RKR-53/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE 31-011 Kraków, Pl. Szczepa ń ski 5, Tel/fax (012) 421-75-79, 421-74-98, E-mail: krakow@uokik.gov.pl RKR-61-15/07/KCH- 7 /07 Kraków, dn. 13 czerwca 2007 r. DECYZJA Nr RKR - 53 /2007 Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172, ze zm.) , w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331) po przeprowadzeniu – z urz ę du - post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę stosowan ą przez Wy ż sz ą Szko łę Zarz ą dzania i Gospodarki w Mielcu, polegaj ą c ą na: I. stosowaniu we wzorcu umowy o warunkach studiowania w Wy ż szej Szkole Gospodarki i Zarz ą dzania z siedzib ą w Mielcu postanowie ń w brzmieniu: 1. „Wysoko ść op ł at za studia w kolejnych latach akademickich uzale ż niona b ę dzie od poziomu inflacji i wzrostu kosztów funkcjonowania uczelni” , 2. „Uczelnia nie zwraca op ł at wniesionych przez Studenta za czas studiów do ko ń ca semestru, w którym nast ą pi ł o wypowiedzenie umowy ”, 3. „Strony poddaj ą rozstrzyganie sporów wynik ł ych z niniejszej umowy pod orzecznictwo s ą du w ł a ś ciwego dla siedziby Wy ż szej Szko ł y Gospodarki i Zarz ą dzania” . które s ą zbie ż ne z postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone; II. stosowaniu we wzorcu umowy o warunkach studiowania w Wy ż szej Szkole Gospodarki i Zarz ą dzania z siedzib ą w Mielcu postanowie ń w brzmieniu: 1. „Ka ż dy Student jest zobowi ą zany posiada ć indywidualne ubezpieczenie od nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków. Koszt ubezpieczenia przez Uczelni ę pokrywa Student” , co stanowi naruszenie przepisów ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowi ą zkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. nr 124, poz. 1152 ze zm.) i nakazuje si ę zaniechanie ich stosowania. Uzasadnienie Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura Urz ę du w Krakowie (dalej „Prezes UOKiK”) przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na 2 celu ustalenie, czy zapisy zawarte we wzorach umów zawieranych ze studentami na podstawie art. 160 ust. 3 ustawy z dnia z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wy ż szym (Dz.U. z 2005 r. nr 164, poz. 1365 ze zm.) i w regulaminach studiów, stosowanych przez Wy ż sz ą Szko łę Gospodarki i Zarz ą dzania w Mielcu (dalej te ż „Uczelnia”), nie stanowi ą niedozwolonych postanowie ń umownych okre ś lonych przepisami Kodeksu cywilnego oraz czy nie stanowi ą naruszenia uzasadniaj ą cego wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W toku post ę powania wyja ś niaj ą cego Uczelnia przed ł o ż y ł a: - wzór Umowy nr SUM/2006 o warunkach studiowania w Wy ż szej Szkole Gospodarki i Zarz ą dzania z siedzib ą w Mielcu, - Regulamin zasad odp ł atno ś ci za studia i pozosta ł e formy kszta ł cenia Wy ż szej Szko ł y Gospodarki i Zarz ą dzania, - Zarz ą dzenie Rektora Nr 2/10/2006 z dnia 2 pa ź dziernika 2006 r. Przeprowadzona analiza przed ł o ż onych dokumentów wykaza ł a, ż e wzorzec umowy mo ż e zawiera ć postanowienia, które zosta ł y wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. oraz inne postanowienia, które mog ą by ć uznane za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze, w dniu 31 stycznia 2007 r., postanowieniem Nr RKR- 78/2007, zosta ł o wszcz ę te post ę powanie w sprawie stosowania przez Wy ż sz ą Szko łę Gospodarki i Zarz ą dzania z siedzib ą w Mielcu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu we wzorcu umowy postanowie ń w brzmieniu: 1. par. 7 ust.7 „Ka ż dy Student jest zobowi ą zany posiada ć indywidualne ubezpieczenie od nast ę pstw i nieszcz ęś liwych wypadków. Koszt ubezpieczenia przez Uczelni ę pokrywa Student” , 2. par. 8 ust. 1 „Wysoko ść op ł at za studia w kolejnych latach akademickich uzale ż niona b ę dzie od poziomu inflacji i wzrostu kosztów funkcjonowania uczelni” - które zosta ł o wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., w dniu 3 kwietnia 2006 r. pod nr 643, 3. par. 10 ust. 5 „Uczelnia nie zwraca op ł at wniesionych przez Studenta za czas studiów do ko ń ca semestru, w którym nast ą pi ł o wypowiedzenie umowy ” – które zosta ł o wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., w dniu 3 kwietnia 2006r. pod nr 645, 4. par. 11 ust. 4 „Strony poddaj ą rozstrzyganie sporów wynik ł ych z niniejszej umowy pod orzecznictwo s ą du w ł a ś ciwego dla siedziby Wy ż szej Szko ł y Gospodarki i Zarz ą dzania” - które zosta ł o wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., w dniu 5 maja 2005 r. pod nr 388, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23 a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2005 r. nr 244, poz. 2080 ze zm.) – zwanej dalej „ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów”. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania – pismem z dnia 12 lutego 2007 r. - Uczelnia uwzgl ę dni ł a zarzuty zawarte w postanowieniu nr RKR – 78/2007 3 i w trybie natychmiastowym podj ęł a dzia ł ania zmierzaj ą ce do zaprzestania stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Wy ż sza Szko ł a Gospodarki i Zarz ą dzania poinformowa ł a, ż e w ł adze Uczelni w dniu 12.02.2007r. opracowa ł y „Wzór aneksu do umowy o warunkach studiowania w Wy ż szej Szkole Gospodarki i Zarz ą dzania z siedzib ą w Mielcu”, celem którego jest usuni ę cie kwestionowanych przez Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów zapisów zawartych we wzorcu „Umowy o warunkach studiowania w Wy ż szej Szkole Gospodarki i Zarz ą dzania z siedzib ą w Mielcu”. Pismem z dnia 3 marca 2007 r. Uczelnia poinformowa ł a, ż e w dniu 23.02.07r. tre ść aneksu do umowy o warunkach studiowania w Wy ż szej Szkole Gospodarki i Zarz ą dzania z siedzib ą w Mielcu zosta ł a pozytywnie zaopiniowana przez Senat Uczelni, a sam aneks wszed ł w ż ycie po up ł ywie siedmiu dni od dnia wydania uchwa ł y nr 2/02/2007 z dnia 23 lutego 2007r. i niezw ł ocznie przekazany do Dziekanatu Uczelni w celu dor ę czenia i podpisania przez Studentów. Na dowód powy ż szych okoliczno ś ci Uczelnia przes ł a ł a Uchwa łę Senatu nr 2/02/2007 wraz z kopi ą przyk ł adowego „Aneksu do umowy o warunkach studiowania w Wy ż szej Szkole Gospodarki i Zarz ą dzania z siedzib ą w Mielcu” podpisanego przez Rektora Uczelni oraz jednego z kszta ł c ą cych si ę w tej uczelni studenta ( tj. strony umowy). Ponadto pismem z dnia 23 maja 2007r. Uczelnia o ś wiadczy ł a, ż e zako ń czy ł a akcj ę aneksowania umów. Równocze ś nie poinformowano, ż e z przyczyn niezale ż nych od Uczelni, aneksu nie podpisa ł y osoby, które przed dniem jego wej ś cia w ż ycie przebywa ł y na urlopie dzieka ń skim, b ą d ź utraci ł y status studenta z przyczyn takich jak: rezygnacja, skre ś lenie z listy studentów itp. Prezes UOKiK ustali ł , co nast ę puje: Wy ż sza Szko ł a Gospodarki i Zarz ą dzania w Mielcu jest uczelni ą niepubliczn ą , wpisan ą do Rejestru uczelni niepublicznych i zwi ą zku uczelni niepublicznych, prowadzonego przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego pod nr 13. Uczelnia dzia ł a na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o szkolnictwie wy ż szym (Dz.U. 2005 nr 164 poz.1365) i przepisów wykonawczych oraz statutu zatwierdzonego przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego. Jednym z podstawowych zada ń uczelni jest kszta ł cenie studentów w celu ich przygotowania do pracy zawodowej. Kszta ł cenie odbywa si ę odp ł atnie w formie studiów stacjonarnych i niestacjonarnych. Zgodnie z art. 160 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wy ż szym, organizacje i tok studiów oraz zwi ą zane z nimi prawa i obowi ą zki studenta okre ś la regulamin studiów. Natomiast, zgodnie z ust. 3 tego przepisu, warunki odp ł atno ś ci za studia okre ś la umowa zawarta mi ę dzy uczelni ą a studentem w formie pisemnej. Stosowany przez Uczelni ę wzorzec umowy o warunkach studiowania w Wy ż szej Szkole Gospodarki i Zarz ą dzania z siedzib ą w Mielcu jest wzorcem umownym w rozumieniu art. 384 k.c., którego postanowienia s ą bezpo ś rednio stosowane w umowach, jakie Uczelnia zawiera ze studentami. Odp ł atne ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych ma charakter umowy, do której stosuje si ę odpowiednio przepisy o umowie zlecenia, zgodnie z art. 750 k.c. Umowa ta jest umow ą wzajemn ą , w której ś wiadczeniem g ł ównym s ą us ł ugi edukacyjne, za które konsument uiszcza op ł aty. Wyst ę puj ą w niej zatem dwie strony: Uczelnia i student. Studenci, z którymi Uczelnia zawiera umowy o odp ł atne ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych, s ą konsumentami w rozumieniu art. 22 1 Kodeksu cywilnego, tj. osobami 4 fizycznymi dokonuj ą cymi czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z ich dzia ł alno ś ci ą zawodow ą lub gospodarcz ą . Natomiast Uczelnia jest traktowana jako przedsi ę biorca w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj. podmiot ś wiadcz ą cy odp ł atnie us ł ugi edukacyjne, którego dzia ł alno ść ma charakter gospodarczy. Stanowisko to potwierdza równie ż orzecznictwo S ą du Najwy ż szego (wyrok SN z 7.04.2004 r. sygn. akt III SK 22/2004) oraz orzecznictwo S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (wyrok z 28.09.2005 r. sygn. akt XVII AmC 18/05; wyrok z 12.12.2005 r. sygn. akt XVII Amc 80/2004). W ś wietle art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy (s ą to tzw. niedozwolone postanowienia umowne). Jak stanowi § 3 tego przepisu, nie uzgodnione indywidualnie s ą te postanowienia umowy, na których tre ść konsument nie mia ł rzeczywistego wp ł ywu; w szczególno ś ci odnosi si ę to do postanowie ń umowy przyj ę tych ze wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Maj ą c powy ż sze na uwadze, Prezes UOKiK zwa ż y ł , co nast ę puje: Na wst ę pie nale ż y zwróci ć uwag ę , i ż w dniu dnia 21 kwietnia 2007 r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331) . Stosownie do art. 131 tej ustawy – do post ę powa ń wszcz ę tych na podstawie dotychczas obowi ą zuj ą cej ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i niezako ń czonych do dnia wej ś cia w ż ycie ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. stosuje si ę przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. Bior ą c zatem pod uwag ę , i ż przedmiotowe post ę powanie zosta ł o wszcz ę te na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. i nie zosta ł o zako ń czone - w niniejszej sprawie zastosowane zosta ł y przepisy ustawy dotychczasowej. Tre ść art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wskazuje, ż e jej przepisy maj ą zastosowanie wy łą cznie do ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Zatem warunkiem koniecznym do uruchomienia instrumentów okre ś lonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym dzia ł ania przedsi ę biorców naruszaj ą jej przepisy i jednocze ś nie stanowi ą zagro ż enie dla interesu publicznego b ą d ź te ż naruszaj ą ten interes. Niniejsze post ę powanie dotyczy stosowanego przez Uczelni ę wzorca umownego. Wzorzec ten ma zastosowanie przy zawieraniu – wymaganych prawem – umów ze studentami. Dotyczy on zatem obecnych i wszystkich potencjalnych studentów Szko ł y, co oznacza, ż e mo ż e mie ć zastosowanie do nieokre ś lonego z góry kr ę gu adresatów. Zatem, niniejsze post ę powanie prowadzone by ł o w interesie publicznym. Art. 23a ust. 1 zd. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 k.p.c., naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. 5 Art. 23a ust. 2 precyzuje zatem klauzul ę generaln ą zawart ą w ust. 1, poprzez egzemplifikacj ę najcz ęś ciej wyst ę puj ą cych form zjawiskowych praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Jednak, w jednym przypadku, przepis z ust. 2 wprost uznaje za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów stosowanie postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone. Aby by ł o mo ż liwe stwierdzenie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, niezb ę dne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek, tj.: - dzia ł ania przedsi ę biorcy musz ą nosi ć znamiona bezprawno ś ci, - dzia ł ania te musz ą narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. Przes ł anka bezprawno ś ci Poj ę cie bezprawno ś ci nie jest poj ę ciem prawnie zdefiniowanym. Nale ż y zatem przyj ąć , zgodnie z jego literalnym brzmieniem, ż e „dzia ł anie bezprawne” to zachowanie sprzeczne z nakazem lub zakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tj. niezale ż nym od wyst ą pienia szkody czy te ż zamiaru po stronie przedsi ę biorcy dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Ad. I sentencji decyzji Zakwestionowanym dzia ł aniem Uczelni w niniejszej sprawie jest pos ł ugiwanie si ę w stosunku do konsumentów – studentów - zapisami we wzorcu umowy, których tre ść jest to ż sama z tre ś ci ą postanowie ń uznanych przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone i które zosta ł y wpisane do Rejestru niedozwolonych klauzul umownych. Zgodnie z art. 479 42 k.p.c. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w razie uwzgl ę dnienia powództwa o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone w sentencji wyroku przytacza tre ść postanowie ń wzorca uznanych za niedozwolone i zakazuje ich stosowania. Z brzmienia art.479 43 k.p.c. wynika równie ż , ż e wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, o którym mowa w art.479 45 §2 k.p.c. Kwestia rozszerzonej prawomocno ś ci wyroku SOKiK na podstawie którego dokonany jest wpis postanowienia do rejestru, o którym mowa w art.479 45 k.p.c. zosta ł a rozstrzygni ę ta w uchwale S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006r. w sprawie o sygn. akt. III SZP 3/06. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, ż e orzeczenie s ą du w danej sprawie ma skutek równie ż wobec osób trzecich, tj. zakaz stosowania klauzuli wpisanej do Rejestru dotyczy wszystkich przedsi ę biorców, a nie tylko tych, których dotyczy ł wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Przy czym, jak podniós ł S ą d, zakazane jest wykorzystywanie nie tylko klauzuli w identycznym brzmieniu, ale tak ż e klauzuli o zbli ż onej tre ś ci, która wywo ł uje takie same skutki, jak klauzula ju ż wpisana. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, ż e Uczelnia, w zakresie odp ł atnego kszta ł cenia jest przedsi ę biorc ą i ż e stosuje we wzorcu umowy zawieranej ze studentami nast ę puj ą ce postanowienia: 6 1. „Wysoko ść op ł at za studia w kolejnych latach akademickich uzale ż niona b ę dzie od poziomu inflacji i wzrostu kosztów funkcjonowania uczelni” (§ 8 ust. 1 wzoru umowy) , 2. „Uczelnia nie zwraca op ł at wniesionych przez Studenta za czas studiów do ko ń ca semestru, w którym nast ą pi ł o wypowiedzenie umowy ” ( §10 ust. 5 wzoru umowy), 3. „Strony poddaj ą rozstrzyganie sporów wynik ł ych z niniejszej umowy pod orzecznictwo s ą du w ł a ś ciwego dla siedziby Wy ż szej Szko ł y Gospodarki i Zarz ą dzania” (§ 11 ust. 4 wzoru umowy) . Zatem, w celu udowodnienia bezprawno ś ci dzia ł a ń Uczelni nale ż y wykaza ć , ż e ww. zapisy s ą to ż same z zapisami umieszczonymi w Rejestrze postanowie ń umownych uznanych za niedozwolone. ad 1 Przytoczony wy ż ej zapis §8 ust. 1 wzoru umowy uzale ż nia wysoko ść op ł at za kolejne lata studiów od poziomu inflacji oraz wzrostu kosztów funkcjonowania uczelni. Taki zapis jest w ocenie Urz ę du niedopuszczalny, bowiem student decyduj ą c si ę na nauk ę w okre ś lonej szkole wy ż szej wi ąż e si ę umow ą o charakterze ci ą g ł ym. Z za ł o ż enia nale ż y przyj ąć , ż e osoba decyduj ą ca si ę na podj ę cie odp ł atnej nauki d ąż y do tego by sko ń czy ć j ą i obroni ć prac ę licencjack ą , czy te ż magistersk ą w przypisanym terminie. Umowa o us ł ugi edukacyjne zawierana jest w tym wypadku na d ł u ż szy czas, a osoba podejmuj ą ca studia z za ł o ż enia nie b ę dzie zmienia ć uczelni po jednym, czy kilku semestrach. Wybieraj ą c szko łę wy ż sz ą przysz ł y student bada dost ę pne na rynku oferty, porównuje kierunki studiów, ich programy oraz ceny. Niew ą tpliwie to cena w wielu przypadkach odgrywa decyduj ą c ą role w decyzji o podj ę ciu kszta ł cenia na tej, czy innej uczelni. Tymczasem takie ukszta ł towanie zapisu umowy powoduje, ż e oferta, która pocz ą tkowo wydawa ł a si ę najbardziej korzystna po kilku semestrach oka ż e si ę by ć nie korzystn ą do tego stopnia, ż e konsument wiedz ą c, czy te ż zak ł adaj ą c podwy ż ki nie podj ął by decyzji o wyborze tej uczelni. Nale ż y w tym miejscu jeszcze doda ć , ż e umieszczone we wzorze umowy poj ę cie „koszty funkcjonowania uczelni” jest nieostre i wr ę cz nie mo ż na przewidzie ć co si ę w nich zawiera, a tym bardziej jak, czy i w jakich przedzia ł ach czasowych b ę d ą wzrasta ć . Prezes Urz ę du uzna ł , ż e zapis z § 8 ust. 1 wzorca umowy jest zbie ż ny z zapisem umieszczonymi ju ż w Rejestrze postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone: - Klauzula wpisana do Rejestru w dniu 3 kwietnia 2006 r. pod nr 643: „Wysoko ść czesnego mo ż e ulega ć zmianom w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia”. Zatem Wy ż sza Szko łą Gospodarki i Zarz ą dzania, stosuj ą c przedmiotowy zapis z § 8 ust. 1 wzorca umowy, dopu ś ci ł a si ę tym samym stosowania klauzuli wpisanej ju ż do Rejestru, co oznacza, i ż naruszy ł a przepis art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ad 2 Zapis § 10 ust. 5 wzorca stanowi, ż e Uczelnia nie zwraca op ł at wniesionych za czas studiów, do ko ń ca semestru, w którym nast ą pi ł o wypowiedzenie. Umowa o odp ł atne ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych ma charakter umowy zlecenia. Zgodnie z art. 746 § 1 k.c. daj ą cy zlecenie mo ż e je wypowiedzie ć w ka ż dym czasie, licz ą c 7 si ę oczywi ś cie z konsekwencjami, jakie si ę z tym wi ążą . Nie mo ż na te ż – zgodnie z § 3 tego przepisu – zrzec si ę z góry uprawnienia do wypowiedzenia zlecenia z wa ż nych powodów. Wypowiedzenie umowy wi ąż e si ę z okre ś lonymi skutkami, które s ą zró ż nicowane w zale ż no ś ci od tego, kto wypowiada umow ę . Je ż eli uczyni ł to daj ą cy zlecenie, to powinien przyjmuj ą cemu zlecenie: zwróci ć uzasadnione wydatki, a przy odp ł atnym zleceniu ui ś ci ć ponadto odpowiedni ą cz ęść umówionego wynagrodzenia oraz je ż eli wypowiedzenie nast ą pi ł o bez wa ż nego powodu, powinien naprawi ć tak ż e ewentualn ą szkod ę . Je ż eli umow ę zlecenia wypowiedzia ł przyjmuj ą cy je, to powinien rozliczy ć si ę z otrzymanych zaliczek, a je ż eli to uczyni ł bez wa ż nego powodu – jest tak ż e odpowiedzialny za ewentualn ą szkod ę powsta łą z tego tytu ł u. Zatem autorytarne stwierdzenie, ż e Szko ł a nie zwraca studentowi op ł at za studia, pomimo wypowiedzenia umowy i faktycznego niekorzystania ze ś wiadczonych przez ni ą us ł ug, nie mie ś ci si ę zatem w dyspozycji art. 746 § 1 k.c. Skoro bowiem umowa o odp ł atne ś wiadczenie us ł ug zosta ł a wypowiedziana i student nie korzysta ju ż z tych us ł ug, odpada konieczno ść dalszego uiszczania wynagrodzenia przyjmuj ą cemu zlecenie, tj. Uczelni. Stosowane przez Uczelnie postanowienie stanowi zatem naruszenie istoty umowy wzajemnej, w której ś wiadczenie jednej strony jest odpowiednikiem ś wiadczenia drugiej. Postanowienie takie uznane ju ż zosta ł o kilkakrotnie przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone, gdy ż zgodnie z art. 385 3 pkt 13 k.c. niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie, które przewiduje utrat ę prawa żą dania zwrotu ś wiadczenia konsumenta spe ł nionego wcze ś niej ni ż ś wiadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadaj ą , rozwi ą zuj ą lub odst ę puj ą od umowy. Prezes Urz ę du uzna ł , ż e zapis z § 10 ust. 5 wzorca umowy jest zbie ż ny z nast ę puj ą cymi zapisami umieszczonymi ju ż w Rejestrze postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone: - klauzula wpisana do Rejestru w dniu 3.04.2006 r. pod nr 625: „W przypadku rezygnacji w trakcie semestru, wp ł acone w ca ł o ś ci czesne za ca ł y semestr nie podlega zwrotowi” ; - klauzula wpisana do Rejestru w dniu 25.08.2006 r. pod nr 833: „Czesne nie podlega zwrotowi, je ż eli student w trakcie semestru przerwa ł studia” . Powy ż sze postanowienia umowne wskazuj ą , ż e nie zwraca si ę op ł at uiszczonych przez studenta za ca ł y semestr, w przypadku, gdy rezygnuje on w trakcie trwania tego semestru z dalszej nauki. Zatem Wy ż sza Szko ł a Gospodarki i Zarz ą dzania, stosuj ą c przedmiotowy zapis z § 10 ust. 5 wzorca umowy, dopu ś ci ł a si ę tym samym stosowania klauzuli wpisanej ju ż do Rejestru, co oznacza, i ż naruszy ł a przepis art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. ad 3 Zgodnie z Kodeksem post ę powania cywilnego mówi ą c o w ł a ś ciwo ś ci miejscowej s ą dów mo ż na wyró ż ni ć w ł a ś ciwo ść : ogóln ą , przemienn ą i wy łą czn ą . Podstawowa zasada – dotycz ą ca w ł a ś ciwo ś ci ogólnej – wyra ż ona zosta ł a w art. 27 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem powództwo wytacza si ę przed s ą d pierwszej instancji, w którego okr ę gu pozwany ma miejsce zamieszkania. Przepisy dotycz ą ce w ł a ś ciwo ś ci przemiennej przewiduj ą mo ż liwo ść wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia umowy, jej wykonanie, rozwi ą zanie lub uniewa ż nienie, jak te ż odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy, przed s ą d miejsca jej wykonania. W razie w ą tpliwo ś ci, miejsce to powinno by ć stwierdzone dokumentem. Przepisy te (art. 31 i nast ę pne k.p.c.) umo ż liwiaj ą powodowi 8 dokonanie wyboru pomi ę dzy s ą dem w ł a ś ciwo ś ci ogólnej, a innym s ą dem oznaczonym w tych przepisach. Nie jest zatem dopuszczalne narzucenie w ł a ś ciwo ś ci przemiennej przez jedn ą ze stron stosunku prawnego, a jedynie nast ę pczy jej wybór w chwili powstania roszczenia wynikaj ą cego z umowy. Artyku ł 46 k.p.c. przewiduje mo ż liwo ść zawarcia tzw. umowy prorogacyjnej. Zgodnie z jego tre ś ci ą , strony mog ą umówi ć si ę na pi ś mie o poddanie s ą dowi pierwszej instancji, który wed ł ug ustawy nie jest miejscowo w ł a ś ciwy, sporu ju ż wynik ł ego lub sporów mog ą cych wynikn ąć w przysz ł o ś ci z oznaczonego stosunku prawnego. S ą d ten, je ż eli strony nie postanowi ł y inaczej, b ę dzie wówczas wy łą cznie w ł a ś ciwy. W ś wietle przytoczonego przepisu mo ż liwe jest odej ś cie od generalnego modelu w ł a ś ciwo ś ci ogólnej, jednak tylko wtedy, gdy jest to przedmiotem indywidualnego uzgodnienia umownego. Skuteczno ść takiej umowy zale ż y zatem od zgodnego wyra ż enia woli stron, poprzez zawarcie stosownej umowy prorogacyjnej, okre ś lonej w art. 46 k.p.c. Wzorzec umowny stosowany przez Uczelni ę ju ż z samej istoty wzorca umownego nie mo ż e by ć poczytywany za uzgodniony indywidualnie w my ś l art. 46 k.p.c. Zawiera on bowiem zbiór gotowych i opracowanych przez Uczelni ę postanowie ń , na których brzmienie student nie ma wp ł ywu. Powy ż sze wskazuje zatem, ż e w rozpatrywanym przypadku, w sytuacji konieczno ś ci rozwi ą zywania sporu na drodze s ą dowej w gr ę wchodz ą tylko dwie w ł a ś ciwo ś ci, tj. ogólna i przemienna. Wed ł ug w ł a ś ciwo ś ci ogólnej, w przypadku, gdy powodem jest student, to powództwo powinno zosta ć wniesione do s ą du w ł a ś ciwego dla siedziby szko ł y wy ż szej (art. 30 k.p.c.). W przypadku, gdy powodem jest szko ł a wy ż sza, to s ą dem w ł a ś ciwym jest s ą d, w którego okr ę gu student ma miejsce zamieszkania (art. 27 § 1 k.p.c.). W przypadku w ł a ś ciwo ś ci przemiennej dotycz ą cej roszcze ń wynikaj ą cych z zawartej umowy o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych, w ł a ś ciwym b ę dzie s ą d miejsca wykonania tej umowy – czyli zazwyczaj s ą d w ł a ś ciwy dla siedziby szko ł y wy ż szej (art. 34 k.p.c.). Jak wynika z powy ż szego, nie w ka ż dym przypadku s ą dem w ł a ś ciwym b ę dzie s ą d w ł a ś ciwy dla siedziby Uczelni. Wskaza ć równie ż nale ż y, i ż zapis taki stanowi niedozwolone postanowienie umowne. Zgodnie z art. 385 1 pkt 23 Kodeksu cywilnego, niedozwolonym postanowieniem umownym jest w szczególno ś ci to, które wy łą cza jurysdykcj ę s ą dów polskich lub poddaje spraw ę pod rozstrzygni ę cie s ą du polubownego polskiego lub zagranicznego albo innego organu, a tak ż e narzuca rozpoznanie sprawy przez s ą d, który wedle ustawy nie jest miejscowo w ł a ś ciwy. Prezes UOKiK uzna ł zatem, i ż zapis z § 23 ust. 1 wzorca umowy narzucaj ą cy rozpoznanie sporów wynik ł ych z zawartej umowy w s ą dzie w ł a ś ciwym dla Uczelni, jest zbie ż ny z nast ę puj ą cymi zapisami umieszczonymi ju ż w Rejestrze postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone: - klauzula wpisana do Rejestru w dniu 6.01.2005 r. pod nr 210: „Spory mog ą ce wynikn ąć z realizacji niniejszej umowy rozstrzygane b ę d ą przez s ą d w ł a ś ciwy miejscowo dla siedziby Po ś rednika” ; - klauzula wpisana do Rejestru w dniu 5.05.2005 r. pod nr 388: „Za s ą d w ł a ś ciwy do rozpoznania spraw spornych strony uznaj ą S ą d miejscowo w ł a ś ciwym dla Impuls School”. - klauzula wpisana do Rejestru w dniu 11.07.2005 r. pod. nr 493: „Spory mog ą ce wynikn ąć w zwi ą zku z wykonaniem umowy Strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu s ą du powszechnego w ł a ś ciwego dla siedziby pozwanego” ; 9 Powy ż ej wskazane klauzule dotycz ą narzucania w ł a ś ciwo ś ci miejscowej s ą du w przypadku powstania sporu z umowy. Zatem Uczelnia, stosuj ą c przedmiotowy zapis z § 23 ust. 1 wzorca umowy, dopu ś ci ł a si ę tym samym stosowania klauzuli wpisanej ju ż do Rejestru, co oznacza, i ż naruszy ł a przepis art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad II sentencji decyzji Postanowienie w brzmieniu „Ka ż dy Student jest zobowi ą zany posiada ć indywidualne ubezpieczenie od nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków. Koszt ubezpieczenia przez Uczelni ę pokrywa Student” (§ 7 ust. 7 wzorów umów) ustanawia dla studenta obowi ą zek ubezpieczenia si ę od nast ę pstw i nieszcz ęś liwych wypadków. W polskim ustawodawstwie ubezpieczenie obowi ą zkowe zosta ł o uregulowane ustaw ą z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowi ą zkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. nr 124, poz. 1152 ze zm.) . Zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy, ubezpieczeniem obowi ą zkowym jest ubezpieczenie odpowiedzialno ś ci cywilnej podmiotu lub ubezpieczenie mienia, je ż eli ustawa lub ratyfikowana przez Rzeczpospolita Polsk ą umowa mi ę dzynarodowa nak ł ada obowi ą zek zawarcia umowy ubezpieczenia. Zgodnie z art. 4 ww. ustawy ubezpieczeniami obowi ą zkowymi s ą : ubezpieczenie odpowiedzialno ś ci cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, ubezpieczenie odpowiedzialno ś ci cywilnej rolników, ubezpieczenie budynków wchodz ą cych w sk ł ad gospodarstwa rolnego oraz ubezpieczenia wynikaj ą ce z przepisów odr ę bnych ustaw i ratyfikowanych umów mi ę dzynarodowych. Ubezpieczenie studentów od nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków nie jest zatem obowi ą zkowe. O przyst ą pieniu do tej formy ubezpieczania, a tak ż e o wyborze towarzystwa ubezpieczeniowego decyduj ą sami zainteresowani. Odmowa zawarcia ubezpieczenia i p ł acenia sk ł adek z tytu ł u ubezpieczenia nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków nie mo ż e rodzi ć dla studenta jakichkolwiek negatywnych skutków ze strony Uczelni. Jednocze ś nie mo ż na wskaza ć , ż e na stronach internetowych Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego umieszczony zosta ł komunikat w tej sprawie, w którym podano, ż e zgodnie ze stanowiskiem Komisji Nadzoru Ubezpiecze ń i Funduszy Emerytalnych, ubezpieczenie od nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków uczniów i studentów nie ma statusu ubezpieczenia obowi ą zkowego. Skoro ż aden przepis prawny nie stanowi, ż e ubezpieczenie od nast ę pstw nieszcz ęś liwych wypadków jest obowi ą zkowe, to Uczelnia nie mo ż e na ł o ż y ć na studenta takiego obowi ą zku. Zatem zapis z § 7 ust. 7 wzorów umów stoi w sprzeczno ś ci z ustaw ą z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowi ą zkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych i tym samym jest bezprawny. Jednocze ś nie mo ż na wskaza ć , i ż powy ż sze narusza zasad ę swobody umów zawart ą w art. 353 1 k.c. Zgodnie z tym przepisem, strony zawieraj ą ce umow ę mog ą u ł o ż y ć stosunek prawny wed ł ug swego uznania, byleby jego tre ść lub cel nie sprzeciwia ł y si ę w ł a ś ciwo ś ci (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom wspó łż ycia spo ł ecznego. Swoboda umów wyra ż a si ę w tym, ż e strony same decyduj ą czy w ogóle chc ą zawrze ć umow ę , z kim chc ą j ą zawrze ć i jak ą ma ona przybra ć tre ść . Nale ż y wi ę c stwierdzi ć , i ż zapis stosowany przez Uczelni ę narusza t ę zasad ę poprzez narzucenie studentowi obowi ą zku zawarcia umowy ubezpieczenia. 10 Przes ł anka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzaj ą c jedynie w art. 23a ust. 1 zd. 2, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W ś wietle art. 1 ust. 1 ustawy – powo ł anego na wst ę pie uzasadnienia prawnego niniejszej decyzji - nale ż y przyj ąć , ż e ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy s ą powszechne i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego konsumenta b ę d ą cego kontrahentem przedsi ę biorcy. W orzecznictwie S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów utrwali ł si ę pogl ą d, i ż naruszenie interesu publicznoprawnego ma miejsce wówczas, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z przepisami prawa antymonopolowego dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, wzgl ę dnie, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą na rynku inne niekorzystne zjawiska (wyrok SA z 24.01.1991 r., XV Amr 8/90; 4.07.2001 r. XVII Ama 108/00; 23.20.2002 r. XVII Ama 133/2001). Stanowisko to potwierdzone zosta ł o równie ż w orzecznictwie S ą du Najwy ż szego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 wrze ś nia 2003 r. (sygn. akt: I CKN 504/01) stwierdzi ł , i ż : „nie jest zasadne uznawanie, ż e post ę powanie z tytu ł u naruszenia ustawy antymonopolowej mo ż na wszczyna ć tylko wtedy, gdy zagro ż one s ą interesy wielu odbiorców, a nie jest to mo ż liwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pe ł ni tak ż e funkcj ę prewencyjn ą , s ł u ż y bowiem ochronie tak ż e nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” . Stosowany przez Uczelni ę wzorzec umowy wykorzystywany jest przy zawieraniu umów ze studentami. Stron ą takiej umowy s ą zarówno wszyscy aktualni studenci Uczelni, jak i wszyscy przyszli (potencjalni). Zatem kr ą g adresatów takiego wzorca nie jest z góry okre ś lony. Bior ą c pod uwag ę , ż e student podejmuj ą cy odp ł atn ą nauk ę na Uczelni nie ma wp ł ywu na zapisy zawieranej z nim umowy, gdy ż nie jest ona z nim indywidualnie negocjowana, nale ż y uzna ć , ż e wszelkie zawarte w niej bezprawne zapisy, godz ą w jego interes. Wobec powy ż szego nale ż y stwierdzi ć , ż e obie przes ł anki zasta ł y spe ł nione, co oznacza, i ż Uczelnia dopu ś ci ł a si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Wprawdzie, Uczelnia uzna ł a stanowisko Prezesa UOKiK i rozpocz ęł a aneksowanie umów zawartych ze studentami, jednak ż e, do daty wydania niniejszej decyzji, nie zosta ł o udokumentowane praktyczne odst ą pienie od stosowania w umowach kwestionowanego postanowienia poprzez np.: dor ę czenie studentom kopii ostatnich aneksów do dotychczasowych umów , wskazanie daty zako ń czenia aneksowania umów lub podpisania ostatniego aneksu do umowy . Zgodnie z art. 23c ust. 1 ustawy o ochronie (…) Prezes UOKiK w decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów nakazuje jej zaniechania. Maj ą c powy ż sze na uwadze, postanowiono, jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym 11 od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury UOKiK w Krakowie - 31 – 011 Kraków, Pl. Szczepa ń ski 5. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Zast ę pca Dyrektora Delegatury Leszek Piekarz Otrzymuje: 1. Wy ż sza Szko ł a Gospodarki i Zarz ą dzania ul. S ę kowskiego 1 39-300 Mielec 2. RKR a/a.