RBG-10/2003

Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy 85-097 Bydgoszcz, ul. Jagiello ń ska 34 Tel. (0-52) 345-56-44, Fax (0-52) 345-56-17, Tel. Centrala (0-52) 3254-100 E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 8 lipca 2003 roku RBG-57-01/03/MW Decyzja nr RBG 10/2003 Na podstawie art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Z 2003 roku nr 86 poz. 804) oraz § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie naruszania zbiorowych interesów konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Wojewódzkiemu Szpitalowi Zespolonemu im. L. Rydygiera z siedzib ą w Toruniu – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 1. na podstawie art. 23c wymienionej na wst ę pie ustawy uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów nie udzielanie osobom, pragn ą cym uczestniczy ć w porodach rodzinnych rzetelnych, prawdziwych i pe ł nych informacji o warunkach uczestniczenia w takim porodzie – w ten sposób, ż e osobom zamierzaj ą cym towarzyszy ć kobietom rodz ą cym przed i w trakcie porodu udziela si ę informacji jakoby za poród rodzinny nale ż a ł oby ui ś ci ć op ł at ę w wysoko ś ci 400 z ł otych i nakazuje zaniechania jej stosowania . 2. w celu wykonania nakazu, o którym mowa w punkcie 1 sentencji decyzji, na podstawie art. 23c ust 2 wymienionej na wst ę pie ustawy zobowi ą zuje si ę Wojewódzki Szpital Zespolony im. L. Rydygiera z siedzib ą w Toruniu do umieszczenia w Po ł o ż niczej Izbie Przyj ęć oraz na Oddziale Porodowym Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego im. L. Rydygiera z siedzib ą w Toruniu, w miejscach widocznych dla pacjentów, og ł oszenia nast ę puj ą cej tre ś ci: „Rodz ą ce kobiety maj ą prawo do korzystania – przed oraz w trakcie porodu – z opieki piel ę gnacyjnej sprawowanej przez osob ę blisk ą lub inn ą osob ę wskazan ą przez siebie (poród rodzinny). Za obecno ść osoby bliskiej Szpital nie pobiera ż adnych op ł at, poza tymi, które wi ążą si ę z zakupem ubioru ochronnego. Z uwagi na to, i ż porody odbywaj ą si ę w salach wieloosobowych, maj ą c na wzgl ę dzie intymno ść i poszanowanie godno ś ci innych rodz ą cych, obecno ść osoby towarzysz ą cej przy porodzie uzale ż nia si ę od wyra ż enia zgody przez inne rodz ą ce, przebywaj ą ce w danej sali porodowej Szpital informuje, i ż istnieje równie ż mo ż liwo ść wynaj ę cia zespo ł u sal: przedporodowej i porodowej o podwy ż szonym standardzie. Us ł uga ta jest odp ł atna”. Og ł oszenia winny by ć wydrukowane czarn ą czcionk ą , wielko ś ci co najmniej „18” na papierze formatu A4 . Wzór o ś wiadczenia stanowi za łą cznik nr 1 do niniejszej decyzji. Na podstawie art. 90 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 122 poz. 1319 z pó ź n. zm.) nadaje si ę decyzji rygor natychmiastowej wykonalno ś ci. Uzasadnienie: Bydgoska Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadzi ł a badanie rynku bydgoskich i toru ń skich szpitali pod k ą tem respektowania praw szczególnej kategorii pacjentów – rodz ą cych kobiet. Delegatura bada ł a m.in. czy istnieje mo ż liwo ść przeprowadzania tzw. porodów rodzinnych (z udzia ł em m ęż a) i po spe ł nieniu jakich warunków mo ż liwe jest odbycie takiego porodu, w szczególno ś ci: - warunki dot. zg ł oszenia zamiaru uczestnictwa w porodzie rodzinnym; - kwestia ubioru ochronnego; - odp ł atno ś ci itd. Badane Szpitale – w tym Wojewódzki Szpital Zespolony im. L. Rydygiera w Toruniu - udziela ł y informacje, i ż porody rodzinne ś wiadczone s ą nieodp ł atnie. Weryfikuj ą c dane zebrane w toku badania rynku, Delegatura Bydgoska ustali ł a, i ż w Wojewódzkim Szpitalu im. L. Rydygiera w Toruniu pracownicy Szpitala informuj ą konsumentów, i ż udzia ł osoby towarzysz ą cej kobiecie przy porodzie wi ąż e si ę z konieczno ś ci ą zap ł aty 400 z ł otych. Dnia 28 maja 2003 roku pracownicy Delegatury przeprowadzili kontrol ę w Wojewódzkim Szpitalu im. L. Rydygiera w Toruniu. W toku kontroli ustalono, i ż porody rodzinne w Szpitalu s ą co do zasady bezp ł atne. W zwi ą zku z tym, i ż sale porodowe s ą wieloosobowe, warunki dopuszczenia osoby towarzysz ą cej do asystowania przy porodzie s ą nast ę puj ą ce: 1. rodz ą ca sama le ż y na sali porodowej; 2. inne kobiety rodz ą ce, le żą ce na tej samej sali porodowej wyra ż aj ą zgod ę na udzia ł przy porodzie osoby towarzysz ą cej. Odp ł atne jest wynaj ę cie zespo ł u sal przedporodowej i porodowej o podwy ż szonym standardzie. Przedstawiciel Szpitala przyzna ł , i ż „informowanie konsumentów o tym, ż e poród rodzinny jest odp ł atny jest skrótem my ś lowym”. Pismem z dnia 5 czerwca 2003 roku Dyrektor Wojewódzkiego szpitala Zespolonego poinformowa ł Bydgosk ą Delegatur ę , i ż „przeprowadzono dodatkowe rozmowy z poszczególnymi pracownikami Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w zakresie sposobu informowania o warunkach uczestniczenia w porodach rodzinnych.” Jednocze ś nie Dyrektor Szpitala zapewni ł , i ż „obecnie wszyscy pragn ą cy uczestniczy ć w porodach rodzinnych uzyskuj ą pe ł niejsze informacje dotycz ą ce zasad korzystania z tego rodzaju ś wiadcze ń medycznych”. W oparciu o ustalony stan faktyczny, Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479[45] Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Ustawodawca wskaza ł dwie przes ł anki kwalifikowania praktyki przedsi ę biorcy jako naruszaj ą cej zbiorowy interes konsumentów: a. bezprawno ść dzia ł ania przedsi ę biorcy; b. naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ad. a) Wojewódzki Szpital Zespolony w Toruniu jest zgodnie z postanowieniem art. 1 ust 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zak ł adach opieki zdrowotnej (Dz. U. z 1991 r. Nr 91, poz. 408) wyodr ę bnionym organizacyjnie zespo ł em osób i ś rodków maj ą tkowych utworzonym i utrzymywanym w celu udzielania ś wiadcze ń zdrowotnych i promocji zdrowia. Szpital, wykonuj ą c zadania przewidziane w w/w ustawie zarz ą dza posiadanym przez siebie mieniem i w celu uzyskania dochodu udost ę pnia to mienie innym podmiotom na zasadzie umów cywilnoprawnych - jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jako przyk ł ad praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów wskazuje naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Bydgoska Delegatura ponad wszelk ą w ą tpliwo ść wykaza ł a, i ż konsumenci, zasi ę gaj ą cy informacji w Wojewódzkim Szpitalu im. L. Rydygiera w Toruniu byli wprowadzani przez jego pracowników w b łą d. Informacja o odp ł atno ś ci porodów rodzinnych by ł a informacj ą nieprawdziw ą i stanowi ł a – wed ł ug przedstawiciela Szpitala „skrót my ś lowy”. Informacja o odp ł atno ś ci porodu rodzinnego sprzeczna jest z art.19 ust. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 roku o zak ł adach opieki zdrowotnej (Dz.U. z 1991 roku nr 91 poz. 408 z pó ź n. zm), który stanowi, i ż w zak ł adach opieki zdrowotnej przeznaczonych dla osób wymagaj ą cych ca ł odobowych lub ca ł odziennych ś wiadcze ń zdrowotnych pacjent ma równie ż prawo do dodatkowej opieki piel ę gnacyjnej sprawowanej przez osob ę blisk ą lub inn ą osob ę wskazan ą przez siebie. Opieka osoby bliskiej rodz ą cej nie wi ąż e si ę z ponoszeniem przez Szpital kosztów, poza konieczno ś ci ą zaopatrzenia tej osoby w ubiór ochronny (fartuch oraz plastikowe nak ł adki na buty). Na terenie Bydgoszczy op ł ata za fartuch ochronny wynosi 3 z ł ote natomiast 1 z ł oty za plastikowe nak ł adki na obuwie. ad. b) Nowelizacja ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w tym zakresie, w jakim dotyczy praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, stanowi element harmonizowania prawa polskiego z prawem europejskim, a ś ci ś lej stanowi implementowanie do polskiego systemu prawnego Dyrektywy 98/27/EC Parlamentu Europejskiego oraz Rady Unii Europejskiej z dnia 19 maja 1998 roku w sprawie nakazów wydawanych w celu ochrony interesów konsumentów. Punkt 2 preambu ł y Dyrektywy 98/27/EC stanowi, i ż „zbiorowe interesy oznaczaj ą interesy, które nie stanowi ą skumulowanych interesów poszczególnych osób poszkodowanych z racji naruszenia”. Ze zbiorowym interesem konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorców dotyczy, lub mo ż e dotyczy ć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zindywidualizowa ć – Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów, cho ć by liczba pokrzywdzonych konsumentów by ł a bardzo du ż a. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z polityka informacyjn ą Szpitala, kierowan ą do nieoznaczonej liczby osób. Teoretycznie ka ż da kobieta, w wieku rozrodczym mo ż e zaj ść w ci ążę , a w konsekwencji zosta ć pacjentk ą Szpitala – strony niniejszego post ę powania. Potencjalni konsumenci, prosz ą cy telefonicznie o informacj ę w sprawie porodów rodzinnych otrzymywali niekompletn ą , wprowadzaj ą c ą w b łą d informacj ę , b ę d ą c ą „skrótem my ś lowym” rzeczywistej praktyki Szpitala. Nie sposób okre ś li ć skali niewymiernych szkód, jakie wywo ł a ł a dezinformacyjna polityka Szpitala. Faktem powszechnie znanym jest to, i ż obecno ść osoby bliskiej przy rodz ą cej pozwala jej ł atwiej znie ść trudny okres porodowy i oko ł oporodowy, wzmacnia wi ę zi mi ę dzyludzkie, pozwala traktowa ć poród jako powitanie nowego cz ł onka rodziny. Wiele kobiet nie wyobra ż a sobie prze ż ycia tej chwili – coraz cz ęś ciej jedynej w ż yciu – bez udzia ł u osoby najbli ż szej. Niedopuszczenie osoby bliskiej rodz ą cej do uczestnictwa w porodzie mo ż na interpretowa ć równie ż jako naruszenie dobra osobistego pacjentki (art. 23 kodeksu cywilnego). W toku post ę powania ustalono wprawdzie, i ż porody w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym s ą bezp ł atne, lecz nie mo ż na ustali ć ile osób nie bra ł o udzia ł u w porodzie rodzinnym w oparciu o informacj ę uzyskan ą od pracowników Szpitala o konieczno ś ci wp ł acenia 400 z ł otych. Kwota ta mo ż e stanowi ć skuteczn ą ekonomiczn ą zapor ę dla szerokich rzesz pacjentek, które wyra ż aj ą wol ę odbycia porodu rodzinnego. Nie ulega natomiast w ą tpliwo ś ci, i ż w niniejszej sprawie mo ż na mie ć do czynienia z kolizj ą interesów chronionych prawem. Wieloosobowe sale porodowe stwarzaj ą konieczno ść ochrony w pierwszym rz ę dzie prawa do intymno ś ci i poszanowania godno ś ci (art. 19 pkt 4 ustawy o zak ł adach opieki zdrowotnych) pacjentek le żą cej na sali porodowej. Bydgoska Delegatura stoi na stanowisku, i ż racjonalne jest dzia ł anie Szpitala, uzale ż niaj ą ce udzia ł w porodzie rodzinnym osoby towarzysz ą cej od zgody innych kobiet, le żą cych na tej samej sali porodowej. Prawa rodz ą cych winny by ć bowiem zagwarantowane w pierwszym rz ę dzie. Abstrahuj ą c od powy ż szych rozwa ż a ń , nale ż y zauwa ż y ć , i ż obowi ą zkiem Szpitala jest zapewnienie rodz ą cym i ich rodzinom cho ć by minimum intymno ś ci. Sankcja, któr ą na ł o ż ono na Szpital winna trwale wyeliminowa ć przypadki udzielania niepe ł nych informacji o prawach pacjentek do udzia ł u osób bliskich w porodach rodzinnych. Przez „miejsce widoczne dla pacjentów” rozumie si ę gablot ę informacyjn ą lub (w przypadku jej braku) takie miejsce na ś cianie, które jest dobrze widoczne dla pacjentek i osób je odwiedzaj ą cych oraz umo ż liwiaj ą ce nieskr ę powane zapoznanie si ę z tre ś ci ą o ś wiadczenia. Nierzetelna polityka informacyjna Strony niniejszego post ę powania – co nale ż y podkre ś li ć – jedynego Szpitala w Toruniu, ś wiadcz ą cego us ł ugi medyczne, polegaj ą ce na odbieraniu porodów, mog ł a wywrze ć negatywny wp ł yw na niemo ż liw ą do ustalenia rzesz ę konsumentów, poprzez wprowadzanie ich w b łą d, co do kwestii odp ł atno ś ci za porody rodzinne. Maj ą c na uwadze wa ż ny interes konsumentów, w szczególno ś ci widz ą c konieczno ść szybkiego wyeliminowania wad w informowaniu konsumentów, nak ł ada si ę na decyzj ę rygor jej natychmiastowej wykonalno ś ci. Og ł oszenia informuj ą ce o sposobie przeprowadzania porodów rodzinnych winny by ć wywieszone niezw ł ocznie po otrzymaniu decyzji. Maj ą c na uwadze powy ż sze, nale ż a ł o orzec jak w sentencji Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 47928 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Bydgoskiej Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Otrzymuj ą : Wojewódzki Szpital Zespolony im. L. Rydygiera ul. Ś w. Józefa 53/59 87-100 Toru ń