RPZ-21/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 12 kwietnia 2007r. RPZ – 61/2/07/AC DECYZJA nr RPZ 21/2007 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity - Dz. U. 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) oraz § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 roku w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. 2002 r. Nr 18 poz. 172; Dz. U. 2003 r. Nr 6, poz. 68), - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, 1. na podstawie art. 23 c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę dzia ł ania FORTUNA sp. z o.o. z siedzib ą w Prze ź mierowie, polegaj ą ce na sprzecznym z art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.) regulowaniu warunków odst ą pienia od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa, poprzez na ł o ż enie na konsumentów obowi ą zku zwrotu towaru w nieuszkodzonym opakowaniu fabrycznym, w stanie nienaruszonym oraz odpowiadaj ą cym warunkom higienicznym nie powoduj ą cym obni ż enia warto ś ci handlowej towaru (pkt 2 ogólnych warunków sprzeda ż y) za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania ; 2. na podstawie art. 23 c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę dzia ł ania FORTUNA sp. z o.o. z siedzib ą w Prze ź mierowie, polegaj ą ce na sprzecznym z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny pobieraniu odst ę pnego, w przypadku odst ą pienia konsumenta od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa w terminie 10 dni od dnia zawarcia umowy (pkt 8 ogólnych warunków sprzeda ż y) za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania ; 3. na podstawie art. 23 c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę dzia ł ania FORTUNA sp. z o.o. z siedzib ą w Prze ź mierowie, polegaj ą ce na zamieszczaniu w stosowanym w obrocie z konsumentami wzorcu umowy postanowienia: „W przypadku nieuzasadnionej reklamacji kupuj ą cy zwróci sprzedaj ą cemu poniesione przez niego koszty jej rozpatrzenia”, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania ; 1 4. na podstawie art. 23 c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę dzia ł ania FORTUNA sp. z o.o. z siedzib ą w Prze ź mierowie, polegaj ą ce na nie zamieszczaniu w dokumencie gwarancyjnym stwierdzenia, ż e gwarancja na sprzedany towar nie wy łą cza, nie ogranicza ani nie zawiesza uprawnie ń kupuj ą cego wynikaj ą cych z niezgodno ś ci towaru z umow ą , co stanowi naruszenie art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2002r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie kodeksu cywilnego (Dz. U. nr 141, poz. 1176 ze zm.) za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania . Uzasadnienie Pismem z dnia 27 wrze ś nia 2006r. Dyrektor Delegatury UOKiK w Lublinie przekaza ł do Delegatury UOKiK w Poznaniu wzorzec umowy stosowany przez Fortuna sp. z o.o. (dalej: Fortuna lub Spó ł ka) w Prze ź mierowie celem podj ę cia dzia ł a ń wed ł ug w ł a ś ciwo ś ci. W celu wst ę pnego ustalenia, czy Spó ł ka swoimi dzia ł aniami dopuszcza si ę naruszania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uzasadniaj ą cego wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, postanowieniem z dnia 12 pa ź dziernika 2006r. wszcz ę te zosta ł o post ę powanie wyja ś niaj ą ce. W toku post ę powania wyja ś niaj ą cego ustalono, ż e Spó ł ka jest wpisana do rejestru przedsi ę biorców KRS pod numerem 0000067962. Przedmiotem dzia ł alno ś ci Spó ł ki jest m.in. handel detaliczny poza sieci ą sklepow ą . Dowód: odpis z rejestru przedsi ę biorców KRS Spó ł ka zawiera z konsumentami umowy sprzeda ż y poza lokalem przedsi ę biorstwa w rozumieniu ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (dalej: ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów), pos ł uguj ą c si ę przy tym wzorcem umowy. Analiza wzorca umowy wykaza ł a, ż e zawiera on bezprawne postanowienia. W zwi ą zku z powy ż szym, postanowieniem z dnia 8 lutego 2007r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du) wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów , w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Fortuna sp. z o.o. z siedzib ą w Prze ź mierowie, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez: 1. sprzeczne z art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.) regulowanie warunków odst ą pienia od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa (pkt 2 ogólnych warunków sprzeda ż y); 2. sprzeczne z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny pobieranie odst ę pnego, w przypadku odst ą pienia konsumenta od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa w terminie 10 dni od dnia zawarcia umowy (pkt 8 ogólnych warunków sprzeda ż y); 3. zamieszczanie w stosowanym w obrocie z konsumentami wzorcu umowy postanowienia: „W przypadku nieuzasadnionej reklamacji kupuj ą cy zwróci sprzedaj ą cemu poniesione przez niego koszty jej rozpatrzenia”, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone; 2 4. nie zamieszczaniu w dokumencie gwarancyjnym stwierdzenia, ż e gwarancja na sprzedany towar nie wy łą cza, nie ogranicza ani nie zawiesza uprawnie ń kupuj ą cego wynikaj ą cych z niezgodno ś ci towaru z umow ą , co stanowi naruszenie art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2002r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie kodeksu cywilnego (Dz. U. nr 141, poz. 1176 ze zm.). Spó ł ka zawiadomiona o wszcz ę tym post ę powaniu nie ustosunkowa ł a si ę do przedstawionych zarzutów. Po zapoznaniu si ę z materia ł em zgromadzonym w aktach sprawy, w pi ś mie z dnia 2 kwietnia 2007r., Spó ł ka wskaza ł a, ż e regulacja zawarta w pkt 2 ogólnych warunków sprzeda ż y jest niezb ę dna ze wzgl ę du na specyfik ę towarów przez ni ą sprzedawanych (zestawy do gotowania, po ś ciel we ł niana, itp.). Spó ł ka podnios ł a, ż e w przypadku gdy „po dostarczeniu towaru klient go u ż ywa ł lub testowa ł ”, ona ponosi straty, gdy ż „warto ść higieniczna towaru jest naruszona”. Spó ł ka wskaza ł a te ż , ż e towar dostarczany do klienta jest rozpakowywany przez jej kuriera w celu „sprawdzenia wygl ą du i sprawno ś ci technicznej”. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga spe ł nienia dwóch przes ł anek: bezprawno ś ci dzia ł ania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. W art. 23a ust. 2 ww. ustawy zamieszczono przyk ł adowe wyliczenia praktyk zakazanych przez ustawodawc ę . Katalog ten nawi ą zuje mi ę dzy innymi do czynów nieuczciwej konkurencji, stosowania klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oraz szeroko ujmowanego przys ł uguj ą cego konsumentowi prawa do informacji. Bezprawno ść , do której odwo ł uje si ę ustawodawca, oznacza sprzeczno ść z prawem, a tak ż e z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego oraz z dobrymi obyczajami. Stanowisko takie znajduje oparcie w uzasadnieniu projektu rz ą dowego ustawy nowelizacyjnej, która wprowadzi ł a do ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przepisy reguluj ą ce post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zgodnie z którym „same przepisy art. 23a – 23d ustawy nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Dzia ł ania te mog ą okaza ć si ę bezprawne w razie ustalenia, ż e dosz ł o do naruszenia przepisów innych ustaw, ale tak ż e zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów.” „Zbiorowe interesy konsumentów” to prawa nieograniczonej liczby konsumentów, nie stanowi ą przy tym sumy indywidualnych interesów daj ą cych si ę okre ś li ć , nawet licznej, grupy konsumentów. Do stwierdzenia stosowania przedmiotowych praktyk niezb ę dne jest wykazanie, i ż bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w interes konsumentów dotyczy tzw. zbiorowego interesu konsumentów. Wprawdzie przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuj ą poj ę cia zbiorowych interesów konsumentów, ale nie budzi sporu, ż e z ich naruszeniem mamy do czynienia wówczas, gdy bezprawna praktyka przedsi ę biorcy dotyka nieograniczonej liczby osób – to znaczy potencjalnie ka ż dy, kto znajdzie si ę w okre ś lonej sytuacji faktycznej i prawnej mo ż e zosta ć dotkni ę ty dzia ł aniami przedsi ę biorcy. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć – potencjalnych klientów Spó ł ki. Niezgodnym z prawem dzia ł aniem Spó ł ki mo ż e bowiem zosta ć dotkni ę ta nieograniczona liczba osób, tzn. wszystkie osoby zawieraj ą ce z ni ą umowy kupna – sprzeda ż y. 3 Zgodnie z punktem 2 ogólnych warunków sprzeda ż y stosowanych przez Spó ł k ę : „Ka ż da ze stron mo ż e od umowy sprzeda ż y odst ą pi ć bez podania przyczyny w terminie dziesi ę ciu dni od dnia jej zawarcia. Odst ą pienie dla swej wa ż no ś ci wymaga formy pisemnej. W takim wypadku strony zobowi ą zane s ą do zwrotu w stanie niezmienionym wszystkich wzajemnych ś wiadcze ń . Kupuj ą cy ma obowi ą zek zwróci ć towar w nieuszkodzonym opakowaniu fabrycznym, w stanie nienaruszonym oraz odpowiadaj ą cym warunkom higienicznym nie powoduj ą cym obni ż enia warto ś ci handlowej towaru.” Art. 2 ust. 3 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów stanowi, ż e w razie odst ą pienia od umowy umowa jest uwa ż ana za niezawart ą , konsument jest zwolniony z wszelkich zobowi ą za ń , a to, co strony ś wiadczy ł y, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba ż e zmiana by ł a konieczna w granicach zwyk ł ego zarz ą du. Zgodnie z w/w przepisem nie jest zatem konieczne, aby towar zosta ł zwrócony „w nieuszkodzonym opakowaniu fabrycznym, w stanie nienaruszonym oraz odpowiadaj ą cym warunkom higienicznym nie powoduj ą cym obni ż enia warto ś ci handlowej towaru”. Konsument ma prawo sprawdzi ć funkcjonowanie rzeczy i jej u ż ywa ć , istotne jest tylko to, aby nie dokonywa ł zmian w przedmiocie ś wiadczenia, które przekracza ł yby zakres zwyk ł ego zarz ą du. Nie mo ż na zatem ogranicza ć konsumentowi ustawowego prawa do odst ą pienia od umowy w zwi ą zku z normaln ą eksploatacj ą rzeczy. Zgodnie bowiem z art. 17 w/w ustawy nie mo ż na w drodze umowy wy łą czy ć lub ograniczy ć praw konsumenta okre ś lonych w jej art. 1-16e, tak ż e w razie dokonania wyboru prawa obcego. W tym kontek ś cie, za chybione nale ż y uzna ć argumenty Spó ł ki co do faktu, ż e towar „testowany” przez konsumenta jest - w przypadku odst ą pienia od umowy - pozbawiony warto ś ci handlowej, bowiem ryzyko prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej ponosi przedsi ę biorca. Skoro zatem Spó ł ka zdecydowa ł a si ę prowadzi ć sprzeda ż towarów poza lokalem przedsi ę biorstwa, to musi jednocze ś nie liczy ć si ę z tego konsekwencjami, w tym tak ż e z szerszymi uprawnieniami konsumentów, okre ś lonymi w ustawie o ochronie niektórych praw konsumentów. Z uwagi na powy ż sze, bezprawno ść dzia ł a ń Spó ł ki w zakresie obj ę tym pierwszym zarzutem jest bezsporna. Niew ą tpliwe jest równie ż , ż e Spó ł ka takim dzia ł aniem narusza interesy konsumentów, którzy na skutek w/w postanowienia umownego pozbawieni s ą mo ż liwo ś ci sprawdzenia funkcjonowania rzeczy, a co za tym idzie podj ę cia racjonalnej decyzji, co do jej zatrzymania, b ą d ź odst ą pienia od zawartej umowy. Zgodnie z punktem 8 umowy „w przypadku odmowy przyznania kupuj ą cemu przez bank kredytu bankowego, kupuj ą cemu w terminie 7 dni przys ł uguje prawo odst ą pienia od niniejszej umowy za zap ł at ą odst ę pnego w wysoko ś ci równej 10% warto ś ci kupionego towaru – nie mniej jednak ni ż kwota zaliczki wp ł aconej sprzedawcy przez kupuj ą cego przy zawarciu umowy sprzeda ż y”. Nie jest wykluczone, ż e odmowa przyznania konsumentowi kredytu nast ą pi jeszcze w ci ą gu biegu ustawowego, 10 – dniowego terminu do odst ą pienia od umowy. W takim przypadku, zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów nie jest dopuszczalne zastrze ż enie, ż e konsumentowi wolno odst ą pi ć od umowy za zap ł at ą oznaczonej sumy (odst ę pne). Uprawnienie do odst ą pienia od umowy w terminie 10 dni ma bowiem charakter bezwarunkowy. Co za tym idzie, pobieranie odst ę pnego, w przypadku odst ą pienia konsumenta od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa w terminie 10 dni od dnia zawarcia umowy jest bezprawne. Prezes Urz ę du nie kwestionuje natomiast zastrze ż enia odst ę pnego na wypadek odst ą pienia konsumenta od umowy po up ł ywie 10 dni od jej zawarcia, nale ż y jednak precyzyjnie w umowie rozgraniczy ć te dwie sytuacje. Z uwagi na powy ż sze, spe ł niona zosta ł przes ł anka bezprawno ś ci dzia ł a ń Spó ł ki w zakresie obj ę tym drugim zarzutem. Naruszenie interesów konsumentów przez Fortun ę polega 4 w tym przypadku na ograniczeniu ich ustawowego, bezwarunkowego prawa do odst ą pienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia. W stosowanym wzorcu umowy Spó ł ka stosuje postanowienie o tre ś ci „W przypadku nieuzasadnionej reklamacji kupuj ą cy zwróci sprzedaj ą cemu poniesione przez niego koszty jej rozpatrzenia” (punkt 16 umowy). Wyrokiem z dnia 11 wrze ś nia 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 157/05) S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) uzna ł postanowienie o tre ś ci: „W przypadku nieuzasadnionej reklamacji Zamawiaj ą cego zostanie on obci ąż ony kosztami obs ł ugi reklamacji poniesionymi przez Wykonawc ę w tym kosztami zwi ą zanymi z przyjazdem serwisu” za niedozwolone postanowienie umowne i w dniu 7 listopada 2006r. zosta ł o ono wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycj ą 916. Zgodnie z art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę m .in. stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza zatem, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Nie jest przy tym konieczna dok ł adna, literalna zbie ż no ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Niedozwolone s ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru. Niew ą tpliwie stosowane przez Spó ł k ę postanowienie jest zbie ż ne w swej tre ś ci i skutkach z postanowieniem wpisanym do rejestru wyrokiem SOKiK z dnia 11 wrze ś nia 2006r., a co za tym idzie stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Spó ł ce postawiono równie ż zarzut naruszenia art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2002r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie kodeksu cywilnego (Dz. U. nr 141, poz. 1176 ze zm.), zgodnie z którym w dokumencie gwarancyjnym nale ż y zamie ś ci ć stwierdzenie, ż e gwarancja na sprzedany towar nie wy łą cza, nie ogranicza ani nie zawiesza uprawnie ń kupuj ą cego wynikaj ą cych z niezgodno ś ci towaru z umow ą . Naruszenie wskazanego przepisu przez Spó ł k ę jest bezsporne, gdy ż w stosowanym wzorcu umowy, w cz ęś ci zatytu ł owanej „Warunki gwarancji” nie ma wymaganego ustaw ą stwierdzenia. Na skutek dzia ł a ń Spó ł ki konsumenci pozbawieni s ą pe ł nej i rzetelnej informacji na temat przys ł uguj ą cych im uprawnie ń , co narusza ich interesy. Zgodnie z art. 23c ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów Prezes Urz ę du nakazuje zaniechanie jej stosowania. Wobec powy ż szego orzeczono, jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Zast ę pca Dyrektora Delegatury w Poznaniu Jaros ł aw Krüger Otrzymuje : FORTUNA sp. z o.o. Ul. Lotnicza 70, 62 – 081 Prze ź mierowo 5