ceny imprezy czy też pozbawić klienta możliwości odstąpienia od umowy z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, zastrzegając sobie prawo do określenia w jakim terminie ma nastąpić naprawienie wady. Postanowienie to może prowadzić bowiem do uznania, że „odpowiedni” to termin dowolny i dogodny dla organizatora. Jak podkreślono, konsument zostaje dodatkowo obciążony skutkami nienależytego wykonania umowy i nie przysługuje mu z tego tytułu prawo do rekompensaty za usługę złej jakości. Zdaniem Prezesa Urzędu, porównywane klauzule wywołują te same skutki, prowadząc do ograniczenia odpowiedzialności Przedsiębiorcy za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, co pozwala na stwierdzenie ich tożsamości. Postanowienie to nie występuje w nowym wzorcu, stosowanym przez Przedsiębiorcę od dnia 18 grudnia 2008r. Zastrzeżenia Prezesa Urzędu wzbudziło także postanowienie zobowiązujące uczestnika imprezy „do pokrycia szkody na miejscu jej powstania w walucie kraju, w którym szkodę wyrządzono” (Ogólne warunki uczestnictwa- VII. Obowiązki uczestnika ). Ww. postanowienie wskazuje, że konsument ma obowiązek naprawić szkodę niezwłocznie, tj. w czasie trwania imprezy. W ocenie Prezesa Urzędu, żądanie to jest przedwczesne. Organizator powinien je zgłosić dopiero po ustaleniu winy konsumenta i po zakończeniu imprezy. Konsument może bowiem nie mieć możliwości natychmiastowego naprawienia szkody, a obciążenie go takim obowiązkiem może utrudniać a nawet uniemożliwiać mu dalszy udział w imprezie. Należy przy tym podkreślić, że postanowienia wzorca nie przewidują obowiązku Przedsiębiorcy natychmiastowego naprawienia szkody, wyrządzonej przez niego konsumentowi. Ww. postanowienie jest tożsame z klauzulą niedozwoloną wpisaną do rejestru niedozwolonych postanowień umownych w pozycji 768, o treści: Uczestnicy odpowiadają za wyrządzone szkody z własnej winy, za które mają obowiązek zapłacić niezwłocznie z własnych środków w miejscu ich powstania. Orzekając o zakazie stosowania ww. klauzuli w obrocie konsumenckim, SOKiK w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 lutego 2006r. sygn. akt XVII Amc 6/05 podkreślił, że tak sformułowane postanowienie nierównorzędnie określa prawa i obowiązki stron umowy, zobowiązując wyłącznie konsumenta do niezwłocznego naprawienia szkody, podczas gdy nie przewiduje takiego obowiązku po stronie organizatora, w przypadku wyrządzenia szkody konsumentowi. Niezależnie od użytych sformułowań (pokrycie szkody na miejscu jej powstania, niezwłocznie) klauzula stosowana przez Przedsiębiorcę i wpisana do rejestru nakładają na konsumentów ten sam obowiązek natychmiastowego naprawienia szkód wyrządzonych przez nich podczas trwania imprezy. Nie przewidują jednakże takiego zobowiązania po stronie Przedsiębiorcy. Przesądza to o tożsamości porównywanych zapisów. Ww. postanowienie zostało zastąpione w nowym wzorcu zapisem o treści: „Uczestnik ponosi odpowiedzialność materialną za szkody i straty wyrządzone z jego winy lub z winy osób niepełnoletnich, nad którymi sprawuje nadzór lub opiekę. Po ustaleniu winy konsumenta następuje ustalenie terminu oraz sposobu zapłaty za wyrządzone przez niego szkody i straty”. 8 Jako niedozwolone uznano również postanowienie, zgodnie z którym: „Znaczny wzrost cen upoważnia Klienta do rezygnacji z uczestnictwa w imprezie i uzyskania zwrotu całości kwoty wpłaconej na rzecz Organizatora (Ogólne warunki uczestnictwa- X. Zmiana ceny imprezy turystycznej ). Postanowienie to uzależnia prawo konsumenta do odstąpienia od umowy i uzyskania zwrotu całości uiszczonej kwoty od wystąpienia „znacznego” wzrostu cen. Przepis art. 385 3 pkt 20 Kodeksu cywilnego uznaje za niedozwolone te postanowienia umowne, które przewidują uprawnienia kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy, bez przyznania konsumentowi prawa do odstąpienia od umowy. W przypadku zatem wzrostu ceny imprezy, konsument powinien mieć zapewnione prawo do odstąpienia od umowy w każdej sytuacji, nie tylko wówczas- jak w kwestionowanym postanowieniu- gdy wzrost ceny zostanie uznany za „znaczny”. Wyrokiem z dnia 24 listopada 2004r. sygn. akt XVII Amc 119/03, SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie o treści: Wzrost ceny o 10% upoważnia uczestnika do rezygnacji z imprezy bez ponoszenia żadnych kosztów (…) , które zostało następnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych w pozycji 300. W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że w świetle art. 385 1 §1 Kodeksu cywilnego, który za niedozwolone uznaje postanowienia kształtujące prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający jego interesy oraz art. 385 3 pkt 20 Kodeksu cywilnego, stosowanie klauzul przewidujących możliwość podniesienia pierwotnie ustalonej ceny jest dozwolone wyłącznie, jeśli konsument ma zagwarantowane prawo odstąpienia od umowy. Każda klauzula ograniczająca prawo odstąpienia konsumenta od umowy, niezależnie od skali podwyżki i czasu, spełnia więc przesłanki klauzul niedozwolonych, określonych w ww. przepisach Kodeksu cywilnego. Podobnej treści klauzula zakwestionowana została wyrokiem SOKiK z dnia 22 czerwca 2005r. sygn. akt XVII Amc 90/04: (…) Jeżeli jednak cena wzrośnie o więcej niż 15% ceny podstawowej, klient ma prawo anulować swoje uczestnictwo i w pełni odzyskać wpłacone pieniądze (pozycja 514 rejestru). SOKiK zarzucił, że tej treści zapis pozbawia konsumenta możliwości wypowiedzenia umowy, jeżeli wzrost ceny nie przekroczy 15%, co kwalifikuje je jako niedozwolone na podstawie art. 385 3 pkt 14 Kodeksu cywilnego. W ocenie Prezesa Urzędu, analizowana klauzula mieści się w hipotezach ww. klauzul abuzywnych. Na stwierdzenie tożsamości tej klauzuli z klauzulami wpisanymi do rejestru nie mają bowiem wpływu różnice w brzmieniu, a więc określenie wzrostu ceny jako „znaczny”, o więcej niż 10% czy 15%. Niezależnie bowiem od sposobu określenia wzrostu ceny, tej treści postanowienia wywołują jednakowe skutki- pozbawiają konsumenta prawa do odstąpienia od umowy. Postanowienie to nie występuje w nowym wzorcu „Ogólnych warunków uczestnictwa”. Zarzut stosowania niedozwolonych postanowień umownych objął także postanowienie o treści: „Organizator zastrzega sobie, bez uprzedniego powiadomienia, prawo do zmiany programu lub usług w stosunku do informacji zawartych w katalogu i umowie- zgłoszeniu uczestnictwa. Zmiany takie są dopuszczalne tylko w sytuacjach wyjątkowych- podczas trwania imprezy i gdy są niezbędne dla realizacji programu, a zakres i standard świadczeń zostanie zachowany”(Ogólne warunki uczestnictwa- XI. Zmiana świadczeń ). Przepisy ustawy o usługach turystycznych stanowią, że program imprezy, obejmujący rodzaj, jakość i terminy oferowanych usług w tym rodzaj, charakter i kategorię środka transportu oraz datę, godzinę, miejsce wyjazdu i planowanego powrotu, położenie, rodzaj i kategorię obiektu hotelarskiego oraz program zwiedzania i inne usługi wliczone w cenę imprezy powinny zostać określone w umowie o świadczenie usług turystycznych (art. 14 ust. 2 pkt 4). Są to bez wątpienia istotne warunki umowy, co oznacza, że organizator turystyki nie może jednostronnie i w dowolny sposób decydować o ich zmianie. Należy podkreślić, że w przypadku zmiany istotnych warunków umowy z przyczyn niezależnych od organizatora przed rozpoczęciem imprezy, ustawodawca 9 nałożył na organizatora obowiązek niezwłocznego powiadomienia o tym klienta. Klient z kolei ma prawo do zdecydowania, czy przyjmuje proponowaną zmianę czy też odstępuje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń i bez obowiązku zapłaty kary umownej (art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych). Ww. postanowienie, zastrzegając prawo Przedsiębiorcy do jednostronnego decydowania o zmianie istotnych warunków umowy, pozbawia konsumenta tych uprawnień. Prowadzi tym samym do ograniczenia odpowiedzialności organizatora za nienależyte wykonanie umowy (art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego). Zmiana istotnych warunków umowy jest przejawem niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, dlatego też nie może być dokonywana jednostronnie, bez akceptacji drugiej strony umowy i przyznania jej możliwości skorzystania z ustawowych uprawnień. Kwestionowane postanowienie pozwala jednocześnie Przedsiębiorcy na zmianę, bez ważnych przyczyn istotnych cech świadczenia co kwalifikuje je jako niedozwolone postanowienie umowne także na podstawie art. 385 3 pkt 19 Kodeksu cywilnego. Postanowienie to jest tożsame z klauzulą wpisaną w pozycji 535 rejestru, na mocy wyroku SOKiK z dnia 21 lipca 2005r. sygn. akt XVII Amc 89/03, o treści: Biuro zastrzega sobie, bez uprzedniego powiadomienia, prawo zmiany programu lub usług w stosunku do informacji zawartych w katalogu i umowie- zgłoszeniu uczestnictwa- zmiany takie są dopuszczalne tylko w sytuacjach wyjątkowych, a zakres i standard świadczeń zostanie zachowany. SOKiK wskazał, że ww. zapis wyczerpuje hipotezę art. 385 3 pkt 2 i 19 Kodeksu cywilnego. Podkreślił, że rozstrzygając o legalności tego postanowienia należy wziąć pod uwagę również unormowania ustawy o usługach turystycznych. Zmiana postanowień umowy dotyczących programu i innych usług określonych w umowie bez zgody konsumenta jest niedopuszczalna, gdyż pogarsza jego sytuację w stosunku do przepisów art. 14 ust. 5 ustawy, co pozostaje w sprzeczności z art. 19 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, postanowienia umowy mogą być zmienione, ale jedynie na korzyść konsumenta. SOKiK przywołał także uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1992r. (III CZP 50/92, OSP 1993r., nr 6, poz. 119), w której uznano, że jednostronna zmiana umowy konsumenckiej jest dopuszczalna tylko w razie, gdy strony najpierw wprowadziły do tej umowy tzw. klauzulę modyfikacyjną i sprecyzowały z góry, co może stanowić ważną przyczynę dokonania takiej zmiany. Z tego też względu SOKiK uznał, że użycie ogólnego sformułowania „sytuacje wyjątkowe” jest na tyle niejednoznaczne i niezrozumiałe, że pozwala na bardzo dowolną interpretację tego zapisu przez organizatora, przyznając mu tym samym prawo do wiążącej interpretacji umowy. Ww. klauzule wprowadzają te same zasady zmiany istotnych warunków umowy. Zdaniem Prezesa Urzędu, identyczny przedmiot i zakres regulacji pozwala na stwierdzenie tożsamości klauzuli stosowanej przez Przedsiębiorcę z klauzulą wpisaną do rejestru. W nowym wzorcu „Ogólnych warunków uczestnictwa” postanowienie to otrzymało brzmienie: „W przypadku zmiany programu lub usług w trakcie trwania imprezy, stanowiących istotną część programu tej imprezy, Organizator jest obowiązany, bez obciążania klienta dodatkowymi kosztami, wykonać w ramach tej imprezy odpowiednie świadczenie zastępcze. Jeżeli jakość świadczenia zastępczego jest niższa od jakości usługi określonej w programie imprezy turystycznej, klient może żądać odpowiedniego obniżenia ceny imprezy. Zmiany przewoźnika lotniczego, godzin wylotów i wyjazdów lub powrotów, o ile nie zmienia się ilość i jakość świadczeń (np. noclegów lub posiłków) nie jest zmianą istotnych warunków umowy”. W świetle utrwalonego orzecznictwa SOKiK, Prezes Urzędu uznał także za niedozwolone postanowienia pozbawiające konsumenta odsetek w przypadku zwrotu dokonanych wpłat ceny. Zakwestionowano postanowienia o treści: „W takim przypadku (tj. odwołania imprezy z powodu braku wymaganego minimum uczestników- przyp. Urzędu) Klient otrzymuje pełny zwrot wpłaconej kwoty bez odsetek” (Ogólne warunki uczestnictwa- XV. Odwołanie imprezy ) oraz „W takich wypadkach (tj. odwołania imprezy z powodu braku wymaganego minimum uczestników- przyp. Urzędu) Uczestnik ma prawo (według swojego 10 wyboru) uczestniczyć w imprezie zastępczej przedstawionej przez Biuro lub żądać natychmiastowego zwrotu uiszczonej wpłaty (bez odsetek)” ( Zgłoszenie- umowa ). Wyrokiem z dnia 21 października 2004r. sygn. akt XVII Amc 127/03, SOKiK, uznał za niedozwolone postanowienie o treści: Przy dokonywaniu jakichkolwiek zwrotów pieniężnych uczestnikowi nie przysługują odsetki od wpłaconych kwot (pozycja 438 rejestru). W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że wykluczenie uprawnienia konsumenta do żądania odsetek jest sprzeczne z art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego i stanowi niedozwolone postanowienie umowne, określone w art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego. Stwierdzono, że takie postanowienie umowne powoduje nieuzasadnione przysporzenie zysków organizatorowi turystyki. Podobne rozstrzygnięcie zawiera klauzula wpisana w pozycji 1153 rejestru: Zwrot opłat należnych uczestnikowi, organizator zrealizuje w terminie do 30 dni od momentu podjęcia przez uczestnika ostatecznej decyzji. Od zwracanych kwot nie przysługują odsetki (wpis na podstawie wyroku z dnia 28 lutego 2007r. sygn. akt XVII Amc 56/06). W uzasadnieniu ww. wyroku SOKiK uznał z kolei, że ww. zapis stanowi niedozwolone postanowienie umowne w świetle klauzuli generalnej z art. 385 1 §1 Kodeksu cywilnego, ponieważ zmierza do niekorzystnego ukształtowania praw konsumentów w stosunku do zakresu praw wynikającego z ustawy o usługach turystycznych. SOKiK zwrócił uwagę m.in. na przepis art. 14 ust. 5 ustawy, który nakłada na organizatora obowiązek natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych świadczeń oraz niczym nieuzasadnione przyznanie sobie przez organizatora uprawnienia do zwrotu kwot bez odsetek. Tego rodzaju zapis nie jest, zdaniem Sądu, wyrazem równorzędnego i rzetelnego traktowania konsumenta jako partnera umowy i godzi rażąco w jego interes ekonomiczny. Wyłączenie odpowiedzialności organizatora turystyki w zakresie odsetek od zwracanych kwot we wszystkich analizowanych klauzulach przesądza, zdaniem Prezesa Urzędu, o ich tożsamości. Zakwestionowane klauzule zostały usunięte z nowych wzorców „Ogólnych warunków uczestnictwa” oraz „zgłoszenia- umowy”. Stwierdzenie tożsamości kwestionowanych klauzul z klauzulami wpisanymi do rejestru stanowi podstawę do uznania, że wykazana została- w odniesieniu do pierwszego zarzutu- bezprawność działania Przedsiębiorcy. I.2. W niniejszym postępowaniu Przedsiębiorcy zarzucono ponadto stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W odniesieniu do tego zarzutu, istota bezprawności działań Przedsiębiorcy polega na stosowaniu postanowienia sprzecznego z przepisem art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych, o treści: „Zmiana rozkładu lotu w dniu pierwszym i ostatnim nie może podlegać reklamacji” (Ogólne warunki uczestnictwa- XI. Zmiana świadczeń ). Zgodnie z art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych, organizator turystyki, który przed rozpoczęciem imprezy jest zmuszony z przyczyn od niego niezależnych zmienić istotne warunki umowy z klientem, powinien niezwłocznie powiadomić o tym klienta, który powinien z kolei niezwłocznie poinformować organizatora, czy przyjmuje proponowaną zmianę umowy (pkt 1) albo odstępuje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń i bez obowiązku zapłaty kary umownej (pkt 2). Rozkład lotu w pierwszym i ostatnim dniu imprezy stanowi niewątpliwie istotny warunek umowy o świadczenie usług turystycznych. O zmianie tego warunku Przedsiębiorca powinien więc stosownie do treści ww. przepisu poinformować konsumenta, który ma prawo do zaakceptowania zmiany bądź odstąpienia z tej przyczyny od umowy. Należy podkreślić, że zmiana istotnych warunków umowy jest przejawem niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. W takiej sytuacji konsument powinien mieć zapewnioną możliwość kwestionowania w drodze reklamacji sposobu wykonania przez Przedsiębiorcę umowy. Wyłączenie prawa do złożenia reklamacji z powodu zmiany rozkładu lotu w pierwszym i 11 ostatnim dniu imprezy oznacza bowiem, że takie zmiany nie są traktowane przez Przedsiębiorcę jako zmiany istotnych warunków umowy. W konsekwencji konsument pozbawiony jest również możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na podstawie art. 14 ust. 7 ustawy o usługach turystycznych z tytułu niewykonania umowy. Postanowienie to zmierza do wyłączenia odpowiedzialności Przedsiębiorcy i ograniczenia ustawowych uprawnień konsumenta, wbrew regulacji art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych. Powyższej interpretacji nie zmieniają wcześniejsze postanowienia wzorca wskazujące np., że czas trwania imprezy może różnić się od potocznie rozumianej liczby dni czy też, że pierwszy dzień- dzień zbiórki i ostatni dzień- powrotu do Polski, są dniami podróży, a długość wypoczynku w tych dniach jest ściśle powiązana z rozkładem lotu. Skoro bowiem dni te Przedsiębiorca przeznacza na podróż, to tym bardziej istotne jest, aby konsumenci nie byli zaskakiwani zmianami rozkładu, które w istotny sposób wpływają chociażby na wygodę i komfort podróży (np. konieczność oczekiwania na lotnisku). W ocenie Prezesa Urzędu, w przypadku zmiany rozkładu lotu, konsument winien mieć prawo do zadecydowania, czy taką zmianę akceptuje czy też odstępuje z tej przyczyny od umowy, a na etapie realizacji imprezy- do złożenia z tej przyczyny reklamacji. I.3. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W takim przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania, przy czym ciężar udowodnienia okoliczności zaniechania stosowania zarzucanej praktyki spoczywa na przedsiębiorcy (art. 27 ust. 3). Przedsiębiorca oświadczył, że od dnia 18 grudnia 2008r. stosuje nowe wzorce „Ogólnych warunków uczestnictwa” i „zgłoszenia- umowy”. Ustalono, że wzorce te nie zawierają postanowień objętych zarzutami w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Fakt stosowania nowych wzorców Przedsiębiorca wykazał przesyłając kopie umów zawartych zgodnie z ich postanowieniami. O treści nowych wzorców Przedsiębiorca poinformował również tych klientów, z którymi zawarł umowy w oparciu o postanowienia wzorców kwestionowanych w trakcie postępowania administracyjnego, które nie zostały jeszcze wykonane. Prezes Urzędu uznał zatem, że Przedsiębiorca dostosował swoje działania do obowiązujących przepisów prawa i z dniem wprowadzenia do obrotu prawnego nowych wzorców zaprzestał stosowania przypisanych mu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym, na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów orzeczono jak w pkt I sentencji decyzji. II. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w rozumieniu art. 24 ustawy, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny. Zatem o tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje, w ramach uznania administracyjnego, Prezes Urzędu. Zwrócić należy uwagę, iż przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 cyt. ustawy te okoliczności, które Prezes Urzędu winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej, wymieniając okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. 12 W niniejszej sprawie, z uwagi na rodzaj i liczbę przypisanych Przedsiębiorcy zarzutów, Prezes Urzędu uznał, że uzasadnione jest nałożenie na Przedsiębiorcę kary pieniężnej. Pismem z dnia 15 stycznia 2009r. Przedsiębiorca oświadczył, że jego szacunkowy przychód w 2008r. wyniósł [usunięto] zł. Maksymalna kara pieniężna, która mogłaby zostać nałożona na Przedsiębiorcę to [usunięto] zł. Prezes Urzędu uznał, że w odniesieniu do Przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary w wysokości 13.876 zł po zaokrągleniu, co stanowi [usunięto] % przychodu osiągniętego przez Przedsiębiorcę w 2008r. oraz [usunięto] % maksymalnego wymiaru kary. Decydując o wysokości kary uwzględniono w pierwszej kolejności stopień szkodliwości stwierdzonych naruszeń, który w ocenie Prezesa Urzędu nie jest rażący. Stosowane przez Przedsiębiorcę praktyki mogły wprawdzie wpłynąć na sytuację konsumentów, jednakże nie mogły spowodować dotkliwych i wymiernych szkód ekonomicznych po ich stronie. Kwestionowane postanowienia dotyczą sytuacji raczej wyjątkowych i na tyle szczegółowo opisanych, że w umiarkowanym stopniu mogłyby, w ocenie Prezesa Urzędu, pogorszyć sytuację prawną i ekonomiczną konsumentów. Jako okoliczność obciążającą uznano umyślność działania Przedsiębiorcy. Nie można bowiem pominąć, że Przedsiębiorca powinien mieć świadomość, że nie może stosować klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oraz naruszać obowiązujących przepisów prawa, w tym wypadku- ustawy będącej podstawowym aktem prawnym regulującym działalność organizatorów turystyki. Nadmienić należy, że rejestr niedozwolonych postanowień umownych jest jawny i powszechnie dostępny, a stosowanie postanowień do niego wpisanych oznacza wprowadzenie do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Za istotną okoliczność łagodzącą uznano zaniechanie przez Przedsiębiorcę stosowania praktyk niezwłocznie po wszczęciu postępowania administracyjnego. Bezpośrednio po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania Przedsiębiorca opracował i przedłożył nowe wzorce, z których usunął wszystkie kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia. Podjął także działania zmierzające do wyeliminowania tych postanowień z zawartych już umów, które pozostawały nadal w obrocie prawnym. Wpływ na zmniejszenie wysokości kary miała również postawa Przedsiębiorcy, która przyczyniła się do szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania. Przedsiębiorca współpracował z Prezesem Urzędu, złożył szczegółowe wyjaśnienia i dostarczył bez zbędnej zwłoki wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy dokumenty. Kolejnymi okolicznościami, które wpływają na zmniejszenie wysokości kary są: krótki okres stosowania praktyk (ok. 3 miesiące), co powoduje, że zakres negatywnych, rzeczywistych skutków tych praktyk był ograniczony oraz fakt, że jest to pierwsze naruszenie przez Przedsiębiorcę przepisów ustawy. Okoliczności te decydują o zwróceniu uwagi przede wszystkim na funkcję prewencyjną kary. Ustalając wysokość kary Prezes Urzędu uwzględnił również możliwości finansowe Przedsiębiorcy uznając, że kara w takim wymiarze pozwoli mu bez przeszkód dalej prowadzić działalność organizatora turystyki. Zdaniem Prezesa Urzędu, tak określona kara spełni zarówno rolę represyjną jako sankcja i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i prewencyjną, zapobiegającą ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest też jej walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszający dla innych przedsiębiorców prowadzących działalność organizatorów turystyki przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Biorąc od uwagę powyższe kara pieniężna nałożona na Przedsiębiorcę jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tych też względów orzeczono jak w pkt II sentencji decyzji. 13 Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie- Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Jarosław Krüger Otrzymuje: Grecos Holiday Sp. z o.o. ul. Św. Marcin 31/2 61-806 Poznań