RLU-24/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Lublinie 20-079 Lublin, ul. Dolna 3-go Maja 5 Tel. (0-81) 532-35-31, 532-54-48, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl Lublin, dnia 13 czerwca 2007r. RLU –61-20/07/MW DECYZJA RLU – 24/07 Na podstawie art. 23 c ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 244 poz. 2080, zm. Dz.U. 2006 nr 15, poz.1119, Dz.U. nr 170, poz. 1217) oraz stosownie do art.28 ust.6 tej ustawy i §6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. nr 18 poz.172 ze zm.) w zwi ą zku z tre ś ci ą art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50 poz. 331), po przeprowadzeniu post ę powania administracyjnego w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Uniwersytetowi w „B” ul. Marii Sk ł odowskiej – Curie 14 dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów okre ś lon ą w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 244 poz.2080, zm. Dz.U. 2006 nr 15, poz.1119, Dz.U. nr 170, poz. 1217) , - bezprawne dzia ł ania Uniwersytetu w „B” , polegaj ą ce na zamieszczeniu w stosowanym w obrocie z konsumentami wzorze „Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia” postanowie ń wzorca umowy o tre ś ci: - „Wysoko ść op ł at mo ż e ulec zmianie wskutek wzrostu lub obni ż enia kosztów zwi ą zanych z funkcjonowaniem Uczelni, a w szczególno ś ci kosztów eksploatacyjnych lub kosztów us ł ug edukacyjnych spowodowanych zmian ą przepisów”; - „W przypadku pisemnej rezygnacji ze studiów po terminie ich rozpocz ę cia, op ł ata podlegaj ą ca zwrotowi jest pomniejszona proporcjonalnie o koszty odbytych zaj ęć oraz o koszt przelewu lub przesy ł ki. Warunkiem zwrotu op ł aty jest z ł o ż enie pisemnej rezygnacji, nie pó ź niej ni ż w ci ą gu 30 dni od daty rozpocz ę cia studiów lub kolejnego roku studiów. W przypadku rezygnacji ze studiów w terminie pó ź niejszym ni ż okre ś lony w ust. 3 wniesione op ł aty nie podlegaj ą zwrotowi” ; -„Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej umowy, Strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu przez w ł a ś ciwy s ą d powszechny w „B” ”, które to postanowienia zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 KPC i nakazuje si ę zaniechania ich stosowania. UZASADNIENIE Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej: Prezes Urz ę du) w dniu 10 marca 2007r. wszcz ął post ę powanie administracyjne przeciwko Uniwersytetowi w „B” ul. Marii Sk ł odowskiej – Curie 14 (zwanym dalej: Uniwersytet ), zarzucaj ą c w/w przedsi ę biorcy stosowanie praktyki polegaj ą cej na naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów, poprzez stosowanie w obrocie z konsumentami we wzorach „Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia” postanowie ń wzorca umownego, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 KPC tj. praktyki opisanej art. 23 a ust.1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( zwanej dalej: ustaw ą o ochronie (...). Prezes Urz ę du zakwestionowa ł zapisy wzorca umownego o tre ś ci: - „Wysoko ść op ł at mo ż e ulec zmianie wskutek wzrostu lub obni ż enia kosztów zwi ą zanych z funkcjonowaniem Uczelni, a w szczególno ś ci kosztów eksploatacyjnych lub kosztów us ł ug edukacyjnych spowodowanych zmian ą przepisów”; - „W przypadku pisemnej rezygnacji ze studiów po terminie ich rozpocz ę cia, op ł ata podlegaj ą ca zwrotowi jest pomniejszona proporcjonalnie o koszty odbytych zaj ęć oraz o koszt przelewu lub przesy ł ki. Warunkiem zwrotu op ł aty jest z ł o ż enie pisemnej rezygnacji, nie pó ź niej ni ż w ci ą gu 30 dni od daty rozpocz ę cia studiów lub kolejnego roku studiów. W przypadku rezygnacji ze studiów w terminie pó ź niejszym ni ż okre ś lony w ust. 3 wniesione op ł aty nie podlegaj ą zwrotowi”; -„Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej umowy, Strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu przez w ł a ś ciwy s ą d powszechny w „B” ”. twierdz ą c, ż e kwestionowane zapisy s ą to ż same z postanowieniami wzorców umów wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 KPC . Uniwersytet w „B” pismem dnia 28.03.2007r. ustosunkowa ł si ę do przedstawionych zarzutów twierdz ą c, ż e w ca ł o ś ci uwzgl ę dnia zastrze ż enia Prezesa UOKIK co do kwestionowanych zapisów. Poinformowa ł ponadto, ż e poprawiona umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia b ę dzie przedmiotem obrad posiedzenia Senatu Uczelni zaplanowanego na dzie ń 25 kwietnia 2007r. Po up ł ywie tego terminu nie przedstawi ł jednak Prezesowi UOKIK nowego wzorca umownego i nie wskaza ł terminu do dokonania zmian w umowach ju ż zawartych. Uniwersytet zosta ł poinformowany o zako ń czeniu zbierania materia ł u dowodowego w sprawie. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł , co nast ę puje: Uniwersytet w „B” ul. Marii Sk ł odowskiej – Curie 14 jest akademick ą uczelni ą publiczn ą utworzon ą moc ą Ustawy z dnia 19 czerwca 1997 r. o utworzeniu Uniwersytetu w „B” ( Dz.U. Nr 102 poz.642). a jego siedzib ą jest „B” . Uniwersytet dzia ł a na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wy ż szym ( Dz,.U. Nr 164 poz. 1365 ze zm. ) oraz Statutu uchwalonego na posiedzeniu Senatu Uniwersytetu w „B” w dniu 31 maja 2006r. Statutowym celem Akademii jest przede wszystkim kszta ł cenie oraz prowadzenie bada ń naukowych w zakresie nauk ekonomicznych, fizycznych, humanistycznych, matematycznych, prawnych, przyrodniczych, spo ł ecznych i teologicznych. Uniwersytet pobiera op ł aty za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne zwi ą zane z : -1/ zaj ę ciami na studiach stacjonarnych, w przypadkach ich powtarzania spowodowanego niezadawalaj ą cymi wynikami w nauce; 2.zaj ę ciami na studiach niestacjonarnych; 3/ ponadto op ł aty mog ą by ć pobierane za : - zaj ę cia na studiach prowadzonych w j ę zykach obcych, z wy łą czeniem studiów prowadzonych w ramach kierunku filozofia; -zaj ę cia nieobj ę te planem studiów . Wysoko ść w/w op ł at ustala Rektor Uniwersytetu na wniosek Rady Wydzia ł u. Informacja o op ł atach podawana jest do wiadomo ś ci, co najmniej na cztery miesi ą ce przed rozpocz ę ciem roku akademickiego. Szczegó ł owe zasady pobierania tych op ł at, w tym terminy ich wnoszenia ustala Dziekan. Osoby przyj ę te na I rok studiów niestacjonarnych w roku akademickim wnosz ą op ł aty w warunkach okre ś lonych umow ą zawart ą pomi ę dzy studentem a Uniwersytetem w formie pisemnej . Uniwersytet opracowuje i przedstawia studentom – konsumentom wzorce umowne – w rozumieniu art. 384 § 1 KC, które dor ę czone s ą studentom przy zawarciu umowy. Na Uniwersytecie w „B” obowi ą zuje jednolity wzorzec umowy dla studentów niestacjonarnych wszystkich wydzia ł ów – fakt ten jest bezsporny. Bezsporny jest równie ż fakt, ż e w przedstawionym wzorcu umownym zamieszczono zapis § 8 pkt.3 o tre ś ci: - § 5 pkt. 5 „Wysoko ść op ł at mo ż e ulec zmianie wskutek wzrostu lub obni ż enia kosztów zwi ą zanych z funkcjonowaniem Uczelni, a w szczególno ś ci kosztów eksploatacyjnych lub kosztów us ł ug edukacyjnych spowodowanych zmian ą przepisów”; -§ 7 pkt. 3 i 4 „W przypadku pisemnej rezygnacji ze studiów po terminie ich rozpocz ę cia, op ł ata podlegaj ą ca zwrotowi jest pomniejszona proporcjonalnie o koszty odbytych zaj ęć oraz o koszt przelewu lub przesy ł ki. Warunkiem zwrotu op ł aty jest z ł o ż enie pisemnej rezygnacji, nie pó ź niej ni ż w ci ą gu 30 dni od daty rozpocz ę cia studiów lub kolejnego roku studiów. W przypadku rezygnacji ze studiów w terminie pó ź niejszym ni ż okre ś lony w ust. 3 wniesione op ł aty nie podlegaj ą zwrotowi” . - § 8 pkt. 3 „Wszystkie spory wynikaj ą ce z niniejszej umowy, strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu przez w ł a ś ciwy s ą d powszechny w „B” ”. Prezes Urz ę du zawa ż y ł , co nast ę puje: Uniwersytetowi w „B” postawiony zosta ł zarzut stosowania praktyki, polegaj ą cej na naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów, poprzez stosowanie w obrocie z konsumentami we wzorcach „Umowy o warunkach odp ł atno ś ci” postanowie ń wzorca umownego, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 KPC tj. praktyki opisanej art. 23 a ust.2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku post ę powania dowodowego z dniem 21 kwietnia 2007r. uchylona zosta ł a ustawa z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji konsumentów, na podstawie której wszcz ę to w/w post ę powanie administracyjne. Miejsce jej zast ą pi ł a ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U Nr 50 poz. 331). Przepisy przej ś ciowe w art. 131 nowej ustawy stanowi ą , ż e do post ę powa ń wszcz ę tych na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów i nie zako ń czonych do dnia wej ś cia w ż ycie niniejszej ustawy stosuje si ę przepisy dotychczasowe. St ą d, dla oceny stanu faktycznego w niniejszej sprawie bezpo ś rednie zastosowanie ma art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów, stanowi ą cy materialnoprawn ą podstaw ę prowadzonego post ę powania. Tre ść art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz.U.2005 Nr 244 poz. 2080 z pó ź n. zm.) wskazuje, ż e jej przepisy maj ą zastosowanie wy łą cznie do ochrony przedsi ę biorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Zatem warunkiem koniecznym do uruchomienia interesów okre ś lonych w ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym dzia ł ania przedsi ę biorców naruszaj ą jego przepisy i jednocze ś nie stanowi ą zagro ż enie dla interesu publicznego lub te ż naruszaj ą ten interes. W zwi ą zku z zarzutem postawionym Uniwersytetowi stwierdzi ć nale ż y, ż e wzorce umowne przez ni ą stosowane maj ą zastosowanie przy zawieraniu – wymaganych prawem- umów ze studentami. Dotycz ą one zatem obecnych i wszystkich potencjalnych- przysz ł ych studentów Uniwersytetu, co oznacza, ż e wzorce umowne mog ą mie ć zastosowanie do nieokre ś lonego z góry kr ę gu adresatów. Zatem post ę powanie niniejsze prowadzone by ł o w interesie publicznym. Art.23 a ust.1 ustawy stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawnie dzia ł anie przedsi ę biorcy. Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu Post ę powania Cywilnego, naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji, godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów (ust.2). Ust. 2 tego przepisu wylicza okre ś lone co do nazwy czyny, stanowi ą ce przyk ł adowy katalog praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, przy czym katalog ten nie jest zamkni ę ty. Pomi ę dzy ust. 1 i 2 art. 23 a ustawy o ochronie (…) istnieje ś cis ł y zwi ą zek polegaj ą cy na tym, ż e ust. 2 uszczegó ł awia niektóre przypadki naruszania interesu konsumenta, co nie oznacza wcale, ż e dla stwierdzenia niedozwolonej praktyki wystarczy spe ł nienie hipotezy tego przepisu. Przes ł anki praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zawarte s ą bowiem w ust.1 i ka ż dorazowo musz ą zaistnie ć . Skoro tak, to w analizowanym stanie faktycznym, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów mo ż na uzna ć tylko takiego rodzaju zachowanie, które wyczerpuje równie ż znamiona okre ś lone w ust. 1 art. 23 a ustawy o ochronie (….) tj.: - niedozwolon ą praktyk ę stosuje przedsi ę biorca – w rozumieniu art. 4 pkt.1 ustawy o ochronie (…) ; - dzia ł ania przedsi ę biorcy s ą bezprawne. - praktyka godzi w zbiorowe interesy konsumentów, Art. 4 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, ż e przez „przedsi ę biorc ę ” rozumie si ę przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 19 listopada 1999r Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej ( Dz.U.1999 Nr 101 poz.1178 ze zm.) a tak ż e m.in: osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą nie maj ą c ą osobowo ś ci prawnej, organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej. Zgodnie z art. 66 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. Przepisy wprowadzaj ą ce ustaw ę o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej ( Dz.U. z 2004r.Nr 173 , poz.1808) ustawa z dnia 19 listopada 1999r. Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej straci ł a moc z dniem wej ś cia w ż ycie ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej ( Dz.U. z 2004r. Nr 173 , poz. 1807 ze zm.). Z kolei przepis art. 86 tej ustawy stanowi, ż e ilekro ć w obowi ą zuj ą cych przepisach jest mowa o przepisach ustawy z dnia 19 listopada 1999r. – Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej, nale ż y przez to rozumie ć w ł a ś ciwe przepisy ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Przedsi ę biorca w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej jest osoba fizyczna, osoba prawa i jednostka organizacyjna nie b ę d ą ca osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą . Z uwagi na powy ż sze, dokonuj ą c analizy celu prowadzonej dzia ł alno ś ci uzna ć nale ż y, ż e Uniwersytet w „B” prowadzi dzia ł alno ść o charakterze publicznym. Celem i przedmiotem dzia ł ania Uniwersytetu jest ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych, za ś dzia ł alno ść ta w odniesieniu do wymienionego na wst ę pie zakresu dzia ł alno ś ci ma charakter odp ł atny. W ocenie Prezesa Urz ę du, przedmiotem dzia ł ania Uniwersytetu w zakresie prowadzonych studiów niestacjonarnych jest ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych z jednoczesnym zapewnieniem sobie zysku z tego tytu ł u. Zatem, Uniwersytet w tym zakresie prowadzi dzia ł alno ść zbli ż on ą do dzia ł alno ś ci gospodarczej, funkcjonuje na rynku w sposób zarobkowy z nastawieniem na wypracowanie zysku. Cechy te przes ą dzaj ą , w ocenie Prezesa Urz ę du, o tym, ż e Uniwersytet posiada status przedsi ę biorcy nie w sensie stricto , to jest nie nale ż y do grupy tych przedsi ę biorców, do których wprost stosuje si ę przepisy ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej, ale nale ż y do kategorii przedsi ę biorców sensu largo , tj. do definicji rozszerzonej obejmuj ą cej „osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą nie maj ą cej osobowo ś ci prawnej, organizuj ą ca lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej”. Bezprawno ść tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczno ść z obowi ą zuj ą cym porz ą dkiem prawnym. Poj ę cie porz ą dek prawny obejmuje nakazy i zakazy wynikaj ą ce z normy prawnej, a tak ż e nakazy i zakazy wynikaj ą ce z norm moralnych i obyczajowych okre ś lonych jako zasady wspó łż ycia spo ł ecznego . Bezprawno ść jest kategori ą obiektywn ą . Rozwa ż enia przy ocenie bezprawno ś ci wymaga kwestia, czy czyn sprawcy by ł zgodny czy te ż niezgodny z obowi ą zuj ą cymi zasadami porz ą dku prawnego. Ź ród ł em tych zasad s ą : - normy prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego – jako regu ł y post ę powania wyznaczone przez nakazy i zakazy wynikaj ą ce z norm prawa pozytywnego , w szczególno ś ci prawa cywilnego, karnego, administracyjnego, pracy, finansowego, ustaw i aktów prawnych reguluj ą cych poszczególne dziedziny gospodarki, itp., - nakazy i zakazy wynikaj ą ce z zasad wspó łż ycia spo ł ecznego (dobre obyczaje ) – Komentarz do Kodeksu Cywilnego Gerard Bieniek Lex Polnica Prima. O bezprawno ś ci dzia ł ania decyduje ca ł okszta ł t okoliczno ś ci konkretnego stanu faktycznego – uzasadnienie do I PKN 267/2001 wyrok S ą du Najwy ż szego Izba Administracyjna – Lex Polonica Prima . S ą d Najwy ż szy wskaza ł , ż e o bezprawno ś ci dzia ł ania mo ż na mówi ć wówczas, gdy nie zachodzi ż adna ze szczególnych okoliczno ś ci usprawiedliwiaj ą cych okre ś lone dzia ł anie. Okoliczno ś ciami tymi s ą : - dzia ł anie w ramach porz ą dku prawnego, tj. dzia ł anie dozwolone przez obowi ą zuj ą ce przepisy, - wykonywanie prawa podmiotowego, - zgoda pokrzywdzonego, - dzia ł anie w obronie uzasadnionego interesu ( wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 19.10.1989r. IICR 419/89 OSP 1990/11-12 poz.377 ). Z tre ś ci art.479 42 KPC wynika, ż e S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w razie uwzgl ę dnienia powództwa o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone w sentencji wyroku przytacza tre ść postanowienia wzorca uznanych za niedozwolone i zakazuje ich stosowania. Z brzmienia art.479 43 KPC wynika równie ż , ż e wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, o którym mowa w art.479 45 §2 KPC. Stanowisko Prezesa Urz ę du zosta ł o poparte orzecznictwem SOKiK. Z wyroku SOKiK z dnia 25 marca 2004r. – sygn. akt. XVII AmA 51/03 wynika, ż e wprowadzenie przez przedsi ę biorc ę do obrotu wzorca umownego zawieraj ą cego postanowienia o tre ś ci ju ż wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi przes ł ank ę uznania bezprawno ś ci dzia ł ania tego przedsi ę biorcy, o czym stanowi art.23a ust.1 ustawy. Oznacza to, ż e bezprawnym jest stosowanie w obrocie z konsumentami postanowie ń , które zosta ł y wpisane do rejestru, nawet je ż eli postanowienia te stosuj ą przedsi ę biorcy nie pozwani w procesie przez SOKiK na podstawie art.479 36-45 KPC. Kwestia rozszerzonej prawomocno ś ci wyroku SOKiK na podstawie którego dokonany jest wpis postanowienia do rejestru, o którym mowa w art.479 45 KPC zosta ł a ostatecznie rozstrzygni ę ta w uchwale S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006r. w sprawie o sygn. akt. III SZP 3/06. W ś lad za tym nale ż y przyj ąć , ż e orzeczenie s ą du w danej sprawie ma skutek równie ż wobec osób trzecich, czyli w przypadku, gdy zakazana jest ju ż jedna klauzula jako niezgodna z prawem, a w obrocie gospodarczym w stosunku do konsumentów funkcjonuje zapis o tre ś ci analogicznej jak ten w klauzuli zakazanej, celowe jest uznanie, ż e tre ść zapisu stosowana wobec konsumentów innych ani ż eli ci dotkni ę ci zapisem jest postanowieniem ju ż zakazanym. Stanowi to o bezprawno ś ci takiego dzia ł ania i równocze ś nie stanowi ć mo ż e praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której stanowi art.23a ust. 2 w postaci stosowania klauzul umownych wpisanych do rejestru klauzul uznanych za niedozwolone. Nie jest przy tym konieczne by tre ść badanego postanowienia wzorca umowy by ł a literalnie identyczna jak tre ść postanowienia wpisanego do rejestru, by mog ł o korzysta ć z rozszerzonej prawomocno ś ci. Zatem, dla stwierdzenia stosowania praktyki, polegaj ą cej na bezprawnym naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów poprzez stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń umowy uznanych za niedozwolone, konieczne jest wykazanie, ż e stosowane przez przedsi ę biorc ę w obrocie z konsumentami postanowienia wzorca umownego s ą to ż same z wpisem do rejestru postanowienia wzorca umowy uznanego za niedozwolony dokonanym przez Prezesa UOKiK na mocy stosownego orzeczenia S ą du Okr ę gowego w Warszawie S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów . 1. Prezes Urz ę du zakwestionowa ł zapis § 5 pkt.5 wzorca umownego o tre ś ci:” Wysoko ść op ł at mo ż e ulec zmianie wskutek wzrostu lub obni ż enia kosztów zwi ą zanych z funkcjonowaniem Uczelni, a w szczególno ś ci kosztów eksploatacyjnych lub kosztów us ł ug edukacyjnych spowodowanych zmian ą przepisów”; W ocenie Prezesa Urz ę du tre ść zakwestionowanego postanowienia wzorca umownego jest to ż sama z zapisem o tre ś ci :” Uczelnia zastrzega sobie prawo do zmiany wysoko ś ci czesnego stosownie do aktualnych kosztów organizacji prowadzonego procesu dydaktycznego i prowadzonej dzia ł alno ś ci statutowej”, który to zapis na mocy wyroku S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 17 maja 2006r. sygn. akt. XVII Amc 176/05 uznany zosta ł za niedozwolone postanowienie umowne i z dniem 3 sierpnia 2006r. pod nr 800 wpisany do Rejestru klauzul zakazanych. Równie ż wyrokiem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 05.10 2005 r. sygn. akt. XVII Amc 176/05 zapis o tre ś ci „Wysoko ść czesnego mo ż e ulec zmianie w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia” uznany zosta ł za niedozwolone postanowienie umowne i z dniem 3 kwietnia 2006r. pod nr 643 wpisany do Rejestru klauzul zakazanych Tym samym wykazano spe ł nienie przes ł anki stosowania przez Uniwersytet dzia ł ania bezprawnego, poprzez stosowanie postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu Post ę powania Cywilnego. 2. Kolejne zakwestionowane postanowienie wzorca umownego to §7 pkt. 3 i 4 o tre ś ci : „Warunkiem zwrotu op ł aty jest z ł o ż enie pisemnej rezygnacji, nie pó ź niej ni ż w ci ą gu 30 dni od daty rozpocz ę cia studiów lub kolejnego roku studiów. W przypadku rezygnacji ze studiów w terminie pó ź niejszym ni ż okre ś lony w ust. 3 wniesione op ł aty nie podlegaj ą zwrotowi” . Wyrokiem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 30 marca 2006r. sygn. akt. XVII Amc 68/05 zapis o tre ś ci „Informujemy i ż po odbycie si ę pierwszych zaj ęć nie uznajemy rezygnacji z kursu i nie zwracamy wp ł aconej kwoty” uznany zosta ł za niedozwolone postanowienie umowne i z dniem 8 sierpnia 2006r. pod nr 807 wpisany do Rejestru klauzul zakazanych. Wyrokiem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 18 maja 2006r. sygn. akt. XVII Amc 70/05 zapis o tre ś ci „W przypadku rezygnacji po tym okresie, uiszczona kwota nie podlega zwrotom” uznany zosta ł za niedozwolone postanowienie umowne i z dniem 8 sierpnia 2006r. pod nr 806 wpisany do Rejestru klauzul zakazanych. Wyrokiem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 maja 2006r. sygn. akt. XVII Amc 87/05 zapis o tre ś ci „W przypadku rezygnacji przez s ł uchacza z uczestnictwie w kursie po podpisaniu niniejszej umowy szko ł a nie zwraca uiszczonej op ł aty za kurs” uznany zosta ł za niedozwolone postanowienie umowne i z dniem 8 sierpnia 2006r. pod nr 815 wpisany do Rejestru klauzul zakazanych. Równie ż w tym przypadku wykazano, ż e wykazano spe ł nienie przes ł anki stosowania przez Uniwersytet dzia ł ania bezprawnego, poprzez stosowanie postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu Post ę powania Cywilnego. 3. Prezes UOKIK zakwestionowa ł równie ż postanowienie wzorca umownego o tre ś ci: § 8 pkt. 3 o tre ś ci: „Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej umowy, strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu przez w ł a ś ciwy s ą d powszechny w „B” ”. Zapis o tre ś ci „W przypadku nie doj ś cia przez strony do porozumienia, s ą dem w ł a ś ciwym do rozstrzygni ę cia wszystkich sporów b ę dzie S ą d w ł a ś ciwy dla siedziby Uniwersyteckiej Szko ł y Kszta ł cenia Indywidualnego ” stanowi klauzul ę zakazan ą i wpisany jest z dniem 3 sierpnia 2006r. do rejestru wzorów umów uznanych za niedozwolone wyrokiem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 11 maja 2006r. sygn. akt XVII AmC 176/05 pod nr 801. Równie ż wyrokiem z dnia 24.04.2006r. w sprawie o sygn. akt AmC XVII 107/04 SOKiK zakwestionowa ł zapis o tre ś ci: „Spory mog ą ce wynikn ąć na tle realizacji niniejszej umowy b ę d ą rozstrzygane przez s ą d w ł a ś ciwy dla siedziby Wykonawcy”. Zapis o tej tre ś ci wpisany zosta ł do Rejestru w dniu 3 lipca 2006r. pod nr 784. Wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie, S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 11 maja 2006r. sygn. akt. XVII AmC 176/05 stanowi klauzul ę abuzywn ą i z tego tytu ł u wpisany zosta ł do rejestru o którym mowa w art. 479 45 KPC w dniu 3 sierpnia 2006r. pod nr 801 oraz jest to ż sama z zapisem o tre ś ci :” Za s ą d w ł a ś ciwy do rozpoznania spraw spornych strony uznaj ą S ą d miejscowo w ł a ś ciwy dla Impuls School”, który to zapis na mocy wyroku S ą du Okr ę gowego w Warszawie, S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 grudnia 2004r. sygn. akt. XVII AmC 19/04 stanowi klauzul ę abuzywn ą i z tego tytu ł u wpisany zosta ł do rejestru o którym mowa w art. 479 45 KPC w dniu 3 sierpnia 2006r. pod nr 388. Doda ć nale ż y, ż e w/w wyroki zapad ł y w stanach faktycznych dotycz ą cych dzia ł alno ś ci szkó ł , a wi ę c w stanie faktycznym najbardziej zbli ż onym do rozpatrywanego w niniejszej sprawie. Wykazano zatem, ż e Uniwersytet stosuje postanowienia wzorca umownego uznanego za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu Post ę powania Cywilnego, a zatem, ż e dzia ł ania Uniwersytetu maj ą charakter bezprawny. Przes ł anka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów jest spe ł niona, gdy dzia ł anie lub zaniechanie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów jako zbiorowo ś ci. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów chroni interesy ogó ł u konsumentów, czyli nieograniczonej liczby podmiotów, których nie da si ę zidentyfikowa ć . Interes konsumentów jest zjawiskiem o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Na wst ę pie rozstrzygn ąć nale ż y, czy student, z którym Uniwersytet podpisuje Umow ę o warunkach odp ł atno ś ci za studia posiada przymiot konsumenta, bowiem to jego interesy podlegaj ą ochronie w trybie art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…). Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w art. 4 pkt.11 odwo ł uje si ę do definicji „konsumenta” w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny( Dz.U. Nr 16 poz. 93 z pó ź n zm.). Zgodnie z tre ś ci ą art. 22 1 KC „ za konsumenta uwa ż a si ę osob ę fizyczn ą dokonuj ą ca czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą lub zawodow ą ”. W ś wietle w/w regulacji, w ocenie Prezesa Urz ę du nie ulega w ą tpliwo ś ci, ż e student jako osoba fizyczna zawieraj ą ca z uczelni ą umow ę cywilnoprawn ą o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych posiada przymiot konsumenta. W ocenie Prezesa Urz ę du zebrany w sprawie materia ł dowodowy wskazuje w sposób jednoznaczny, ż e dzia ł ania przedsi ę biorcy, polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń wzorca umownego wpisanego do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, wyczerpuj ą przes ł anki praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów okre ś lone w art. 23 a ust. 2 ustawy . W ka ż dym z analizowanych zapisów naruszenie zbiorowych interesów konsumentów przek ł ada si ę mo ż liwo ść naruszenia interesu indywidualnego. W pierwszym z zakwestionowanych zapisów naruszenie interesu konsumentów ma miejsce w sytuacji, gdy postanowienia wzorca umowy uprawniaj ą ce przedsi ę biorc ę do okre ś lenia lub podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy, a to w nast ę pstwie inflacyjnego wzrostu kosztów dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy, jednocze ś nie nie zastrzegaj ą na rzecz konsumenta uprawnienia do odst ą pienia od umowy. W tej sytuacji uprawnienie konsumenta do wypowiedzenia umowy jest odpowiednikiem uprawnienia uczelni do podwy ż szenia ceny b ą d ź wynagrodzenia, przy czym postanowienie, które daje stronie prawo wi ążą cego zmienienia warunków umowy ( w tym wypadku wysoko ś ci czesnego) tylko wtedy mo ż e by ć uznane za skuteczne je ż eli wskazane s ą sytuacje faktyczne, w których modyfikacja mo ż e nast ą pi ć oraz kryteria i zakres mo ż liwych zamian ( SN 19.05.1992 OSN CP 1993, poz. 119, wyrok S ą du Okr ę gowego – S ą du Antymonopolowego z dnia 14 lutego 2001r. o sygn. akt. XVII Ama 86 /00). Równie ż drugi z zakwestionowanych przez Prezesa Urz ę du zapisów realnie narusza interesy konsumentów. Naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, w okoliczno ś ciach sprawy polega na naruszeniu zasady ekwiwalentno ś ci umowy, poprzez zatrzymanie na rzecz Uniwersytetu op ł aty za studia w przypadku, gdy student wypowie umow ę po up ł ywie 30 dni od daty rozpocz ę cia studiów lub kolejnego roku studiów. Zatem Uniwersytet, pomimo, ż e nie b ę dzie ś wiadczy ł us ł ugi wobec studenta po rozwi ą zaniu umowy, żą da dla siebie zap ł aty w pe ł nej wysoko ś ci. St ą d dzia ł anie takie narusza ekonomiczny interes ka ż dego aktualnie studiuj ą cego jak równie ż tych , którzy studiowa ć b ę d ą w przysz ł o ś ci W trzecim z zakwestionowanych zapisów zbiorowe interesy konsumentów naruszone s ą poprzez ograniczenie im prawa do s ą du w ł a ś ciwego do rozpoznawania sprawy. Dokonuj ą c oceny, ż e dzia ł anie opisane wy ż ej narusza zbiorowe interesy konsumentów odnie ść si ę nale ż y do tre ś ci przepisów Kodeksu post ę powania cywilnego, okre ś laj ą cych w ł a ś ciwo ść miejscow ą , w tym w ł a ś ciwo ść ogóln ą , przemienn ą i wy łą czn ą . Wg art. 27 kpc okre ś laj ą cego w ł a ś ciwo ść miejscow ą ogóln ą powództwo wytacza si ę przed s ą d I instancji, w którego okr ę gu pozwany ma miejsce zamieszkania, za ś powództwo przeciwko osobie prawnej wytacza si ę wed ł ug miejsca jej siedziby- art. 30 kpc. Zgodnie z tre ś ci ą art. 34 kpc powództwo o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwi ą zanie lub uniewa ż nienie, jak te ż odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy mo ż na wytoczy ć przed s ą d miejsca jej wykonania. W razie w ą tpliwo ś ci miejsce to powinno by ć stwierdzone dokumentem. Przepisy te umo ż liwiaj ą powodowi dokonanie wyboru pomi ę dzy s ą dem w ł a ś ciwo ś ci ogólnej, a innym s ą dem oznaczonym w tych przepisach. Nie jest zatem dopuszczalne narzucenie w ł a ś ciwo ś ci przemiennej przez jedn ą ze stron umowy, a jedynie nast ę pczy jej wybór w chwili powstania roszczenia wynikaj ą cego z umowy. Art. 46 kpc przewiduje mo ż liwo ść zawarcia tzw. klauzuli prorogacyjnej. Zgodnie z jej tre ś ci ą , strony mog ą umówi ć si ę na pi ś mie o poddanie s ą dowi pierwszej instancji, który wed ł ug ustawy nie jest miejscowo w ł a ś ciwy, sporu ju ż wynik ł ego lub sporów mog ą cych powsta ć w przysz ł o ś ci z oznaczonego stosunku prawnego. S ą d ten, je ż eli strony nie postanowi ł y inaczej, b ę dzie wówczas wy łą cznie w ł a ś ciwy. Skuteczno ść takiej umowy zale ż y od zgodnego wyra ż enia woli stron, poprzez zawarcie stosownej umowy prorogacyjnej, okre ś lonej w art. 46 kpc. Wzorzec umowny stosowany przez Uniwersytet ju ż z samej istoty wzorca umownego nie mo ż e by ć poczytywany za uzgodniony indywidualnie w my ś l art. 46 kpc. Zawiera on bowiem zbiór gotowych i opracowanych przez Uniwersytet postanowie ń , na tre ść których student nie mia ł ż adnego potencjalnego ani rzeczywistego wp ł ywu. Zapis wzorca umownego o kwestionowanej tre ś ci wskazuje jako jedyny s ą d w ł a ś ciwy do rozpatrywania sporów s ą d w ł a ś ciwy w „B” . Powództwo wytoczone przez konsumenta przeciwko Uniwersytetowi, zgodnie z przepisami przytoczonymi wy ż ej, rozpatrywa ć mo ż e s ą d w ł a ś ciwy dla siedziby Uniwersytetu – wed ł ug w ł a ś ciwo ś ci ogólnej lub s ą d wykonania umowy – wg w ł a ś ciwo ś ci przemiennej. Z kolei powództwo Uniwersytetu przeciwko konsumentowi powinno by ć rozpatrzone przez s ą d, w którego okr ę gu student ma miejsce zamieszkania lub te ż przed s ą d miejsca wykonania umowy – okre ś lone zgodnie z art. 454 kc. Jak wynika z powy ż szego, nie w ka ż dym przypadku s ą dem w ł a ś ciwym b ę dzie s ą d w ł a ś ciwy w „B” . Stwierdzi ć zatem nale ż y, ż e kwestionowany zapis narusza interes konsumentów – studentów, bowiem stosowane przez Uniwersytet postanowienie ogranicza konsumentom drog ę do s ą du, poprzez ograniczenie dyspozytywno ś ci przepisów okre ś laj ą cych w ł a ś ciwo ść miejscow ą . Zwa ż y ć przy tym nale ż y, ż e ustawodawca nie wy łą czy ł ze stosowania w obrocie z konsumentami w ł a ś ciwo ś ci przemiennej a w okoliczno ś ciach sprawy mo ż liwo ść jej zastosowania przez konsumenta zosta ł a ograniczona. Wykazano zatem, ż e kwestionowane postanowienia wzorca umownego naruszaj ą interes studenta, konsumenta - strony umowy z Uniwersytetem. Skoro wzorzec umowny, w którym znajduj ą si ę zakwestionowane postanowienia skierowany jest do z góry nieokre ś lonej liczby konsumentów, to naruszenia dotyczy równie ż z góry nieokre ś lonej liczby konsumentów. Kr ą g osób, który zosta ł ju ż dotkni ę ty stosowan ą praktyk ą i który tak ą praktyk ą mo ż e zosta ć dotkni ę ty jest nieograniczony, niemo ż liwy z góry do okre ś lenia ani zidentyfikowania, a tym samym spe ł nia warunki zbiorowego interesu konsumentów. Zatem, spe ł niona zosta ł a w okoliczno ś ciach sprawy przes ł anka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. St ą d, w opinii Prezesa Urz ę du, zebrany w sprawie materia ł dowodowy wskazuje w sposób jednoznaczny, ż e dzia ł ania Uniwersytetu w zakresie przedstawionego mu zarzutów wyczerpuj ą przes ł anki praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów okre ś lone w art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy. Z uwagi na powy ż sze sentencja decyzji jest uzasadniona. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...), w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. od decyzji Prezesa przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Lublinie. Z upowa ż nienia Prezesa UOKIK Dyrektor Delegatury w Lublinie Ewa Wiszniowska