RLU-12/2009

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Delegatura w Lublinie 20-012 Lublin, ul. Ochotnicza 10 Tel. (0-81) 532-35-31, 743-77-30, 532-54-48, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl za p.o. Lublin, dnia 7 sierpnia 2009 r. RLU – 61-2/09/BG/BP DECYZJA RLU Nr 12/2009 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z dnia 16 lutego 2007 roku (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tejże ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Unijnej Szkole Kształcenia Indywidualnego Sp. z o. o. , ul. Janowska 11G, 21-500 Biała Podlaska, − działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę Unijnej Szkoły Kształcenia Indywidualnego Sp. z o. o. z siedzibą w Białej Podlaskiej, polegającą na stosowaniu we wzorcu umowy: „Unijna Szkoła Kształcenia Indywidualnego. Zgłoszenie na kurs” (dalej zwany wzorcem umowy) poniższych postanowień: 1. zapisu § 7 wzorca umowy o treści : „ Nierozpoczęcie lub przerwanie nauki przez uczestnika kursu nie wpływa na obowiązki Płatnika określone w § 2 ust. 3 umowy, nie pomniejsza wartości kursu określonego w zgłoszeniu na kurs oraz nie powoduje wygaśnięcia innych roszczeń finansowych ze strony Unijnej Szkoły Kształcenia Indywidualnego wobec Płatnika.” 2 2. zapisu § 14 wzorca umowy o treści : „ (…). W przypadku nie dojścia przez strony do porozumienia, sądem właściwym do rozstrzygania wszelkich sporów będzie sąd właściwy dla siedziby Unijnej Szkoły Kształcenia Indywidualnego.” które są tożsame z zapisami uznanymi za niedozwolone klauzule umowne i wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 Kodeks postępowania cywilnego, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie ich stosowania. II. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z dnia 16 lutego 2007 roku (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tejże ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Unijnej Szkole Kształcenia Indywidualnego Sp. z o. o. , ul. Janowska 11G, 21-500 Biała Podlaska, − działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę Unijnej Szkoły Kształcenia Indywidualnego Sp. z o. o. z siedzibą w Białej Podlaskiej, polegającą stosowaniu w „Statucie Unijnej Szkoły Kształcenia Indywidualnego” (dalej zwany Statutem szkoły) poniższego postanowienia: 1. zapisu § 13 Statutu szkoły o treści: „(…). O skreśleniu z listy uczestników kursu decyduje Dyrektor do Spraw Dydaktycznych . W przypadku skreślenia placówka nie zwraca dokonanych wpłat za kursy. który jest tożsamy z zapisem uznanym za niedozwoloną klauzulę umowną i wpisanym do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 Kodeks postępowania cywilnego, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania. III. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tejże ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 3 nakłada się na Unijną Szkołę Kształcenia Indywidualnego Sp. z o. o. z siedzibą w Białej Podlaskiej karę pieniężną: 1. z tytułu naruszenia zakazu o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji decyzji w wysokości 1.940 zł ( słownie: tysiąc dziewięćset czterdzieści złotych ), płatną do budżetu państwa, 2. z tytułu naruszenia zakazu o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie II sentencji decyzji w wysokości 1.293 zł ( słownie: tysiąc dwieście dziewięćdziesiąt trzy złote ) płatną do budżetu państwa. Uzasadnienie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej Prezes Urzędu lub Prezes UOKiK) wszczął postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia, czy nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz czy miało miejsce naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów uzasadniające podjęcie działań określonych w odrębnych ustawach, w zakresie świadczenia przez Unijną Szkołę Kształcenia Indywidualnego Sp. z o. o., ul. Janowska 11G, 21-500 Biała Podlaska (dalej zwana Szkołą lub Przedsiębiorcą), usług edukacyjnych. W toku prowadzonego postępowania Prezes Urzędu uzyskał wzorzec umowy „Unijna Szkoła Kształcenia Indywidualnego. Zgłoszenie na kurs” (dalej zwany wzorcem umowy) oraz „ Statut Unijnej Szkoły Kształcenia Indywidualnego” (dalej zwany Statutem szkoły) stosowany przez Unijną Szkołę Kształcenia Indywidualnego Sp. z o. o. z siedzibą w Białej Podlaskiej. W wyniku analizy dokumentów postanowieniem nr 4/09 z dnia 13 stycznia 2009 r. wszczęto postępowanie administracyjne RLU-61-2/09/BG w sprawie podejrzenia naruszenia przez Unijną Szkołę Kształcenia Indywidualnego Sp. z o. o. z siedzibą w Białej Podlaskiej, zbiorowych interesów konsumentów, poprzez stosowanie w obrocie z konsumentami wzorca umowy „Unijna Szkoła Kształcenia Indywidualnego. Zgłoszenie na kurs”, który to zawiera postanowienia tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Następnie Prezes Urzędu postanowieniem nr 72/09 z dnia 18 maja 2009 r. zdecydował o rozszerzeniu zarzutu naruszenia przez Szkołę przepisów powołanej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ustalone w trakcie postępowania administracyjnego fakty uzasadniały postawienie Przedsiębiorcy także zarzutu zastosowania w „ Statucie Unijnej Szkoły Kształcenia Indywidualnego” postanowienia umownego, którego treść jest tożsama z postanowieniem wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych. Ustosunkowując się do przedstawionych zarzutów dotyczących zapisów wzorca umowy Szkoła zadeklarowała, iż kwestionowane zapisy zostaną zmienione. Prezes Urzędu w piśmie z dnia 19 lutego 2009 r. wezwał Przedsiębiorcę do dostarczenia wzorca umowy zawierającego zmienioną treść zgodnie z jego wcześniejszą deklaracją oraz aneksu zmieniającego dotychczasowe umowy. Prezes Urzędu nie otrzymał odpowiedzi na powyższe pismo. W dniu 7 maja 2009 r. Szkoła dostarczyła informacje dotyczące przychodu oraz pismo zawierające propozycje zmian treści kwestionowanych zapisów, które miałyby obowiązywać od 10 maja 2009 r. Przedsiębiorca nie ustosunkował się do pisma Prezesa Urzędu dotyczącego rozszerzenia zarzutu 4 naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz nie dostarczył nowego wzorca Statutu szkoły, którego treść byłaby wolna od niedozwolonych klauzul umownych. Postanowieniem nr 28/09 z dnia 19 lutego 2009 r. RLU-61-2/09/BG zaliczono w poczet prowadzonego postępowania administracyjnego w tej sprawie dowody uzyskane w postępowaniu wyjaśniającym wszczętym Postanowieniem Nr 263/08 z dnia 29 października 2008 r., RLU-405- 8/08/JS. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny w tej sprawie: Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej zwana ustawą o okik), ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095 ze zm.), a także osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Unijna Szkoła Kształcenia Indywidualnego Sp. z o. o. z siedzibą w Białej Podlaskiej prowadzi działalność gospodarczą w oparciu o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000232749, a więc jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a) ustawy o okik. Przedmiotem działalności przedsiębiorcy jest świadczenie usług edukacyjnych tj. prowadzenie szkoleń z zakresu kształtowania i rozwijania różnorodnych zainteresowań oraz uzupełniania wiedzy. Kursy skierowane są zarówno dla osób w wieku szkolnym, jak i dla dorosłych. Obecnie Szkoła oferuje trzy rodzaje kursów: błyskawicznego czytania, rozwoju osobowości Erica Adlera oraz ortografii. Nauka prowadzona jest w ramach kształcenia korespondencyjnego. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą Przedsiębiorca stosuje w obrocie gospodarczym wzorzec umowy „Unijna Szkoła Kształcenia Indywidualnego. Zgłoszenie na kurs”. Wzorzec ten stosowany jest wobec konsumentów przy zgłoszeniu na wybrany kurs prowadzony przez Szkołę. Przedsiębiorca stosuje także „Statut Unijnej Szkoły Kształcenia Indywidualnego” , który określa prawa i obowiązki stron umowy. Analiza wskazanych wyżej dokumentów dała podstawy do postawienia Przedsiębiorcy zarzutu podejrzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez zamieszczenie w nich postanowień których tożsama treść została wpisana do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Postanowienia te to: „Unijna Szkoła Kształcenia Indywidualnego. Zgłoszenie na kurs” 1. zapis § 7 wzorca umowy o treści: „Nierozpoczęcie lub przerwanie nauki przez uczestnika kursu nie wpływa na obowiązki Płatnika określone w § 2 ust. 3 umowy, nie pomniejsza wartości kursu określonego w zgłoszeniu na kurs oraz nie powoduje wygaśnięcia innych roszczeń finansowych ze strony Unijnej Szkoły Kształcenia Indywidualnego wobec Płatnika.” 2. zapis § 14 wzorca umowy o treści: „(…). W przypadku nie dojścia przez strony do 5 porozumienia, sądem właściwym do rozstrzygania wszelkich sporów będzie sąd właściwy dla siedziby Unijnej Szkoły Kształcenia Indywidualnego.” „Statut Unijnej Szkoły Kształcenia Indywidualnego” 1. zapis § 13 Statutu szkoły o treści: „(…). O skreśleniu z listy uczestników kursu decyduje Dyrektor do Spraw Dydaktycznych . W przypadku skreślenia placówka nie zwraca dokonanych wpłat za kursy.” W odpowiedzi na przedstawione zarzuty Szkoła zadeklarowała, iż kwestionowane zapisy zostaną zmienione. Prezes Urzędu w piśmie z dnia 19 lutego 2009 r. wezwał Przedsiębiorcę do dostarczenia wzorca umowy zawierającego zmienioną treść zgodnie z jego deklaracją oraz aneksu zmieniającego dotychczasowe umowy- nie otrzymał jednak odpowiedzi na powyższe pismo. W dniu 7 maja 2009 r. Przedsiębiorca dostarczył informacje dotyczące przychodu oraz pismo zawierające propozycje zmian treści kwestionowanych zapisów, które miałyby obowiązywać od 10 maja 2009 r. Pomimo wezwania do przedstawienia zmienionego wzorca umowy oraz aneksu zmieniającego dotychczasowe umowy, a także przypomnienia o tym obowiązku w rozmowie telefonicznej, Przedsiębiorca nie dostarczył nowego wzorca umowy oraz aneksu, które potwierdzałyby zaprzestanie stosowania kwestionowanych postanowień. Ponadto Prezes Urzędu nie otrzymał odpowiedzi na postanowienie o rozszerzeniu zarzutu naruszenia przez Szkołę przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz nie otrzymał Statutu szkoły, którego treść byłaby wolna od niedozwolonych klauzul umownych. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone następujące postanowienia umowne, które zostały wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych prowadzonego przez Prezesa UOKiK pod numerami: − poz. 800 w rejestrze niedozwolonych postanowień umownych: „Nierozpoczęcie lub przerwanie nauki przez uczestnika kursu nie wpływa na obowiązki Płatnika określone w 2 ust. 3 umowy, nie pomniejsza wartości kursu określonej w zgłoszeniu na kurs oraz nie powoduje wygaśnięcia innych roszczeń finansowych ze strony Uniwersyteckiej Szkoły Kształcenia Indywidualnego wobec Płatnika” - Sygn. akt XVII AmC 176/05 − poz. 801 w rejestrze niedozwolonych postanowień umownych: „W przypadku nie dojścia przez strony do porozumienia, sądem właściwym do rozstrzygnięcia wszelkich sporów będzie Sąd właściwy dla siedziby Uniwersyteckiej Szkoły Kształcenia Indywidualnego.” - Sygn. akt XVII AmC 176/05 − poz. 910 w rejestrze niedozwolonych postanowień umownych: „Dziekan może skreślić studenta z listy studentów w przypadkach określonych w regulaminie studiów. Skreślenie nie powoduje przysługiwania prawa do roszczenia o zwrot jakiejkolwiek z wcześniejszych opłat.” - Sygn. akt XVII Amc 45/05 Przychód przedsiębiorcy za 2008 r. wyniósł: xxxx zł (tajemnica przedsiębiorcy). Prezes Urzędu zakończył zbieranie materiału dowodowego, o czym poinformował przedsiębiorcę pismem z dnia 18 czerwca 2009 roku. W toku postępowania administracyjnego przedsiębiorca nie skorzystał z prawa wglądu do zebranego materiału dowodowego. 6 Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy Prezes Urzędu zważył, co następuje: Wszczynając postępowanie administracyjne wobec wskazanego wyżej Przedsiębiorcy, Prezes UOKiK postawił mu zarzuty podejrzenia naruszenia art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej zwana ustawą okik). Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy okik, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Art. 24 ust. 2 pkt 1 stanowi, że przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. W niniejszej sprawie postawione przedsiębiorcy zarzuty, aby mogły być skutecznie ocenione w ramach art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, muszą spełniać poniższe przesłanki: 1. być działaniem bezprawnym przedsiębiorcy polegającym na działaniu sprzecznym z obowiązującymi przepisami prawa lub polegać na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, 2. godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Pierwszą przesłanką jest bezprawność, tradycyjnie ujmowana jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Jako działanie „bezprawne” należy kwalifikować zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych. Sprzeczne z prawem są czyny: zabronione i zagrożone sankcją karną, czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. „ Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia przeto bezprawności działania wystarczy ustalenie, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa.” (tak: Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcją prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 – 118). Ponadto Sąd Najwyższy wskazał, że o bezprawności działania można mówić wówczas, gdy nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających określone działanie, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy, wykonywanie prawa podmiotowego, zgoda pokrzywdzonego oraz działanie w obronie uzasadnionego interesu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.10.1989 r. II CR 419/89 OSP 1990/11-12 poz. 377). W niniejszej sprawie działanie Przedsiębiorcy, polegające na stosowaniu postanowień o treści: „Unijna Szkoła Kształcenia Indywidualnego. Zgłoszenie na kurs” 1. zapis § 7 wzorca umowy o treści: „Nierozpoczęcie lub przerwanie nauki przez uczestnika kursu nie wpływa na obowiązku Płatnika określone w § 2 ust. 3 umowy, nie pomniejsza 7 wartości kursu określonego w zgłoszeniu na kurs oraz nie powoduje wygaśnięcia innych roszczeń finansowych ze strony Unijnej Szkoły Kształcenia Indywidualnego wobec Płatnika.” 2. zapis § 14 wzorca umowy o treści: „(…). W przypadku nie dojścia przez strony do porozumienia, sądem właściwym do rozstrzygania wszelkich sporów będzie sąd właściwy dla siedziby Unijnej Szkoły Kształcenia Indywidualnego.” „Statut Unijnej Szkoły Kształcenia Indywidualnego” 1. zapis § 13 Statutu szkoły o treści: „(…). O skreśleniu z listy uczestników kursu decyduje Dyrektor do Spraw Dydaktycznych . W przypadku skreślenia placówka nie zwraca dokonanych wpłat za kursy.” należy uznać za bezprawne ze względu na to, że zakwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia są tożsame z zapisami, które zostały uznane za niedozwolone i wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 października 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.), co wyczerpuje przesłanki art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Art. 479 43 kodeksu postępowania cywilnego decyduje o bezprawności tegoż działania, postanawiając o rozszerzonej skuteczności wyroku w sprawie o uznanie postanowień umownych za niedozwolone. Klauzule takie, ze względu na wspomnianą rozszerzoną skuteczność wyroku oraz jawność rejestru według art. 479 45 par. 3 kodeksu postępowania cywilnego, spełniają funkcję podobną do przepisów prawa, a posługiwanie się nimi w stosunkach z konsumentami jest zakazane. Wzorce umowne stosowane przez przedsiębiorców w kontaktach z konsumentami podlegają szczególnej kontroli. Wzorzec umowy to doktrynalne określenie wszelkich jednostronnych, przygotowanych z góry przed zawarciem umowy, gotowych klauzul umów w postaci warunków umów, ich wzorów, regulaminów, statutów itp. ( E. Łętowska, Prawo umów konsumenckich, C.H. Beck 2002, s 292) W systemie polskiego prawa cywilnego ustawodawca przewidział instytucję abstrakcyjnej kontroli wzorców umownych, realizowanej w drodze postępowania o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie ( wyroki: z dnia 29 września 2005 .r. sygn. akt: VI Aca 381/05; z dnia 16 listopada 2005r., sygn. akt: VI Aca 473/05) „celem postępowania w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone jest tzw. abstrakcyjna kontrola wzorców, dokonana w oderwaniu od konkretnej umowy, zaś wyrok uwzględniający powództwo przez uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 kodeksu postępowania cywilnego., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek także wobec osób trzecich.(…)”. Również Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. sygn. akt: III SZP 3-06, wskazał, że „stosowanie postanowień wzorców umowy o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie- Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o art. 479 45 § 2 k.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów”. Dlatego dokonując oceny zgodności treści postanowień umownych wykorzystywanych przez przedsiębiorców we wzorcach umownych z obowiązującym prawem należy wykorzystywać reguły 8 interpretacji wykształcone w doktrynie i orzecznictwie. Konsekwencją jest więc uznanie za niedozwolone takich postanowień umów, które mieszczą się w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której treść została ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Nie jest niezbędna literalna, dosłowna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywaną. Zatem, dla stwierdzenia stosowania praktyki polegającej na bezprawnym naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów poprzez stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień umowy uznanych za niedozwolone, konieczne jest wykazanie, że stosowane przez przedsiębiorcę w obrocie z konsumentami postanowienia wzorca umownego są tożsame (mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru) z treścią wpisanego do rejestru postanowienia wzorca umowy uznanego za niedozwolony na mocy stosownego orzeczenia SOKiK. Ad. I. 1. Prezes Urzędu zakwestionował treść zapisu § 7 wzorca umowy „Unijna Szkoła Kształcenia Indywidualnego. Zgłoszenie na kurs”: „Nierozpoczęcie lub przerwanie nauki przez uczestnika kursu nie wpływa na obowiązku Płatnika określone w § 2 ust. 3 umowy, nie pomniejsza wartości kursu określonego w zgłoszeniu na kurs oraz nie powoduje wygaśnięcia innych roszczeń finansowych ze strony Unijnej Szkoły Kształcenia Indywidualnego wobec Płatnika.” Wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 11.05.2006r. sygn. akt XVII Amc 176/05 zapis: „Nierozpoczęcie lub przerwanie nauki przez uczestnika kursu nie wpływa na obowiązki Płatnika określone w 2 ust. 3 umowy, nie pomniejsza wartości kursu określonej w zgłoszeniu na kurs oraz nie powoduje wygaśnięcia innych roszczeń finansowych ze strony Uniwersyteckiej Szkoły Kształcenia Indywidualnego wobec Płatnika” został uznany za niedozwolone postanowienie umowne i wpisany do Rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 800 . Należy stwierdzić, iż zakwestionowany zapis § 7 wzorca umowy ma identyczne brzmienie jak niedozwolone postanowienie umowne wpisane do rejestru pod numerem 800 (z wyjątkiem nazwy Szkoły), a zatem jest tożsamy co do celu i skutku z tym niedozwolonym postanowieniem umownym. Wskazane powyżej zapisy stanowią niedozwolone postanowienia umowne, gdyż przyznają przedsiębiorcom prawo do żądania spełnienia roszczeń finansowych przez konsumenta, mimo nierozpoczęcia lub przerwania nauki w Szkole. Rezygnacja uczestnika z samokształcenia w ramach kursu jest niejako jego odstąpieniem od umowy zawartej ze Szkołą, a zatem zastosowanie powinien znaleźć art. 395 § 2 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym to, co strony już świadczyły, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba, że zmiana była konieczna w granicach zwykłego zarządu. Za świadczone usługi należy się drugiej stronie odpowiednie wynagrodzenie. Świadczenie uczestnika jest świadczeniem pieniężnym, a więc jego zwrot jest możliwy. Przed rozpoczęciem kursu Szkoła nie świadczy żadnej usługi na rzecz uczestnika, a zatem odmowa zwrotu uiszczonej opłaty jest nieuzasadniona w świetle powołanych przepisów i sprzeczna z dobrymi obyczajami. Podobnie wyłączenie możliwości zwrotu dokonanych opłat, jeżeli uczestnik przerywa naukę po rozpoczęciu kursu należy uznać za naruszające interesy konsumentów. Musi on bowiem uiścić pełne wynagrodzenie za świadczenie, którego nie otrzymał w całości, podczas gdy Przedsiębiorca 9 nie wykonuje swojego świadczenia w całości. Należy uznać, że w opisanym przypadku nie występuje ekwiwalentność wzajemnych świadczeń, a Przedsiębiorca wykorzystuje swoją mocniejszą pozycję w stosunku do słabszego uczestnika rynku jakim jest konsument. Takie ukształtowanie praw i obowiązków stron należ uznać za sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumentów. Jak wynika z orzecznictwa SOKiK w takim przypadku konsument winien być zobowiązany jedynie do zwrotu wszelkich poniesionych przez Szkołę kosztów z tytuły zawarcia i realizacji umowy. Stanowisko takie wynika z wyroku SOKiK z dnia 20 lutego 2007 r., sygn. akt XVII AmC 50/06- „… przedsiębiorca ma prawo do potrącenia kosztów w przypadku rezygnacji konsumenta z umowy. Kwota podlegająca potrąceniu powinna zostać ustalona w oparciu o indywidualne rozliczenie z konsumentem z uwzględnieniem rzeczywistej straty poniesionej przez pozwanego”. W ocenie Prezesa Urzędu zakwestionowane postanowienie i klauzula wpisana do rejestru wywołują tożsame skutki dla konsumenta. 2. Prezes Urzędu zakwestionował treść zapisu § 14 wzorca umowy „Unijna Szkoła Kształcenia Indywidualnego. Zgłoszenie na kurs”: „(…). W przypadku nie dojścia przez strony do porozumienia, sądem właściwym do rozstrzygania wszelkich sporów będzie sąd właściwy dla siedziby Unijnej Szkoły Kształcenia Indywidualnego.” Wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 11.05.2006r. sygn. akt XVII Amc 176/05 zapis: „W przypadku nie dojścia przez strony do porozumienia, sądem właściwym do rozstrzygnięcia wszelkich sporów będzie Sąd właściwy dla siedziby Uniwersyteckiej Szkoły Kształcenia Indywidualnego.” został uznany za niedozwolone postanowienie umowne i wpisany do Rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 801 . Należy stwierdzić, iż zakwestionowany zapis § 14 wzorca umowy ma identyczne brzmienie jak niedozwolone postanowienie umowne wpisane do rejestru pod numerem 801 (z wyjątkiem nazwy Szkoły), a zatem jest tożsamy co do celu i skutku z tym niedozwolonym postanowieniem umownym. Tożsamość wskazanych wyżej zapisów wynika z faktu, iż obydwa zapisy w sposób niezgodny z prawem określają, jaki sąd będzie właściwy do rozstrzygania sporów, które wynikną na tle wykonania umowy. Autonomia stron przy określeniu sądu właściwego dla rozstrzygnięcia sporów pojawiających się na tle wykonania umowy jest ograniczona przez bezwzględnie obowiązujące przepisy kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z przepisami k.p.c. sądem właściwym do rozpoznania sporów jest sąd ogólnej właściwości pozwanego (art. 27) lub sąd miejsca wykonania umowy (art. 34). Ponadto określenie właściwości sądu w inny sposób niż wynika to z przepisów k.p.c. jest postanowieniem niedozwolonym w rozumieniu art. 385 3 pkt 23 k.c. W ocenie Prezesa Urzędu zakwestionowane postanowienie i klauzula wpisana do rejestru wywołują tożsame skutki dla konsumenta. 10 Ad. II. Prezes Urzędu zakwestionował treść zapisu § 13 Statutu szkoły: „(…). O skreśleniu z listy uczestników kursu decyduje Dyrektor do Spraw Dydaktycznych . W przypadku skreślenia placówka nie zwraca dokonanych wpłat za kursy”. Wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 7.08.2006 r. sygn. akt XVII Amc 45/05 zapis: „Dziekan może skreślić studenta z listy studentów w przypadkach określonych w regulaminie studiów. Skreślenie nie powoduje przysługiwania prawa do roszczenia o zwrot jakiejkolwiek z wcześniejszych opłat.”został uznany za niedozwolone postanowienie umowne i wpisany do Rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 910 . Należy stwierdzić, iż zakwestionowany zapis § 13 Statutu szkoły jest tożsamy co do celu i skutku z postanowieniem umownym wpisanym do rejestru pod numerem 910. Tożsamość wskazanych wyżej zapisów wynika z faktu, iż obydwa zapisy w sposób niezgodny z prawem przewidują, iż konsument nie ma prawa żądać zwrotu wniesionych opłat w razie skreślenia go z listy uczestników/studentów. Należy stwierdzić, iż wskazane powyżej zapisy stanowią niedozwolone postanowienie umowne w świetle art. 385 3 pkt 12 kodeksu cywilnego. Zgodnie z treścią wskazanego artykułu za niedozwolone postanowienia umowne uważa w szczególności te, które wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania. W sytuacji, kiedy uczestnik kursu zostaje skreślony z listy uczestników z powodów określonych w treści Statutu tj. nie wykonuje umowy zgodnie z jej postanowieniami powinien mieć prawo do zwrotu dokonanych opłat za kurs. Świadczenie Szkoły nie zostanie spełnione w całości ( z powodu skreślenia uczestnika z listy), związku z czym nie ma ona prawa zachowania dla siebie całości świadczenia spełnionego przez konsumenta. W ocenie Prezesa Urzędu zakwestionowane postanowienie i klauzula wpisana do rejestru wywołują tożsame skutki dla konsumenta. Druga przesłanka z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o okik jest spełniona, gdy dane działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów, jako zbiorowości, gdyż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów chroni interesy nieograniczonej z góry liczby konsumentów, których nie da się zidentyfikować, jest to zjawisko o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 kwietnia 2008r., sygn. akt III SK 27/07, stwierdził co następuje : „Zdaniem SN, sformułowanie z art. 23a ust. 1 ustawy o okik „nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów” należy rozumieć w ten sposób, że liczna indywidualnych interesów konsumentów, których interesy zostały naruszone, nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalne zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy do której skierowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy”. 11 Z takim przypadkiem mamy do czynienia w niniejszym postępowaniu administracyjnym. Działania Szkoły skierowane są do nieokreślonej z góry liczby osób poprzez prowadzenia nauki w ramach kształcenia korespondencyjnego. W tym celu Przedsiębiorca posługuje się przygotowanym przez siebie wzorcem umowy „Unijna Szkoła Kształcenia Indywidualnego Zgłoszenie na kurs” oraz „Statutem Unijnej Szkoły Kształcenia Indywidualnego” które wiążą strony – przedsiębiorcę i konsumenta, określając wzajemne prawa i obowiązki stron. W związku z tym krąg osób, które mogły zostać dotknięte stosowaną praktyką jest formalnie nieograniczony, nie możliwy z góry do określenia, a tym samym spełnia warunki zbiorowego interesu konsumentów. Należy zatem uznać, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem zbiorowych interesów konsumentów. Spełniona została zatem pierwsza przesłanka warunkująca ocenę tej sprawy pod kątem art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku ze spełnieniem obu przesłanek należało uznać, iż działanie Unijnej Szkoły Kształcenia Indywidualnego Sp. z o. o. z siedzibą w Białej Podlaskiej stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, wymienioną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o okik. Ad. III. W punkcie III sentencji Prezes Urzędu nałożył na Przedsiębiorcę kary pieniężne w wysokości: 1. z tytułu naruszenia zakazu o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji decyzji nałożono na Unijną Szkołę Kształcenia Indywidualnego Sp. z o. o. z siedzibą w Białej Podlaskiej karę pieniężną w wysokości: 1940 zł (słownie: tysiąc dziewięćset czterdzieści złotych ), płatną do budżetu Państwa, 2. z tytułu naruszenia zakazu o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie II sentencji decyzji nałożono na Unijną Szkołę Kształcenia Indywidualnego Sp. z o. o. z siedzibą w Białej Podlaskiej karę pieniężną w wysokości: 1293 zł (słownie: tysiąc dwieście dziewięćdziesiąt trzy złote), płatną do budżetu Państwa. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu ma kompetencje do ukarania przedsiębiorcy poprzez nałożenie na niego kary pieniężnej w wysokości 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeśli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie, dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniona jest wysokość kar nakładanych na przedsiębiorców. Artykuł 111 ustawy stanowi, iż przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, należy w szczególności uwzględnić „okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy.” W niniejszej sprawie, z uwagi na rodzaj i wagę przypisanego przedsiębiorcy zarzutu, Prezes Urzędu uznał, że uzasadnione jest nałożenie na przedsiębiorcę kary pieniężnej. W roku 2008 Unijna Szkoła Kształcenia Indywidualnego Sp. z o. o. z siedzibą w Białej Podlaskiej osiągnęła przychód w wysokości xxxx zł (tajemnica przedsiębiorcy). Górna granica kary, jaką Prezes Urzędu mógł nałożyć na Szkołę wynosi zatem xxxx zł. 12 Ad 1. W niniejszej sprawie za naruszenie zakazu określonego w pkt I sentencji niniejszej decyzji Prezes UOKiK nałożył na przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości 1.940 zł, co stanowi xxxx% przychodu osiągniętego w 2008 roku. Podstawą obliczenia wysokości kary jest przychód przedsiębiorcy osiągnięty w roku poprzedzającym rok nałożenia kary tj. kwota xxxx zł. W punkcie I sentencji decyzji zakwestionowano jako tożsame dwa zapisy znajdujące się we wzorcu umowy „Unijna Szkoła Kształcenia Indywidualnego. Zgłoszenie na kurs”. Odsetek określony w celu dalszego obliczania kary to xxxx % przychodu przedsiębiorcy. Kwota uzyskana w wyniku przeprowadzonych obliczeń stanowi tzw. kwotę bazową, która wynosi w zaokrągleniu xxxx zł. Przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą od kwietnia 2005 roku. W zakresie prowadzonej działalności stosuje wzór umowy oraz Statut szkoły, które zostały przedstawione Prezesowi UOKiK w toku prowadzonego postępowania. Przedsiębiorca jako profesjonalista powinien dołożyć szczególnej staranności, aby w kontaktach z konsumentami postępować zgodnie z literą prawa, uwzględniając dobre obyczaje kupieckie oraz chroniąc interesy konsumentów. Przedsiębiorca prowadząc działalność edukacyjną powinien mieć świadomość wiążących go regulacji ogólnych oraz branżowych i w oparciu o nie układać stosowane w obrocie wzorce umów. Należy stwierdzić, iż w powszechnie dostępnym Rejestrze klauzul niedozwolonych, znajduje się duża ilość zapisów z branży edukacyjnej, w związku z czym Przedsiębiorca miał możliwość sięgnięcia do Rejestru i opracowania wzorca tak, aby nie zawierał kwestionowanych zapisów. Przedmiotowe zapisy upoważniają Przedsiębiorcę do zachowania dla siebie świadczenia spełnionego przez konsumenta, pomimo niespełnienia swojego świadczenia w całości, co prowadzi do złamania zasady ekwiwalentności świadczeń stron umowy. Ponadto stosowanie zapisu dotyczącego właściwości sądu powodowało znaczne dolegliwości dla konsumentów, które nie miały oparcia w obowiązującym porządku prawnym. Uznane za tożsame zapisy prowadziły do niezgodnego z prawem wyboru sądu właściwego do rozpatrzenia kwestii spornych, które wynikły na tle realizacji umowy. Należy zatem stwierdzić, iż stosowanie takich zapisów w kontaktach z konsumentami w sposób rażący narusza ich interesy. Znaczący wpływ na ustalenie wysokości kary mają okoliczności obciążające oraz łagodzące. Jako okoliczność obciążającą należy uznać ponadlokalny zasięg terytorialny naruszenia. Szkoła prowadzi naukę w ramach kształcenia korespondencyjnego. Materiały szkoleniowe są dostarczane przez Szkołę za pomocą poczty, a postępy w nauce weryfikowane przez opiekunów dydaktycznych na odległość. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż potencjalnym uczestnikiem kursu może zostać konsument mieszkający w dowolnym miejscu na terenie kraju, co stanowi o ponadlokalnym zasięgu terytorialnym naruszenia. Wpływ przesłanki obciążającej spowodował podwyższenie kary pieniężnej oxxxx%. tj. o xxxx zł. Nie stwierdzono przesłanek łagodzących w niniejszej sprawie. Zdaniem Prezesa Urzędu, tak określona kara za poszczególne naruszenia spełni zarówno rolę represyjną jako sankcja i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i prewencyjną, zapobiegającą ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest też jej walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszający dla innych przedsiębiorców działających w branży przed podobnym naruszaniem słusznych interesów konsumentów. 13 Biorąc od uwagę powyższe kara pieniężna nałożona na Szkołę jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad 2. W niniejszej sprawie za naruszenie zakazu określonego w pkt II sentencji niniejszej decyzji Prezes UOKiK nałożył na przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości 1.293 zł, co stanowi xxxx% przychodu osiągniętego w 2008 roku. Podstawą obliczenia wysokości kary jest przychód przedsiębiorcy osiągnięty w roku poprzedzającym rok nałożenia kary tj. kwota xxxx zł. Odsetek określony w celu dalszego obliczania kary to xxxx % przychodu przedsiębiorcy. Kwota uzyskana w wyniku przeprowadzonych obliczeń stanowi tzw. kwotę bazową, która wynosi w zaokrągleniu xxxx zł. Przedmiotowy zapis upoważnia Przedsiębiorcę do zachowania dla siebie świadczenia spełnionego przez konsumenta, pomimo niespełnienia swojego świadczenia w całości, co prowadzi do złamania zasady ekwiwalentności świadczeń stron umowy. Należy zatem stwierdzić, iż stosowanie takich zapisów w kontaktach z konsumentami w sposób rażący narusza ich interesy. Znaczący wpływ na ustalenie wysokości kary mają okoliczności obciążające oraz łagodzące. Jako okoliczność obciążającą należy uznać ponadlokalny zasięg terytorialny naruszenia. Szkoła prowadzi naukę w ramach kształcenia korespondencyjnego. Materiały szkoleniowe są dostarczane przez Szkołę za pomocą poczty, a postępy w nauce weryfikowane przez opiekunów dydaktycznych na odległość. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż potencjalnym uczestnikiem kursu może zostać konsument mieszkający w dowolnym miejscu na terenie kraju, co stanowi o ponadlokalnym zasięgu terytorialnym naruszenia. Wpływ przesłanki obciążającej spowodował podwyższenie kary pieniężnej o xxxx% tj. o xxxx zł. Nie stwierdzono przesłanek łagodzących w niniejszej sprawie. Zdaniem Prezesa Urzędu, tak określona kara za poszczególne naruszenia spełni zarówno rolę represyjną jako sankcja i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i prewencyjną, zapobiegającą ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest też jej walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszający dla innych przedsiębiorców działających w branży przed podobnym naruszaniem słusznych interesów konsumentów. Biorąc od uwagę powyższe kara pieniężna nałożona na Szkołę jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mając powyższe na względzie, orzeka się jak w sentencji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego 14 w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Lublinie, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia. Otrzymuje: Unijna Szkoła Kształcenia Indywidualnego Sp. z o. o. ul. Janowska 11G 21-500 Biała Podlaska