RLU-24/2009

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Delegatura w Lublinie 20-012 Lublin, ul. Ochotnicza 10 Tel. (0-81) 532-35-31, 743-77-30, 532-54-48, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl za p.o. Lublin, dnia 9 listopada 2009 r. RLU – 61-12/09/JS DECYZJA RLU Nr 24/2009 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z dnia 16 lutego 2007 roku (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tejże ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) oraz w związku z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107 poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Wyższej Szkole Społeczno-Przyrodniczej im. Wincentego Pola z siedzibą w Lublinie, − działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę Wyższej Szkoły Społeczno- Przyrodniczej z siedzibą w Lublinie, polegającą na stosowaniu we wzorcu Umowy poniższych postanowień: 1. Zapis punktu IV o treści: „Nie przestrzeganie przez Studenta Statutu i Regulaminów oraz zarządzeń władz może skutkować decyzją administracyjną o skreśleniu z listy bez zwrotu wniesionych opłat”, 2. Zapis punktu VII o treści: „Student opłaca czesne również za miesiąc (studia stacjonarne) lub za 2 semestr (studia niestacjonarne, gdzie dydaktyka rozliczana jest semestralnie), w którym umowa została rozwiązana.”, 3. Zapis punktu IX o treści: „Wysokość czesnego za II semestr i następne semestry kształcenia ustala Założyciel proporcjonalnie do kosztów utrzymania uczelni. Ewentualna podwyżka opłat nie może przekroczyć 10% kwoty przewidzianej do opłaty w poprzednim semestrze.” 5. Zapis punktu XVII o treści: „Wszystkie spory wynikające z realizacji umowy strony będą się starać rozwiązać polubownie. Jeżeli nie przyniesie to rezultatu rozstrzygane będą przez odpowiedni sąd w Lublinie.” które są tożsame z zapisami uznanymi za niedozwolone klauzule umowne i wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 Kodeks postępowania cywilnego, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie ich stosowania. II. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z dnia 16 lutego 2007 roku (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tejże ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) oraz w związku z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107 poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Wyższej Szkole Społeczno-Przyrodniczej z siedzibą w Lublinie, − działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę Wyższej Szkoły Społeczno- Przyrodniczej z siedzibą w Lublinie, polegającą na stosowaniu w Regulaminie odpłatności za studia w Wyższej Szkole Społeczno-Przyrodniczej im. Wincentego Pola w Lublinie w roku akademickim 2008/2009 postanowienia o treści: - zapis § 5 pkt 2 „Student studiów niestacjonarnych gdzie zajęcia dydaktyczne rozliczane są semestralnie zobowiązany jest do zapłacenia czesnego za semestr, w którym nastąpiła rezygnacja lub zmiana uczelni.”, które jest tożsame z zapisami uznanymi za niedozwolone klauzule umowne i wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 Kodeks postępowania cywilnego, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jego stosowania. III. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tejże ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) oraz w związku z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości 3 miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107 poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Wyższej Szkole Społeczno-Przyrodniczej z siedzibą w Lublinie, − działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: umarza się jako bezprzedmiotowe, stosowanie we wzorcu Umowy postanowienia o treści: - Zapis punktu XIV o treści: „Po rozwiązaniu umowy przez Studenta lub w przypadku decyzji administracyjnej o skreśleniu z listy, zwrot dokumentów związanych z wykształceniem i tokiem nauczania nastąpi po uregulowaniu ewentualnych zaległych opłat również za miesiąc lub semestr, w którym została rozwiązana umowa.” które to postanowienie mogło stanowić niedozwoloną klauzulę umowną wpisaną do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 Kodeks postępowania cywilnego, IV. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tejże ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) oraz w związku z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107 poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Wyższej Szkole Społeczno-Przyrodniczej z siedzibą w Lublinie, − działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: umarza się jako bezprzedmiotowe, stosowanie w Regulaminie odpłatności za studia w Wyższej Szkole Społeczno-Przyrodniczej im. Wincentego Pola w Lublinie postanowienia o treści: - § 5 pkt 1 „Student studiów stacjonarnych, który rezygnuje ze studiów, zostanie skreślony z listy studentów, a także student, który zmienia Uczelnię zobowiązany jest opłacić czesne za miesiąc, w którym nastąpiła rezygnacja, skreślenie z listy studentów lub zmiana Uczelni”, które to postanowienie mogło stanowić niedozwoloną klauzulę umowną wpisaną do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 Kodeks postępowania cywilnego, V. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tejże ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) oraz w związku z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107 poz. 887) - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nakłada się na Wyższą Szkołę Społeczno-Przyrodniczą im. Wincentego Pola z siedzibą w Lublinie karę pieniężną: 4 1. z tytułu naruszenia zakazu o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji decyzji w wysokości 25.800 zł ( słownie: dwadzieścia pięć tysięcy osiemset złotych ), płatną do budżetu państwa, 2. z tytułu naruszenia zakazu o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie II sentencji decyzji w wysokości 6.450 zł ( słownie: sześć tysięcy czterysta pięćdziesiąt złotych ), płatną do budżetu państwa. Uzasadnienie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej Prezes Urzędu lub Prezes UOKiK) wszczął postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia, czy nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz czy miało miejsce naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów uzasadniające podjęcie działań określonych w odrębnych ustawach, w zakresie świadczenia przez Wyższą Szkołę Społeczno-Przyrodniczą im. Wincentego Pola z siedzibą w Lublinie (dalej zwana WSS-P, Szkoła lub Przedsiębiorca), usług edukacyjnych. W toku prowadzonego postępowania Prezes Urzędu uzyskał wzorzec Umowy (dalej Umowa) stosowany na studiach oraz Regulamin odpłatności za studia w Wyższej Szkole Społeczno-Przyrodniczej im. Wincentego Pola w Lublinie w roku akademickim 2008/2009 (dalej Regulamin). W wyniku analizy dokumentów postanowieniem nr 98/09 z dnia 18 czerwca 2009 r. wszczęto postępowanie administracyjne w sprawie podejrzenia naruszenia przez WSS-P, zbiorowych interesów konsumentów, poprzez stosowanie w obrocie z konsumentami wzorca Umowy oraz Regulaminu, które zawierają postanowienia tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Ustosunkowując się do przedstawionych zarzutów dotyczących zapisów wzorca Umowy i Regulaminu, WSS-P opracowała nowe wzorce umów dla studiów rozpoczynających się w roku akademickim 2009/2010 w których dokonała zmian uwzględniających zmiany zapisów kwestionowanych przez Prezesa z wyjątkiem zapisu punktu IX wzorca Umowy. W nowych wzorcach dokonano następujących zmian: - punkt IV umowy posiada po zmianach treść „Nie przestrzeganie przez Studenta Statutu i Regulaminów oraz zarządzeń władz może skutkować decyzją administracyjną o skreśleniu z listy.”, - punkt VII umowy brzmi aktualnie „ Ostatnim miesiącem za który student opłaca czesne jest miesiąc w którym umowa została prawomocnie rozwiązana”. WSS-P podnosiła że, treść tego punktu nie jest tożsama z klauzulą zapisaną pod pozycją 1189 Rejestru, ponieważ zapis z klauzuli kwestionuje pobieranie całej kwoty czesnego za semestr w którym nastąpiło zgłoszenie rezygnacji lub skreślenia, natomiast zapis zakwestionowany nakłada opłatę tylko za miesiąc w którym umowa zostaje rozwiązania (studia stacjonarne) oraz za semestr w przypadku studiów niestacjonarnych których dydaktyka rozliczana jest semestralnie. WSS-P jednocześnie zmieniła zapis tego punktu w nowym, zmienionym wzorcu , - punkt IX wzorca umowy nie został zmieniony i pozostał w brzmieniu zakestionowanym przez Prezesa Urzędu „Wysokość czesnego za II semestr i następne semestry kształcenia ustala Założyciel proporcjonalnie do kosztów utrzymania uczelni. Ewentualna podwyżka opłat nie może przekroczyć 10% kwoty przewidzianej do opłaty w poprzednim semestrze.”, gdyż WSS-P podnosi w swoim 5 piśmie z 1 lipca 2009 r., będącym odpowiedzią na zawiadomienie o wszczęciu postępowania, że zapis ten nie jest tożsamy z klauzulą wpisaną do Rejestru pod pozycją 848. - punkt XIV wzorca umowy został usunięty w zmienionym wzorcu umownym, - punkt XVII zakwestionowanego wzorca umownego jest w zmienionym wzorcu umowy punktem XVI i został dostosowany do obowiązującego prawa,, - § 5 pkt 1 Regulaminu odpłatności za studia w Wyższej Szkole Społeczno-Przyrodniczej pozostał niezmieniony, gdyż Szkoła uważa iż nie jest on tożsamy z zapisem wpisanym do Rejestru pod pozycją 1284., - § 5 pkt 2 Regulaminu odpłatności za studia w Wyższej Szkole Społeczno-Przyrodniczej, został zmieniony w przesłanym, nowym Regulaminie. W swoim piśmie z dnia 18 sierpnia 2009 r. WSS-P poinformowała Prezesa Urzędu, że nowe wzory Umów oraz Regulamin odpłatności za studia obowiązują od roku akademickiego 2009/2010 i będą zawierane z nowo przyjętymi studentami, natomiast Szkoła nie zamierzała (nie zamierza) wprowadzać zmian wcześniej zawartych umów wychodząc z założenia, że treść umów jest konsekwencją obowiązujących w chwili podpisania zasad odpłatności za studia a Uczelnia nie ma podstaw prawnych aby dokonywać zmian zasad odpłatności za studia z mocą wsteczną. Postanowieniem nr 99/09 z dnia 18 czerwca 2009 r. zaliczono w poczet prowadzonego postępowania administracyjnego w tej sprawie, dowody uzyskane w postępowaniu wyjaśniającym wszczętym Postanowieniem Nr 52/09 z dnia 26 marca 2009 r.. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny w tej sprawie: Analiza stosowanych w obrocie gospodarczym przez WSS-P: wzorca Umowy i Regulaminu odpłatności za studia - dała podstawy do postawienia Przedsiębiorcy zarzutu podejrzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez zamieszczenie w nich postanowień których tożsama treść została wpisana do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Postanowienia te to: 1. Zapis punktu IV Umowy o treści: „Nie przestrzeganie przez Studenta Statutu i Regulaminów oraz zarządzeń władz może skutkować decyzją administracyjną o skreśleniu z listy bez zwrotu wniesionych opłat”, 2. - Zapis punktu VII Umowy o treści: „Student opłaca czesne również za miesiąc (studia stacjonarne) lub za semestr (studia niestacjonarne, gdzie dydaktyka rozliczana jest semestralnie), w którym umowa została rozwiązana.”, 3. - Zapis punktu IX Umowy o treści: „Wysokość czesnego za II semestr i następne semestry kształcenia ustala Założyciel proporcjonalnie do kosztów utrzymania uczelni. Ewentualna podwyżka opłat nie może przekroczyć 10% kwoty przewidzianej do opłaty w poprzednim semestrze.” 4. - Zapis punktu XIV Umowy o treści: „Po rozwiązaniu umowy przez Studenta lub w przypadku decyzji administracyjnej o skreśleniu z listy, zwrot dokumentów związanych z wykształceniem i tokiem nauczania nastąpi po uregulowaniu ewentualnych zaległych opłat 6 również za miesiąc lub semestr, w którym została rozwiązana umowa.” 5. - Zapis punktu XVII Umowy o treści: „Wszystkie spory wynikające z realizacji umowy strony będą się starać rozwiązać polubownie. Jeżeli nie przyniesie to rezultatu rozstrzygane będą przez odpowiedni sąd w Lublinie.” 6. - Zapis § 5 pkt 1 Regulaminu odpłatności za studia o treści „Student studiów stacjonarnych, który rezygnuje ze studiów, zostanie skreślony z listy studentów, a także student, który zmienia Uczelnię zobowiązany jest opłacić czesne za miesiąc, w którym nastąpiła rezygnacja, skreślenie z listy studentów lub zmiana Uczelni”, 7. - Zapis § 5 pkt 2 Regulaminu odpłatności za studia o treści „Student studiów niestacjonarnych gdzie zajęcia dydaktyczne rozliczane są semestralnie zobowiązany jest do zapłacenia czesnego za semestr, w którym nastąpiła rezygnacja lub zmiana uczelni.”. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone następujące postanowienia umowne, które zostały wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych prowadzonego przez Prezesa UOKiK pod numerami: − poz. 727 w rejestrze niedozwolonych postanowień umownych: „Przerwanie studiów, ich niepodjęcie lub skreślenie z listy studentów z przyczyn leżących po stronie studenta powoduje brak możliwości zwrotu uiszczonego już czesnego” - wyrokiem Sądu Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 27 lutego 2006r. ( sygn. akt XVII AmC 105/04) − poz. 817 w rejestrze niedozwolonych postanowień umownych: „Spory, które wynikną na tle wykonywania umowy będą rozstrzygane polubownie. W przypadku braku zgody co do ich rozstrzygnięcia, wszelkie spory będą rozpatrywane przez Sąd powszechny właściwy dla Krakowa – Śródmieście”- wyrokiem Sądu Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 maja 2006r. ( sygn. akt XVII AmC 87/05) − poz. 848 w rejestrze niedozwolonych postanowień umownych: „Wysokość odpłatności ustala dyrektor placówki w oparciu o kalkulację kosztów bieżących. Odpłatność może ulec zmianie w ciągu roku szkolnego”- wyrokiem Sądu Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 6 lipca 2006r. ( sygn. akt XVII AmC 60/05) − poz. 1189 w rejestrze niedozwolonych postanowień umownych: „Zobowiązuje się słuchacza do uregulowania całej kwoty czesnego należnego za semestr, w którym nastąpiło zgłoszenie rezygnacji lub skreślenia" - wyrokiem Sądu Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 1 marca 2007r. ( sygn. akt XVII AmC 12/06) − poz. 1277 w rejestrze niedozwolonych postanowień umownych: „Skreślenie z listy studentów na wniosek kwestury z powodu nie wnoszenia czesnego przez osoby, którym udzielono zgody na opłaty w ratach miesięcznych nie zwalnia z obowiązku wniesienia opłat za cały semestr pod groźbą niewydania studentowi ewentualnie żądanych świadczeń i wszczęcia procedury egzekucyjnej" - Wyrokiem Sądu Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 12 lipca 2006r. ( sygn. akt XVII AmC 116/05) W odpowiedzi na przedstawione zarzuty WSS-P wprowadziła nowe wzorce dla studiów rozpoczynających się w roku akademickim 2009/2010 lecz nie wprowadziła aneksów do umów aktualnie obowiązujących. W dniu 18 sierpnia 2009 r. Przedsiębiorca dostarczył informacje dotyczące przychodu osiągniętego w 2008 roku oraz poinformował, że nie zamierza wprowadzać zmian wcześniej zawartych umów. 7 Przychód przedsiębiorcy za 2008 r. wyniósł: zł. Prezes Urzędu zakończył zbieranie materiału dowodowego, o czym poinformował przedsiębiorcę pismem z dnia 19 sierpnia 2009 roku. W toku postępowania administracyjnego przedsiębiorca nie skorzystał z prawa wglądu do zebranego materiału dowodowego. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy Prezes Urzędu zważył, co następuje: Wszczynając postępowanie administracyjne wobec wskazanego wyżej Przedsiębiorcy, Prezes UOKiK postawił mu zarzuty podejrzenia naruszenia art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej zwana ustawą okik). Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy okik, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Art. 24 ust. 2 pkt 1 stanowi, że przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. W niniejszej sprawie postawione przedsiębiorcy zarzuty, aby mogły być skutecznie ocenione w ramach art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, muszą spełniać poniższe przesłanki: - być działaniem bezprawnym przedsiębiorcy polegającym na działaniu sprzecznym z obowiązującymi przepisami prawa, które może w szczególności polegać na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, - godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej zwana ustawą o okik), ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095 ze zm.), a także osobę fizyczną, osobę prawną, jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. WSS-P prowadzi działalność na podstawie wpisu do Rejestru Uczelni Niepublicznych i Związków Uczelni Niepublicznych prowadzonego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego zgodnie z art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164, poz. 1365, z późn. zm.) pod pozycją 46, a więc jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a) ustawy o okik. Przedmiotem działalności przedsiębiorcy jest świadczenie usług edukacyjnych tj. prowadzenie kształcenia systemem wyższych studiów zawodowych oraz na kierunkach „turystyka i rekreacja” oraz „fizykoterapia” studiów drugiego stopnia. Studia skierowane są do osób pragnących podwyższenia swoich kwalifikacji poprzez studiowanie na wybranym kierunku. Szkoła będąc wyższą szkołą niepaństwową świadczącą usługi edukacyjne posiada więc status przedsiębiorcy. Stanowisko Prezesa Urzędu znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu 8 Najwyższego, który uznał, że niepaństwowe szkoły wyższe posiadają na gruncie prawa cywilnego status przedsiębiorcy. Sąd Najwyższy ocenił, że „odpłatne i systematyczne wykonywanie przez szkołę zajęć dydaktycznych jest wykonywaniem przez osobę prawną we własnym imieniu, zawodowo, działalności usługowej w sposób zorganizowany i ciągły. Działalność taka, wykonywana przez uprawnionych pracowników uczelni, charakteryzuje się profesjonalnym charakterem, jest podporządkowana regułom opłacalności i racjonalnego gospodarowania, jest działaniem wykonywanym na własny rachunek uczelni jako odrębnej osoby prawnej, a nie na rachunek jej założyciela, a ponadto charakteryzuje się niewątpliwie powtarzalnością działań i uczestnictwem w obrocie gospodarczym” (uchwała z 3.07.2003r sygn. akt CZP 38/03, wyrok z dnia 7 kwietnia 2004r sygn. akt III 8K 22/04). Wskazane kryteria zachowują aktualność dla uznania niepaństwowej uczelni za przedsiębiorcę w rozumieniu art 431 k.c. Bezprawność, tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Jako działanie „bezprawne” należy kwalifikować zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych. Sprzeczne z prawem są czyny: zabronione i zagrożone sankcją karną, czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. „ Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia przeto bezprawności działania wystarczy ustalenie, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa.” (tak: Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcją prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 – 118). Ponadto Sąd Najwyższy wskazał, że o bezprawności działania można mówić wówczas, gdy nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających określone działanie, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy, wykonywanie prawa podmiotowego, zgoda pokrzywdzonego oraz działanie w obronie uzasadnionego interesu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 1989 r. II CR 419/89 OSP 1990/11-12 poz. 377). W niniejszej sprawie działanie Przedsiębiorcy, polegające na stosowaniu postanowień o treści: 1. -Zapis punktu IV Umowy o treści: „Nie przestrzeganie przez Studenta Statutu i Regulaminów oraz zarządzeń władz może skutkować decyzją administracyjną o skreśleniu z listy bez zwrotu wniesionych opłat”, 2. - Zapis punktu VII Umowy o treści: „Student opłaca czesne również za miesiąc (studia stacjonarne) lub za semestr (studia niestacjonarne, gdzie dydaktyka rozliczana jest semestralnie), w którym umowa została rozwiązana.”, 3. - Zapis punktu IX Umowy o treści: „Wysokość czesnego za II semestr i następne semestry kształcenia ustala Założyciel proporcjonalnie do kosztów utrzymania uczelni. Ewentualna podwyżka opłat nie może przekroczyć 10% kwoty przewidzianej do opłaty w poprzednim semestrze.” 4. - Zapis punktu XIV Umowy o treści: „Po rozwiązaniu umowy przez Studenta lub w przypadku decyzji administracyjnej o skreśleniu z listy, zwrot dokumentów związanych z 9 wykształceniem i tokiem nauczania nastąpi po uregulowaniu ewentualnych zaległych opłat również za miesiąc lub semestr, w którym została rozwiązana umowa.” 5. - Zapis punktu XVII Umowy o treści: „Wszystkie spory wynikające z realizacji umowy strony będą się starać rozwiązać polubownie. Jeżeli nie przyniesie to rezultatu rozstrzygane będą przez odpowiedni sąd w Lublinie.” 6. - Zapis § 5 pkt 2 Regulaminu odpłatności za studia o treści „Student studiów niestacjonarnych gdzie zajęcia dydaktyczne rozliczane są semestralnie zobowiązany jest do zapłacenia czesnego za semestr, w którym nastąpiła rezygnacja lub zmiana uczelni.”. należy uznać za bezprawne ze względu na to, że zakwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia są tożsame z zapisami, które zostały uznane za niedozwolone i wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 października 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.), co wyczerpuje przesłanki art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Art. 479 43 kodeksu postępowania cywilnego decyduje o bezprawności tegoż działania, postanawiając o rozszerzonej skuteczności wyroku w sprawie o uznanie postanowień umownych za niedozwolone. Klauzule takie, ze względu na wspomnianą rozszerzoną skuteczność wyroku oraz jawność rejestru według art. 479 45 par. 3 kodeksu postępowania cywilnego, spełniają funkcję podobną do przepisów prawa, a posługiwanie się nimi w stosunkach z konsumentami jest zakazane. Wzorce umowne stosowane przez przedsiębiorców w kontaktach z konsumentami podlegają szczególnej kontroli. Wzorzec umowy to doktrynalne określenie wszelkich jednostronnych, przygotowanych z góry przed zawarciem umowy, gotowych klauzul umów w postaci warunków umów, ich wzorów, regulaminów, statutów itp. ( E. Łętowska, Prawo umów konsumenckich, C.H. Beck 2002, s 292) W systemie polskiego prawa cywilnego ustawodawca przewidział instytucję abstrakcyjnej kontroli wzorców umownych, realizowanej w drodze postępowania o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie (wyroki: z dnia 29 września 2005r. sygn. akt: VI Aca 381/05; z dnia 16 listopada 2005r., sygn. akt: VI Aca 473/05) „celem postępowania w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone jest tzw. abstrakcyjna kontrola wzorców, dokonana w oderwaniu od konkretnej umowy, zaś wyrok uwzględniający powództwo przez uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 kodeksu postępowania cywilnego, od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek także wobec osób trzecich.(…)”. Również Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. sygn. akt: III SZP 3-06, wskazał, że „stosowanie postanowień wzorców umowy o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o art. 479 45 § 2 k.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów”. Dlatego dokonując oceny zgodności treści postanowień umownych wykorzystywanych przez przedsiębiorców we wzorcach umownych z obowiązującym prawem należy wykorzystywać reguły interpretacji wykształcone w doktrynie i orzecznictwie. Konsekwencją jest więc uznanie za niedozwolone takich postanowień umów, które mieszczą się w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której treść została ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Nie jest niezbędna literalna, dosłowna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywaną. 10 Zatem, dla stwierdzenia stosowania praktyki polegającej na bezprawnym naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów poprzez stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień umowy uznanych za niedozwolone, konieczne jest wykazanie, że stosowane przez przedsiębiorcę w obrocie z konsumentami postanowienia wzorca umownego są tożsame (mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru) z treścią wpisanego do rejestru postanowienia wzorca umowy uznanego za niedozwolony na mocy stosownego orzeczenia SOKiK. Ponadto, aby rozstrzygnąć sprawę w oparciu o przepisy ustawy o okik niezbędnym jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Wykazanie tej okoliczności, upoważnia dopiero Prezesa UOKiK do realizacji celu ustawy, którym zgodnie z jej art. 1 ust 1, jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się i dotyczy ochrony interesu szerszej, bliżej nieokreślonej grupy konsumentów, którzy są lub mogą być studentami Wyższej Szkoły Społeczno-Przyrodniczej im. Wincentego Pola w Lublinie. Skutkiem działań podjętych przez przedsiębiorcę WSS-P, polegających na stosowaniu w używanych w obrocie z konsumentami wzorcach Umowy i Regulaminie odpłatności za studia, postanowień bezprawnych, dotknięci byli kontrahenci – konsumenci, którzy podpisali umowy według wzorców zawierających bezprawne zapisy oraz mogą być dotknięci jego przyszli kontrahenci. Powyższe zdecydowało o uznaniu, iż Prezes UOKiK jest legitymowany do podjęcia odpowiednich działań w tej sprawie. Ad I. 1. Prezes Urzędu zakwestionował postanowienie wzorca Umowy: - punkt IV o treści: „Nie przestrzeganie przez Studenta Statutu i Regulaminów oraz zarządzeń władz może skutkować decyzją administracyjną o skreśleniu z listy bez zwrotu wniesionych opłat”, - Wyrokiem Sądu Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 27 lutego 2006r. sygn. akt XVII Amc 105/04 zapis: „Przerwanie studiów, ich niepodjęcie lub skreślenie z listy studentów z przyczyn leżących po stronie studenta powoduje brak możliwości zwrotu uiszczonego już czesnego” został uznany za niedozwolone postanowienia umowne i wpisany do Rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 727. Uzasadniając uznanie tego zapisu za sprzeczny z prawem SOKiK wskazał, że zgodnie z treścią art.160 § 3 ustawy z dnia z dnia 27 lipca 2005 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), warunki odpłatności za studia określa umowa zawarta między uczelnią, a studentem w formie pisemnej. Powyższy przepis wyraźnie ukazuje, że w kwestii opłaty za usługi edukacyjne pomiędzy studentem, a uczelnią powstaje stosunek cywilnoprawny. Charakterystyczną cechą stosunku cywilnoprawnego jest fakt, iż powstaje on z woli stron. Nie ma zaś wątpliwości, że student nie może być przymuszony przez jakiekolwiek organy państwa do korzystania z usług edukacyjnych uczelni, jak również uczelnia nie ma obowiązku pobierania opłat od studenta. Wzajemne relacje studenta i uczelni w zakresie odpłatności cechują się równorzędnością stron tego stosunku, z czym łączy się fakt, iż „{...] powstanie i ukształtowanie konkretnych stosunków cywilnoprawnych jest pozostawione decyzji podmiotów tych stosunków.” („System prawa cywilnego” tom I redaktor naczelny; Witold Czachórski). Opłata za studia nie ma charakteru daniny publicznej, a zwłaszcza opłaty administracyjnej. W szczególności zaś nie stanowi ona przychodu budżetu państwa lecz jest przychodem uczelni, a jej 11 wysokość jest powiązana z ekwiwalentem, w postaci określonych świadczeń edukacyjnych (wykładów, ćwiczeń, egzaminów itp.). Wskazuje na to, powszechnie znany, fakt różnicowania opłat za różne kierunki studiów, a także pomiędzy poszczególnymi uczelniami. Warunki wnoszenia opłaty za studia i jej wysokość charakteryzuje się trzema podstawowymi cechami stosunku cywilnoprawnego, a mianowicie: autonomicznością podmiotów, brakiem przymusu ze strony państwa oraz faktu, iż umowa ta powstaje z woli samych stron. Dla powyższej oceny, nie ma znaczenia fakt, że warunki te określa tylko jedna ze stron, a druga wyłącznie je akceptuje lub nie, gdyż jest to cecha typowa dla niektórych stosunków cywilnoprawnych tzw. umów adhezyjnych. Znaczenia nie ma także fakt, że przyjęcie na studia i skreślenie z listy studentów następuje w formie decyzji administracyjnej. Administracyjny sposób nawiązania stosunku prawnego nie przesądza o jego charakterze, a powstanie stosunku cywilnoprawnego w drodze decyzji administracyjnej nie stanowi osobliwości w systemie prawa polskiego. Bezspornym jest, że WSS-P zawiera ze studentami umowy cywilnoprawne o kształcenie z użyciem wzorca, które w pkt IV określa brak możliwości zwrotu uiszczonego już czesnego. W konsekwencji powyższego, uznać należy, że przedmiotowe postanowienie, reguluje treść stosunku cywilnoprawnego studenta i uczelni. Postanowienie to ustalane zostało jednostronnie przez WSS-P i narzucone studentowi poprzez wpisanie jego treści do stosowanego przez Szkołę wzorca Umowy. Studenci zawierając umowy o kształcenie, zawierają je w celach niezwiązanych bezpośrednio z ich działalnością gospodarczą lub zawodową. Studenci odpowiadają zatem definicji konsumenta, stosownie do art. 221 k.c. Oceniając w powyższym zakresie przedmiotowe klauzule, wpisaną do Rejestru i stosowaną przez WSS-P, zważyć należy, że wyłączają one obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania ( art. 385 3 pkt 12 k.c.)., a ponadto przewidują utratę prawa żądania zwrotu świadczenia konsumenta spełnionego wcześniej niż świadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy ( art. 385 3 pkt 13 k.c.). Należy mieć bowiem na względzie, że nawet jeśli przerwanie studiów, ich niepodjęcie lub skreślenie z listy studentów z przyczyn leżących po stronie studenta powoduje uszczerbek majątkowy po stronie usługodawcy, to nie uzasadnia to odmowy zwrotu czesnego. Kompensacie ewentualnej szkody wynikającej z tego tytułu, służą roszczenia odszkodowawcze, w tym kary umowne, a także odstępne. Należy stwierdzić, iż zakwestionowany zapis punkt IV wzorca Umowy, jest tożsamy w swoich skutkach z klauzulą wpisaną do Rejestru. W ocenie Prezesa Urzędu zakwestionowane postanowienie w całości spełnia przesłanki niedozwolonej klauzuli umownej wpisanej do Rejestru i wywołuje tożsame skutki dla konsumenta. Ad I. 2. Prezes Urzędu zakwestionował postanowienie wzorca Umowy: - punkt VII o treści: „Student opłaca czesne również za miesiąc (studia stacjonarne) lub za semestr (studia niestacjonarne, gdzie dydaktyka rozliczana jest semestralnie), w którym umowa została rozwiązana.”, - Wyrokiem Sądu Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 1 marca 2007r. sygn. akt XVII AmC 12/06 zapis: „Zobowiązuje się słuchacza do uregulowania całej kwoty czesnego należnego za semestr, w którym nastąpiło zgłoszenie rezygnacji lub skreślenia" - został uznany za niedozwolone postanowienia umowne i wpisany do Rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 1189. W uzasadnieniu ww. wyroku SOKiK zaprezentował pogląd, iż należy uznać to postanowienie za niedozwolone w rozumieniu art. 385 1 § 1 K.c., w związku. z art. 385 3 pkt 12 i pkt 16 K.c. Z przedmiotowego zapisu wynika bowiem, iż konsument jest zobowiązany wnieść pełną opłatę za 12 semestr nauki bez względu na termin rezygnacji z nauki albo skreślenia go z listy słuchaczy. Jednocześnie żaden z zapisów wzorca nie nakłada analogicznego obowiązku na usługodawcę. Przedmiotowe postanowienie narusza zasadę ekwiwalentności świadczeń stron umowy wzajemnej. Jeżeli konsument po złożeniu rezygnacji z nauki lub skreśleniu go z listy słuchaczy nie będzie już pobierał nauki w Szkole, to tym samym nie będzie świadczona na jego rzecz żadna usługa. Treść tego postanowienia pozostaje w sprzeczności z przepisem art. 746 K.c., który w sposób wyczerpujący reguluje kwestię świadczeń stron na wypadek odstąpienia od umowy zlecenia (umowa o świadczenie usług edukacyjnych jest typem umowy zbliżonej do umowy zlecenia, a na mocy art. 750 K.c. do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu). Zgodnie z tym przepisem dający zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie, powinien jednak zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki, które ten poczynił w celu należytego wykonania zlecenia; w razie odpłatnego zlecenia obowiązany jest uiścić przyjmującemu zlecenie część wynagrodzenia odpowiadającą jego dotychczasowym czynnościom. Nie oznacza to jednak, że Szkoła może żądać od studenta opłat stanowiących równowartość za cały semestr nauki. Przy ustalaniu wysokości odszkodowania należy odliczyć choćby wartość zaoszczędzonego przez przedsiębiorcę świadczenia, co wyklucza możliwość ustalenia odszkodowania na poziomie równym opłacie za świadczenie usług edukacyjnych. Z uwagi na fakt, iż analizowane postanowienie umowne nakłada obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z wykonania umowy wyłącznie na konsumenta, stanowi ono klauzulę abuzywną o jakiej mowa w art. 385 3 pkt 16 K.c. Należy bowiem zauważyć, iż Szkoła w przypadku odstąpienia od umowy nie jest zobligowana do zapłaty studentowi żadnych opłat z tego tytułu. Ponadto analizowany zapis wzorca umownego należy zakwalifikować jako niedozwolone postanowienie umowne w świetle art. 385 3 pkt 12 K.c., zgodnie z którym za klauzule abuzywne uważa się zapisy, które wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub w części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania. Bezspornym jest, że WSS-P zawiera ze studentami umowy cywilnoprawne o kształcenie z użyciem wzorca Umowy, które w pkt VII określa, iż Student opłaca czesne również za miesiąc (studia stacjonarne) lub za semestr (studia niestacjonarne, gdzie dydaktyka rozliczana jest semestralnie), w którym umowa została rozwiązana. Analiza porównawcza zakwestionowanego zapisu wzorca ww. umowy stosowanej przez Szkołę oraz przedstawionym powyżej postanowieniu wpisanym do Rejestru niedozwolonych postanowień umownych wskazuje, że jego treść wyczerpuje przesłanki postanowienia uznanego za niedozwolone. Zakwestionowany zapis umowy nie ma wprawdzie identycznego brzmienia, jednakże w ocenie Prezesa Urzędu, wykładnia jego treści prowadzi do wniosku, że mieści się w hipotezie przytoczonej klauzuli niedozwolonej. W oparciu o to postanowienie, student odstępujący od umowy, może ponieść koszty świadczenia, z którego nie korzystał. Szkoła natomiast może zatrzymać część świadczenia studenta, sama będąc zwolniona z wykonania własnego świadczenia. Może zatem otrzymać świadczenie pieniężne o wartości przewyższającej wartość własnego świadczenia, a jednocześnie zostaje zwolniona z jego wykonania. Postanowienie to jest więc rażąco niekorzystne w stosunku do konsumenta w porównaniu z sytuacją przedsiębiorcy. Zważyć należy, że postanowienia wzorca Umowy wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania i nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy ( art. 385 3 pkt 12 i 16 k.c.). Należy mieć bowiem na względzie, że nawet jeśli przerwanie studiów, ich niepodjęcie lub skreślenie z listy studentów z przyczyn leżących po stronie studenta powoduje uszczerbek majątkowy po stronie usługodawcy, to nie uzasadnia to odmowy zwrotu części czesnego i żądania uiszczenia pełnej kwoty za okres gdy usługa nie jest spełniona. W ocenie Prezesa Urzędu zakwestionowane postanowienie wzorca Umowy i klauzula wpisana do 13 Rejestru wywołują tożsame skutki dla konsumenta również ze względu na stosowany mechanizm pobierania czesnego niezależnie czy dotyczy to miesiąca czy semestru. Ad I. 3. Prezes Urzędu zakwestionował postanowienie wzorca Umowy: - punkt IX o treści: „Wysokość czesnego za II semestr i następne semestry kształcenia ustala Założyciel proporcjonalnie do kosztów utrzymania uczelni. Ewentualna podwyżka opłat nie może przekroczyć 10% kwoty przewidzianej do opłaty w poprzednim semestrze.” - Wyrokiem Sądu Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 6 lipca 2006r. sygn. akt XVII AmC 60/05 zapis: „Wysokość odpłatności ustala dyrektor placówki w oparciu o kalkulację kosztów bieżących. Odpłatność może ulec zmianie w ciągu roku szkolnego” - został uznany za niedozwolone postanowienia umowne i wpisany do Rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 848 . W uzasadnieniu ww. wyroku SOKiK zaprezentował pogląd, iż należy uznać za niedozwolone to postanowienie umowne bowiem narusza ono art. 385 1 § 1 K.c., w związku. z art. 385 3 pkt 20. W myśl przepisu art. 385 1 § 1 k.c. za niedozwolone postanowienia umowne uznaje się postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to jednak postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Nie uzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. Klauzula generalna wyrażona w art. 385 1 k.c. została przez ustawodawcę uzupełniona listą niedozwolonych postanowień umownych zamieszczoną w art. 385 3 k.c., zawierającą przykładowy katalog niedozwolonych klauzul umownych uznawanych za sprzeczne z dobrymi obyczajami i zarazem rażąco naruszające interesy konsumenta. Ich wspólną cechą jest nierównomierne rozłożenie praw, obowiązków i ryzyka między stronami, prowadzące do zachwiania równowagi kontraktowej. Są to takie klauzule, które jedną ze stron (konsumenta) z góry, w oderwaniu od konkretnych okoliczności, stawiają w gorszym położeniu. Wyliczenie to ma charakter niepełny, przykładowy i pomocniczy. W razie wątpliwości ciężar dowodu, że dane postanowienie nie spełnia przesłanek klauzuli generalnej spoczywa na przedsiębiorcy w myśl art. 385 1 § 4 k.c. W świetle przedstawionego stanu prawnego postanowienie wpisane do Rejestru stanowi niedozwolone postanowienie umowne. Postanowienie to wypełnia bowiem dyspozycję art. 385 3 pkt 20 k.c, gdyż daje uprawnienie do określenia lub podwyższenia ceny po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od niej. Postanowienie to umożliwia swobodne podnoszenie opłat za świadczoną usługę w trakcie trwania umowy. Jest sformułowane ogólnie, nie określa w jakich okolicznościach i na jakich warunkach może dojść do zmiany umowy w tym zakresie. Daje Szkole uprawnienia do podwyższenia opłat za naukę, które nie jest traktowane jako zmiana warunków umowy, przez co konsumentowi nie przysługuje prawo odstąpienia od umowy. Z tych względów, SOKiK uznał, że kwestionowane postanowienie wzorca umownego w obrocie z konsumentami, spełnia przesłanki z art. 385 1 k.c., bowiem kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy i zakazał ich stosowania. Analiza porównawcza zakwestionowanego zapisu wzorca ww. Umowy stosowanej przez WSS-P oraz przedstawionego powyżej postanowienia wpisanego do Rejestru niedozwolonych postanowień umownych wskazuje, że jego treść wyczerpuje przesłanki postanowienia uznanego za niedozwolone. Zakwestionowany zapis umowy nie ma wprawdzie identycznego brzmienia, 14 jednakże w ocenie Prezesa Urzędu, wykładnia jego treści prowadzi do wniosku, że mieści się w hipotezie przytoczonych klauzul niedozwolonych. W oparciu o to postanowienie, student musi być przygotowany na jednostronną zmianę wysokości czesnego, przy czym WSS-P nie precyzuje co może być powodem takiej zmiany, określając tylko maksymalny poziom wzrostu, co zdaniem Prezesa Urzędu, nie spełnia warunku podania okoliczności upoważniających do zmiany czesnego oraz kształtuje prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. Ad I. 4. Prezes Urzędu zakwestionował postanowienie wzorca Umowy: - punkt XVII o treści: „Wszystkie spory wynikające z realizacji umowy strony będą się starać rozwiązać polubownie. Jeżeli nie przyniesie to rezultatu rozstrzygane będą przez odpowiedni sąd w Lublinie.”. - Wyrokiem Sądu Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 maja 2006r. sygn. akt XVII AmC 87/05 zapis: „Spory, które wynikną na tle wykonywania umowy będą rozstrzygane polubownie. W przypadku braku zgody co do ich rozstrzygnięcia, wszelkie spory będą rozpatrywane przez Sąd powszechny właściwy dla Krakowa – Śródmieście” - został uznany za niedozwolone postanowienie umowne i wpisany do Rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 817. Należy stwierdzić, iż zakwestionowany zapis punktu XVII wzorca umowy posiada tożsame skutki dla stron umowy jak niedozwolone postanowienie umowne wpisane do rejestru pod numerem 817. Tożsamość wskazanych wyżej zapisów wynika z faktu, iż obydwa zapisy w sposób niezgodny z prawem określają, jaki sąd będzie właściwy do rozstrzygania sporów, które wynikną na tle wykonania umowy. Autonomia stron przy określeniu sądu właściwego dla rozstrzygnięcia sporów pojawiających się na tle wykonania umowy jest ograniczona przez bezwzględnie obowiązujące przepisy kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z przepisami k.p.c. sądem właściwym do rozpoznania sporów jest sąd ogólnej właściwości pozwanego (art. 27) lub sąd miejsca wykonania umowy (art. 34). Ponadto określenie właściwości sądu w inny sposób niż wynika to z przepisów k.p.c. jest postanowieniem niedozwolonym w rozumieniu art. 385 3 pkt 23 k.c. W ocenie Prezesa Urzędu zakwestionowane postanowienie i klauzula wpisana do rejestru wywołują tożsame skutki dla konsumenta. Ad II. Prezes Urzędu zakwestionował postanowienie Regulaminu odpłatności za studia: - Zapis § 5 pkt 2 o treści „Student studiów niestacjonarnych gdzie zajęcia dydaktyczne rozliczane są semestralnie zobowiązany jest do zapłacenia czesnego za semestr, w którym nastąpiła rezygnacja lub zmiana uczelni.”, - Wyrokiem Sądu Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 1 marca 2007r. sygn. akt XVII Amc 12/06 zapis: „Zobowiązuje się słuchacza do uregulowania całej kwoty czesnego należnego za semestr, w którym nastąpiło zgłoszenie rezygnacji lub skreślenia" został uznany za niedozwolone postanowienia umowne i wpisany do Rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 1189 . Abuzywność postanowienia wyjaśniono w pkt. I. 2. Druga przesłanka z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o okik jest spełniona, gdy dane działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów, jako zbiorowości, gdyż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów chroni interesy nieograniczonej z góry liczby konsumentów, których 15 nie da się zidentyfikować, jest to zjawisko o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 kwietnia 2008r., sygn. akt III SK 27/07, stwierdził co następuje : „Zdaniem SN, sformułowanie z art. 23a ust. 1 ustawy o okik „nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów” należy rozumieć w ten sposób, że liczna indywidualnych interesów konsumentów, których interesy zostały naruszone, nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalne zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy do której skierowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy”. Z takim przypadkiem mamy do czynienia w niniejszym postępowaniu administracyjnym. Działania WSS-P skierowane są do nieokreślonej z góry liczby osób, słuchaczy tej Szkoły. W związku z tym krąg osób, które mogły zostać lub mogą zostać w przyszłości, dotknięte stosowaną praktyką jest formalnie nieograniczony, nie możliwy z góry do określenia, a tym samym spełnia warunki zbiorowego interesu konsumentów. Należy zatem uznać, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem zbiorowych interesów konsumentów. Spełniona została zatem druga przesłanka warunkująca ocenę tej sprawy pod kątem art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku ze spełnieniem obu przesłanek należało uznać, iż działanie WSS-P stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, wymienioną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o okik. Ad III. Prezes UOKiK ocenił zapis punktu XIV Umowy o treści: „Po rozwiązaniu umowy przez Studenta lub w przypadku decyzji administracyjnej o skreśleniu z listy, zwrot dokumentów związanych z wykształceniem i tokiem nauczania nastąpi po uregulowaniu ewentualnych zaległych opłat również za miesiąc lub semestr, w którym została rozwiązana umowa.” Pomimo, ze przedmiotowy zapis nakłada na konsumentów obowiązek uregulowania zaległych opłat za miesiąc, w którym nastąpiło rozwiązanie umowy przez studenta lub skreślenie z listy studentów, to nie może on zostać zakwestionowany jako klauzula abuzywna. W Rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone nie ma jeszcze wpisanych klauzul, w stosunku do których oceniany zapis, zawarty w Regulaminie odpłatności za studia, mógłby być uznany za tożsamy. O braku tożsamości względem już wpisanych do Rejestru klauzul przesądza wydźwięk klauzuli stosowanej przez przedsiębiorcę, który jest następujacy – WSS-P ma prawo zatrzymać dokumenty studenta do czasu, aż uiści student wymagane opłaty. Ze względu na powyższe postępowanie administracyjne odnośnie przedmiotowego zapisu Umowy zostało, jako bezprzedmiotowe, umorzone. Ad IV. Prezes UOKiK ocenił zapis § 5 pkt 1 Regulaminu odpłatności za studia o treści „Student studiów stacjonarnych, który rezygnuje ze studiów, zostanie skreślony z listy studentów, a także student, który zmienia Uczelnię zobowiązany jest opłacić czesne za miesiąc, w którym nastąpiła rezygnacja, skreślenie z listy studentów lub zmiana Uczelni”. Pomimo, ze przedmiotowy zapis nakłada na konsumentów obowiązek opłaty czesnego za miesiąc, w którym nastąpiła rezygnacja, skreślenie z listy studentów lub zmiana Uczelni, to nie może on zostać zakwestionowany jako klauzula abuzywna. W Rejestrze postanowień wzorców umowy 16 uznanych za niedozwolone nie ma jeszcze wpisanych klauzul, w stosunku do których oceniany zapis, zawarty w Regulaminie odpłatności za studia, mógłby być uznany za tożsamy. O braku tożsamości względem już wpisanych do Rejestru klauzul przesądza konkretny zakres zobowiązania do uiszczenia czesnego ograniczony do miesiąca w którym przestaje obowiązywać stosunek prawny pomiędzy WSS-P i studentem. Ze względu na powyższe postępowanie administracyjne odnośnie przedmiotowego zapisu Regulaminu zostało, jako bezprzedmiotowe, umorzone. Ad V. W punkcie V sentencji Prezes Urzędu nałożył na Przedsiębiorcę kary pieniężne w wysokości: 1. z tytułu naruszenia zakazu o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji decyzji w wysokości 25.800 zł ( słownie: dwadzieścia pięć tysięcy osiemset złotych ), płatną do budżetu państwa, 2. z tytułu naruszenia zakazu o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie II sentencji decyzji w wysokości 6.450 zł ( słownie: sześć tysięcy czterysta pięćdziesiąt złotych ), płatną do budżetu państwa. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu ma kompetencje do ukarania przedsiębiorcy poprzez nałożenie na niego kary pieniężnej w wysokości 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeśli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie, dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniona jest wysokość kar nakładanych na przedsiębiorców. Artykuł 111 ustawy stanowi, iż przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, należy w szczególności uwzględnić „okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy.” W niniejszej sprawie, z uwagi na rodzaj i wagę przypisanego przedsiębiorcy zarzutu, Prezes Urzędu uznał, że uzasadnione jest nałożenie na przedsiębiorcę kary pieniężnej. W roku 2008 WSS-P osiągnęła przychód w wysokości zł. Górna granica kary, jaką Prezes Urzędu mógł nałożyć na Szkołę wynosi zatem zł. Ad 1. W niniejszej sprawie za naruszenie zakazu określonego w pkt I sentencji niniejszej decyzji Prezes UOKiK nałożył na przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości 25.800 zł, co stanowi % przychodu osiągniętego w 2008 roku. Podstawą obliczenia wysokości kary jest przychód przedsiębiorcy osiągnięty w roku poprzedzającym rok nałożenia kary tj. kwota zł. W punkcie I sentencji decyzji zakwestionowano, jako tożsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru, cztery zapisy znajdujące się we wzorcu Umowy . Odsetek określony w celu obliczania kary wynosi % przychodu przedsiębiorcy. Kwota uzyskana w wyniku przeprowadzonych obliczeń wynosi w zaokrągleniu 25.800 zł. W zakresie prowadzonej działalności przedsiębiorca stosuje wzorzec umowy, który został przedstawiony Prezesowi UOKiK w toku prowadzonego postępowania. Przedsiębiorca jako profesjonalista powinien dołożyć szczególnej staranności, aby w kontaktach z konsumentami postępować zgodnie z literą prawa, uwzględniając dobre obyczaje kupieckie oraz chroniąc interesy konsumentów. Przedsiębiorca prowadząc działalność edukacyjną powinien mieć świadomość 17 wiążących go regulacji ogólnych oraz branżowych i w oparciu o nie układać stosowany w obrocie wzorzec umowy. Należy stwierdzić, iż w powszechnie dostępnym Rejestrze klauzul niedozwolonych, znajduje się duża ilość zapisów z branży edukacyjnej, w związku z czym Przedsiębiorca miał możliwość sięgnięcia do Rejestru i opracowania wzorca tak, aby nie zawierał kwestionowanych zapisów. Przedmiotowe zapisy stosowane we wzorcu umowy upoważniają Przedsiębiorcę do: - skreślenia z listy studentów bez zwrotu wniesionych opłat, - zobowiązania konsumenta (studenta) do opłacenia czesnego za cały semestr w którym konsument zostanie skreślony z listy studentów, - podwyższania opłat za studia bez określenia w jakich okolicznościach i na jakich warunkach to nastąpi oraz bez jednoznacznego określenia przyczyn, Wszystkie ww. zapisy prowadzą do ukształtowania praw i obowiązków stron w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy konsumentów. Nie stwierdzono przesłanek obciążających i łagodzących w niniejszej sprawie istotnych przy ustalaniu wysokości kary. Zdaniem Prezesa Urzędu, tak określona kara spełni zarówno rolę represyjną jako sankcja i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji konsumentów, jak i prewencyjną, zapobiegającą ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest też jej walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszający dla innych przedsiębiorców działających w branży przed podobnym naruszaniem słusznych interesów konsumentów. Biorąc pod uwagę powyższe kara pieniężna nałożona na Szkołę jest adekwatna do stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad. 2 W niniejszej sprawie za naruszenie zakazu określonego w pkt II sentencji niniejszej decyzji Prezes UOKiK nałożył na przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości 6.450 zł, co stanowi % przychodu osiągniętego w 2008 roku. Podstawą obliczenia wysokości kary jest przychód przedsiębiorcy osiągnięty w roku poprzedzającym rok nałożenia kary tj. kwota zł . W punkcie II sentencji decyzji zakwestionowano jako tożsamy z postanowieniem wpisanym do Rejestru jeden zapis znajdujący się w Regulaminie odpłatności za studia . Odsetek określony w celu obliczania kary to % przychodu przedsiębiorcy. Kwota uzyskana w wyniku przeprowadzonych obliczeń wynosi w zaokrągleniu 6.450 zł. Przedmiotowy zapis stosowany w Regulaminie zobowiązują konsumenta (studenta) do opłacenia czesnego za miesiąc lub semestr, w którym konsument zostanie skreślony z listy studentów. Zdaniem Prezesa Urzędu, tak określona kara spełni zarówno rolę represyjną jako sankcja i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i prewencyjną, zapobiegającą ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest też jej walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszający dla innych przedsiębiorców działających w branży przed podobnym naruszaniem słusznych interesów konsumentów. Biorąc pod uwagę powyższe kara pieniężna nałożona na Szkołę jest adekwatna do stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mając powyższe na względzie, orzeka się jak w sentencji. 18 Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Lublinie, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia. Otrzymuje: Wyższa Szkoła Społeczno-Przyrodnicza im. Wincentego Pola ul. Choiny 2 20-816 Lublin Z up. Prezesa Urzędu Ewa Wiszniowska Dyrektor Delegatury w Lublinie