RPZ-12/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , dnia 21 lipca 2003 r. RPZ-61/12/03/MK DECYZJA Nr RPZ 12/2003 Na podstawie art. 23a ust.1 23c ust. 1 i 2 w zw. z art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 86, poz. 804) oraz par. 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172), po przeprowadzeniu post ę powania administracyjnego w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Polskiej Izbie Finansowej „Skarbiec” sp. z o.o. z siedzib ą w Gliwicach, przy ul. Karolinki 58 -dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 1. na podstawie art. 23 c ust. 1 wymienionej na wst ę pie ustawy uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, praktyk ę polegaj ą c ą na prowadzeniu reklamy prasowej w sposób wprowadzaj ą cy w b łą d przez: - pomijanie informacji o tym, ż e prowadzona przez Polsk ą Izb ę Finansow ą „Skarbiec” sp. z o.o. dzia ł alno ść polega na organizowaniu konsorcjum kapita ł owego, - stwarzanie u czytelnika mylnego wyobra ż enia, ż e oferta przedsi ę biorcy dotyczy mo ż liwo ś ci uzyskania ś rodków finansowych, w postaci po ż yczki lub kredytu, od Polskiej Izby Finansowej „Skarbiec” sp. z o.o. i nakazuje zaniechanie jej stosowania. 2. na podstawie art. 23 c ust. 2 wymienionej we wst ę pie ustawy zobowi ą zuje si ę Polsk ą Izb ę Finansow ą „Skarbiec” sp. z o.o. do dwukrotnej, w tygodniowych odst ę pach czasu publikacji sentencji decyzji, na w ł asny koszt, w terminie miesi ą ca od uprawomocnienia si ę decyzji, w Gazecie Pozna ń skiej, G ł osie Wielkopolski oraz w Bezp ł atnym Tygodniku Pozna ń skim, na jednej z pierwszych czterech stron, w rozmiarze czcionki 9. 3. na podstawie art. 100 e wymienionej na wst ę pie ustawy decyzji nadaje si ę rygor natychmiastowej wykonalno ś ci. 2 Uzasadnienie 1. W zwi ą zku z ukazuj ą c ą si ę w lokalnej prasie, dla przyk ł adu wskaza ć mo ż na Bezp ł atny Tygodnik Pozna ń ski z dnia 5 maja i 12 maja 2003r., reklam ą dzia ł alno ś ci Polskiej Korporacji Finansowej „Skarbiec” sp. z o. o. (zwana dalej Spó ł k ą ) Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Poznaniu, postanowi ł zbada ć zgodno ść z prawem prowadzonej przez Spó ł k ę reklamy. Po otrzymaniu w dniu 14 maja 2003r. upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów do przeprowadzenia post ę powania, udzielonego na podstawie art. 28 ust. 5 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów, w zw. z par. 3a ust. 3 rozporz ą dzenia Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.), wszcz ę to w dniu 20 maja 2003r. post ę powanie w sprawie praktyk Spó ł ki naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Spó ł ce zarzucono stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na prowadzeniu reklamy oferty Spó ł ki w sposób wprowadzaj ą cy w b łą d. W reklamie zakwestionowano wprowadzaj ą ce w b łą d informacje mówi ą ce o mo ż liwo ś ci uzyskania kredytu b ą d ź po ż yczki oraz brak pe ł nej informacji dotycz ą cej rzeczywistego przedmiotu umowy, jakim jest cz ł onkostwo w grupie samofinansuj ą cej si ę (konsorcjum kapita ł owym) 2. Odpowiadaj ą c na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania Spó ł ka nades ł a ł a dokumentacj ę ze szkole ń pracowniczych oraz kopie zarz ą dzenia nr 1/ 2002 dla kierowników biur sprzeda ż y, w którym zobowi ą zuje si ę pracowników do rzetelnego informowania klientów o warunkach podpisywanej umowy . Do pisma za łą czono równie ż wniosek, który wype ł niany jest przez potencjalnego uczestnika programu organizowanego przez Spó ł k ę . We wniosku wskazano, ż e przyst ą pienie do programu jest inn ą form ą nabycia ś rodków finansowych ni ż kredyt, nie doprecyzowano jednak, ż e ś rodki finansowe pochodz ą z terminowych wp ł at dokonywanych przez wszystkich uczestników programu. Wyja ś nienia z ł o ż one przez Spó ł k ę potwierdzaj ą stanowisko Urz ę du, co do rodzaju praktyk zarzuconych Spó ł ce. Na podstawie materia ł ów przedstawionych przez Spó ł k ę nie mo ż na bowiem stwierdzi ć , ż e nie wykonuje ona obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o warunkach proponowanej umowy. Praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, której dopuszcza si ę Spó ł ka jest reklama wprowadzaj ą ca w b łą d. 3. Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje: Istot ą praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonych w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. W ust ę pie 2 tego artyku ł u ogólna definicja praktyki zosta ł a wzbogacona o przyk ł adowe wskazanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W przepisie tym do praktyk zaliczono mi ę dzy innymi wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę . 3 Do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wymagane jest spe ł nienie dwóch przes ł anek. Po pierwsze dzia ł anie przedsi ę biorcy musi by ć bezprawne. Po drugie narusza ć musi zbiorowe interesy konsumentów. 4. Bezprawno ść reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d przes ą dzono w art. 16 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. Nr 47, poz.211 ze zm.). W ś wietle tego artyku ł u reklama wprowadzaj ą ca w b łą d i mog ą ca przez to wp ł yn ąć na decyzj ę konsumenta co do nabycia towaru lub us ł ugi jest zakazana. Dla okre ś lenia, kiedy reklama jest reklama wprowadzaj ą c ą w b łą d musz ą by ć brane pod uwag ę wszystkie jej w ł a ś ciwo ś ci. Implementuj ą c dyrektyw ę 84/450/EWG dotycz ą cej reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d i porównawczej, w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji za kryterium oceny reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d przyj ę to w szczególno ś ci przydatno ść i mo ż liwo ść zastosowania reklamowanego towaru b ą d ź us ł ugi. Wprowadzanie w b łą d przez Spó ł k ę przybiera dwojak ą form ę . Po pierwsze, tworzenie mylnego wyobra ż enia u adresata reklamy polega na pomini ę ciu istotnych dla niego informacji. Brak rzetelnej prezentacji przedmiotu umowy, jakim jest cz ł onkostwo klienta w Funduszu „Skarbiec” (art. 2 Ogólnych Warunków Umowy), w ramach którego wybrany przez klienta zestaw kwotowy przeznaczany jest na zakup np. materia ł ów budowlanych, maszyn i urz ą dze ń , mieszka ń , samochodów, wype ł nia znamiona reklamy niepe ł nej. Reklama niepe ł na uwa ż ana jest w doktrynie za informacj ę reklamow ą wprowadzaj ą c ą w b łą d (por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, pod red. J Szwaji, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2000, str. 460). Po drugie, reklama zawiera sformu ł owania k ł amliwe. Kwestionowana reklama po ś wi ę cona jest niepowtarzalnej ofercie finansowej Spó ł ki, dzi ę ki której sprawnie i bez przeszkód otrzyma ć mo ż na ś rodki finansowe. W informacji reklamowej z dnia 5 maja 2003r., zaprasza si ę osoby zad ł u ż one, emerytów, rencistów i rolników do skorzystania z propozycji Spó ł ki. Potencjalnym klientom oferuje si ę , obok innych form finansowania kredyty i po ż yczki. Zwrot „kredyty i po ż yczki” drukowany jest proporcjonalnie du żą czcionk ą , dodatkowo wyt ł uszczon ą . Reklama skierowana jest wi ę c do osób, które pragn ą uzyska ć kredyt, jednak nie spe ł niaj ą warunków stawianych przez banki. Oferta Spó ł ki dotyczy natomiast przyst ą pienia do grupy Inwestorów ( „Skarbiec wprowadzi do systemu komputerowego dane z podpisanej umowy wraz z innymi umowami z terenu ca ł ej Polski, tworz ą c Fundusz Inwestorów w ramach tych samych lub ró ż nych zestawów kwotowych” – art. 5 pkt 1 ) i pozyskiwania ś rodków pieni ęż nych w drodze wzajemnego finansowania „kredytobiorców” ( „Inwestor Funduszu zobowi ą zuje si ę wp ł aca ć co miesi ą c kolejne raty kompletne (...) – art. 6 pkt 2 ). Przydzia ł towaru nast ę puje poprzez udzia ł w ł asny, a je ż eli do przydzia ł u zg ł oszonych zostanie kilka ofert o tej samej wysoko ś ci udzia ł u w ł asnego, o przydziale decyduje kolejno ść podpisania umowy. Gdyby jednak wst ę puj ą cy do Funduszy zawarli umow ę w tym samym czasie, przydzia ł otrzymuje Inwestor, który podpisa ł umow ę na mniejsz ą warto ść zestawu. Je ż eli i te warto ś ci b ę d ą równe, okre ś lone dobro przydzielone zostanie Inwestorowi, który p ł aci ł wy ż sz ą miesi ę czn ą rat ę podstawow ą (art. 8 Ogólnych Warunków umowy). Jak z powy ż szego wynika, termin uzyskania oczekiwanych ś rodków finansowych nie jest wi ę c dla cz ł onka programu znany. Wprowadzenie w b łą d polega na wywo ł aniu u adresata tej informacji mylnego wyobra ż enia, ż e przedmiotem dzia ł alno ś ci Spó ł ki jest udost ę pnienie ś rodków finansowych w postaci po ż yczki b ą d ź kredytu, w ł a ś ciwie 4 od zaraz. Decyduj ą ce znaczenie maj ą w tym miejscu wyobra ż enia adresatów reklamy a nie opinie reklamuj ą cych (por. Polskie Prawo Reklamy, I. Wiszniewska, Warszawa 1998, str. 32). Spodziewane przez konsumentów rezultaty podpisanej umowy daleko niestety odbiegaj ą od faktycznych zobowi ą za ń umownych, które podejmuje Spó ł ka. 5. Zbiorowy interes konsumentów naruszony przez wskazan ą praktyk ę to interes ekonomiczny ogó ł u konsumentów, bli ż ej nieokre ś lonej liczby konsumentów. Reklama prasowa jest adresowana do ka ż dego, kto si ę ga po tygodnik, do wszystkich czytelników danego wydania tygodnika. Zakazuj ą c stosowania wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy Urz ą d ma na celu ochron ę konsumenta, rozumianego jako zbiorowo ść , przed niekorzystnym dla niego rozporz ą dzeniem w ł asnym mieniem. Ekonomiczne skutki podpisania umowy o uczestnictwo w konsorcjum kapita ł owym, jak wskazano w pkt 4 decyzji, s ą diametralnie inne od tych, które wynikaj ą z umowy o kredyt. Bark terminu, w którym zrealizowany zostanie przydzia ł , w zasadzie parali ż uje dzia ł alno ść konsumentów. Niejednokrotnie te ż konsument nara ż ony zostaje na dodatkowe koszty zwi ą zane podpisaniem umowy. Konieczno ść uiszczenia op ł aty przygotowawczej przed uzyskaniem zestawu kwotowego od Spó ł ki skutkuje czasami konieczno ś ci ą zapo ż yczenia si ę u innych podmiotów. Realizacja potrzeby dla której zaspokojenia zawarto umow ę ze Spó ł k ą zostaje opó ź niona, a dokonywanie comiesi ę cznych wp ł at generuje kolejne koszty dla konsumenta. Nie mo ż na równie ż wykluczy ć sytuacji, w której po ż yczka w ogóle nie zostanie udzielona uczestnikowi. Ś rodki zgromadzone na wspólnym funduszu cz ł onków programu mog ą si ę bowiem okaza ć niewystarczaj ą ce, na skutek braku b ą d ź nie terminowych wp ł at pozosta ł ych uczestników systemu. 6. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze, Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł zachowanie Spó ł ki wskazane w sentencji za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. 7. Na podstawie art. 23 c ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e okre ś li ć ś rodki usuni ę cia trwa ł ych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania nakazu. W szczególno ś ci mo ż e zobowi ą za ć przedsi ę biorc ę do z ł o ż enia wielokrotnego o ś wiadczenia o okre ś lonej w decyzji tre ś ci i formie. Poinformowanie konsumentów o rzeczywistym charakterze dzia ł alno ś ci prowadzonej przez Spó ł k ę Urz ą d uwa ż a niezb ę dne. Jedynie w oparciu o prawdziwe informacje zamieszczone w reklamie konsument mo ż e dokona ć rzeczowo uzasadnionego wyboru a jego decyzja mo ż e zosta ć oceniona jako racjonalna b ą d ź te ż nierozs ą dna. 8. Stosownie do art. 101e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e nada ć decyzji rygor natychmiastowej wykonalno ś ci w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci, je ż eli wymaga tego wa ż ny interes konsumentów. Rozstrzygaj ą c spraw ę b ę d ą c ą przedmiotem niniejszego post ę powania Urz ą d uzna ł , ż e zbiorowy interes konsumentów wymaga ochrony. Niewykonanie niezw ł oczne decyzji spowodowa ć mog ł oby nieodwracalne, negatywne skutki dla chronionych ustaw ą interesów konsumentów. Zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 par.2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Ochrony Konkurencji i konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki