RPZ-28/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 25.11.2004 r. RPZ-402/22/04/MK DECYZJA Nr RPZ 28/2004 Na podstawie art. 23d w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 i 2 oraz stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity - Dz. U. z 2003r., nr 86, poz. 804 z pó ź n. zm.) oraz par. 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18 z 2002 r., poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania administracyjnego w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Fiat Auto Poland S.A. z siedzib ą w Bielsku Bia ł ej, przy ul. M. Gra ż y ń skiego 141 - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: stwierdza si ę , i ż Fiat Auto Poland S.A. nie naruszy ł zbiorowych interesów konsumentów poprzez niedope ł nienie obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej i pe ł nej informacji w drodze publikowania na stronach internetowych oraz w ulotkach informacji mog ą cych wprowadza ć konsumentów w b łą d co do wyposa ż enia oferowanych przez Spó ł k ę samochodów. Uzasadnienie Podstaw do wszcz ę cia tego post ę powania dostarczy ł y materia ł y zgromadzone w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego, prowadzonego w zwi ą zku z wnioskiem Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Koninie pod sygn. RPZ-402/6/04. Wniosek Rzecznika dotyczy ł sporu prowadzonego przez konsumenta z jednym z dealerów sprzedaj ą cych samochody marki Fiat. Przedmiotem tego sporu by ł a odmowa uwzgl ę dnienia reklamacji pojazdu. Za niezgodno ść towaru z umow ą konsument uzna ł brak wyposa ż enia standardowego deklarowanego w ulotce informacyjnej. Indywidualny charakter sprawy wykluczy ł mo ż liwo ść sformu ł owania przeciwko dealerowi zarzutu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Decyzj ą z dnia 25 maja br. odmówiono wnioskodawcy wszcz ę cia post ę powania – decyzja nr RPZ 11/2004. Z uwagi na to, i ż ulotki informacyjne opracowywane i dystrybuowane s ą przez Fiat Auto Poland S.A. z siedzib ą w Bielsku Bia ł ej (zwan ą dalej Spó ł k ą ), Urz ą d postanowi ł zbada ć rzetelno ść informacji przekazywanych konsumentom przez t ę Spó ł k ę . Spó ł ka b ę d ą ca przede 2 wszystkim przedsi ę biorstwem produkcyjnym, na swych stronach internetowych zamieszcza szereg informacji przybli ż aj ą cych konsumentowi oferowane przez ni ą modele samochodów. Ulotki informacyjne, dystrybuowane w punktach sprzeda ż y samochodów (dealerów), w swej tre ś ci identyczne s ą z informacjami prezentowanymi w wersji elektronicznej na stronie „www.fiat.pl”. Obok informacji o sieci dealerskiej, cenie, akcesoriach, ewentualnych promocjach stworzono te ż tabelki informuj ą ce o standardowym, opcjonalnym i niedost ę pnym wyposa ż eniu ka ż dej wersji auta. Od stycznia do lipca 2004r. Spó ł ka co miesi ą c (z wyj ą tkiem maja) dokonywa ł a zmian informacji zapisanych na stronie internetowej. Modyfikacje podyktowane by ł y zmianami zwi ą zanymi z cenami samochodów, opcjami wyposa ż enia oraz tzw. siatkami produktów, zawieraj ą cymi dane techniczne, dane o dost ę pnych kolorach nadwozi oraz tapicerek, dane o dost ę pnym wyposa ż eniu standardowym i opcjonalnym oraz niedost ę pnych opcjach wyposa ż enia. Dla przyk ł adu, wyposa ż enie modelu Punto zmieniane by ł o trzykrotnie. Jednocze ś nie w serwisie internetowym Spó ł ka zamie ś ci ł a nast ę puj ą ce o ś wiadczenie: „Wyposa ż enie modeli i opcje wyposa ż enia mog ą zmieni ć si ę zgodnie z potrzebami danego rynku lub wymogami prawnymi. Informacje na tej stronie mog ą s ł u ż y ć jako wskazówka i dotycz ą modeli dost ę pnych na polskim rynku. Fiat Auto Poland mo ż e wprowadza ć zmiany w opisanych na stronie modelach w dowolnym czasie z powodów natury technicznej lub handlowej. Strona aktualizowana jest na bie żą co”. Na rozpowszechnianych ulotkach klauzula przyjmowa ł a nast ę puj ą c ą tre ść : „Wyposa ż enie modeli mo ż e ulec zmianie z powodów uzasadnionych wymogami rynkowymi lub prawnymi. Dane zawarte w tej ulotce maj ą charakter orientacyjny, Fiat w ka ż dej chwili mo ż e wnie ść zmiany do modeli opisanych powy ż ej z przyczyn technicznych i handlowych”. Zarówno w ulotkach jak i na stronie internetowej nie zapisano daty aktualizacji ani ż adnej wskazówki, w jakim czasie samochód wyposa ż ony zgodnie z upublicznion ą informacj ą dost ę pny b ę dzie w ofercie. Po uzyskaniu wymaganego upowa ż nienia Prezesa Urz ę du, Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Poznaniu wszcz ęł a w dniu 25 czerwca 2004r. post ę powanie w sprawie stosowania przez Fiat Auto Poland S.A. praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Postanowieniem z dnia 26 czerwca br., informacje zebrane w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego, prowadzonego na wniosek Rzecznika, zaliczono jako materia ł dowodowy we wszcz ę tym z urz ę du post ę powaniu przeciwko Spó ł ce. Spó ł ce zarzucono stosowanie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, która polega na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej i pe ł nej informacji. Naruszenie to przejawia ł o si ę w rozpowszechnianiu w zamieszczanych na stronie internetowej oraz w ulotkach informacyjnych nierzetelnych i niepe ł nych danych. Jako jeden z przejawów nierzetelno ś ci wskazano niedoinformowanie konsumentów o terminie wa ż no ś ci przedstawianej przez Spó ł k ę oferty. Spó ł ka nie zgodzi ł a si ę z zarzutem stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W toku post ę powania administracyjnego podnosi ł a, i ż materia ł y publikowane i udost ę pnianie w serwisie internetowym s ą zamieszczane w dobrej wierze, celem udzielenia klientom niezb ę dnych informacji. Sygnalizowa ł a te ż , ż e ze wzgl ę du na sytuacj ę rynkow ą lub wymogi prawne produkty mog ą ulega ć zmianie i aby nie wprowadza ć adresatów informacji w b łą d opatrzono je wy ż ej cytowan ą klauzul ą . 3 W oparciu o zgromadzony materia ł Urz ą d ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje. Istot ą praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonych w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Stwierdzenie istnienia praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów wymaga spe ł nienia dwóch przes ł anek: bezprawno ś ci dzia ł ania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Bezprawno ść dzia ł ania polega zarówno na naruszeniu obowi ą zuj ą cych przepisów, jak i zasad wspó łż ycia spo ł ecznego oraz dobrych obyczajów. Zbiorowe interesy konsumentów to prawa nieograniczonej liczby konsumentów, nie stanowi ą przy tym sumy indywidualnych interesów daj ą cych si ę okre ś li ć , nawet licznej, grupy konsumentów. W ust ę pie 2 tego artyku ł u ogólna definicja praktyki zosta ł a uzupe ł niono przyk ł adowe wskazanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W przepisie tym do praktyk zaliczono w szczególno ś ci naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę oraz stosowanie postanowie ń umownych wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Niew ą tpliwie prawo do informacji jest jednym z pi ę ciu podstawowych praw stanowi ą cych fundament ochrony konsumentów nara ż onych na nieuczciwe praktyki rynkowe. Zasadnicze prawa obejmuj ą : prawo do ochrony ż ycia i bezpiecze ń stwa, prawo do ochrony interesów ekonomicznych, prawo do odszkodowania i u ł atwie ń w ich dochodzeniu, prawo do informacji i edukacji, prawo do reprezentacji interesów. W doktrynie podkre ś la si ę , ż e w ł a ś nie prawo do informacji ma donio ś lejsze znaczenie ni ż pozosta ł e. Stanowi, te ż g ł ówny motyw ochrony konsumenta – konsument zas ł uguje na ochron ę , bo w przeciwie ń stwie do innych, „aktywnych” uczestników rynku, nie dysponuje na rynku w ł a ś ciw ą informacj ą i wystarczaj ą c ą wiedz ą . 1 Konieczno ść dostarczania konsumentom informacji rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej wynika z generalnej zasady lojalnej wspó ł pracy kontraktowej. Profesjonalista reprezentuj ą cy wy ż szy poziom wiedzy zobowi ą zany jest do przekazania konsumentowi informacji umo ż liwiaj ą cych swobodn ą ocen ę i dokonanie ś wiadomego wyboru. Obowi ą zek rzetelnego informowania przewiduj ą te ż konkretne zapisy ustawowe, na przyk ł ad ustawa z dnia 27 lipca 2002r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej (Dz. U. z 2003r., nr 141, oz. 1176), ustawa z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity: Dz.U. Nr 153 z 2003r., poz. 1503 z pó ź n.zm.) . Powy ż sze rozwa ż ania maj ą charakter ogólny, st ą d te ż dokonuj ą c oceny zachowania Spó ł ki na gruncie przepisów statuuj ą cych praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów konieczna jest konkretyzacja obowi ą zków jakie spoczywaj ą na Spó ł ce w zakresie udzielania konsumentom pe ł nej, rzetelnej i prawdziwej informacji. Trzeba to uczyni ć przynajmniej przy uwzgl ę dnieniu roli jak ą Spó ł ka pe ł ni w obrocie oraz znaczenia prawnego informacji, któr ą emituje. Jest bowiem rzecz ą oczywist ą , i ż skoro Spó ł ka nie prowadzi sprzeda ż y samochodów i nie styka si ę z konsumentami zamierzaj ą cymi naby ć pojazd, to jej obowi ą zek informacyjny ma inn ą tre ść ani ż eli obowi ą zek sprzedawcy (dealera). Podstawowa ró ż nica polega na tym, ż e podczas gdy sprzedawca musi udzieli ć tych informacji, które rzeczywi ś cie niezb ę dne s ą do ś wiadomego dokonania wyboru i podj ę cia 1 por. Ewa Łę towska, Prawo umów konsumenckich, wyd. C.H.Beck, Warszawa 1999, str. 127 i nast ę pne , 4 decyzji o wdaniu si ę w transakcj ę przez konsumenta, tak rola Spó ł ki, co do zasady, sprowadza si ę do zainicjowania kontaktu konsumenta ze sprzedawc ą . Co prawda zakres informacji publikowanej przez Spó ł k ę jest bardzo szeroki i szczegó ł owy, tym niemniej to dzia ł ania sprzedawcy bezpo ś rednio poprzedzaj ą zawarcie umowy i wp ł ywaj ą na to, jak te informacje s ą rozumiane. Z drugiej strony, informacje, które Spó ł ka publikuje w internecie lub w formie broszur i ulotek nie maj ą charakteru oferty w rozumieniu przepisu art. 66 § 1 k.c., lecz co najwy ż ej zaproszenia do zawarcia umowy, o którym mowa w art. 71 k.c. Jednocze ś nie, na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej, nale ż y traktowa ć je jako zapewnienia producenta, stanowi ą ce kryterium oceny oczekiwa ń konsumentów wzgl ę dem w ł a ś ciwo ś ci towaru i mog ą ce przes ą dza ć o jego niezgodno ś ci z umow ą . Nie oznacza to wprawdzie uchylenia wymogu, aby informacje by ł y prawdziwe, tym niemniej, mog ą mie ć one charakter niewi ążą cy, orientacyjny, na co zreszt ą Spó ł ka wyra ź nie wskazuje, opatruj ą c swoje wypowiedzi zastrze ż eniem o mo ż liwo ś ci wprowadzenia zmian uzasadnionych wzgl ę dami prawnymi lub handlowymi. Konsument zatem, który dociera na stron ę internetow ą Spó ł ki otrzymuje jednoznaczny sygna ł co do znaczenia tych informacji. Reasumuj ą c, w okoliczno ś ciach, gdy Spó ł ka nie wyst ę puje bezpo ś rednio jako oferent produkowanych, czy importowanych przez siebie pojazdów, a jednocze ś nie formu ł uje wyra ź ne zastrze ż enia co do charakteru informacji, które udost ę pnia, nie mo ż na, zdaniem Prezesa Urz ę du, przypisa ć zachowaniu Spó ł ki cech bezprawno ś ci. Nawet je ś li na jej stronach internetowych czy wydawanych broszurach pojawi ł y si ę nie ś cis ł e dane dotycz ą ce wyposa ż enia czy cen pojazdów, wszelk ą odpowiedzialno ść za zawarcie umowy pod wp ł ywem tych informacji spoczywa na sprzedawcy. Jego dzia ł ania bowiem maj ą bezpo ś redni wp ł yw na podj ę cie decyzji przez konsumenta i jego rzecz ą jest zwrócenie uwagi na ewentualne niezgodno ś ci pomi ę dzy specyfikacj ą wyposa ż enia w informacji emitowanej przez Spó ł k ę , a faktycznie oferowan ą . Istotny jest w tym zakresie art. 5 ustawy o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej, który pozwala sprzedawcy uwolni ć si ę od odpowiedzialno ś ci za zapewnienia producenta tylko wówczas, gdy wyka ż e, ż e zapewnie ń producenta nie zna ł , ani, oceniaj ą c rozs ą dnie, zna ć nie móg ł albo, ż e nie mog ł y mie ć one wp ł ywu na decyzj ę kupuj ą cego o zawarciu umowy, albo te ż ich tre ść sprostowa ł przed zawarciem umowy. Niezale ż nie od tego co powiedziano wcze ś niej, materia ł y zebrane w toku post ę powania, nie pozwalaj ą na konkluzj ę , i ż dosz ł o do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Stwierdzona niezgodno ść mia ł a charakter incydentalny, dotyczy ł a jednego przypadku zg ł oszonego za po ś rednictwem Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Koninie. Ponadto, Spó ł ka wezwana do z ł o ż enia informacji na temat ilo ś ci reklamacji zwi ą zanych z wydaniem kupuj ą cemu samochodu bez deklarowanego wyposa ż enia wskaza ł a jedynie na 21 przypadków, które zosta ł y rozstrzygni ę te w sposób satysfakcjonuj ą cy klientów. Ich charakter by ł ró ż norodny, dotyczy ł ró ż nych modeli pojazdów i ró ż nych niezgodno ś ci. Na tej podstawie trudno o sformu ł owanie wniosku, i ż naruszone zosta ł y interesy nieograniczonego kr ę gu konsumentów. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze, Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów orzek ł jak w sentencji. Zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 par.2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Ochrony 5 Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki Otrzymuj ą : Andrzej K ł odawski radca prawny pe ł nomocnik Fiat Auto Poland ul. M. Gra ż y ń skiego 141 43-300 Bielsko – Bia ł a a/a