RLU-18/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW CEZARY BANASI Ń SKI Delegatura w Lublinie 20-079 Lublin, ul. Dolna 3-go Maja 5 Tel. (0-81) 532-35-31, 532-54-48, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl Lublin dnia 16 maja 2005 r. RLU-61-185/05/IM Decyzja RLU Nr 18/05 Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U z 2003 r. nr 86 poz. 804, zmiany Dz.U z 2003 r. Nr 60 poz. 535, Nr 170 poz. 1652, Dz.U. z 2004 r. Nr 93 poz. 891 i Nr 96 poz. 959), stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002 r. Nr 18 poz. 172), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Ducat Sp. z o.o. w L., dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 1. uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę Ducat Sp. z o.o. w L., polegaj ą c ą na naruszaniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, poprzez zamieszczanie w wydawanym przez siebie „Tygodniku Domowym” Nr 8/2004 reklamy kredytów promocyjnych, eksponuj ą cej informacj ę : 0% odsetek, 0% prowizji, 0% pierwszej wp ł aty, przy jednoczesnej ograniczonej czytelno ś ci informacji o obowi ą zkowym ubezpieczeniu kredytów promocyjnych, co stanowi naruszenie art. 23 a ust. 2 powo ł anej ustawy i stwierdza zaniechanie jej stosowania . 2. uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę Ducat Sp. z o.o. w L., polegaj ą c ą na bezprawnym dzia ł aniu przedsi ę biorcy poprzez naruszenie obowi ą zku podania rzeczywistej stopy oprocentowania kredytów promocyjnych na 20 miesi ę cy z ubezpieczeniem, w reklamie zamieszczonej w wydawanym przez siebie „Tygodniku Domowym”, co stanowi 2 naruszenie art. 23 a ust. 1 i 2 powo ł anej ustawy Nr 8/2004 i stwierdza zaniechanie jej stosowania . Uzasadnienie: Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Lublinie otrzyma ł skarg ę konsumenta w sprawie warunków udzielania kredytów promocyjnych, w zwi ą zku z zakupami artyku ł ów ADG i TV w sklepie nale żą cym do Ducat Sp. z o.o w L. (zwany dalej: Ducat). Skar żą cy poinformowa ł , ż e zdecydowa ł si ę dokona ć zakupów w systemie ratalnym, reklamowanym przez Ducat w „Tygodniku Domowym”. Z reklamy m.in. wynika ł o, ż e kredyt na 20 miesi ę cy jest nie oprocentowany. Jednak w punkcie obs ł ugi zwrócono uwag ę tego konsumenta na informacj ę , umieszczon ą drobnym drukiem w orientacji pionowej, o obowi ą zku ubezpieczenia kredytu, co skutkuje zwi ę kszeniem jego kosztu (11% w skali roku). Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wszcz ął post ę powanie administracyjne w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez tego przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, poprzez naruszenie obowi ą zku udzielania przez przedsi ę biorc ę konsumentom rzetelnej, pe ł nej i prawdziwej informacji handlowej. Prezes UOKiK ustali ł , co nast ę puje: W „Tygodniku Domowym” (Nr 8, listopad 2004 r.), b ę d ą cym pismem reklamowym, wydawanym przez Ducat Media Sp. z o.o. w L., ukaza ł a si ę reklama promocyjnych kredytów ratalnych na zakupy sprz ę tu AGD i RTV w sieci Ducat. Zajmowa ł a ona prawie pó ł powierzchni strony, przeznaczonej na reklam ę , pos ł uguj ą c si ę przy tym bardzo du żą czcionk ą (wysoko ść cyfr od 1,2 cm do 8 cm , wysoko ść liter od 1 cm do 3 cm ). Wyeksponowane zosta ł y w przedmiotowej reklamie informacje o ratach na 20 miesi ę cy, bez odsetek, prowizji i pierwszej wp ł aty. Natomiast wielokrotnie mniejszym (wysoko ść du ż ych liter 0,2 cm ) i ma ł o czytelnym drukiem, ustawionym pionowo w stosunku do ca ł ego og ł oszenia i na jego samym brzegu, zosta ł a podana informacja o konieczno ś ci obowi ą zkowego ubezpieczenia kredytów promocyjnych („Na kredyty promocyjne ubezpieczenie jest obowi ą zkowe”). Przy czym w dobrze widocznej cz ęś ci og ł oszenia brak jest jakiegokolwiek odniesienia (gwiazdka, itp.) do informacji o obowi ą zku ubezpieczenia kredytu. 3 Przedstawiona wy ż ej reklama zawiera dane dotycz ą ce kosztów kredytu promocyjnego, jednocze ś nie brak jest wskazania rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, wyliczonej od ca ł kowitego kosztu kredytu. Jedyna informacja odnosz ą ca si ę do kosztu jest przedstawiona ma ł o czytelnym drukiem, ustawionym pionowo w stosunku do ca ł ego og ł oszenia i na jego samym brzegu (w tej samej linijce i w taki sam sposób jak informacja o obowi ą zku ubezpieczenia kredytów). Informacja ta brzmi: „Rzeczywista roczna stopa oprocentowania bez ubezpieczenia dla oferty 3x0 wynosi 0%. Wysoko ś ci stopy oprocentowania wraz z kosztem ubezpieczenia nie podano. W odpowiedzi na postanowienie o wszcz ę ciu post ę powania administracyjnego oraz za łą czone do niego pytania Prezesa UOKiK Ducat poinformowa ł , ż e w zakresie sprzeda ż y ratalnej wspó ł pracuje z Ż agiel S.A. w L.. Zdaniem Ducata przedmiotowa reklama w Tygodniku Domowym odnosi ł a si ę do wszystkich kredytów oferowanych za jego po ś rednictwem, w których wysoko ść odsetek, prowizji i pierwszej wp ł aty wynosi 0%., a przede wszystkim do oferty 3x0% na 20 miesi ę cy bez ubezpieczenia. Ducat zaznaczy ł , ż e ostateczna informacja dotycz ą ca rzeczywistej stopy procentowej nast ę powa ł a podczas zawierania przez klienta za po ś rednictwem Ducat konkretnej umowy kredytowej. Reklama zdaniem Dukata odnosi ł a si ę „w g ł ównej mierze” do kredytu 3x0% na 20 miesi ę cy, wi ę c zapis dotycz ą cy rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania równej 0% jest zgodny z rzeczywistym stanem rzeczy. Ponadto Ducat poinformowa ł , ż e stwierdzenie zawarte w reklamie, o tym, ż e „na kredyty promocyjne ubezpieczenie jest obowi ą zkowe” stanowi ł o oczywist ą pomy ł k ę , zgubiono bowiem przedrostek „nie” przed s ł owem obowi ą zkowe, co diametralnie zmieni ł o tre ść tego zdania. Zawarcie takiego zapisu („obowi ą zkowe”) w przedmiotowej reklamie mia ł oby by ć niekorzystne z punktu widzenia Ducata, poniewa ż mog ł o wp ł yn ąć na decyzj ę klientów, co do dokonania zakupów w sklepach tej Spó ł ki. Niezale ż nie od tych wyja ś nie ń Ducat stwierdzi ł , ż e ż aden przepis nie nak ł ada na przedsi ę biorców obowi ą zku stosowania czcionki o okre ś lonej wielko ś ci, okre ś lonego sposobu umieszczania tekstu w polu zajmowanym przez reklam ę oraz odno ś ników do informacji podanych ma ł ym drukiem. Zdaniem Ducat przeci ę tny konsument uzyskiwa ł „kompletn ą informacj ę o kredytach promocyjnych w momencie zawierania umowy kredytowej”, a faktyczna atrakcyjno ść kredytów by ł a przez klientów oceniana przy dokonywaniu zakupów, a nie w momencie zaznajamiania si ę z reklam ą zawart ą w „Tygodniku Domowym”. Ducat ponadto poinformowa ł , ż e „w celu unikni ę cia dalszych zarzutów”, dotycz ą cych tre ś ci reklam, podj ę te zostan ą przez niego odpowiednie kroki. 4 Odpowiadaj ą c na pytanie organu antymonopolowego Ducat poinformowa ł , ż e w czasie stosowania reklamowanych kredytów promocyjnych zawarto 154 umowy 3x0% na 20 miesi ę cy z ubezpieczeniem i 2 takie umowy bez ubezpieczenia. Odno ś nie mechanizmu ubezpieczania umów kredytowych Ducat wyja ś ni ł , ż e ubezpieczenie kredytów „jest proponowane klientom przez naszych pracowników w chwili zawierania umów kredytowych”. W dalszej cz ęś ci post ę powania Prezes UOKiK ustali ł na podstawie wyja ś nie ń Dukata, ż e rzeczywiste roczne oprocentowanie kredytów (z ubezpieczeniem, na 20 miesi ę cy wynosi 13,09%). Zapytany na okoliczno ść dysproporcji ilo ś ci zawartych umów kredytowych z ubezpieczeniem (absolutna wi ę kszo ść ) i umów bez ubezpieczenia Ducat wskaza ł na korzy ś ci z takiego ubezpieczenia, czyli ochron ę kredytobiorcy i jego rodziny oraz fachowo ść personelu sklepów Ducata („staraj ą si ę zawsze zaprezentowa ć klientom wszystkie zalety systemu kredytowego i zapewne z tego powodu klienci decyduj ą si ę na zawarcie ubezpieczenia”). Z analizy przedstawionej przez Ducat „Umowy o wspó ł pracy w zakresie sprzeda ż y ratalnej towarów i us ł ug”, zawartej w dniu 24.04.2003 r. w L. pomi ę dzy nim, a firm ą Ż agiel wynika, ż e wynagrodzenie za obs ł ug ę sprzeda ż y ratalnej jest uzale ż nione m.in. od wykonania planowanego obrotu kredytowego w pó ł rocznym okresie rozliczeniowym. Ponadto Ducat poinformowa ł , ż e aby unikn ąć jakiegokolwiek b łę dnego rozumienia reklamy, zaprzesta ł umieszczania w „Tygodniku Domowym” reklamy o tre ś ci stanowi ą cej przedmiot post ę powania w niniejszej sprawie, co potwierdzi ł , za łą czaj ą c styczniowy numer tego pisma. Prezes UOKiK zwa ż y ł , co nast ę puje: Praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest mi ę dzy innymi, zgodnie z art.. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (...) naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, pe ł nej i prawdziwej informacji. Przy czym za interes zbiorowy nie mo ż e by ć uznana jedynie suma interesów indywidualnych. W przedmiotowej sprawie, ze wzgl ę du na z góry nieograniczony kr ą g konsumentów, którzy mogli zetkn ąć si ę z reklam ą kredytów promocyjnych, umieszczon ą przez Ducat w „Tygodniku Domowym” mia ł miejsce stan faktyczny, w którym istnienie interesu zbiorowego jest bezsporne. Przedmiotem oceny organu antymonopolowego w przeprowadzonym post ę powaniu administracyjnym, pod k ą tem stosowania przez Ducat praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, by ł a reklama zamieszczona 5 w listopadowym numerze „Tygodnika Domowego”, pisma reklamowego, wydawanego przez Ducat Media Sp. z o.o. w L.. Tre ść reklamy pozostaje poza sporem, jest to okoliczno ść faktyczna. Natomiast oceniaj ą c przekaz informacyjny w stosunku do konsumentów, jaki ta reklama formu ł uje organ antymonopolowy uzna ł , ż e narusza on zbiorowe interesy konsumentów, poprzez uchybienie obowi ą zku podania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Przedmiotowa reklama, co przyzna ł tak ż e Ducat, odnosi si ę do kredytów promocyjnych, udzielanych na 20 miesi ę cy. Literalne brzmienie reklamy, podkre ś lone bardzo znacz ą cym wyeksponowaniem odpowiednich tre ś ci wskazuje na to, ż e kredyty s ą nie oprocentowane („0% odsetek”), bezprowizyjne (0% prowizji”) i nie wymaga si ę dokonywania wp ł aty w momencie zawarcia umowy (0% pierwszej wp ł aty). Taki przekaz odczyta ć mo ż e z reklamy przeci ę tny konsument. Natomiast ca ł kowicie z boku (obok marginesu pisma) zosta ł a umieszczona w orientacji pionowej, ma ł ymi literkami i s ł abo czytelnym drukiem, informacja o tym, ż e kredyty promocyjne podlegaj ą obowi ą zkowemu ubezpieczeniu. Oczywistym za ś skutkiem ubezpieczenia kredytu jest jego podro ż enie i pojawienie si ę oprocentowania, a wi ę c nie zerowych odsetek, jak obiecuje wyeksponowana cz ęść reklamy. Jak obliczy ł Ducat faktyczne oprocentowanie kredytów promocyjnych, udzielanych na 20 miesi ę cy z ubezpieczeniem wynosi 13,09%, a wi ę c nie 0%, jak obiecuje to tre ść reklamy. Ducat wskaza ł w trakcie post ę powania, ż e sposób u ł o ż enia poszczególnych tre ś ci (zda ń ) w polu reklamy, a tak ż e wielko ść u ż ytych liter nie wynika z uregulowa ń prawnych, a wi ę c w domy ś le, mo ż e by ć dowolny. Z takim stanowiskiem nie sposób si ę zgodzi ć maj ą c na uwadze zapis art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (…) oraz zapisy ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. z 2003 r. Nr 153 poz. 1503). Ca ł kowita dowolno ść formy przekazu reklamowego mog ł aby bowiem prowadzi ć do manipulacji przeci ę tnie ś wiadomym konsumentem, a reklama musi jednak spe ł nia ć wymóg uczciwo ś ci i nie mo ż e wprowadza ć w b łą d. Informacja udzielana przez danego przedsi ę biorc ę , w tym zawarta w reklamie musi by ć m.in. rzetelna i pe ł na. Opieraj ą c si ę chocia ż by na przyk ł adzie konsumenta, który w zwi ą zku z przedmiotow ą reklam ą z ł o ż y ł skarg ę do Prezesa UOKiK (dopiero w punkcie obs ł ugi klienta dowiedzia ł si ę on o konieczno ś ci ubezpieczenia kredytu promocyjnego) nie mo ż na uzna ć reklamy kredytów, umieszczonej w „Tygodniku Domowym” za uczciw ą i rzeteln ą . Zgodnie z orzecznictwem s ą dów polskich (np. wyrok S ą du Wojewódzkiego w Gda ń sku z dnia 4.06.1997 r. IC 1539/96) przy ocenie reklamy, pod k ą tem jej ewentualnej nieuczciwo ś ci, skierowanej do konsumentów nale ż y przyj ąć , ż e sam fakt zamieszczenia informacji prawdziwych nie przes ą dza o uznaniu danej reklamy za uczciw ą . Istotne jest ustalenie, czy przekaz reklamy nie wykorzystuje przeci ę tnej nieumiej ę tno ś ci skomplikowanego kojarzenia, emocji, czy wnioskowania na podstawie reklamy eksponuj ą cej tre ś ci po żą dane przez reklamuj ą cego. W 6 rozpatrywanym przypadku niew ą tpliwe jest wyeksponowanie w reklamie Ducata informacji o braku oprocentowania kredytów promocyjnych, przy jednoczesnym zminimalizowaniu i ustawieniu w niewygodnej do czytania pozycji pionowej, na brzegu ca ł ej reklamy informacji o obowi ą zku ubezpieczenia tych kredytów. Tym samym Ducat przy pomocy reklamy prasowej dopu ś ci ł si ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom pe ł nej, rzetelnej i prawdziwej informacji. Podobne sytuacje by ł y przedmiotem orzekania S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (np. wyrok z dnia 22.12.2004 r., sygn. akt XVII Ama 23/04). W trakcie post ę powania przed Prezesem UOKiK Ducat przyzna ł , ż e przeci ę tny konsument uzyskiwa ł pe ł n ą informacj ę nt. kredytów dopiero w momencie zawierania umowy. W kontek ś cie oceny przedmiotowej reklamy nie ma istotnego znaczenia podnoszenie przez Ducat twierdzenie, ż e w reklamie omy ł kowo umieszczono wyra ż enie o obowi ą zkowym ubezpieczeniu kredytów, poprzez pomini ę cie przedrostka „nie-”. Po pierwsze Ducat nie przedstawi ł jakichkolwiek dowodów, ż e „b łą d” ten zosta ł wobec konsumentów sprostowany. Ponadto nie wydaje si ę uzasadnione logicznie, zamierzane faktycznie wg Ducata, informowanie konsumentów, w sposób ma ł o dla przeci ę tnego konsumenta dost ę pny, o braku konieczno ś ci ubezpieczania kredytów promocyjnych. Taka informacja albo w ogóle nie jest potrzebna, albo powinna by ć wyeksponowana, tak jak inne elementy reklamy, maj ą ce za zadanie zach ę ci ć konsumentów do odwiedzania sklepów Ducata. Tak ż e okoliczno ś ci faktyczne ś wiadcz ą o egzekwowaniu od przyt ł aczaj ą cej wi ę kszo ś ci klientów obowi ą zku ubezpieczenia kredytów. Mianowicie w okresie badanym przez organ antymonopolowy tylko 0,15% umów na 20 miesi ę cy zawarto bez ubezpieczenia. Zwa ż ywszy, ż e klienci w sposób naturalny unikaj ą dodatkowych kosztów zakupu, a ubezpieczenie kredytu jest takim kosztem, uzasadnione jest twierdzenie, ż e ma ł o widoczna tre ść reklamy odnosi ł a skutek w momencie podpisywania umów kredytowych. Po ś rednio przyzna ł to tak ż e Ducat, wskazuj ą c na rol ę swoich pracowników „staraj ą si ę zawsze zaprezentowa ć klientom wszystkie zalety systemu kredytowego”. Nale ż y doda ć , ż e Ducat ma interes w zawieraniu umów z ubezpieczeniem, gdy ż zwi ę ksza to obrót kredytowy, wp ł ywaj ą cy na wysoko ść wynagrodzenia dla Ducat ze strony Ż agiel S.A. za obs ł ug ę sprzeda ż y ratalnej. Istotne jest przyznanie przez Ducat w trakcie post ę powania, ż e faktyczna atrakcyjno ść kredytów by ł a przez klientów oceniana przy dokonywaniu zakupów, a nie w momencie zaznajomienia si ę z reklam ą . Oznacza to fakt zaistnienie reklamy niepe ł nej lub nierzetelnej, zmierzaj ą cej do pozyskania klientów, z których cz ęść , nawet po poznaniu faktycznych warunków kredytów promocyjnych, zawrze odpowiednie umowy. Prezes UOKiK uzna ł tak ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów fakt nie podania przez Ducat w przedmiotowej reklamie 7 rzeczywistej rocznej stopy procentowej dla kredytów promocyjnych, zawieranych z ubezpieczeniem, do których reklama si ę odnosi ł a. Oczywistym jest w tym przypadku stwierdzenie, ż e by ł o to bezprawne, a wi ę c spe ł niaj ą ce przes ł anki art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (…) dzia ł anie tego przedsi ę biorcy. Zgodnie bowiem z art. 16 ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 100 poz. 1081) kredytodawca lub podmiot po ś rednicz ą cy w zawarciu umowy jest obowi ą zany do podania rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, wyliczonej od ca ł kowitego kosztu kredytu, który zgodnie z kolei z art.7 ust. 1 pkt 4 tej ustawy obejmuje koszty ubezpieczenia sp ł aty kredytu. Ducat zaprzesta ł , ju ż w trakcie post ę powania prowadzonego przez organ antymonopolowy, stosowania przedmiotowej reklamy. O fakcie tym poinformowa ł Prezesa UOKiK oraz przedstawi ł kolejny numer „Tygodnika Domowego”, który nie zawiera ł ju ż reklamy o tre ś ci stanowi ą cej przedmiot post ę powania w mniejszej sprawie. Zwa ż ywszy, ż e po ś rednictwo kredytowe, zgodnie z umow ą pomi ę dzy Ducatem, a „ Ż agiel” S.A. w L. stanowi dzia ł alno ść o charakterze ci ą g ł ym Prezes UOKIK uzna ł deklaracj ę Dukata, w przedmiocie zaprzestania stosowania przedmiotowej reklamy, w powi ą zaniu z przedstawionym dowodem w postaci kolejnego numeru pisma og ł oszeniowego za zaprzestanie stosowania zarzucanej praktyki. W przypadku za ś gdy dany przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (…) wydaje si ę , zgodnie z art. 23e ust. 2 tej ustawy, decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. W zwi ą zku z powy ż szym organ antymonopolowy orzek ł , jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Lublinie. Otrzymuje: Ducat Sp. z o.o. w L. decyzja podpisana z up. Prezesa UOKiK przez P. Ew ę Wiszniowsk ą Dyrektora Delegatury UOKiK w L. 8