RLU-43/2007

Delegatura w Lublinie 20-079 Lublin, ul. Dolna 3-go Maja 5 Tel. (0-81) 532-35-31, 532-54-48, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl Lublin, dnia 15 pa ź dziernika 2007 r. DECYZJA RLU Nr 45/2007 Na podstawie art. 26 ust. 1 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50 poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do tre ś ci art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania administracyjnego w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Przedsi ę biorstwu Wielobran ż owemu „Labora" sp z o.o. z siedzib ą w Lublinie, uznaje si ę , ż e dzia ł ania Przedsi ę biorstwa Wielobran ż owego „Labora" sp. z o.o. w Lublinie, polegaj ą ce na stosowaniu w art. 14 wzorca „Umowy” postanowienia o tre ś ci: " Wszelkie spory, jakie mog ą wynikn ąć z niniejszej umowy strony poddaj ą pod rozstrzygni ę cie s ą du polubownego. Ka ż da ze stron wyznaczy swojego arbitra, a wyznaczeni arbitrzy wybior ą superarbitra spo ś ród osób o wykszta ł ceniu prawniczym" stanowi ą praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , polegaj ą c ą na bezprawnym dzia ł aniu poprzez stosowanie postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. Uzasadnienie Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura w Lublinie dokona ł analizy stosowanej przez Przedsi ę biorstwo Wielobran ż owe „Labora" sp. z o.o. w Lublinie, zwanej dalej Spó ł k ą , wzorca „Umowy” zawieranej z konsumentami pod k ą tem jej zgodno ś ci z tre ś ci ą art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz..U. z 2007 r. Nr 50 poz. 331 ze zm.), zwanej dalej ustaw ą o okik. W wyniku tej analizy zakwestionowano jedno postanowienie umowne z wzorca „Umowy” - art. 14 w brzmieniu: " Wszelkie spory, jakie mog ą wynikn ąć z niniejszej umowy strony poddaj ą pod rozstrzygni ę cie s ą du polubownego. Ka ż da ze stron wyznaczy swojego arbitra, a wyznaczeni arbitrzy wybior ą superarbitra spo ś ród osób o wykszta ł ceniu prawniczym". W wyniku tego wszcz ę to Postanowieniem Nr 103/07 z dnia 16 maja 2007 r. post ę powanie administracyjne, z urz ę du przeciwko Spó ł ce pod zarzutem stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na stosowaniu we wzorcu „Umowy” zapisu, którego to ż sama tre ść zosta ł a wpisana do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W odpowiedzi na wszcz ę cie post ę powania administracyjnego Spó ł ka wyja ś nia, ż e zakwestionowane postanowienie art. 14 wzorca „Umowy” ulega zmianie z dniem 30 maja 2007r. W nowym wzorcu „Umowy” przes ł anym do Urz ę du art.14 otrzyma ł brzmienie: „Wszelkie spory, jakie mog ą wynikn ąć z niniejszej umowy strony poddaj ą pod rozstrzygni ę cie s ą du powszechnego". Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł , co nast ę puje: Przedsi ę biorstwo Wielobran ż owe Labora sp. z o.o. z siedzib ą w Lublinie jest przedsi ę biorc ą wpisanym do KRS pod numerem …... Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść na rynku lubelskim oferuj ą c sprzeda ż nieruchomo ś ci na zasadzie developera. W prowadzonej dzia ł alno ś ci Spó ł ka zawiera z przysz ł ymi w ł a ś cicielami lokali „Umowy”, które okre ś laj ą zasady nabycia przez konsumenta lokalu mieszkalnego wraz z dzia ł k ą poprzez finansowanie inwestycji wykonywanej przez Spó ł k ę ze ś rodków konsumenta, a nast ę pnie przeniesienie w ł asno ś ci wybudowanego lokalu na konsumenta. W zwi ą zku z t ą dzia ł alno ś ci ą Spó ł ka opracowa ł a i wprowadzi ł a do obrotu wzorzec „Umowy”, który spe ł nia kryteria wzorca umownego, o którym mowa w art. 384 kodeksu cywilnego. Art. 14 tego wzorca zawiera zapis o tre ś ci: „ Wszelkie spory, jakie mog ą wynikn ąć z niniejszej umowy strony poddaj ą pod rozstrzygni ę cie s ą du polubownego. Ka ż da ze stron wyznaczy swojego arbitra, a wyznaczeni arbitrzy wybior ą superarbitra spo ś ród osób o wykszta ł ceniu prawniczym". W rejestrze klauzul abuzywnych prowadzonym przez Prezesa UOKiK pod numerem 232 znajduje si ę wpis: „Wszelkie spory wi ążą ce si ę z niniejsz ą umow ą oraz skargi lub roszczenia odnosz ą ce si ę do, lub wynikaj ą ce z niniejszej umowy b ę d ą rozstrzygane przez S ą d Polubowny powo ł any i obraduj ą cy na podstawie Kodeksu Post ę powania Cywilnego”, którego tre ść zosta ł a uznana wyrokiem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 10.01.2004 r. sygn. akt XVII AmC 47/03 za niedozwolone postanowienie umowne. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje: Art. 24 ust. 1 ustawy o okik stanowi, ż e zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Art. 24 ust. 2 stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie w ś wietle zapisów ustawy o okik, czyli chroni ą je przed bezprawnymi dzia ł aniami przedsi ę biorców. Ustawa o okik nie reguluje bezprawno ś ci, jako dzia ł ania przedsi ę biorcy. Dzia ł ania takie mog ą okaza ć si ę bezprawne w razie ustalenia, ż e naruszaj ą przepisy innych ustaw, czy zasady wspó łż ycia spo ł ecznego lub dobre obyczaje. Bezprawno ść w doktrynie i orzecznictwie polega na dzia ł aniu sprzecznym z prawem lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, czy dobrymi obyczajami bez wzgl ę du na win ę sprawcy. Dla uznania danego dzia ł ania za bezprawne wystarczy tylko ustalenie, ż e dane dzia ł anie koliduje z przepisem prawa (Komentarz do Ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji CH BECK, Warszawa 2000). Aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest spe ł nienie trzech przes ł anek: 1. zaistnie ć musi dzia ł anie przedsi ę biorcy, 2. dzia ł anie to musi by ć bezprawne, 3. dzia ł anie musi narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. W oparciu o ustaw ę o okik przez „przedsi ę biorc ę ” rozumie si ę przedsi ę biorc ę w brzmieniu, o jakim mowa w ustawie o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, a tak ż e osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą nie posiadaj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publiczne, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, jak równie ż osob ę fizyczn ą wykonuj ą c ą zawód we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek lub prowadz ą c ą dzia ł alno ść w ramach wykonywania takiego zawodu oraz zwi ą zek przedsi ę biorców – art. 4 ust. 1 lit. a, b i d ustawy o okik. W oparciu o wskazane wy ż ej kryteria Spó ł ka spe ł nia przes ł anki uznania jej za przedsi ę biorc ę , gdy ż dzia ł a na zasadzie wpisu do KRS, jako podmiot prawa handlowego, prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą polegaj ą c ą na ś wiadczeniu us ł ug developerskich poprzez zawieranie umów na budow ę lokali w zamian za finansowanie tej budowy przez konsumentów. Bezprawno ść tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczno ść z obowi ą zuj ą cym porz ą dkiem prawnym. Poj ę cie „porz ą dek prawny” obejmuje nakazy i zakazy wynikaj ą ce z normy prawnej, a tak ż e nakazy i zakazy wynikaj ą ce z norm moralnych i obyczajowych okre ś lanych jako zasady wspó łż ycia spo ł ecznego. W niniejszej sprawie dzia ł anie przedsi ę biorcy, polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń wzorców umów wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, nale ż y uzna ć za bezprawne nie tylko ze wzgl ę du na fakt zdefiniowania w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o okik okre ś lonej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. O bezprawno ś ci tego dzia ł ania Spó ł ki przes ą dza równie ż rozszerzona skuteczno ść wyroku w sprawie o uznanie postanowie ń umownych za niedozwolone, co wynika z art. 479 43 k.p.c. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść wyroku, klauzule wpisane do rejestru spe ł niaj ą funkcj ę podobn ą do przepisów prawa, za ś pos ł ugiwanie si ę nimi w kontaktach z konsumentami jest zakazane. Wzorce umów, regulaminy stosowane przez przedsi ę biorców w kontaktach z konsumentami podlegaj ą szczególnej kontroli. Wzorzec umowy to doktrynalne okre ś lenie wszelkich jednostronnie przygotowanych z góry przed zawarciem umowy, gotowych klauzul umów w postaci warunków umów, ich wzorów, regulaminów itp. ( E. Łę towska , Prawo umów konsumenckich, C.H. Beck 2002, s. 292). W systemie polskiego prawa cywilnego ustawodawca przewidzia ł instytucj ę abstrakcyjnej kontroli wzorców umownych, realizowanej w drodze post ę powania o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone. Zgodnie ze stanowiskiem S ą du Apelacyjnego w Warszawie (wyroki: z dnia 29 wrze ś nia 2005 r., sygn. akt: VI Aca 381/05; z dnia 16 listopada 2005 r., sygn. akt VI Aca 473/05), „celem post ę powania w sprawach o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone jest tzw. abstrakcyjna kontrola wzorców, dokonana w oderwaniu od konkretnej umowy, za ś wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 k.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich.(…) Wpisanie do rejestru wzorca umowy uznanego za niedozwolony wy łą cza ponowne wytoczenie powództwa w tym przedmiocie, tak ż e przez osob ę nie bior ą c ą udzia ł u w sprawie, w której wyrok wydano, za ś pozew obejmuj ą cy takie powództwo podlega odrzuceniu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.” – uchwa ł a S ą du Najwy ż szego z dnia 19 grudnia 2003 r. III CZP 95/03 (OSNC 2005/2/25). Stanowisko to zosta ł o potwierdzone tak ż e uchwa łą S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006 r. III SZP 3/06, gdzie SN uwzgl ę dniaj ą c ratio legis ustawy o okik i kieruj ą c si ę potrzeb ą zapewnienia skuteczno ś ci przepisów implementuj ą cych dyrektyw ę 93/13 i dyrektyw ę 98/27 uzna ł , ż e wpis postanowienia wzorca do rejestru skutkuje tym, ż e zakazane jest pos ł ugiwanie si ę wpisan ą klauzul ą we wszystkich wzorcach umów, pod rygorem sankcji z art. 58 k.c. Dokonuj ą c zatem oceny tre ś ci postanowie ń umownych wykorzystywanych przez przedsi ę biorców we wzorcach umownych nale ż y wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej. St ą d te ż , niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. W niniejszej sprawie organ antymonopolowy zakwestionowa ł poni ż szy zapis zamieszczony w wykorzystywanym przez Spó ł k ę wzorcu Umowy z uwagi na jego to ż samo ść z klauzul ą wpisan ą do Rejestru. W ocenie Prezesa Urz ę du zapis art. 14 wzorca „Umowy” o tre ś ci: „ Wszelkie spory, jakie mog ą wynikn ąć z niniejszej umowy strony poddaj ą pod rozstrzygni ę cie s ą du polubownego. Ka ż da ze stron wyznaczy swojego arbitra, a wyznaczeni arbitrzy wybior ą superarbitra spo ś ród osób o wykszta ł ceniu prawniczym” jest to ż samy z zapisem wpisanym do Rejestru pod numerem 232, uznanym ju ż za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie- S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 10 pa ź dziernika 2004 r. Sygn. akt XVII Amc 47/03 i wpisanym do Rejestru dnia 06 stycznia 2005 r. Porównywane zapisy nie zachowuj ą wprawdzie identycznego brzmienia, jednak ż e analiza ich tre ś ci prowadzi do wniosku, i ż wywo ł uj ą one identyczne skutki. Istot ą tych klauzul jest zastrze ż enie przez Spó ł k ę , jako s ą du w ł a ś ciwego do rozpatrzenia ewentualnych sporów z konsumentem, jako drug ą stron ą umowy, wy łą czenie s ą du polubownego dzia ł aj ą cego na zasadach okre ś lonych w Kodeksie post ę powania cywilnego - art. 695 i nast ę pne. Zapis taki stoi w sprzeczno ś ci z przepisami Kodeksu cywilnego – art. 385 3 pkt 23 okre ś laj ą cego, ż e poddanie pod rozstrzygni ę cie s ą du polubownego sprawy konsumenckiej z wy łą czeniem s ą downictwa powszechnego stanowi niedozwolone postanowienie umowy. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze nale ż y uzna ć , i ż kwestionowany zapisy wzorca Umowy stosowany przez Spó ł k ę mie ś ci si ę w hipotezie wymienionej klauzuli wpisanej do Rejestru. Tym samym udowodniono, i ż spe ł niona zosta ł a przes ł anka bezprawno ś ci dzia ł ania tego przedsi ę biorcy polegaj ą cego na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Trzecia z wymienionych wy ż ej przes ł anek jest spe ł niona, gdy dane dzia ł anie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów, jako zbiorowo ś ci, gdy ż ustawa antymonopolowa chroni interesy nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć . Z takim przypadkiem mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Dzia ł anie Spó ł ki godzi w interesy ogó ł u obecnie korzystaj ą cych z jej us ł ug konsumentów, ale tak ż e ka ż dego potencjalnego konsumenta, który zdecyduje si ę zawrze ć z tym przedsi ę biorc ą umow ę . Naruszane przy tym interesy konsumentów nie maj ą jednostkowego charakteru, ale s ą wspólne dla z góry nieustalonej zbiorowo ś ci konsumentów. Nale ż y zatem stwierdzi ć , i ż spe ł niona zosta ł a trzecia z przes ł anek uznania dzia ł ania Spó ł k ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku ze spe ł nieniem wszystkich wskazanych wy ż ej przes ł anek nale ż a ł o uzna ć , i ż dzia ł anie Spó ł ki stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wymienion ą w art. 24a ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o okik i nakaza ć zaniechanie jej stosowania. W ś wietle powy ż szego nale ż a ł o orzec, jak w sentencji. Ze wzgl ę du na fakt, ż e do dnia wydania niniejszej decyzji Spó ł ka nie poinformowa ł a Prezesa UOKiK, czy deklarowane zmiany zosta ł y wprowadzone we wszystkich zawartych umowach przedstawiaj ą c tylko jeden aneks do umowy i nowy wzorzec Umowy ze zmienion ą tre ś ci ą zapisu odno ś nie rozstrzygania sporów, uznano za zasadne nakazanie zaniechania stosowania stwierdzonej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Od niniejszej decyzji, na podstawie art. 81 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c., przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Lublinie, w terminie dwóch tygodni od dnia dor ę czenia decyzji. Otrzymuje: Przedsi ę biorstwo Wielobran ż owe Labora sp. z o.o.