RPZ-22/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 4 lipca 2008r. RPZ- 61/13/08/JM DECYZJA nr RPZ 22/2008 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50 poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 134 poz. 939), w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów , wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Przedsi ę biorcy Wandzie Ch ę ci ń skiej prowadz ą cej Prywatne Przedszkole „Fistaszki” w Poznaniu w zwi ą zku ze stosowaniem we wzorcu umowy o nazwie: „Karta zg ł oszenia dziecka do Prywatnego Przedszkola „Fistaszki” oraz Regulaminie Przedszkola, postanowie ń o tre ś ci: 1. (...) Kwota czesnego jest ustalana i og ł aszana przez Dyrektora przedszkola najpó ź niej w miesi ą cu maju na nowy rok przedszkolny z terminem obowi ą zywania od 1 wrze ś nia danego roku do 31 sierpnia nast ę pnego roku kalendarzowego i nie podlega ż adnym odliczeniom, w tym z tytu ł u nieobecno ś ci dziecka w przedszkolu (pkt 2 Karty zg ł oszenia dziecka do Prywatnego Przedszkola „Fistaszki”) 2. Osoba prowadz ą ca zastrzega sobie mo ż liwo ść zmiany wysoko ś ci czesnego w trakcie roku przedszkolnego (pkt 2 Karty zg ł oszenia dziecka do Prywatnego Przedszkola „Fistaszki”) 3. (...) Zw ł oka w p ł atno ś ci skutkuje naliczeniem zrycza ł towanej kary w wysoko ś ci 6 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki (pkt 3 Regulaminu Przedszkola) 4. Zw ł oka w p ł atno ś ci przekraczaj ą ca 30 dni od terminu p ł atno ś ci powoduje skre ś lenie dziecka z listy przedszkolaków (pkt 3 Regulaminu Przedszkola), w wyniku którego uprawdopodobniono, i ż ww. Przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 powo ł anej ustawy, w zwi ą zku ze zobowi ą zaniem si ę Przedsi ę biorcy do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zaniechania naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez zmian ę tre ś ci kwestionowanych postanowie ń umownych, nak ł ada si ę na Wand ę Ch ę ci ń sk ą prowadz ą c ą Prywatne Przedszkole „Fistaszki” w Poznaniu obowi ą zek wykonania tego zobowi ą zania poprzez zawieranie nowych umów zgodnie z przyj ę tym zobowi ą zaniem i wzorcem umowy o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w zakresie realizacji wychowania przedszkolnego, za łą czonym do pisma Przedsi ę biorcy z dnia 20 maja 2008r. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du 1 Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nak ł ada si ę na Wand ę Ch ę ci ń sk ą prowadz ą c ą Prywatne Przedszkole „Fistaszki” w Poznaniu obowi ą zek z ł o ż enia informacji o stopniu realizacji zobowi ą zania na ł o ż onego w punkcie I decyzji oraz przed ł o ż enia potwierdzonych kopii umów zawartych zgodnie z postanowieniami ww. wzorca umowy, w terminie 3 miesi ę cy od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Uzasadnienie Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatura w Poznaniu wszcz ął z urz ę du post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu kontrol ę wzorców umów stosowanych w obrocie konsumenckim przez przedszkola niepubliczne dzia ł aj ą ce na terenie województwa wielkopolskiego, pod k ą tem zgodno ś ci ich tre ś ci z przepisami art. 385 1 - 385 3 Kodeksu cywilnego, z uwzgl ę dnieniem klauzul wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W ramach post ę powania wyja ś niaj ą cego dokonano m.in. analizy wzorca umowy o nazwie: Karta zg ł oszenia dziecka do Prywatnego Przedszkola „Fistaszki” oraz Regulaminu Przedszkola „Fistaszki” w Poznaniu, prowadzonego przez Wand ę Ch ę ci ń sk ą (dalej: Przedsi ę biorca). Kontrola ww. wzorców wykaza ł a, ż e zawarto w nich postanowienia, które mog ą narusza ć zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z czym uzasadnione jest postawienie Przedsi ę biorcy zarzutu stosowania postanowie ń umownych uznanych przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie- S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) za niedozwolone i wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Maj ą c na uwadze zgromadzony materia ł dowodowy, postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2008r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du) wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Wand ę Ch ę ci ń sk ą prowadz ą c ą Prywatne Przedszkole „Fistaszki” w Poznaniu, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu we wzorcu umowy o nazwie: Karta zg ł oszenia dziecka do Prywatnego Przedszkola „Fistaszki” oraz Regulaminie Przedszkola postanowie ń o tre ś ci: 1. (...) Kwota czesnego jest ustalana i og ł aszana przez Dyrektora przedszkola najpó ź niej w miesi ą cu maju na nowy rok przedszkolny z terminem obowi ą zywania od 1 wrze ś nia danego roku do 31 sierpnia nast ę pnego roku kalendarzowego i nie podlega ż adnym odliczeniom, w tym z tytu ł u nieobecno ś ci dziecka w przedszkolu (pkt 2 Karty zg ł oszenia dziecka do Prywatnego Przedszkola „Fistaszki”) 2. Osoba prowadz ą ca zastrzega sobie mo ż liwo ść zmiany wysoko ś ci czesnego w trakcie roku przedszkolnego (pkt 2 Karty zg ł oszenia dziecka do Prywatnego Przedszkola „Fistaszki”) 3. (...) Zw ł oka w p ł atno ś ci skutkuje naliczeniem zrycza ł towanej kary w wysoko ś ci 6 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki (pkt 3 Regulaminu Przedszkola) 4. Zw ł oka w p ł atno ś ci przekraczaj ą ca 30 dni od terminu p ł atno ś ci powoduje skre ś lenie dziecka z listy przedszkolaków (pkt 3 Regulaminu Przedszkola). Przedsi ę biorca zawiadomiony o wszcz ę ciu post ę powania administracyjnego, pismem z dnia 20 maja 2008r. wyja ś ni ł , ż e zaniecha ł stosowania niedozwolonych postanowie ń umownych i od 14 kwietnia 2008r. stosuje nowy wzorzec umowy o nazwie: „umowa o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w zakresie realizacji wychowania przedszkolnego”, który uwzgl ę dnia zastrze ż enia Prezesa Urz ę du. Poinformowa ł ponadto, ż e nowa umowa zosta ł a przedstawiona do zapoznania si ę 2 naszym klientom. Oczekujemy, ż e w najbli ż szym czasie b ę d ą oni gotowi do podpisania umów na rok przedszkolny 2008/2009. Przedk ł adaj ą c nowo opracowany wzorzec umowy, Przedsi ę biorca wniós ł o wydanie decyzji w trybie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zobowi ą zuj ą c si ę do wyeliminowania z obrotu prawnego niedozwolonych postanowie ń umownych poprzez wprowadzenie nowych wzorów umów w miejsce dotychczas obowi ą zuj ą cych oraz zawierania nowych umów zgodnie z przyj ę tym zobowi ą zaniem. Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: Przedsi ę biorca Wanda Ch ę ci ń ska zosta ł a wpisana do ewidencji placówek prowadz ą cych dzia ł alno ść o ś wiatow ą w formach pozaszkolnych w zakresie przedszkola niepublicznego jako prowadz ą ca Prywatne Przedszkole na So ł aczu „Fistaszki” w Poznaniu przez Kuratora O ś wiaty w Poznaniu w dniu 15 maja 1997r. W dniu 23 wrze ś nia 1999r. w ewidencji dokonano zmiany nazwy Przedszkola na: Prywatne Przedszkole „Fistaszki” w Poznaniu. Zasady dzia ł ania Prywatnego Przedszkola „Fistaszki” zosta ł y okre ś lone w opracowanym przez Przedsi ę biorc ę Regulaminie Przedszkola, w którym zamieszczono postanowienia reguluj ą ce m.in. obowi ą zki rodziców dzieci ucz ę szczaj ą cych do Przedszkola zwi ą zane z op ł atami wnoszonymi za ś wiadczone przez Przedsi ę biorc ę us ł ugi oraz skutki prawne ich niewykonania. Ponadto Przedsi ę biorca stosuje wzorzec Karty zg ł oszenia dziecka do Prywatnego Przedszkola „Fistaszki”, który stanowi umow ę , jak ą podpisuje rodzic (opiekun) dziecka korzystaj ą cego z us ł ug Przedszkola. W niniejszym post ę powaniu administracyjnym Prezes Urz ę du zakwestionowa ł przytoczone powy ż ej postanowienia pkt 2 wzorca umowy oraz pkt 3 Regulaminu Przedszkola, uznaj ą c je za to ż same z postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. W rejestrze postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone zamieszczone zosta ł y postanowienia o nast ę puj ą cej tre ś ci: Poz. 642. Wysoko ść op ł at wymienionych w p. a, b, d ustala Rektor i podaje w formie zarz ą dzenia do wiadomo ś ci przed rozpocz ę ciem roku akademickiego (wpis dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 5 pa ź dziernika 2005r. sygn. akt XVII Amc 20/05). Poz. 59. Czesne w nast ę pnych latach studiów mo ż e ulec zmianie w zwi ą zku z uzasadnionym wzrostem kosztów ponoszonych przez uczelni ę i zostanie ustalone przez rektora zarz ą dzeniem wi ążą cym strony umowy przed rozpocz ę ciem nowego roku akademickiego (wpis dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 10 kwietnia 2003r. sygn. akt XVII Amc 17/01). Poz. 848. Wysoko ść odp ł atno ś ci ustala dyrektor placówki w oparciu o kalkulacj ę kosztów bie żą cych. Odp ł atno ść mo ż e ulec zmianie w ci ą gu roku szkolnego (wpis dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 6 lipca 2006r. sygn. akt XVII Amc 60/05). Poz. 1016. W przypadku nie wywi ą zania si ę s ł uchacza z warunków okre ś lonych w § 4 pkt 1 dot. terminu p ł atno ś ci Szko ł a mo ż e obci ąż y ć s ł uchacza op ł at ą w wysoko ś ci 1 PLN za ka ż dy dzie ń zw ł oki do momentu dokonania zaleg ł ej wp ł aty (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 21 listopada 2006r. sygn. akt XVII Amc 135/05). Poz. 791. W przypadku opó ź nienia w regulowaniu nale ż no ś ci za kurs szko ł a ka ż dorazowo naliczy s ł uchaczowi kar ę umown ą w wysoko ś ci 0,50 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki (wpis dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 13 kwietnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 38/05). 3 Poz. 726. Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studentów (wpis dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 27 lutego 2006r. sygn. akt XVII Amc 105/04). Przedsi ę biorca przed ł o ż y ł nowy wzorzec umowy o nazwie: „umowa o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w zakresie realizacji wychowania przedszkolnego”, z którego postanowienia pkt 2 Karty zg ł oszenia, o tre ś ci wskazanej w pkt I. 1 i 2 sentencji decyzji zosta ł y usuni ę te. Kwestionowane postanowienia pkt 3 Regulaminu otrzyma ł y tre ść : „Zw ł oka w p ł atno ś ci skutkuje naliczeniem odsetek ustawowych za ka ż dy dzie ń zw ł oki” oraz „Dopuszczalna zw ł oka w p ł atno ś ci wynosi 14 dni od terminu p ł atno ś ci. Po up ł ywie 14 dni Zleceniobiorca mo ż e wyznaczy ć dodatkowy termin 7 dni na uregulowanie zobowi ą zania. Przekroczenie dodatkowego terminu p ł atno ś ci powoduje rozwi ą zanie niniejszej umowy i skre ś lenie dziecka z listy przedszkolaków”. Postanowienia te zosta ł y zamieszczone w § 5 ust. 7 i 8 nowego wzorca umowy. Jednocze ś nie w § 5 ust. 5 wzorca umowy zawarto postanowienie, zgodnie z którym w przypadku rozwi ą zania umowy przez zleceniodawc ę z przyczyn dotycz ą cych przedszkola, zleceniodawca ma prawo do żą dania zwrotu czesnego za dany miesi ą c. W § 5 ust. 2 wprowadzono natomiast postanowienie, zgodnie z którym Przedsi ę biorca b ę dzie informowa ć o wysoko ś ci planowanego czesnego na kolejny rok przedszkolny najpó ź niej w miesi ą cu maju. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga spe ł nienia dwóch przes ł anek: bezprawno ś ci dzia ł ania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Powo ł any wy ż ej przepis ustawy zawiera w pkt 1-3 przyk ł adowe wyliczenie praktyk zakazanych przez ustawodawc ę . Katalog ten nawi ą zuje do stosowania klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, nieuczciwych praktyk rynkowych lub czynów nieuczciwej konkurencji oraz szeroko ujmowanego prawa konsumenta do informacji. „Zbiorowe interesy konsumentów” to prawa nieograniczonej liczby konsumentów, nie stanowi ą przy tym sumy indywidualnych interesów daj ą cej si ę okre ś li ć , nawet licznej grupy konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Art. 479 43 Kodeksu post ę powania cywilnego rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza zatem, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. W uchwale 7 s ę dziów z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/2006, S ą d Najwy ż szy uzna ł , ż e praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a 1 jest stosowanie identycznej klauzuli jak wpisana do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych przez innego przedsi ę biorc ę , który nie by ł stron ą lub uczestnikiem post ę powania zako ń czonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru (…). Odwo ł uj ą c si ę do argumentów o charakterze celowo ś ciowym oraz kieruj ą c si ę potrzeb ą zapewnienia skuteczno ś ci tego przepisu, S ą d Najwy ż szy podkre ś li ł , ż e praktyka 1 W obowi ą zuj ą cej obecnie ustawie z dnia 16.02.2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów uregulowana zosta ł a w art. 24. 4 naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów obejmuje równie ż przypadki wprowadzenia jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu szyku wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywo ł uje takie same skutki godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru. Nie jest wi ę c konieczna dok ł adna, literalna zbie ż no ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Niedozwolone b ę d ą równie ż takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . W prowadzonym post ę powaniu administracyjnym Prezes Urz ę du zakwestionowa ł praktyk ę Przedsi ę biorcy polegaj ą c ą na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowie ń wzorców umownych o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Zakwestionowane zosta ł o m.in. postanowienie pkt 2 Karty zg ł oszenia dziecka do Prywatnego Przedszkola „Fistaszki”, zgodnie z którym kwota czesnego jest ustalana i og ł aszana przez Dyrektora przedszkola najpó ź niej w miesi ą cu maju na nowy rok przedszkolny z terminem obowi ą zywania od 1 wrze ś nia danego roku do 31 sierpnia nast ę pnego roku kalendarzowego i nie podlega ż adnym odliczeniom, w tym z tytu ł u nieobecno ś ci dziecka w przedszkolu. W ocenie Prezesa Urz ę du, kwestionowane postanowienie kszta ł tuje prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza jego interesy (art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego). Przyznaje Przedsi ę biorcy prawo do jednostronnego ustalenia wysoko ś ci czesnego stanowi ą c przy tym, ż e kwota czesnego jest „og ł aszana” przez Przedsi ę biorc ę i obowi ą zuje konsumenta w nowym roku przedszkolnym. Taki zapis umowny narusza obowi ą zek dor ę czenia wzorca stronie umowy, wynikaj ą cy z art. 384 1 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z ww. przepisem, wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym wi ąż e drug ą stron ę , je ż eli zosta ł dor ę czony stronie przed zawarciem umowy, a strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie wypowiedzenia. W ś wietle powy ż szego, zdaniem Prezesa Urz ę du ustalenie i „og ł oszenie” przez Przedsi ę biorc ę informacji o wysoko ś ci czesnego nie stanowi o nale ż ytym wype ł nieniu obowi ą zku wskazanego w powo ł anym przepisie. W ocenie Prezesa Urz ę du postanowienie to jest to ż same z klauzul ą niedozwolon ą wpisan ą w pozycji 642 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, o tre ś ci: Wysoko ść op ł at wymienionych w p. a, b, d ustala Rektor i podaje w formie zarz ą dzenia do wiadomo ś ci przed rozpocz ę ciem roku akademickiego, na podstawie wyroku SOKiK z dnia 5 pa ź dziernika 2005r. sygn. akt XVII Amc 20/05. W uzasadnieniu tego wyroku SOKiK podkre ś li ł , ż e sposób powiadamiania konsumentów o wysoko ś ci obci ąż aj ą cych ich op ł at nie daje gwarancji, ż e informacja ta z pewno ś ci ą do nich dotrze. Podobne zastrze ż enie wywo ł uje kwestionowane postanowienie, które zastrzegaj ą c na rzecz Przedsi ę biorcy prawo do jednostronnego ustalenia wysoko ś ci czesnego i jego „og ł oszenia”, nie wskazuje sposobu powiadomienia konsumentów o wysoko ś ci obci ąż aj ą cych ich ś wiadcze ń i nie daje gwarancji otrzymania przez nich informacji. Podkre ś lenia wymaga, ż e czesne stanowi g ł ówne ś wiadczenie konsumenta. Istotne jest zatem, zdaniem Prezesa Urz ę du, aby kwestie zwi ą zane z ustaleniem czesnego i jego wysoko ś ci ą uregulowane zosta ł y bezpo ś rednio w umowie zawieranej przez Przedsi ę biorc ę z konsumentem. Zauwa ż y ć nale ż y, ż e kwestionowane postanowienie nie wskazuje jakichkolwiek okoliczno ś ci, których wyst ą pienie uzasadnia ł oby zwrot na rzecz konsumenta kwoty czesnego. Postanowienie to wy łą cza wi ę c ca ł kowicie obowi ą zek zwrotu przez Przedsi ę biorc ę kwoty czesnego równie ż w przypadku rozwi ą zania umowy przez konsumenta z przyczyn le żą cych po stronie Przedsi ę biorcy. To ż same w skutkach postanowienie zosta ł o uznane przez SOKiK za niedozwolone i wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone w pozycji 1297, na podstawie wyroku z dnia 3 kwietnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 19/05. 5 W niniejszym post ę powaniu administracyjnym Prezes Urz ę du zakwestionowa ł ponadto postanowienie przewiduj ą ce mo ż liwo ść zmiany przez Przedsi ę biorc ę wysoko ś ci czesnego w trakcie trwania roku przedszkolnego (pkt 2 Karty zg ł oszenia dziecka do Prywatnego Przedszkola „Fistaszki”), uznaj ą c je za to ż same z klauzulami niedozwolonymi wpisanymi w pozycjach: 59 i 848 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Pierwsza ze wskazanych klauzul o tre ś ci: Czesne w nast ę pnych latach studiów mo ż e ulec zmianie w zwi ą zku z uzasadnionym wzrostem kosztów ponoszonych przez uczelni ę i zostanie ustalone przez rektora zarz ą dzeniem wi ążą cym strony umowy przed rozpocz ę ciem nowego roku akademickiego zosta ł a wpisana do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych na podstawie wyroku SOKiK z dnia 10 kwietnia 2003r. sygn. akt XVII Amc 17/01. Z kolei wyrokiem z dnia 6 lipca 2006r. sygn. akt XVII Amc 60/05 za niedozwolone uznano postanowienie: Wysoko ść odp ł atno ś ci ustala dyrektor placówki w oparciu o kalkulacj ę kosztów bie żą cych. Odp ł atno ść mo ż e ulec zmianie w ci ą gu roku szkolnego (pozycja 848 rejestru). W uzasadnieniu tego wyroku SOKiK zakwestionowa ł zmian ę wysoko ś ci op ł at obci ąż aj ą cych konsumenta na podstawie jednostronnej decyzji przedsi ę biorcy. S ą d ten podkre ś li ł , ż e taki zapis umowny nie wskazuje, w jakich okoliczno ś ciach i w jakich warunkach mo ż e doj ść do zmiany umowy. Zmiana wysoko ś ci op ł at, do których uiszczenia zobowi ą zany jest konsument nie jest ponadto traktowana, jak wskazano, jako zmiana umowy co powoduje, ż e konsument nie mo ż e od niej odst ą pi ć . Postanowienie to uznane zosta ł o za niedozwolone postanowienie umowne, okre ś lone w art. 385 3 pkt 20 Kodeksu cywilnego. Przepis ten za niedozwolone uznaje te postanowienia umowne, które przewiduj ą uprawnienie kontrahenta konsumenta do okre ś lenia lub podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy, bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. W ocenie Prezesa Urz ę du ww. argumenty odnie ść nale ż y równie ż do przytoczonego powy ż ej postanowienia pkt 2 wzorca umowy. Postanowienie to nie wskazuje jakichkolwiek warunków, których wyst ą pienie uzasadnia ł oby ewentualn ą zmian ę wysoko ś ci ś wiadczenia obci ąż aj ą cego konsumenta, a ponadto przyznaje Przedsi ę biorcy prawo do zmiany wysoko ś ci czesnego w trakcie obowi ą zywania umowy, bez jednoczesnego przyznania konsumentowi prawa do odst ą pienia od umowy. Z tych te ż wzgl ę dów postanowienie to wype ł nia dyspozycj ę przepisu art. 385 3 pkt 20 Kodeksu cywilnego. Zarzut stosowania niedozwolonych postanowie ń umownych postawiony Przedsi ę biorcy w prowadzonym post ę powaniu obj ął tak ż e postanowienie pkt 3 Regulaminu, który nak ł ada na konsumenta obowi ą zek zap ł aty okre ś lonej rycza ł towo kwoty w wysoko ś ci 6 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki w p ł atno ś ci. W ocenie Prezesa Urz ę du, pomimo bezpo ś redniego wskazania, ż e kwota ta jest „zrycza ł towan ą kar ą ” za zw ł ok ę konsumenta nie mo ż na przypisa ć jej charakteru kary umownej. Przepis art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego, b ę d ą cy podstaw ą do zastosowania kary umownej przewiduje bowiem jej zastrze ż enie na wypadek niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania niepieni ęż nego. Z tego te ż wzgl ę du „zrycza ł towana kara za ka ż dy dzie ń zw ł oki”, zdaniem Prezesa Urz ę du, w istocie stanowi odsetki za zw ł ok ę konsumenta w wykonaniu zobowi ą zania pieni ęż nego. W ocenie Prezesa Urz ę du, rycza ł towe okre ś lenie odsetek jest oderwane od konkretnej kwoty zad ł u ż enia konsumenta. Wywo ł uje zastrze ż enia zw ł aszcza w przypadku zw ł oki w zap ł acie czesnego, które ma charakter ś wiadczenia okresowego. Konsument mo ż e wi ę c pozostawa ć w zw ł oce z zap ł at ą za jeden tylko okres p ł atno ś ci czesnego, a zgodnie z kwestionowanym zapisem, obci ąż ony zostanie rycza ł towo okre ś lon ą kwot ą odsetek, w wysoko ś ci 6 z ł dziennie. Tak obliczone odsetki s ą ponadto znacznie wy ż sze od obowi ą zuj ą cej stawki odsetek ustawowych. 6 Zdaniem Prezesa Urz ę du przytoczone postanowienie jest to ż same z klauzulami niedozwolonymi wpisanymi w pozycjach: 791 i 1016 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. SOKiK wyrokiem z dnia 21 listopada 2006r. sygn. akt XVII Amc 135/05 uzna ł za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: W przypadku nie wywi ą zania si ę s ł uchacza z warunków okre ś lonych w § 4 pkt 1 dot. terminu p ł atno ś ci Szko ł a mo ż e obci ąż y ć s ł uchacza op ł at ą w wysoko ś ci 1 PLN za ka ż dy dzie ń zw ł oki do momentu dokonania zaleg ł ej wp ł aty (pozycja 1016 rejestru). Podobne postanowienie uznano za niedozwolone wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 38/05: W przypadku opó ź nienia w regulowaniu nale ż no ś ci za kurs szko ł a ka ż dorazowo naliczy s ł uchaczowi kar ę umown ą w wysoko ś ci 0,50 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki (pozycja 791 rejestru). W uzasadnieniu tego wyroku podkre ś lono, ż e zgodnie z art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego niedozwolone s ą postanowienia umowne, które kszta ł tuj ą prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Taki charakter maj ą zdaniem S ą du postanowienia ustalaj ą ce odsetki w wysoko ś ci 0,50 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki, które s ą ra żą co wygórowane. W ocenie Prezesa Urz ę du ww. stanowisko jest uzasadnione tak ż e w odniesieniu do kwestionowanego postanowienia skoro obci ąż a konsumenta odsetkami w wysoko ś ci 6 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki, a wi ę c ustalonymi na poziomie znacznie wy ż szym, ni ż wskazany w przytoczonych klauzulach niedozwolonych. Analizuj ą c postanowienie pkt 3 Regulaminu, przewiduj ą ce skre ś lenie dziecka z listy przedszkolaków w przypadku zw ł oki w p ł atno ś ci przekraczaj ą cej 30 dni od terminu p ł atno ś ci Prezes Urz ę du uzna ł je za to ż same z klauzul ą niedozwolon ą wpisan ą w pozycji 726 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, o tre ś ci Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studentów (klauzula wpisana na podstawie wyroku SOKiK z dnia 27 lutego 2006r. sygn. akt XVII Amc 105/04). Zdaniem Prezesa Urz ę du ww. postanowienie wywo ł uje to ż same skutki prawne, wi ążą c prawo Przedsi ę biorcy do skre ś lenia dziecka z listy wychowanków i tym samym rozwi ą zania umowy z niewykonaniem zobowi ą zania przez konsumenta, bez uprzedniego wyznaczenia konsumentowi dodatkowego terminu do jego wykonania. Jednocze ś nie brak w przed ł o ż onych wzorcach postanowie ń , które regulowa ł yby w takiej sytuacji rozliczenia stron umowy w zakresie ś wiadcze ń wzajemnych. W ocenie Prezesa Urz ę du, dobre obyczaje we wzajemnych relacjach Przedsi ę biorcy i konsumentów wymagaj ą , aby w omówionym przypadku zastosowanie znalaz ł przepis art. 491 §1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, je ż eli jedna ze stron dopuszcza si ę zw ł oki w wykonaniu zobowi ą zania z umowy wzajemnej, druga strona mo ż e wyznaczy ć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagro ż eniem, i ż w razie bezskutecznego up ł ywu wyznaczonego terminu b ę dzie uprawniona do odst ą pienia od umowy. Dopiero zatem po up ł ywie dodatkowego, wyznaczonego konsumentowi terminu do wykonania ś wiadczenia pieni ęż nego, Przedsi ę biorca winien mie ć zapewnione prawo do odst ą pienia od umowy i skre ś lenia dziecka z listy wychowanków. Z uwagi na powy ż sze, tak sformu ł owane postanowienie kszta ł tuje prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza jego interesy (art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego). Nale ż y ponadto zauwa ż y ć , ż e postanowienie to narusza równie ż zasad ę symetrii w kszta ł towaniu praw i obowi ą zków stron umowy. Prawo do rozwi ą zania umowy przyznane zosta ł o wy łą cznie Przedsi ę biorcy. Postanowienia umowy i Regulaminu Przedszkola nie zastrzegaj ą takiego uprawnienia na rzecz konsumenta. Analiza porównawcza zakwestionowanych postanowie ń wzorców umowy i Regulaminu Przedszkola oraz przedstawionych powy ż ej postanowie ń wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wskazuje, ż e kwestionowane postanowienia wyczerpuj ą przes ł anki 7 postanowie ń uznanych za niedozwolone. Zakwestionowane zapisy umowy nie maj ą wprawdzie identycznego brzmienia, jednak ż e w ocenie Prezesa Urz ę du, wyk ł adnia ich tre ś ci prowadzi do wniosku, ż e mieszcz ą si ę w hipotezach przytoczonych klauzul niedozwolonych. Skutkuje to uznaniem, ż e wykazana zosta ł a bezprawno ść dzia ł ania Przedsi ę biorcy, polegaj ą ca na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Do stwierdzenia stosowania przedmiotowych praktyk niezb ę dne jest ponadto wykazanie, i ż bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w interes konsumentów dotyczy ł o tzw. zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć - potencjalnych klientów Przedsi ę biorcy. Niezgodnym z prawem dzia ł aniem Przedsi ę biorcy mog ł a bowiem zosta ć dotkni ę ta nieograniczona liczba osób, tzn. wszystkie osoby zawieraj ą ce z nim umowy o ś wiadczenia us ł ug edukacyjnych w zakresie realizacji wychowania przedszkolnego. Pismem z dnia 20 maja 2008r. Przedsi ę biorca wyst ą pi ł o wydanie decyzji w trybie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zobowi ą zuj ą c si ę do wyeliminowania z obrotu prawnego niedozwolonych postanowie ń umownych poprzez wprowadzenie nowych wzorców w miejsce dotychczas obowi ą zuj ą cych oraz zawierania nowych umów zgodnie ze z ł o ż onym zobowi ą zaniem. Przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e od 14 kwietnia 2008r. stosuje nowy- przed ł o ż ony w niniejszym post ę powaniu- wzorzec umowy o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych w zakresie realizacji wychowania przedszkolnego, którego postanowienia uwzgl ę dniaj ą zastrze ż enia Prezesa Urz ę du. Z godnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione- na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania- ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 24 powo ł anej ustawy, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Zdaniem Prezesa Urz ę du, w niniejszej sprawie spe ł nione zosta ł y przes ł anki do wydania decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Okoliczno ś ci sprawy uprawdopodobniaj ą stosowanie przez Przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na pos ł ugiwaniu si ę w obrocie konsumenckim wzorcami umownymi, w których zamieszczone zosta ł y klauzule wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Przedsi ę biorca zobowi ą za ł si ę do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia wskazanym powy ż ej naruszeniom poprzez zawieranie nowych umów zgodnie z nowo opracowanym wzorcem, z którego niedozwolone postanowienia umowne zosta ł y usuni ę te. Zaproponowane przez Przedsi ę biorc ę zmiany kwestionowanych postanowie ń wzorca umowy uwzgl ę dniaj ą , w ocenie Prezesa Urz ę du, obowi ą zuj ą ce przepisy prawa, w szczególno ś ci art. 385 i nast. Kodeksu cywilnego i mog ą zosta ć wprowadzone do obrotu konsumenckiego w miejsce niedozwolonych. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy Prezes Urz ę du na ł o ż y ł na Przedsi ę biorc ę obowi ą zek przekazania informacji o realizacji zobowi ą zania na ł o ż onego w punkcie I sentencji decyzji oraz przed ł o ż enia potwierdzonych kopii umów zawartych z konsumentami zgodnie z postanowieniami wzorca umowy, za łą czonego do pisma Przedsi ę biorcy z dnia 20 maja 2008r. Wobec powy ż szego orzeczono, jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w 8 Warszawie- S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Otrzymuje: Wanda Ch ę ci ń ska- Prywatne Przedszkole „Fistaszki” ul. Nad Segank ą 6 60-541 Pozna ń 9