RPZ-18/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 27 czerwca 2005r. RPZ – 61/15/05/AC DECYZJA nr RPZ 18/2005 Na podstawie art. 23 d w zwi ą zku z art. 23 a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r . o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity - Dz. U. z 2003r., nr 86, poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm.) po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje si ę , ż e : dzia ł ania Jaros ł wa Paech prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Domeks” z siedzib ą w Poznaniu, nie stanowi ą praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 2 ustawy, polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę reklam ą , której forma stanowi godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów czyny nieuczciwej konkurencji, zdefiniowane w art. 3 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r., Nr 153, poz. 1503 z pó ź n. zm.), tj. na prowadzeniu reklamy sprzecznej z dobrymi obyczajami oraz uchybiaj ą cej godno ś ci cz ł owieka. Uzasadnienie W zwi ą zku z artyku ł em prasowym zamieszczonym w „Gazecie Wyborczej” z dnia 16 marca 2005r. pt.: „Tragedia na bilbordzie” Prezes Urz ę du postanowieniem z dnia 17 marca 2005r. wszcz ął z urz ę du, na podstawie art. 44 ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, post ę powanie w sprawie stosowania przez Przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na pos ł ugiwaniu si ę reklam ą , której forma stanowi godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów czyny nieuczciwej konkurencji, zdefiniowane w art. 3 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, polegaj ą ce na prowadzeniu reklamy sprzecznej z dobrymi obyczajami oraz uchybiaj ą cej godno ś ci cz ł owieka. Podstaw ę wszcz ę cia post ę powania stanowi ł y ustalenia dokonane w trakcie analizy reklamy sprz ę tu AGD RTV umieszczonej na frontowej ś cianie budynku firmy „Domeks” przy ulicy Bukowskiej w Poznaniu, przedstawiaj ą cej uderzaj ą cy w ś cian ę samolot i unosz ą ce si ę k łę by dymu oraz opatrzonej napisem „u nas wszyscy l ą duj ą ” wywo ł uj ą cej skojarzenia z tragedi ą , jaka wydarzy ł a si ę 11 wrze ś nia 2001 roku w Nowym Jorku. 1 Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: Jaros ł aw Paech, zwany dalej „Przedsi ę biorc ą ”, na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Poznania nr 02900/89, prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Domeks”. Przedmiotem dzia ł alno ś ci Przedsi ę biorcy jest mi ę dzy innymi sprzeda ż detaliczna elektrycznego sprz ę tu gospodarstwa domowego, artyku ł ów radiowo – telewizyjnych i instrumentów muzycznych. /dowód: odpis za ś wiadczenia o dokonaniu zmiany wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej z dnia 20.01.2005r./ W dniu 12 marca 2005r. Przedsi ę biorca na frontowej ś cianie budynku firmy „Domeks” przy ul. Bukowskiej umie ś ci ł reklam ę sprz ę tu AGD RTV, przestawiaj ą c ą uszkodzony samolot, w którym cockpit zas ł aniaj ą k łę by dymu i opatrzon ą napisem „u nas wszyscy l ą duj ą ”. Reklama o takiej tre ś ci i formie nie by ł a przez Przedsi ę biorc ę umieszczona w innych miejscach, ani nie by ł a eksponowana w ś rodkach masowego przekazu. /dowód: o ś wiadczenie Przedsi ę biorcy z dnia 23.03.2005r./ Budynek, na którym umieszczona zosta ł a reklama znajduje si ę w pobli ż u Portu Lotniczego „ Ł awica” w Poznaniu. W pi ś mie z dnia 23 marca 2005r., które wp ł yn ęł o do Urz ę du 29 marca 2005r., Przedsi ę biorca wskaza ł , ż e reklama jego towarów nie mia ł a kojarzy ć si ę z tragedi ą , która wydarzy ł a si ę 11 wrze ś nia 2001 roku w Nowym Jorku i wykorzystywaniem tej tragedii w celach reklamowych. Przedsi ę biorca podkre ś li ł te ż ró ż nice pomi ę dzy wydarzeniem z dnia 11 wrze ś nia 2001r., a sytuacj ą przedstawion ą na jego reklamie, a mianowicie: ƒ na jego reklamie nie ma wie ż Word Trade Center, ale zaznaczony wycinek fasady budynku „Domeks”, przez co reklama ma si ę kojarzy ć z budynkiem „Domeksu”, po ł o ż onym w pobli ż u lotniska, ƒ podczas ataku na WTC samoloty wbija ł y si ę w wie ż owce, a na jego reklamie samolot nie uderza w budynek „Domeksu”, tylko przelatuje w „bardzo bliskiej odleg ł o ś ci” od niego, ƒ podczas ataku na WTC nie tylko zosta ł a zniszczona fasada budynków, ale bezpo ś rednio po ataku rozp ę ta ł si ę po ż ar obu budynków, a na reklamie „Domeksu” fasada budynku jest w nienaruszonym stanie, a sam budynek nie jest obj ę ty po ż arem ƒ 11 wrze ś nia budynki WTC zosta ł y „zaatakowane” przez pilotów prowadz ą cych sprawne samoloty, a na reklamie zosta ł pokazany uszkodzony samolot z pal ą cym si ę silnikiem, ƒ na reklamie nie ma rozbitej ś ciany fasadowej budynku, rozbitych szyb, co jednoznacznie sugeruje, ż e samolot z uszkodzonym silnikiem przelatuje w bezpo ś rednim s ą siedztwie budynku „Domeks” kieruj ą c si ę na pobliskie lotnisko. Przedsi ę biorca wskaza ł ponadto, ż e slogan reklamowy – „u nas wszyscy l ą duj ą ” ma jednoznacznie umiejscawia ć po ł o ż enie firmy Przedsi ę biorcy w s ą siedztwie lotniska Ł awica. /dowód: pismo Przedsi ę biorcy z 23.03.2005r./ W toku post ę powania Urz ą d zleci ł spó ł ce TNS OBOP w Warszawie badanie opinii publicznej na temat przedmiotowej reklamy. Ogólnopolskie badania zosta ł y przeprowadzone w okresie od 19 do 23 maja 2005r. na losowej, reprezentatywnej próbie 1004 mieszka ń ców Polski w wieku 15 i wi ę cej lat poprzez bezpo ś redni wywiad kwestionariuszowy. 2 Respondentom pokazano zdj ę cie reklamy. Po zapoznaniu si ę z tym zdj ę ciem zostali oni poproszeni o spontaniczne okre ś lenie, z czym im si ę ta reklama kojarzy. Respondenci mogli wymieni ć wi ę cej ni ż jedno skojarzenie. Wyniki obrazuje poni ż szy wykres 50% 13% 12% 11% 9% 7% 7% 2% 6% 11% zamach na WTC z 11 wrze ś nia samolot, linie lotnicze katastrofa lotnicza AGD, RTV zakupy na raty terroryzm - ogólnie przemoc, wojna, tragedia podró ż inne trudno powiedzie ć Nast ę pnie respondentom zadano pytanie zamkni ę te: „Czy Pana(i) zdaniem ta reklama jest… a) taka jak inne reklamy, b) sprzeczna z dobrymi obyczajami, nieetyczna, c) reklam ą , która mo ż e obra ż a ć ludzkie uczucia, d) po prostu przyci ą gaj ą c ą uwag ę reklam ą , któr ą ł atwo zauwa ż y ć . Co czwarty badany (28%) uwa ż a, ż e jest ona sprzeczna z dobrymi obyczajami i nieetyczna. Dla 15% reklama ta mo ż e obra ż a ć ludzkie uczucia. Co trzeci respondent (30%) jest zdania, ż e jest to reklama taka jak inne reklamy. 27% s ą dzi, ż e jest to przyci ą gaj ą ca uwag ę reklama, któr ą ł atwo zauwa ż y ć . Wyniki przedstawia poni ż szy schemat. 30% 28% 15% 27% taka jak inne reklamy sprzeczna z dobrymi obyczajami, nieetyczna reklam ą , która mo ż e obra ż a ć ludzkie uczucia przyci ą gaj ą c ą uwag ę reklam ą , któr ą ł atwo zauwa ż y ć Respondentom zadano równie ż pytanie o tre ś ci: „Czy pana(i) zdaniem powinno si ę zabroni ć pokazywania tej reklamy, czy te ż nie powinno si ę tego zabrania ć ?” Na tak zadane pytanie 13% respondentów odpowiedzia ł o, ż e zdecydowanie nale ż y zabroni ć , a 24%, ż e raczej zabroni ć . Natomiast 34% badanych jest zdania, ż e raczej nie 3 nale ż y zabrania ć pokazywania reklamy „Domeksu”, a 16%, ż e zdecydowanie nie nale ż y tego robi ć . Wi ę cej ni ż co dziesi ą ta (13%) osoba nie ma na ten temat zdania. Wyniki przedstawia poni ż szy schemat. 13% 24% 34% 16% 13% zdecydow anie zabroni ć raczej zabroni ć raczej nie zabrania ć zdecydow anie nie zabrania ć trudno pow iedzie ć /dowód: badanie TNS OBOP/ W ocenie Prezesa Urz ę du przeprowadzone badania i ich wyniki s ą wiarygodne, bowiem zosta ł y przeprowadzone przez profesjonalny podmiot zgodnie z obowi ą zuj ą cymi standardami w tym zakresie. Zgodnie z zasad ą wyra ż on ą w art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 Nr 98, poz. 1071 z pó ź n. zm.), pismem z dnia 13 czerwca 2005r, dor ę czonym w dniu 20 czerwca 2005r. Przedsi ę biorca zosta ł poinformowany o mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z materia ł em dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy. W dniu 23 czerwca 2005r. Przedsi ę biorca zapozna ł si ę z materia ł em dowodowym zgromadzonym w sprawie, a 24 czerwca 2005r. o ś wiadczy ł , ż e nie b ę dzie sk ł ada ł dodatkowych wyja ś nie ń . Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga spe ł nienia dwóch przes ł anek: bezprawno ś ci dzia ł ania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. „Zbiorowe interesy konsumentów” to prawa nieograniczonej liczby konsumentów, nie stanowi ą przy tym sumy indywidualnych interesów daj ą cych si ę okre ś li ć , nawet licznej, grupy konsumentów. W art. 23a ust. 2 ww. ustawy zamieszczono przyk ł adowe wyliczenia praktyk zakazanych przez ustawodawc ę . Katalog ten nawi ą zuje mi ę dzy innymi do czynów nieuczciwej konkurencji, w tym do nieuczciwej reklamy. Podstawowym aktem prawnym okre ś laj ą cym granice dozwolonej reklamy jest ustawa o zwalczaniu nieuczciwej reklamy, a w szczególno ś ci jej art. 16. Oceny Prezesa Urz ę du oparte wi ę c zosta ł y na przepisach w niej zawartych. Przedmiotowa sprawa dotyczy regulacji zawartej w art. 16 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy, zgodnie z któr ą czynem niedozwolonym jest reklama sprzeczna z przepisami prawa, dobrymi obyczajami lub uchybiaj ą ca godno ś ci cz ł owieka. 4 Przepis pos ł uguje si ę nieostrymi zwrotami „sprzeczno ś ci z dobrymi obyczajami” i „uchybienia godno ś ci cz ł owieka”, które wymagaj ą interpretacji. Termin „dobre obyczaje” jest kluczowy nie tylko dla zagadnie ń reklamy, lecz – ze wzgl ę du na to, i ż zgodnie z art. 3 ust. 1 w/w ustawy stanowi jej klauzul ę generaln ą – dla stosowania tej ustawy w ogóle. Nale ż y podkre ś li ć , i ż nie jest mo ż liwe skonstruowanie uniwersalnego wzorca „dobrych obyczajów”, konieczna jest zatem analiza okoliczno ś ci konkretnego przypadku. W tym celu bada si ę istniej ą ce w obrocie zwyczaje oraz akceptowane spo ł ecznie normy moralne, gdy ż wymaga tego uczciwo ść zachowa ń rynkowych. Z poj ę cia „dobrych obyczajów” ustawodawca wyodr ę bni ł „godno ść cz ł owieka”, traktuj ą c jej naruszenie jako samodzielny czyn nieuczciwej reklamy. Godno ść cz ł owieka jest zgodnie z przepisami Konstytucji RP dobrem podstawowym (art. 30). Z jego naruszeniem mamy do czynienia w przypadku np.: zniewagi, znies ł awienia, poni ż enia czy upokorzenia. W odniesieniu do reklamy mo ż na g łę biej si ę ga ć do spo ł ecznych zasad moralnych, w przypadku za ś innych, ani ż eli reklama dzia ł a ń rynkowych – oceny moralne nakierowa ć bardziej na obyczaje gospodarcze. Spo ł eczne poczucie tego, co jest moralne i tego, czego za takie uzna ć nie mo ż na, powinno wi ę c by ć dla reklamy odno ś nikiem podstawowym. Podsumowuj ą c, reklam ą sprzeczna z dobrymi obyczajami i uchybiaj ą ca godno ś ci cz ł owieka jest reklama sprzeczna z powszechnie przyj ę tym w Polsce zasadami moralnymi. Ocen zgodno ś ci przedmiotowej reklamy ze spo ł ecznymi zasadami moralnymi Prezes dokona ł na podstawie przeprowadzonych bada ń opinii spo ł ecznych. W ocenie Prezesa Urz ę du badania przeprowadzone na reprezentatywnej grupie s ą dobrym i obiektywnym miernikiem spo ł ecznie akceptowalnych zasad moralnych. Z analizy przeprowadzonych bada ń wynika, ż e najcz ę stszym skojarzeniem wywo ł ywanym przez t ę reklam ę by ł o albo zamach na WTC albo katastrofa albo atak terrorystyczny – takie skojarzenia wywo ł a ł a ona u 69% badanych. Co prawda po ł owie badanych osób reklama kojarzy si ę z wydarzeniami z 11 wrze ś nia 2001r. w Nowym Jorku, ale w ocenie reklamy respondenci nie byli ju ż tak jednoznaczni. Prezes Urz ę du zwa ż y ł na fakt, ż e 30% respondentów uzna ł o, ż e jest to reklama taka jak inne, a 27% ż e jest przyci ą gaj ą c ą uwag ę reklam ą , któr ą ł atwo zauwa ż y ć . W sumie wi ę c a ż u 57% respondentów przedmiotowa reklama nie wywo ł a ł a negatywnych odczu ć , poniewa ż nie uznali jej ani za sprzeczn ą z dobrymi obyczajami, nieetyczn ą , ani za obra ż aj ą ca ludzkie uczucia. Zdecydowana wi ę kszo ść respondentów traktuje wi ę c j ą jak normalny przekaz reklamowy. Stanowisko jeszcze bardziej aprobuj ą ce w odniesieniu do reklamy respondenci wyrazili w odpowiedzi na pytanie, czy powinno si ę zabroni ć jej pokazywania. Jedynie 13% ankietowanych uzna ł o, ż e zdecydowanie nale ż y zabroni ć , natomiast zdaniem 24% raczej powinno si ę zabroni ć . Przeciwników zakazu by ł o o wiele wi ę cej: 16% by ł o zdania, ż e zdecydowanie nie nale ż y zabrania ć , a 34%, ż e raczej nie powinno si ę zabrania ć . Przedmiotowa reklama budzi wi ę c kontrowersje, jej oceny nie s ą jednoznaczne. Opieraj ą c si ę na powy ż szych badaniach i uznaj ą c, ż e s ą one obiektywnym miernikiem spo ł ecznych zasad moralnych istotnych dla rozstrzygni ę cia niniejszej sprawy, Prezes Urz ę du doszed ł do przekonania, ż e przedmiotowa reklama nie jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i nie uchybia godno ś ci cz ł owieka. Prezes Urz ę du zwa ż y ł równie ż na fakt, ż e cz ę sto w reklam ę wkomponowany jest element szokuj ą cy, czy wywo ł uj ą cy niesmak, który jednak nie mo ż e automatycznie przes ą dza ć o sprzeczno ś ci takiej reklamy z dobrymi obyczajami. Kwesti ą natomiast pozaprawn ą jest to, czy konkretne osoby uznaj ą przedmiotow ą reklam ę za ciekaw ą i zainteresuj ą si ę ofert ą Przedsi ę biorcy, czy wr ę cz przeciwnie uznaj ą j ą za niestosown ą i z tego powodu zrezygnuj ą z dokonywania zakupów w sklepie Przedsi ę biorcy. 5 Z uwagi na fakt, ż e z wy ż ej przedstawionych powodów reklamy stosowanej przez Przedsi ę biorc ę nie mo ż na uzna ć za sprzeczn ą z dobrymi obyczajami lub uchybiaj ą c ą godno ś ci cz ł owieka, zb ę dne sta ł o si ę ju ż badanie czy w przedmiotowej sprawie dosz ł o do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Zgodnie z dyspozycj ą art. 23d ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli nie zachodz ą okoliczno ś ci okre ś lone w art. 23a, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę , w której stwierdza, ż e dana praktyka nie narusza zbiorowych interesów konsumentów. Wobec powy ż szego orzeczono, jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki Otrzymuje : - Jaros ł aw Paech „Domeks” ul. D ą browskiego 41a 60 – 842 Pozna ń 6