RPZ-23/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 29 lipca 2005r. RPZ – 402/31/04/AC DECYZJA nr RPZ 23/2005 Na podstawie art. 23 c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r . o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity - Dz. U. z 2003r., nr 86, poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm.) po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko wspólnikom spó ł ki cywilnej Trans Kontrol Agnieszce Walczak zamieszka ł ej w Poznaniu, przy ul. Hubalczyków 1 oraz Przemys ł awowi Ko ł odziejowi zamieszka ł emu w Poznaniu na os. Batorego 3/34 - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje si ę , ż e : a) dzia ł ania wspólników spó ł ki cywilnej Trans Kontrol Agnieszki Walczak oraz Przemys ł awa Ko ł odzieja, polegaj ą ce na: - obci ąż aniu konsumentów kosztami windykacji zobowi ą za ń , - obci ąż aniu konsumentów dodatkow ą op ł at ą z tytu ł u tzw. „bezzasadnych odwo ł a ń ”, - obci ąż aniu konsumentów tzw. op ł at ą manipulacyjn ą zwi ą zan ą z wp ł yni ę ciem odwo ł ania, stanowi ą praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą c ą na bezprawnym dzia ł aniu godz ą cym w interesy konsumentów; b) dzia ł ania wspólników spó ł ki cywilnej Trans Kontrol Agnieszki Walczak oraz Przemys ł awa Ko ł odzieja, polegaj ą ce na wskazywaniu w kierowanych do konsumentów wezwaniach do zap ł aty wprowadzaj ą cych konsumentów w b łą d informacji, i ż w przypadku nie wp ł acenia wskazanej kwoty, sprawa zostanie przekazana „samodzielnemu windykatorowi, który ma podpisan ą umow ę z Trans Kontrol sc o ś ci ą ganiu nale ż no ś ci” oraz „o zad ł u ż eniu poinformowany zostanie BIG (Bank Informacji Gospodarczej)” stanowi ą praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą c ą na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji i nakazuje zaniechanie ich stosowania 1 Uzasadnienie Pismem z dnia 9 lipca 2004r. Miejski Rzecznik Konsumentów w Poznaniu zasygnalizowa ł problem metod dzia ł ania Trans Kontrol s.c., które w opinii Rzecznika mog ą narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. Zastrze ż enia Rzecznika budzi ł sposób naliczania kosztów windykacji oraz brak wskazania podstawy prawnej do nak ł adania dodatkowej op ł aty w wysoko ś ci 10 z ł z tytu ł u bezzasadnego odwo ł ania. W zwi ą zku z powy ż szym, aby oceni ć zasadno ść zastrze ż e ń Rzecznika, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej Prezesem Urz ę du) postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2004r. wszcz ął post ę powanie wyja ś niaj ą ce w celu wst ę pnego ustalenia, czy nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Maj ą c na uwadze informacje zebrane w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego, Prezes Urz ę du, postanowieniem z dnia 18 listopada 2004r. wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez wspólników spó ł ki cywilnej „Trans Kontrol” Agnieszk ę Walczak i Przemys ł awa Ko ł odzieja praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na obci ąż aniu konsumentów kosztami windykacji zobowi ą za ń oraz obci ąż aniu konsumentów dodatkow ą op ł at ą z tytu ł u tzw. „bezzasadnych odwo ł a ń ” b ą d ź tzw. op ł at ą manipulacyjn ą zwi ą zan ą z wp ł yni ę ciem odwo ł ania, co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Postanowieniem z dnia 12 maja 2005r. Prezes Urz ę du zmieni ł postanowienie z dnia 18 listopada 2004r. poprzez dodanie kolejnego punktu obejmuj ą cego zarzut stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23 a ust.2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cej na wskazywaniu w kierowanych do konsumentów wezwaniach do zap ł aty wprowadzaj ą cych konsumentów w b łą d informacji, i ż w przypadku nie wp ł acenia wskazanej kwoty, sprawa zostanie przekazana „samodzielnemu windykatorowi, który ma podpisan ą umow ę z Trans Kontrol sc o ś ci ą ganiu nale ż no ś ci” oraz „o zad ł u ż eniu poinformowany zostanie BIG (Bank Informacji Gospodarczej)” co narusza obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: Wspólnicy spó ł ki cywilnej „Trans Kontrol” Przemys ł aw Ko ł odziej i Agnieszka Walczak, zwani dalej „Przedsi ę biorcami”, prowadz ą dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisów do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Poznania o numerach odpowiednio: G32298/2001/S oraz 42780/2003/S. Przedmiotem dzia ł alno ś ci Przedsi ę biorców s ą mi ę dzy innymi us ł ugi w zakresie przeprowadzania kontroli (sprawdzania biletów) w ś rodkach transportu na zlecenie przewo ź nika. Dowód: kopie za ś wiadcze ń o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej – k. 51 i 52. Na podstawie umów z podmiotami ś wiadcz ą cymi na rzecz gmin us ł ugi przewozowe, Przedsi ę biorcy prowadz ą kontrole biletów w ś rodkach komunikacji miejskiej na obszarze powiatu pozna ń skiego. Przedsi ę biorcy s ą jedynie wykonawcami uprawnie ń kontrolnych przys ł uguj ą cych przewo ź nikom, a czynno ś ci wykonywane s ą w imieniu i na rzecz daj ą cych zlecenie. W przypadku jazdy ś rodkiem komunikacji bez wa ż nego biletu na przejazd lub w przypadku innego naruszenia regulaminu przewo ź nika, na pasa ż era nak ł adana jest op ł ata dodatkowa w okre ś lonej przez przewo ź nika wysoko ś ci. 2 W przypadku wniesienia przez konsumenta odwo ł ania od na ł o ż onej op ł aty Przedsi ę biorcy dokonuj ą oceny jego zasadno ś ci i w przypadku uznania odwo ł ania za bezzasadne nak ł adaj ą na konsumenta dodatkowo koszty odwo ł awcze w wysoko ś ci 10 z ł . W innym przypadku naliczana jest op ł ata manipulacyjna w wysoko ś ci 30% kary podstawowej, nie mniej jednak ni ż 30 z ł . Przedsi ę biorcy przyj ę li zasad ę , i ż je ż eli nie nak ł adaj ą op ł aty manipulacyjnej bo przekracza ona warto ść kary, to nak ł adaj ą koszty odwo ł awcze. Zasad ą jest równie ż , ż e nie na ł o ż enie ż adnych op ł at musi by ć zatwierdzone przez obydwoje Przedsi ę biorców. Dowód: za łą cznik do pisma Przedsi ę biorców z dnia 28.09.2004r. – k. 61 W przypadku nie uiszczenia na ł o ż onej op ł aty w terminie wyznaczonym, Przedsi ę biorcy naliczaj ą koszty windykacyjne, wed ł ug nast ę puj ą cych zasad: ƒ I windykacja odbywa si ę po okresie 21 dni od momentu na ł o ż enia op ł aty dodatkowej, w tygodniu nast ę puj ą cym po tym terminie, II windykacja nast ę puje po 3 tygodniach od momentu sporz ą dzenia I windykacji, III windykacja nast ę puje po 6 tygodniach od chwili sporz ą dzenia I windykacji ƒ W przypadku, gdy wysoko ść kary wynosi mniej ni ż 100 z ł , koszty I windykacji wynosz ą 20 z ł , II windykacji – 40 z ł i III windykacji – 40 z ł . ƒ W przypadku, gdy wysoko ść kary wynosi ponad 100 z ł , koszty I windykacji wynosz ą 40 z ł , II windykacji – 40 z ł , III windykacji – 50 z ł . Dowód: za łą cznik do pisma Przedsi ę biorców z dnia 28.09.2004r. – k. 54 – 60 Przedsi ę biorcy wskazali szczegó ł owo kwoty sk ł adaj ą ce si ę na wysoko ść kosztów poszczególnych windykacji i tak: ƒ Koszty I windykacji przy zad ł u ż eniu poni ż ej 100 z ł s ą nast ę puj ą ce: monitoring zad ł u ż enia – 5 z ł , kontrola przebiegu monitoringu – 7,50 z ł , eksploatacja urz ą dze ń biurowych – 2 z ł , koszty materia ł ów biurowych – 1,50 z ł , inne – 0,39 z ł (suma: 16,39 + 22% VAT = 20 z ł ) ƒ Koszty II windykacji przy zad ł u ż eniu poni ż ej 100 z ł s ą nast ę puj ą ce: monitoring zad ł u ż enia – 5 z ł , kontrola przebiegu monitoringu – 7,50 z ł , bezpo ś redni nadzór w ł a ś cicieli firmy lub osoby upowa ż nionej – 10 z ł , eksploatacja urz ą dze ń biurowych – 2 z ł , koszty materia ł ów biurowych – 1,50 z ł , koszty magazynowania dokumentacji – 5 z ł , inne – 1,79 z ł (suma: 32,79 + 22% VAT = 40 z ł ) ƒ Koszty III windykacji przy zad ł u ż eniu poni ż ej 100 z ł s ą nast ę puj ą ce: monitoring zad ł u ż enia – 5 z ł , kontrola przebiegu monitoringu – 7,50 z ł , bezpo ś redni nadzór w ł a ś cicieli firmy lub osoby upowa ż nionej – 10 z ł , eksploatacja urz ą dze ń biurowych – 2 z ł , koszty materia ł ów biurowych – 1,50 z ł , koszty magazynowania dokumentacji – 5 z ł , inne – 1,79 z ł (suma: 32,79 + 22% VAT = 40 z ł ) ƒ Koszty I windykacji przy zad ł u ż eniu powy ż ej 100 z ł s ą nast ę puj ą ce: monitoring zad ł u ż enia – 5 z ł , kontrola przebiegu monitoringu – 7,50 z ł , eksploatacja urz ą dze ń biurowych – 2 z ł , koszty magazynowania dokumentacji – 5 z ł , bezpo ś redni nadzór w ł a ś cicieli firmy lub osoby upowa ż nionej – 10 z ł , koszty materia ł ów biurowych – 1,50 z ł , inne – 1,79 z ł (suma: 32,79 + 22% VAT = 40 z ł ) ƒ Koszty II windykacji przy zad ł u ż eniu powy ż ej 100 z ł s ą nast ę puj ą ce: monitoring zad ł u ż enia – 5 z ł , kontrola przebiegu monitoringu – 7,50 z ł , eksploatacja urz ą dze ń biurowych – 2 z ł , koszty magazynowania dokumentacji – 5 z ł , bezpo ś redni nadzór w ł a ś cicieli firmy lub osoby upowa ż nionej – 10 z ł , koszty materia ł ów biurowych – 1,50 z ł , inne – 1,79 z ł (suma: 32,79 + 22% VAT = 40 z ł ) ƒ Koszty III windykacji przy zad ł u ż eniu powy ż ej 100 z ł s ą nast ę puj ą ce: monitoring zad ł u ż enia – 5 z ł , kontrola przebiegu monitoringu – 7,50 z ł , eksploatacja urz ą dze ń biurowych – 2 z ł , koszty magazynowania dokumentacji – 5 z ł , bezpo ś redni nadzór 3 w ł a ś cicieli firmy lub osoby upowa ż nionej – 10 z ł , koszty materia ł ów biurowych – 2,50 z ł , przygotowanie dokumentacji celem przekazania windykatorowi – 2,50 z ł , koszty wezwa ń – 3 z ł , inne – 2,48 z ł (suma: 40,98 + 22% VAT = 50 z ł ) Dowód: za łą cznik do pisma Przedsi ę biorców z dnia 28.09.2004r. – k. 54 –59. W kierowanych do konsumentów wezwaniach do zap ł aty Przedsi ę biorcy wskazuj ą , i ż w przypadku nie wywi ą zania si ę ze zobowi ą zania w okre ś lonym terminie przeka żą spraw ę samodzielnemu windykatorowi, który ma podpisan ą umow ę z Trans Kontrol, a tak ż e, i ż poinformuj ą o zad ł u ż eniu BIG („Bank Informacji Gospodarczej”), co b ę dzie si ę wi ą za ł o z brakiem mo ż liwo ś ci uzyskania kredytu lub innych po ż yczek w bankach. W wezwaniach wskazuje si ę równie ż , ż e dane osobowe d ł u ż nika zostan ą wpisane do rejestru d ł u ż ników niesolidnych. Dowód: kopie wezwa ń do zap ł aty – k. 9, k. 13, k. 83, k. 97, k. 104, k. 186, k. 205, k. 250, k. 262, k. 484, k. 489 W wysy ł anych do konsumentów wezwaniach do zap ł aty Przedsi ę biorcy jako podstaw ę prawn ą dochodzonych nale ż no ś ci wskazuj ą : art. 353 § 1 kc, art. 359 § 1 kc, art. 476 kc, art. 477 kc, art. 481 kc, art. 486 kc. Dowód: kopie wezwa ń do zap ł aty – k. 9, k. 13, k. 83, k. 97, k. 104, k. 186, k. 205, k. 482 Za dat ę wp ł ywu ś rodków pieni ęż nych Przedsi ę biorcy uznaj ą dat ę wp ł ywu ś rodków pieni ęż nych na ich konto lub do biura firmy. Dowód: kopie wezwa ń do zap ł aty – k. 8, k. 11, k. 84, k. 105, k. 166, k. 190, k. 194, k. 195, k. 198, k. 206, k. 218, k. 490. Przedsi ę biorcy nie prowadz ą ewidencji odwo ł a ń konsumentów, ani te ż statystyk dotycz ą cych ilo ś ci odwo ł a ń rozpatrzonych pozytywnie lub negatywnie. W okresie miesi ą ca Przedsi ę biorcy kieruj ą do konsumentów kilka tysi ę cy wezwa ń do zap ł aty. Dowód: pismo pe ł nomocnika Przedsi ę biorców z dnia 2.02.2005r. – k. 473 Prezes Urz ę du zwa ż y ł co nast ę puje: Okoliczno ś ci faktyczne przytoczone powy ż ej okaza ł y si ę w niniejszej sprawie bezsporne. Istota sprawy sprowadza si ę wi ę c do ustalenia, czy wy ż ej wskazane dzia ł ania Przedsi ę biorców stanowi ą praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga spe ł nienia dwóch przes ł anek: bezprawno ś ci dzia ł ania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. W toku ca ł ego post ę powania Przedsi ę biorcy kwestionowali uprawnienie Prezesa Urz ę du do prowadzenia post ę powania podnosz ą c, i ż osoby, na które nak ł adana jest op ł ata dodatkowa za naruszenie regulaminu przewozu nie s ą w stosunku do Przedsi ę biorców konsumentami. Zgodnie z art. 4 pkt 11 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ilekro ć we wskazanej ustawie jest mowa o konsumencie – rozumie si ę przez to konsumenta w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z pó ź n. zm.). Art. 22¹ kc stanowi, i ż za konsumenta uwa ż a si ę osob ę fizyczn ą 4 dokonuj ą c ą czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą lub zawodow ą . Wyró ż nienie poj ę cia konsumenta nie jest zwi ą zane z jego cechami wewn ę trznymi, osobniczymi, ale z jego pozycj ą w relacji do drugiego podmiotu, z którym wchodzi w stosunek prawny. Relacje mi ę dzy pasa ż erem, a przewo ź nikiem opieraj ą si ę na stosunkach zobowi ą zaniowych, których podstaw ą s ą umowy zawierane w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego. Masowy charakter ś wiadczonych us ł ug wymaga szybkich i stypizowanych umów, których zawarcie przez potencjalnego kontrahenta ogranicza si ę w ł a ś ciwie do zaakceptowania, przyst ą pienia do tzw. umowy adhezyjnej. Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy prawo przewozowe, umow ę przewozu zawiera si ę przez nabycie biletu, spe ł nienie innych okre ś lonych przez przewo ź nika warunków dost ę pu do ś rodka transportowego, czy te ż zaj ę cie miejsca w ś rodku transportowym. Przek ł adaj ą c te teoretyczne rozwa ż ania na okoliczno ś ci niniejszej sprawy nale ż y podkre ś li ć , ż e bezsporn ą w sprawie okoliczno ś ci ą jest wykonywanie przez Przedsi ę biorców czynno ś ci polegaj ą cych na prowadzeniu kontroli w ś rodkach komunikacji miejskiej. Podstaw ę ich dzia ł ania w tym zakresie stanowi ą umowy zawarte z przewo ź nikami. Reguluj ą ca przewóz osób i rzeczy ustawa z dnia 15 listopada 1984r. Prawo przewozowe (tekst jednolity Dz. U. z 2000r.Nr 50, poz. 601 ze zm.) okre ś la szereg praw i obowi ą zków przewo ź nika zwi ą zanych z prowadzon ą dzia ł alno ś ci ą . Jednym z tych uprawnie ń jest dokonywanie kontroli dokumentów przewozu osób lub baga ż u. Czynno ść t ę mo ż e wykonywa ć , zgodnie z art. 33a tej ustawy, przewo ź nik lub osoba przez niego upowa ż niona. Tak wi ę c powo ł any przepis zezwala wprawdzie na przeniesienie uprawnie ń na inn ą osob ę , nie oznacza to jednak, ż e osoba ta dzia ł a we w ł asnym imieniu i na swoj ą rzecz. Wskazuje na to tre ść art. 33a ust. 1 i 2 ustawy, okre ś laj ą cego warunki jakie musi spe ł nia ć osoba dokonuj ą ca kontroli. Powinna ona legitymowa ć si ę identyfikatorem umieszczonym w widocznym miejscu, zawieraj ą cym nazw ę przewo ź nika, numer identyfikacyjny osoby dokonuj ą cej kontroli dokumentów, zdj ę cie kontroluj ą cego, zakres upowa ż nienia, okres wa ż no ś ci oraz piecz ęć i podpis wystawcy, którym jest przewo ź nik. Fakt, i ż niektóre z praw lub obowi ą zków przewo ź nika zosta ł y scedowane na inny podmiot nie ma znaczenia dla sytuacji prawnej pasa ż era. Kontrahenci przewo ź nika nie posiadaj ą bowiem uprawnie ń samoistnych, ż adnych w ł asnych kompetencji wobec pasa ż era. Zakres uprawnie ń Przedsi ę biorców uzale ż niony jest od woli ceduj ą cego cz ęść swoich kompetencji przewo ź nika. Jest wi ę c zachowana ci ą g ł o ść wykonywania umowy przewozu, czynno ś ci podejmowane przez Przedsi ę biorców maj ą swoje umocowanie w wi ę zi podstawowej jak ą stanowi zawarta z konsumentem umowa przewozu. Pojawienie si ę nowego podmiotu - firmy kontroluj ą cej, nie powoduje powstania nowego zwi ą zku obligacyjnego, ani utraty statusu konsumenta przez pasa ż erów danego przewo ź nika, nie prowadz ą cego osobi ś cie kontroli wykonania umowy. Zapisy zawarte w umowach pomi ę dzy Przedsi ę biorcami a przewo ź nikami nie pozostawiaj ą w ą tpliwo ś ci, ż e Przedsi ę biorcy s ą jedynie wykonawcami uprawnie ń kontrolnych przys ł uguj ą cych przewo ź nikom, a czynno ś ci wykonywane s ą w imieniu i na rzecz daj ą cego zlecenie. Zakres uprawnie ń dotycz ą cych sposobów przeprowadzania kontroli oraz windykacja nale ż no ś ci zosta ł b ą d ź to uregulowany w umowach, b ą d ź te ż pozostawiony do decyzji kontroluj ą cego, jednak ż e z konieczno ś ci ą zatwierdzania przez zlecaj ą cego. Tak okre ś lona pozycja Przedsi ę biorców ś wiadczy jednoznacznie o tym, i ż ich dzia ł ania pozostaj ą w ś cis ł ym zwi ą zku z tre ś ci ą umowy przewozu i dotycz ą jednej z jej stron - konsumenta. W swoich pismach kierowanych do Urz ę du Przedsi ę biorcy i ich pe ł nomocnik wielokrotnie odwo ł ywali si ę do definicji konsumenta w brzmieniu poprzednio obowi ą zuj ą cego art.384 § 3 kc. Obecnie, jak równie ż w dacie wszcz ę cia post ę powania, 5 ustawa nie odwo ł uje si ę do wymogu zawarcia umowy z przedsi ę biorc ą . Nie sposób nie zauwa ż y ć , ż e definicja z art. 22 1 pozwalaj ą c uzna ć za konsumenta osob ę fizyczn ą dokonuj ą c ą czynno ś ci prawnej, bez precyzowania rodzaju tej czynno ś ci, nadaje ten status tak ż e adresatom jednostronnych czynno ś ci prawnych dokonywanych wzgl ę dem osób fizycznych przez przedsi ę biorców. Wobec powy ż szego, w ocenie Prezesa Urz ę du, osoby wobec których Przedsi ę biorcy podejmuj ą czynno ś ci kontrolne i windykacyjne s ą konsumentami w rozumieniu ustawy Kodeks cywilny, a co za tym idzie tak ż e w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kolejn ą okoliczno ś ci ą wymagaj ą c ą analizy w niniejszej sprawie jest bezprawno ść dzia ł ania Przedsi ę biorców w zakresie obci ąż ania konsumentów kosztami windykacji oraz nak ł adania na nich dodatkowej op ł aty z tytu ł u tzw. „bezzasadnych odwo ł a ń ” b ą d ź tzw. op ł aty manipulacyjnej zwi ą zanej z wp ł yni ę ciem odwo ł ania. Zgodnie z art. 33a ust. 3 ustawy Prawo przewozowe w razie stwierdzenia braku odpowiedniego dokumentu przewozu przewo ź nik lub osoba przez niego upowa ż niona pobieraj ą w ł a ś ciw ą nale ż no ść za przewóz i op ł at ę dodatkow ą albo wystawiaj ą wezwanie do zap ł aty. Powy ż sza ustawa nie daje wi ę c przewo ź nikowi ani osobie przez niego upowa ż nionej, prawa do pobierania od pasa ż era innych op ł at czy kosztów. W pismach kierowanych do Urz ę du, jak podstaw ę swoich dzia ł a ń , Przedsi ę biorcy wskazywali art. 415 kc w zw. z art. 363 kc (k.294, k. 129). Odpowiedzialno ść z tytu ł u czynu niedozwolonego, przewidziana w art. 415 kc, zachodzi wówczas, gdy zdarzenie wyrz ą dzaj ą ce szkod ę nie pozostaje w zwi ą zku z jakimkolwiek istniej ą cym stosunkiem zobowi ą zaniowym, lecz jest samodzielnym ź ród ł em powstania nowego stosunku obligacyjnego. Pasa ż er zajmuj ą cy miejsce w ś rodku komunikacji zawiera umow ę przewozu i jego odpowiedzialno ść z tytu ł u niewykonania zobowi ą zania zap ł aty op ł at dodatkowej ma swoje ź ród ł o w umowie. Nie jest to zatem odpowiedzialno ść deliktowa, ale kontraktowa, dlatego te ż powo ł ywanie art. 415 kc jako podstawy dochodzonych przez Przedsi ę biorców roszcze ń nie ma uzasadnienia. W wezwaniach kierowanych do konsumentów Przedsi ę biorcy podawali szereg innych przepisów Kodeksu cywilnego, które ich zdaniem stanowi ą podstaw ę pobierania kosztów windykacji, jak i op ł at z tytu ł u tzw. „bezzasadnych odwo ł a ń ” b ą d ź tzw. op ł at manipulacyjnych zwi ą zanych z wp ł yni ę ciem odwo ł ania, tj. art. 353 § 1 kc, art. 359 § 1 kc, art. 476 kc, art. 477 kc, art. 481 kc, art. 486 kc. Ż aden z przytaczanych przez Przedsi ę biorców przepisów prawa nie upowa ż nia ich jednak do wyst ę powania przeciwko konsumentom o naprawienie szkody w ustalonej z góry, rycza ł towej wysoko ś ci z tytu ł u niewykonania zobowi ą zania, bez wykazywania wysoko ś ci poniesionej w ka ż dym przypadku szkody i zwi ą zku przyczynowego pomi ę dzy dzia ł aniem konsumenta a szkod ą , a przede wszystkim bez wykorzystania w tym celu drogi post ę powania s ą dowego. Art. 353 § 1 kc definiuje poj ę cie zobowi ą zania. Wynika z niego, ż e zobowi ą zanie to stosunek prawny polegaj ą cy na tym, ż e wierzyciel jest uprawniony do żą dania spe ł nienia ś wiadczenia, a d ł u ż nik obowi ą zany jest to ś wiadczenie spe ł ni ć . Prezes Urz ę du nie kwestionuje faktu, ż e konsumenci s ą zobowi ą zani do spe ł nienia ś wiadczenia w postaci uiszczenia op ł aty dodatkowej na ł o ż onej za naruszenie regulaminu przewozu, ale tre ś ci ą tego zobowi ą zania nie jest ju ż obowi ą zek zap ł aty kosztów windykacyjnych i innych op ł at. Z kolei art. 476 kc definiuje tylko poj ę cie zw ł oki i opó ź nienia d ł u ż nika, zatem nie mo ż e stanowi ć podstawy do dzia ł a ń Przedsi ę biorców. Art. 477 stanowi, ż e w razie zw ł oki d ł u ż nika wierzycielowi przys ł uguj ą dwa niezale ż ne roszczenia: o wykonanie zobowi ą zania i o 6 naprawienie szkody wynik ł ej ze zw ł oki. Dla realizacji tych roszcze ń wierzyciel mo ż e skorzysta ć z przymusu pa ń stwowego, tj. wyst ą pi ć na drog ę s ą dow ą w celu uzyskania tytu ł u wykonawczego, a nast ę pnie wszcz ąć egzekucj ę przeciwko d ł u ż nikowi. Zgodnie z art. 481 kc wierzyciel mo ż e oczywi ś cie żą da ć odsetek za czas opó ź nienia, je ż eli d ł u ż nik opó ź nia si ę ze spe ł nieniem ś wiadczenia. Pobierane przez Przedsi ę biorców op ł aty i koszty nie maj ą jednak charakteru odsetek za zw ł ok ę , co zreszt ą przyznaj ą sami Przedsi ę biorcy (k. 11).Z kolei przepis art. 486 kc dotyczy zw ł oki wierzyciela, dlatego te ż niezasadne jest powo ł ywanie go jak podstawy obci ąż ania b ę d ą cego w zw ł oce d ł u ż nika kosztami windykacji. Ponoszone przez Przedsi ę biorców koszty zwi ą zane, czy to z monitoringiem zad ł u ż enia konsumentów, czy te ż z dochodzeniem wierzytelno ś ci, nale żą do kosztów prowadzonej przez Przedsi ę biorców dzia ł alno ś ci gospodarczej i nie mog ą obci ąż a ć konsumentów. Specyfika prowadzonej przez Przedsi ę biorców dzia ł alno ś ci wymaga w ł a ś nie ponoszenia wy ż ej wskazanych kosztów. Zgodnie z umowami zawartymi pomi ę dzy Przedsi ę biorcami a przewo ź nikami, nak ł adane na pasa ż erów kary stanowi ą przychód Przedsi ę biorców. Koszty prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej nie stanowi ą szkody w rozumieniu art. 361 kc. Czynno ś ci podejmowane przez Przedsi ę biorców w celu wyegzekwowania tych kar nie stanowi ą zatem szkody, lecz koszty uzyskania przychodu. Nale ż y tak ż e zauwa ż y ć , ż e Przedsi ę biorcy tzw. op ł at ę za bezzasadne odwo ł anie nak ł adaj ą na konsumentów nie tylko wówczas, gdy w ich ocenie oka ż e si ę ono nieuzasadnione, ale równie ż w przypadku wniesienia odwo ł ania po terminie, kiedy to nie jest ono w ogóle rozpatrywane (k. 10). Ponadto wniesienie odwo ł ania nie wstrzymuje biegu ż adnych terminów stosowanych przy naliczaniu kosztów windykacyjnych. W ocenie Prezesa Urz ę du nie ma zatem w ą tpliwo ś ci, i ż dzia ł ania Przedsi ę biorców polegaj ą ce na obci ąż aniu konsumentów kosztami windykacji oraz nak ł adaniu na nich dodatkowej op ł aty z tytu ł u tzw. „bezzasadnych odwo ł a ń ” b ą d ź tzw. op ł aty manipulacyjnej zwi ą zanej z wp ł yni ę ciem odwo ł ania, pozbawione s ą podstaw prawnych. Odno ś nie zarzucanego Przedsi ę biorcom naruszania obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, pe ł nej i prawdziwej informacji, poprzez wskazywanie w kierowanych do konsumentów wezwaniach do zap ł aty wprowadzaj ą cych konsumentów w b łą d informacji, i ż w przypadku nie wp ł acenia wskazanej kwoty, sprawa zostanie przekazana „samodzielnemu windykatorowi, który ma podpisan ą umow ę z Trans Kontrol sc o ś ci ą ganiu nale ż no ś ci” oraz „o zad ł u ż eniu poinformowany zostanie BIG (Bank Informacji Gospodarczej)”, nale ż y na wst ę pie podkre ś li ć , i ż Bank Informacji Gospodarczej to prywatny przedsi ę biorca oferuj ą cy us ł ugi w zakresie: ƒ Umieszczania danych o firmie w komputerowej bazie danych (informacja telefoniczna) z okre ś leniem bran ż y, zakresu dzia ł alno ś ci firmy, informacji teleadresowych jak równie ż w bazie danych wersja CD, a tak ż e w globalnej sieci Internet, na serwerze Banku Informacji Gospodarczej w bazie danych pod adresem www.infobank.com.pl, www.big.net.pl ƒ Przygotowywania zestawie ń o firmach dla firm oraz wydruki poszukiwanych danych dla klienta bez wzgl ę du na bran żę i region kraju. ƒ Wykonywania i utrzymywania stron internetowych na serwerze Banku Informacji Gospodarczej. ƒ Wykonywania indywidualnych wizytówek elektronicznych ƒ Wykonywania i zamieszczania prezentacji wizualnej danej firmy w bazie danych ƒ Wykonywania banerów reklamowych i zamieszczania ich na stronie Banku Informacji Gospodarczej. Dowód: http://www.infobank.com.pl/ 7 Jak wi ę c wynika z powy ż szego Bank Informacji Gospodarczej nie gromadzi informacji o d ł u ż nikach. Z ustale ń faktycznych wynika, i ż Przedsi ę biorcom chodzi w istocie o biuro informacji gospodarczej, gdy ż tylko takie podmioty zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 14 lutego 2003r. o udost ę pnianiu informacji gospodarczych (Dz. U. Nr 50, poz. 424 ze zm.) maj ą uprawnienia w zakresie udost ę pniania informacji okre ś lonych mianem informacji gospodarczych osobom nieoznaczonym w chwili przeznaczenia tych danych do udost ę pnienia. Wskazana ustawa okre ś la zasady i tryb udost ę pniania przez przedsi ę biorców informacji gospodarczych dotycz ą cych wiarygodno ś ci p ł atniczej innych przedsi ę biorców i konsumentów. Zgodnie z art. 6 ust. 1 w/w ustawy przedsi ę biorca mo ż e przekazywa ć do biura informacje gospodarcze w celu ich ujawnienia, je ż eli zawar ł z biurem umow ę o udost ę pnianie tych informacji. Z powy ż szego przepisu wynika przede wszystkim obowi ą zek zawarcia umowy. Zgodnie natomiast z art. 6 ust. 2 ustawy umow ę o udost ę pnianie informacji gospodarczych sporz ą dza si ę na pi ś mie pod rygorem niewa ż no ś ci. W pi ś mie z dnia 5 maja 2005r. (k. 518) pe ł nomocnik Przedsi ę biorców wskaza ł jednoznacznie, i ż Przedsi ę biorcy nie maj ą zawartej takiej umowy, gdy ż „w wezwaniach do zap ł aty zapowiadano jedynie mo ż liwo ść zawiadomienia Banku Inicjatyw Gospodarczych o istniej ą cym zad ł u ż eniu”. Warto w tym miejscu zauwa ż y ć , ż e w tym samym pi ś mie pe ł nomocnik Przedsi ę biorców wskazuje najpierw na „Bank Informacji Gospodarczej”, a nast ę pnie „Bank Inicjatyw Gospodarczych” jako na podmiot, który mia ł by rzekomo zosta ć powiadomiony o zad ł u ż eniu. Jak wynika z powy ż szego Przedsi ę biorcy nie maj ą zawartej umowy z ż adn ą instytucj ą zajmuj ą c ą si ę gromadzeniem danych d ł u ż ników. Abstrahuj ą c od powy ż szego nale ż y równie ż wskaza ć , i ż zgodnie z art. 7 ust. 2 w/w ustawy przedsi ę biorca mo ż e przekaza ć do biura informacj ę gospodarcz ą o zobowi ą zaniu albo zobowi ą zaniach konsumenta wy łą cznie wówczas, gdy spe ł nione s ą łą cznie nast ę puj ą ce warunki: 1. zobowi ą zanie albo zobowi ą zania wobec tego przedsi ę biorcy powsta ł y z tytu ł u umowy o kredyt konsumencki lub umowy o przewóz osoby w regularnej komunikacji publicznej; 2. łą czna kwota zobowi ą za ń konsumenta wobec przedsi ę biorcy wynosi co najmniej 200 z ł otych; 3. ś wiadczenie albo ś wiadczenia s ą wymagalne od co najmniej 60 dni; 4. up ł yn ął co najmniej miesi ą c od wys ł ania przez przedsi ę biorc ę listem poleconym, na adres do korespondencji wskazany przez konsumenta, a je ż eli konsument nie wskaza ł takiego adresu - na adres miejsca zameldowania konsumenta na pobyt sta ł y lub czasowy, wezwania do zap ł aty, zawieraj ą cego ostrze ż enie o zamiarze przekazania danych do biura, z podaniem firmy i adresu siedziby tego biura. W wi ę kszo ś ci wezwa ń , których kopie znajduj ą si ę w aktach niniejszej sprawy wysoko ść zad ł u ż enia konsumentów nie przekracza ł a kwoty 200 z ł (k. 9, k. 83, k. 97, k. 104, k. 205, k. 489), a nadto w ż adnym z wezwa ń Przedsi ę biorcy nie wskazywali firmy i adresu siedziby biura, do którego mia ł aby zosta ć przekazana informacja o zad ł u ż eniu. Wbrew podawanym w wezwaniach informacjom, Przedsi ę biorcy nie maj ą tak ż e zawartej umowy z „samodzielnym windykatorem”, na co wskaza ł ich pe ł nomocnik (k. 518). Jak wynika z powy ż szego, w kierowanych do konsumentów wezwaniach do zap ł aty Przedsi ę biorcy podaj ą nieprawdziwe i nierzetelne informacje, które w ocenie Prezesa Urz ę du maj ą na celu wy łą cznie zastraszenie konsumentów, wywo ł anie u nich uczucia l ę ku oraz wywarcie presji psychicznej, pod wp ł ywem której konsumenci zap ł ac ą wskazan ą w wezwaniu kwot ę . 8 W powszechnym odczuciu s ł owo „windykacja” wywo ł uje raczej negatywne skojarzenia, podobnie zreszt ą jak „egzekucja”. Z t ą jednak ró ż nic ą , ż e egzekucja jest prawnie uregulowana i mo ż liwe jest sprawdzenie w odpowiednich aktach prawnych, na czym polega i jaki jest jej przebieg. Natomiast windykacja nie zosta ł a dot ą d uregulowana, st ą d brak znajomo ś ci jej zasad rodzi niepewno ść , stanowi ą c pole do domys ł ów d ł u ż ników, a tak ż e nadu ż y ć ze strony windykatorów. Taki stan rzeczy wykorzystuj ą Przedsi ę biorcy. Prezes Urz ę du nie mo ż e zaaprobowa ć sytuacji, w której brak regulacji prawnej danego rodzaju dzia ł alno ś ci gospodarczej b ę dzie wykorzystywany do dzia ł a ń sprzecznych z interesami konsumentów. W sytuacji, gdy brak przepisów prawa normuj ą cych post ę powanie windykacyjne, przedsi ę biorca, który podejmuje czynno ś ci zmierzaj ą ce do wyegzekwowania nale ż no ś ci od d ł u ż nika, powinien dzia ł a ć z poszanowaniem dobrych obyczajów, udziela ć rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Zarówno z dobrych obyczajów, jak i z przepisów prawa wynika zwi ę kszony obowi ą zek informacyjny przedsi ę biorcy wobec konsumentów. Na ł o ż enie tego obowi ą zku na profesjonalistów spowodowane jest tym, ż e „ jedn ą z przyczyn strukturalnej s ł abo ś ci konsumenta w jego stosunkach z profesjonalistami jest zachodz ą cy po stronie konsumenta deficyt informacyjny. Europejskie prawo konsumenckie, przyjmuj ą c ten aksjomat, opiera ochron ę konsumenta na rozbudowanym obowi ą zku informacyjnym ci ążą cym na profesjonali ś cie. W poszczególnych dyrektywach konsumenckich obowi ą zek ten przybiera bardzo szczegó ł owe wskazówki co do przedmiotu i zakresu informacji, a tak ż e szczegó ł owego okre ś lenia stadium wzajemnych stosunków, kiedy taka informacja powinna by ć udzielona ” (E. Łę towska, Ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów – komentarz , Warszawa 2000, str. 37). Bezprawno ść dzia ł a ń Przedsi ę biorców wynika równie ż z ustawy z dnia z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. Nr 47, poz. 211 z pó ź n. zm.), dalej „uznk”. Ustawa ta, w art. 3 ust. 1 wskazuje, ż e czynem nieuczciwej konkurencji, jest dzia ł anie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, je ż eli zagra ż a lub narusza interes innego przedsi ę biorcy lub klienta . Przepis ten stanowi tzw. klauzul ę generaln ą , odsy ł aj ą c ą do systemu ocen i norm pozaprawnych – „dobrych obyczajów”. Poj ę cie to nie jest w prawie zdefiniowane, ale podobnie jak „zasady wspó łż ycia spo ł ecznego”, jest przedmiotem wielu orzecze ń s ą dowych oraz opracowa ń pi ś miennictwa, nie tylko prawniczego (zob. np. J. Szwaja w: Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji – Komentarz , Warszawa 2000, str. 122-133, R. Stefanicki, Dobre obyczaje w prawie polskim , Przegl ą d Prawa Handlowego, 2002/5). Wskazuje si ę w nich, ż e dobre obyczaje to uczciwe zasady post ę powania i ustalone zwyczaje w uj ę ciu etyczno-moralnym. Rzetelno ść konkurowania natomiast wymaga godziwych zachowa ń przedsi ę biorcy. W odniesieniu do poj ę cia dobrych obyczajów, aktualne s ą rozwa ż ania S ą du Apelacyjnego we Wroc ł awiu z dnia 13.11.1991r. (I ACr 411/91, Wokanda 1992/4) o zasadach wspó łż ycia spo ł ecznego, w którym S ą d wskaza ł , ż e na ich tre ść sk ł adaj ą si ę elementy etyczne i socjologiczne kszta ł towane przez oceny moralne i spo ł eczne stanowi ą ce uzupe ł nienie porz ą dku prawnego. Dlatego zdaniem Prezesa Urz ę du, Spó ł ka, naruszaj ą c dobre obyczaje w relacjach z konsumentami, post ę puje bezprawnie. Jak ju ż wcze ś niej wskazano, Przedsi ę biorcy nie informuj ą konsumentów w sposób rzeczowy, a udzielaj ą im informacji nieprawdziwych i nierzetelnych. Odwo ł uj ą c si ę do odczu ć konsumentów, Przedsi ę biorcy wp ł ywaj ą na emocje i zmuszaj ą do okre ś lonego, zgodnego z ich oczekiwaniem zachowania. Gdyby konsument nie by ł poddawany presji, móg ł by podj ąć samodzieln ą decyzj ę , co do sposobu swojego zachowania. Natomiast metody Przedsi ę biorców powoduj ą , ż e konsument, dzia ł aj ą c w poczuciu zagro ż enia, decyduje si ę zachowa ć zgodnie z ich oczekiwaniem. Przedsi ę biorcy nie dostarczaj ą d ł u ż nikowi prawdziwej wiedzy o mo ż liwych konsekwencjach prawnych nieuregulowania d ł ugu. Kierowane do konsumentów pisma maj ą okre ś lon ą form ę i tre ść nie po to, aby by ł y zrozumia ł e dla przeci ę tnego odbiorcy, ale przeciwnie, wykorzystuj ą jego nie ś wiadomo ść po 9 to, aby go zastraszy ć . Pisma te maj ą znikomy walor informacyjny, za ś informacje, które s ą w nich zawarte s ą nierzetelne oraz nieprawdziwe i w ż aden sposób nie wyja ś niaj ą faktycznych konsekwencji braku zap ł aty d ł ugu. Powy ż sze wywody wskazuj ą , ż e dzia ł anie Przedsi ę biorców narusza dobre obyczaje, a jako takie musi by ć uznane za czyn nieuczciwej konkurencji w stosunku do konsumentów – w my ś l art. 3 ust. 1 uznk. Ponadto opisana wy ż ej praktyka Przedsi ę biorców w zakresie formu ł owania tre ś ci pism ma charakter nierzetelnej, nieprawdziwej i niepe ł nej informacji o ich prawach i obowi ą zkach oraz o potencjalnych konsekwencjach wynikaj ą cych z niezastosowania si ę do wezwa ń Przedsi ę biorców. Tego typu dzia ł anie, towarzysz ą ce czynowi nieuczciwej konkurencji, musi by ć uznane za bezprawne i stanowi ć praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Powy ż sze wskazuje, ż e naruszaj ą c dobre obyczaje w prowadzonej przez siebie dzia ł alno ś ci, Przedsi ę biorcy godz ą w interesy, dobra konsumentów, zarówno te o charakterze materialnym jak i niematerialnym. Tymczasem skuteczno ść dzia ł ania mo ż na osi ą gn ąć metodami neutralnymi, powszechnie uznanymi za dopuszczalne, akceptowanymi przez osoby posiadaj ą ce ś wiadomo ść prawn ą , jak i te, które takiej wiedzy nie maj ą . W ś wietle przedstawionych powy ż ej ustale ń stanu faktycznego nie ma równie ż w ą tpliwo ś ci, ż e Przedsi ę biorcy swoim dzia ł aniem naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów to prawa nieograniczonej liczby konsumentów. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów daj ą cych si ę okre ś li ć , nawet licznej, grupy konsumentów. Czynno ś ci Przedsi ę biorców s ą podejmowane w stosunku do nieoznaczonego z góry i bardzo licznego kr ę gu podmiotów. Łą czy ich to, ż e stanowi ą wielotysi ę czn ą zbiorowo ść , która jest poddawana czynno ś ciom windykacyjnym podejmowanym przez Przedsi ę biorców. Przedsi ę biorcy sami wskazali, ż e kieruj ą do konsumentów tysi ą ce wezwa ń miesi ę cznie. Wezwania te maj ą za ka ż dym razem okre ś lon ą , standardow ą form ę i tre ść . To wskazuje na szeroki zasi ę g dzia ł ania i masowy charakter dzia ł a ń . Zgodnie z art. 23c ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du w decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów nakazuje zaniechanie jej stosowania, w zwi ą zku z czym orzeczono jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki Otrzymuje: Radca Prawny Witold Stawny (2 egzemplarze) ul. Frezjowa 56 60-175 Pozna ń 10 11