RŁO-10/2009

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w ŁODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Łódź tel. (0 42) 636 36-89, fax (0 42) 636 07 12 e’mail: lodz@uokik.gov.pl RŁO-61-3( )/09/AM Łódź, dnia 7 sierpnia 2009 r. DECYZJA Nr RŁO 10/2009 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 134 poz. 939) oraz w związku z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko Wyższej Szkole Kupieckiej, ul. Pojezierska 97b, 91-341 Łódź – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów : uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów działanie Wyższej Szkoły Kupieckiej, ul. Pojezierska 97b, 91-341 Łódź, polegające na stosowaniu postanowień wzorca umowy, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego poprzez stosowanie we wzorcu umowy pn. „Umowa o pobieranie nauki” następujących postanowień umownych o treści: 1. ”Student zobowiązuje się do uiszczania na rzecz Uczelni wpisowego, czesnego oraz innych opłat, których wysokość ustala Rektor na okres roku akademickiego w formie zarządzenia” . 2. „Opóźnienie we wniesieniu czesnego zobowiązuje do wniesienia opłaty dodatkowej, której wysokość ustala Rektor Uczelni w formie zarządzenia”. 3. „Czesne nie podlega zwrotowi”. 4. „Wpisowe nie podlega zwrotowi”. 5. „Spory powstałe na tle umowy rozstrzygać będzie sąd powszechny w Łodzi” i nakazuje się zaniechanie jej stosowania . II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 134 poz. 939) oraz w związku z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. 2 w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nakłada się na Wyższą Szkołę Kupiecką, ul. Pojezierska 97b, 91-341 Łódź, karę pieniężną w wysokości 28.571,19 zł (słownie: dwadzieścia osiem tysięcy pięćset siedemdziesiąt jeden złotych 19/100), płatną do budżetu Państwa. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 134 poz. 939) oraz w związku z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: obciąża się Wyższą Szkołę Kupiecką, ul. Pojezierska 97b, 91-341 Łódź, kosztami postępowania w sprawie stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się Wyższą Szkołę Kupiecką do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 22,50 zł (słownie: dwadzieścia dwa złotych 50/100). Uzasadnienie W dniu 12 października 2007 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej „Prezesem Urzędu”), w ramach prowadzonych badań dotyczących wzorców umów stosowanych przez niepubliczne szkoły wyższe, wszczął postępowanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia, czy działanie Wyższej Szkoły Kupieckiej, ul. Pojezierska 97b, 91-341 Łódź (zwanej dalej „Wyższą Szkołą Kupiecką” lub „Uczelnią”) na rynku usług edukacyjnych w zakresie wzorców umów stosowanych w obrocie z konsumentami narusza chronione prawem zbiorowe interesy konsumentów. W toku postępowania wyjaśniającego, Prezes Urzędu ustalił, iż Wyższa Szkoła Kupiecka jest przedsiębiorcą świadczącym usługi edukacyjne, a w ramach swojej działalności zawiera umowy z konsumentami posługując się wzorcem pn. „Umowa o pobieranie nauki”. W wyniku przeprowadzonej kontroli tego wzorca umowy, Prezes Urzędu zakwestionował występujące w nim postanowienia o treści tożsamej z postanowieniami umownymi wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm. – zwanego dalej: „k.p.c.” lub „Kodeksem postępowania cywilnego”). W dniu 27 lutego 2009 r. Prezes Urzędu wszczął z urzędu Postanowieniem Nr 1/61-3/09 (dowód: karty Nr 1 – 2) postępowanie w sprawie stosowania przez Wyższą Szkołę Kupiecką praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na stosowaniu postanowień wzorca umowy, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego poprzez stosowanie we wzorcu umowy pn. „Umowa o pobieranie nauki” następujących postanowień umownych o treści: 3 1. „Student zobowiązuje się do uiszczania na rzecz Uczelni wpisowego, czesnego oraz innych opłat, których wysokość ustala Rektor na okres roku akademickiego w formie zarządzenia”. 2. „Opóźnienie we wniesieniu czesnego zobowiązuje do wniesienia opłaty dodatkowej, której wysokość ustala Rektor Uczelni w formie zarządzenia”. 3. „Czesne nie podlega zwrotowi”. 4. „Wpisowe nie podlega zwrotowi”. 5. „Spory powstałe na tle umowy rozstrzygać będzie sąd powszechny w Łodzi”. co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm. – zwanej dalej „ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów”). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania (dowód: karta Nr 3 – 4), Wyższa Szkoła Kupiecka w piśmie z dnia 16 marca 2009 r. (dowód: karty Nr 109-115) przedstawiła wzorzec umowy pn. „Umowa o pobieranie nauki”, którego treść została zmodyfikowana w stosunku do wzorca pn. „Umowa o pobieranie nauki”, jaki został przedstawiony w toku postępowania wyjaśniającego. Zgodnie z oświadczeniem Wyższej Szkoły Kupieckiej nowa postać wzorca pn. „Umowa o pobieranie nauki” została wprowadzona z dniem 14 stycznia 2009 r. W nowym wzorcu umowy modyfikacji uległ zapis dotyczący sposobu wprowadzania zasad odpłatności za studia. Zawarto go w § 4 ust. 2 wzorca i otrzymał on brzmienie „Student zobowiązuje się do uiszczenia na rzecz Uczelni wpisowego, czesnego naliczanego w skali roku oraz innych opłat, których wysokość określa Regulamin opłat za Studia Wyższej Szkoły Kupieckiej z siedzibą w Łodzi, (który) w formie zarządzenia ustala Prezydent na okres każdego roku akademickiego. Informacja o wysokości opłat na dany rok akademicki znajduje się na stronie internetowej Uczelni www.kupiecka.pl oraz w punkcie rekrutacyjnym” . Ponadto zmianie uległy zapisy dotyczące zasad przepadku czesnego i wpisowego w razie rezygnacji ze studiów. Nowy zapis dotyczący tej kwestii został umieszczony w § 4 pkt 11 wzorca pn. „Umowa o pobieranie nauki” i otrzymał treść: „Opłaty z tytułu wpisowego w przypadku rezygnacji z podjęcia studiów w Uczelni oraz czesnego za (o)kres pobierania nauki nie podlegają zwrotowi”. Bez zmian pozostał zapis dotyczący właściwości sądu do rozstrzygania sporów wynikłych z umowy. Został on umieszczony w § 9 nowego wzorca pn. „Umowa o pobieranie nauki” i ma treść: „Strony ustalają, że wszelkie spory będą rozstrzygać polubownie, a w braku takiej możliwości sądem właściwym do rozpoznania sprawy będzie sąd rzeczowo właściwy w Łodzi.” W przedstawionym wzorcu pn. „Umowa o pobieranie nauki” pominięto zapis o treści: „Opóźnienie we wniesieniu czesnego zobowiązuje do wniesienia opłaty dodatkowej, której wysokość ustala Rektor Uczelni w formie zarządzenia”. Jak wyjaśniono „Zapis ten miał funkcję dyscyplinującą, a w praktyce, w sytuacji, gdy student wnosił o zwolnienie go z tej opłaty dodatkowej podając istotne życiowe przyczyny, decyzją władz Uczelni był z niej zwalniany.” (dowód: karta 109). W odpowiedzi Wyższej Szkoły Kupieckiej na zawiadomienie o wszczęciu postępowania oprócz oświadczenia, iż nowy wzorzec umowy pn. „Umowa o pobieranie nauki” obowiązuje od dnia 14 stycznia 2009 r. nie znalazły się żadne dowody świadczące o takim stanie rzeczy. Pismem z dnia 22 kwietnia 2009 r. (dowód: karta 116-117) Prezes Urzędu wyraził swoje stanowisko w przedmiocie zapisów nowego wzorca umowy pn. „Umowa o pobieranie nauki” stosowanego przez Wyższą Szkołę Kupiecką. W piśmie tym Prezes Urzędu wskazał, iż analiza wzorca umowy nie pozwala przyjąć, iż Uczelnia zaniechała stosowania 4 wskazanych wcześniej niedozwolonych postanowień umownych z tego względu, iż przeredagowane zapisy umowy pozostały tożsame co do celu i skutku z poprzednio stosowanymi. Prezes Urzędu wyjaśnił także, że ze względu na brak dowodów na zaniechanie stosowania niedozwolonych zapisów, nie ma podstaw do uznania, iż Uczelnia zaniechała stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na stosowaniu we wzorcu umowy pn. „Umowa o pobieranie nauki” zapisów o treści: „Opóźnienie we wniesieniu czesnego zobowiązuje do wniesienia opłaty dodatkowej, której wysokość ustala Rektor Uczelni w formie zarządzenia” i „Czesne nie podlega zwrotowi”. Jednocześnie w piśmie tym Prezes Urzędu wezwał Wyższą Szkołę Kupiecką do przedstawienia dowodów świadczących o zaprzestaniu stosowania z dniem 14 stycznia 2009 r. pierwotnego tekstu wzorca pn. „Umowa o pobierania nauki”. W odpowiedzi na stanowisko Prezesa Urzędu Wyższa Szkoła Kupiecka w piśmie z dnia 6 maja 2009 r. (dowód: karta 119-122) podzieliła stanowisko Prezesa Urzędu odnośnie zapisu wzorca umowy o treści: „Strony ustalają, że wszelkie spory będą rozstrzygać polubownie, a w braku takiej możliwości sądem właściwym do rozpoznania sprawy będzie sąd rzeczowo właściwy w Łodzi.” oświadczając, iż zapisowi temu nadano brzmienie : „Strony ustalają, że wszelkie spory będą rozstrzygać polubownie, a w przypadku braku takiej możliwości sądem właściwym do rozpoznania sprawy będzie sąd rzeczowo właściwy miejscu wykonania umowy.” Jednocześnie w piśmie tym Uczelnia wskazała, iż choć w umowie istnieje zapis dotyczący wpisowego, to w praktyce od kilku lat wpisowe nie jest pobierane. Powołując się na pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w uchwale z dnia 13 października 2003 r. (sygn. OPS 5/03), który został sformułowany w oparciu o art. 161 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65 poz. 385 ze zm.) oraz § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1991 r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni (Dz.U. Nr 84, poz. 380 ze zm.), Wyższa Szkoła Kupiecka wskazała ponadto, że decyzja o zwolnieniu od uiszczenia opłat za zajęcia jest indywidualnym aktem władztwa zakładowego, do którego stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego i przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Uczelnia wyjaśniła, iż zasada ta odnosi się do niej, gdyż jest ona zakładem administracyjnym powołanym w trybie decyzji administracyjnej Ministra Szkolnictwa Wyższego do wykonywania zadań publicznych i jest upoważniona do nawiązywania stosunków administracyjno-prawnych. Wskazała ponadto na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2002 r., w sprawie III CKN 466/00, w którym Sąd Najwyższy uznał, że skoro podstawę przyjęcia na studia płatne stanowi decyzja administracyjna, to jej merytorycznej poprawności nie można w ogóle poddawać kontroli w procesie cywilnym. Zatem, w ocenie Wyższej Szkoły Kupieckiej, skoro przyjęcie na studia następuje w drodze decyzji administracyjnej, to wykonanie decyzji ze strony studenta będzie polegało na uiszczaniu opłat, gdyż wynikają one z wewnątrzzakładowych aktów normatywnych, które wiążą użytkownika, który przystąpił do zakładu. W konsekwencji takiego rozumowania Wyższa Szkoła Kupiecka stanęła na stanowisku, iż kontrola aktów wewnątrzzakładowych nie może być dokonywana na drodze postępowania cywilnego. Dodatkowo Uczelnia podkreśliła, iż przez cały okres jej działalności do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła tylko jedna skarga dotycząca opłat, którą po wyczerpaniu trybu odwoławczego Sąd odrzucił jako niezasadną, na co przedstawiła dowody w postaci postanowienia o odrzuceniu skargi (dowód: k. 123) i zarządzenia o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu (dowód: k. 124). Jednocześnie, w tym samym piśmie Uczelnia podniosła argument, iż w swojej działalności, w ramach procedur windykacyjnych kieruje sprawy do sądu cywilnego, gdzie sąd, po analizie załączonych do pozwu dokumentów wydaje korzystne dla niej rozstrzygnięcia, na co 5 przedstawiła dowody w postaci trzech nakazów zapłaty w postępowaniu upominawczym (dowód: k.125-127). Załącznikami do pisma Wyższej Szkoły Kupieckiej, oprócz wskazanego postanowienia i zarządzenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz nakazów zapłaty, były także podania w przedmiocie zwolnienia z opłat wnoszone przez studentów. Do pisma nie zostały załączone żadne dowody świadczące o tym, że Wyższa Szkoła Kupiecka z dniem 14 stycznia 2009 r. wprowadziła w życie nowy wzorzec umowy pn. „Umowa o pobieranie nauki”, a także żadne dowody świadczące o tym, iż w rzeczywistości zaniechała stosowania we wzorcu umowy zapisów o treści: „Spory powstałe na tle umowy rozstrzygać będzie sąd powszechny w Łodzi” i „Strony ustalają, że wszelkie spory będą rozstrzygać polubownie, a w braku takiej możliwości sądem właściwym do rozpoznania sprawy będzie sąd rzeczowo właściwy w Łodzi.” W dniu 20 maja 2009 r. Prezes Urzędu zawiadomił Wyższą Szkołę Kupiecką o zakończeniu zbierania materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z aktami sprawy (dowód: karty Nr 158 – 159). Wyższa Szkoła Kupiecka – działając przez swojego pełnomocnika, w dniu 5 czerwca 2009 r. zapoznała się z aktami sprawy i nie zgłosiła żadnych zastrzeżeń dotyczących materiału dowodowego (dowód: karty 161-162). Prezes Urzędu ustalił co następuje: Wyższa Szkoła Kupiecka jest niepubliczną uczelnią wpisaną pod pozycją 46 do Rejestru Uczelni niepublicznych i związków uczelni niepublicznych prowadzonego przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego (dowód: karta 37). Przedmiotem jej działalności jest świadczenie usług edukacyjnych. Wyższa Szkoła Kupiecka prowadzi kształcenie na poziomie: wyższych studiów magisterskich zawodowych na kierunku administracja, studiów magisterskich na kierunku zarządzanie i marketing, wyższych studiów zawodowych na kierunku pedagogika, wyższych studiów zawodowych na kierunku socjologia. Wyższa Szkoła Kupiecka prowadzi działalność w Łodzi, a ponadto posiada wydziały zamiejscowe w Sieradzu, Piotrkowie Trybunalskim, Koninie i Szczecinku (dowód: karta 37), zatem obszar jej działania obejmuje województwa: łódzkie, wielkopolskie oraz zachodniopomorskie. W ramach prowadzonej działalności zawiera umowy z konsumentami posługując się wzorcem umowy pn. „Umowa o pobieranie nauki”. W ramach niniejszego postępowania Prezes Urzędu dokonał analizy zapisów zawartych we wzorcu pn. „Umowa o pobieranie nauki” w kontekście występowanie w nim niedozwolonych postanowień umownych w rozumieniu art. 384 § 1 k.c. W wyniku przeprowadzonej analizy wzorca Prezes Urzędu ustalił, iż Wyższa Szkoła Kupiecka stosuje w badanym wzorcu następujące postanowienia (dowód: karta 8): 1. „Student zobowiązuje się do uiszczania na rzecz Uczelni wpisowego, czesnego oraz innych opłat, których wysokość ustala Rektor na okres roku akademickiego w formie zarządzenia” . 2. „Opóźnienie we wniesieniu czesnego zobowiązuje do wniesienia opłaty dodatkowej, której wysokość ustala Rektor Uczelni w formie zarządzenia”. 3. „Czesne nie podlega zwrotowi” . 4. „Wpisowe nie podlega zwrotowi”. 5. „Spory powstałe na tle umowy rozstrzygać będzie sąd powszechny w Łodzi” . 6 Ponadto Prezes Urzędu ustalił, że postanowienia o treści: ” Student zobowiązuje się do uiszczania na rzecz Uczelni wpisowego, czesnego oraz innych opłat, których wysokość ustala Rektor na okres roku akademickiego w formie zarządzenia” i „Opóźnienie we wniesieniu czesnego zobowiązuje do wniesienia opłaty dodatkowej, której wysokość ustala Rektor Uczelni w formie zarządzenia” wskazane w § 4 ust. 2 i ust. 9 „Umowy o pobieranie nauki” są tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Ustawy z dnia 17.11.1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) (zwany dalej „Rejestrem”) pod pozycją 642 w dniu 3 kwietnia 2006 r. na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 października 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 20/05), o treści: „Wysokość opłat wymienionych w p. a, b, d ustala Rektor i podaje w formie zarządzenia do wiadomości przed rozpoczęciem roku akademickiego”. Prezes Urzędu ustalił ponadto, że postanowienia te są tożsame także z klauzulą wpisaną do Rejestru pod pozycją 59 w dniu 14.08.2003 r. na podstawie wyroku z dnia 10.04.2002 r. w sprawie o sygn. XVII Amc 17/01 o treści: „Czesne w następnych latach studiów może ulec zmianie w związku z uzasadnionym wzrostem kosztów ponoszonych przez Uczelnię i zostanie ustalone przez rektora zarządzeniem wiążącym strony umowy przed rozpoczęciem nowego roku akademickiego.” Zakwestionowane postanowienia wzorca umowy nie gwarantują studentowi rzetelnej informacji o treści umowy, ani o ewentualnej zmianie treści umowy w zakresie wysokości opłat, które winien on ponosić. Umowa łącząca studenta i Uczelnię ma charakter umowy ciągłej i podlega ona rygoryzmom umów konsumenckich określonym w art. 384 i 384 1 Kodeksu cywilnego. Oznacza to, że ustalony wzorzec umowy wiąże konsumenta, jeśli został mu doręczony przy zawarciu umowy. Dotyczy to również zmiany wzorca w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym. Przyjęty w umowie sposób powiadamiania studentów o wysokości opłat poprzez wydanie zarządzenia Rektora nie spełnia zatem realizacji wynikającego z prawa obowiązku, kształtuje prawa i obowiązki konsumentów w sposób rażąco naruszający ich interesy i w rezultacie stanowi niedozwoloną klauzulę umowną. Postanowienia: „Czesne nie podlega zwrotowi” , „Wpisowe nie podlega zwrotowi” wskazane w § 4 ust. 10 i 11 wzorca pn. „Umowa o pobieranie nauki” są tożsame m.in. z postanowieniem wpisanym do Rejestru pod pozycją 1297 w dniu 18 stycznia 2008 r. na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 3 kwietnia 2006 r. sygn. akt XVII Amc 19/05, o treści: „Opłaty w postaci wpisowego oraz czesne nie podlegają zwrotowi” oraz z postanowieniem wpisanym do Rejestru pod pozycją 426 w dniu 5 maja 2005 r. na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 9 czerwca 2003 r. sygn. akt XVII Amc 44/02, o treści: „Wpłacona w momencie zapisu kwota 150 zł jest przeznaczona na pokrycie kosztów administracyjnych i nie podlega zwrotowi w przypadku rezygnacji”. Niezależnie od tego należy wskazać, że postanowienia zawarte w § 4 ust. 10 i 11 „Umowy o pobieranie nauki” są tożsame z niedozwolonym postanowieniem umownym wskazanym w art. 385 3 pkt 12 Kodeksu cywilnego, gdyż w konsekwencji ich zastosowania Uczelnia wyłącza obowiązek zwrotu studentowi uiszczonej zapłaty w całości, jeżeli zrezygnuje on z wykonania umowy i to bez względu na okoliczności, a zatem także i w przypadku, gdy przyczyny rezygnacji leżą po stronie Uczelni. Postanowienie wskazane w § 9 „Umowy o pobieranie nauki” o treści: „Spory powstałe na tle umowy rozstrzygać będzie sąd powszechny w Łodzi” jest tożsame m.in. z postanowieniem wpisanym do Rejestru pod pozycją 397 na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 12 stycznia 7 2005 r. sygn. akt XVII Amc 13/04, o treści: „ Wszelkie spory rozstrzygać będzie Sąd dla M. Katowic”. Wymaga podkreślenia, iż Wyższa Szkoła Kupiecka prowadzi działalność w innych miastach niż Łódź – posiada wydziały zamiejscowe na terenie województw wielkopolskiego oraz zachodniopomorskiego: w Piotrkowie Trybunalskim, Szczecinku, Sieradzu i Koninie. Mając na względzie zapis art. 34 k.p.c., zgodnie z którym powództwo o wykonanie umowy można wytoczyć nie tylko przed sąd miejsca siedziby pozwanego, ale także przed sąd miejsca wykonania umowy, kwestionowany zapis umowy stanowi odpowiednik niedozwolonego postanowienia wskazanego w art. 385 3 pkt 23 Kodeksu cywilnego, w świetle którego niedozwolone są postanowienia umów, które narzucają rozpoznanie sprawy przez sąd, który nie jest miejscowo właściwy oraz - jak wskazano powyżej – odpowiednik niedozwolonego postanowienia wpisanego do Rejestru pod numerem 397. W toku postępowania Wyższa Szkoła Kupiecka przedstawiła nowy wzorzec umowy pn. „Umowa o pobieranie nauki”, którego treść została zmodyfikowana w stosunku do wzorca pn. „Umowa o pobieranie nauki”, jaki został przedstawiony w toku postępowania wyjaśniającego. Zgodnie z oświadczeniem Wyższej Szkoły Kupieckiej nowa postać wzorca umowy została wprowadzona z dniem 14 stycznia 2009 r. W nowym wzorcu umowy modyfikacji uległ zapis o treści: ”Student zobowiązuje się do uiszczania na rzecz Uczelni wpisowego, czesnego oraz innych opłat, których wysokość ustala Rektor na okres roku akademickiego w formie zarządzenia” dotyczący sposobu wprowadzania zasad odpłatności za studia. Zawarto go w § 4 ust. 2 wzorca i otrzymał on brzmienie „Student zobowiązuje się do uiszczenia na rzecz Uczelni wpisowego, czesnego naliczanego w skali roku oraz innych opłat, których wysokość określa Regulamin opłat za Studia Wyższej Szkoły Kupieckiej z siedzibą w Łodzi, (który) w formie zarządzenia ustala Prezydent na okres każdego roku akademickiego. Informacja o wysokości opłat na dany rok akademicki znajduje się na stronie internetowej Uczelni www.kupiecka.pl oraz w punkcie rekrutacyjnym” . Ponadto zmianie uległy zapisy dotyczące zasad przepadku czesnego i wpisowego w razie rezygnacji ze studiów. Zamiast zapisów o treści: „Wpisowe nie podlega zwrotowi” i „Czesne nie podlega zwrotowi” wprowadzono w § 4 pkt 11 wzorca umowy zapis: „Opłaty z tytułu wpisowego w przypadku rezygnacji z podjęcia studiów w Uczelni oraz czesnego za (o)kres pobierania nauki nie podlegają zwrotowi”. W istocie bez zmian pozostał zapis dotyczący właściwości sądu do rozstrzygania sporów wynikłych z umowy o treści: „Spory powstałe na tle umowy rozstrzygać będzie sąd powszechny w Łodzi” . Został on umieszczony w § 9 nowego wzorca i otrzymał brzmienie: „Strony ustalają, że wszelkie spory będą rozstrzygać polubownie, a w braku takiej możliwości sądem właściwym do rozpoznania sprawy będzie sąd rzeczowo właściwy w Łodzi.” W przedstawionym wzorcu pominięto zapis o treści: „Opóźnienie we wniesieniu czesnego zobowiązuje do wniesienia opłaty dodatkowej, której wysokość ustala Rektor Uczelni w formie zarządzenia”. Analiza przeredagowanych zapisów wzorca umowy pn. „Umowa o pobieranie nauki” nie pozwala przyjąć, iż Uczelnia zaniechała stosowania wskazanych wcześniej niedozwolonych postanowień umownych z tego względu, iż przeredagowane zapisy umowy pozostały tożsame co do celu i skutku z poprzednio stosowanymi. Zapis o treści : „Student zobowiązuje się do uiszczenia na rzecz Uczelni wpisowego, czesnego naliczanego w skali roku oraz innych opłat, których wysokość określa Regulamin opłat za Studia Wyższej Szkoły Kupieckiej z siedzibą w Łodzi, (który) w formie zarządzenia ustala Prezydent na okres każdego roku akademickiego. Informacja o wysokości opłat na dany rok akademicki znajduje się na stronie internetowej Uczelni www.kupiecka.pl oraz w punkcie rekrutacyjnym” nie eliminuje bowiem zasady, iż wysokość opłat jest ustalana w formie zarządzenia, którego treść jest wprawdzie powszechnie dostępna, ale nie jest bezpośrednio uwidaczniana w treści 8 umowy każdego studenta. Zapis ten nadal przyzwala na wprowadzanie przez Uczelnię zmian w wysokości opłat bez konieczności doręczenia informacji o zmianie indywidualnie każdemu studentowi i bez umożliwienia studentowi wypowiedzenia umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia. Tym samym zapis ten nadal pozostaje tożsamy z niedozwolonymi postanowieniami umownymi umieszczonymi w Rejestrze pod pozycją 59 i 642. Nowy zapis wzorca umowy o treści : „Opłaty z tytułu wpisowego w przypadku rezygnacji z podjęcia studiów w Uczelni oraz czesnego za (o)kres pobierania nauki nie podlegają zwrotowi” wprowadza wprawdzie poprawną zmianę w części dotyczącej czesnego, jednakże pozostawia bez zmian zapis dotyczący opłaty wstępnej. W świetle tego zapisu opłata wstępna przepada zawsze w przypadku rezygnacji studenta z podjęcia studiów, a zatem niezależnie od okoliczności, jakie mogą towarzyszyć takiej sytuacji – w tym także okoliczności, które mogą istnieć po stronie Uczelni. Wskazany zapis umowy pozostaje zatem tożsamy z zapisami wpisanymi do Rejestru pod poz. 426 i 1297. Natomiast nowy zapis wzorca umowy o treści : „Strony ustalają, że wszelkie spory będą rozstrzygać polubownie, a w braku takiej możliwości sądem właściwym do rozpoznania sprawy będzie sąd rzeczowo właściwy w Łodzi.” utrzymuje zasadę rozpoznawania sporów wynikłych z umowy przed sądem w Łodzi, pozostaje zatem tożsamy z poprzednim zapisem wzorca i tym samym tożsamy z niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do Rejestru pod poz. 397. Prezes Urzędu ustalił ponadto, iż oświadczenie Wyższej Szkoły Kupieckiej, iż z dniem 14 stycznia 2009 r. wprowadziła powyżej wskazane zmiany do wzorca umowy oraz zaniechała stosowania zapisu o treści: „Opóźnienie we wniesieniu czesnego zobowiązuje do wniesienia opłaty dodatkowej, której wysokość ustala Rektor Uczelni w formie zarządzenia” nie jest poparte żadnymi dowodami w postaci np. aneksów do umów. Uczelnia – pomimo deklaracji zmiany zapisu dotyczącego właściwości sądu na zapis o treści: „Strony ustalają, że wszelkie spory będą rozstrzygać polubownie, a w przypadku braku takiej możliwości sądem właściwym do rozpoznania sprawy będzie sąd rzeczowo właściwy miejscu wykonania umowy.” nie przedstawiła żadnych dowodów, iż zapis ten już z umów wyeliminowała, ani też nie złożyła deklaracji o tym, w jakim ewentualnie terminie zapis ten miałby przez nią zostać z umów wyeliminowany . Prezes Urzędu zważył co następuje: Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Wskazany przepis zawiera otwarty katalog działań stanowiących praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Stwierdzenie praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały łącznie trzy przesłanki: 1) działanie przedsiębiorcy, 9 2) noszące znamiona bezprawności, 3) godzące w zbiorowy interes konsumentów. Ad. 1) Stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, a także stosownie do pkt 1 a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Wyższa Szkoła Kupiecka jest zatem przedsiębiorcą w rozumieniu przepisu art. 4 pkt 1 lit. a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, gdyż jest osobą prawną świadczącą usługi użyteczności publicznej. Wyższa Szkoła Kupiecka, jako niepubliczna uczelnia organizuje i świadczy usługi edukacyjne, które ze względu na ich charakter i przydatność ukierunkowane są na zaspokajanie zbiorowych potrzeb społeczeństwa w zakresie edukacji, są to więc usługi o charakterze użyteczności publicznej. Wprawdzie art. 106 obowiązującej aktualnie ustawy z 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. 2005 r. Nr 164 poz.1365 z późn. zm.) stanowi, iż prowadzenie przez uczelnię działalności dydaktycznej, naukowej, badawczej i doświadczalnej, artystycznej, diagnostycznej, rehabilitacyjnej lub leczniczej nie jest działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów ustawy z dn. 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. 2004 r. Nr 173 poz. 1807 z późn. zm.), jednakże należy podkreślić, iż definicja przedsiębiorcy nie występuje wyłącznie w art. 4 ostatniej z wymienionych ustaw, a ustawa ta nie jest jedyną regulacją w zakresie działalności gospodarczej. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, która określa warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów (art.1 ust.1) zawiera własną definicję przedsiębiorcy, która ma zastosowanie w postępowaniach prowadzonym przez Prezesa Urzędu w trybie tej ustawy. W świetle definicji przedsiębiorcy zawartej w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów Wyższa Szkoła Kupiecka jest przedsiębiorcą. Należy mieć na względzie, iż Wyższa Szkoła Kupiecka, jako niepubliczna szkoła wyższa prowadzi działalność w zakresie organizowania i świadczenie usług edukacyjnych odpłatnie, systematycznie, we własnym imieniu, na rachunek uczelni jako odrębnej osoby prawnej, zawodowo, w sposób zorganizowany i ciągły, przez uprawnionych pracowników uczelni, profesjonalnie i jak działalność każdej niepublicznej szkoły wyższej działalność jej podporządkowana jest regułom opłacalności i racjonalnego gospodarowania, co łącznie czyni ją uczestnikiem obrotu gospodarczego w określonym przedmiotowo zakresie. W związku z powyższym, Prezes Urzędu stwierdził, że pierwsza przesłanka art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Ad. 2) Dla uznania działania przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest, aby miało ono charakter bezprawny. Jak zostało wskazane powyżej, przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera przykładowy katalog praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, 10 które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Na mocy art. 479 45 § 1 k.p.c., Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest obowiązany przesyłać Prezesowi Urzędu odpis każdego prawomocnego wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone. Na podstawie takich wyroków, Prezes Urzędu jest zobowiązany do prowadzenia rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, stosownie do art. 479 45 § 2 k.p.c. Przepis art. 479 45 § 3 k.p.c. ustanawia zasadę tzw. formalnej jawności rejestru, stanowiąc, że rejestr jest jawny. Jawność rejestru oznacza, że rejestr jest dostępny dla każdego zainteresowanego, czyli każdy ma do niego prawo wglądu. Skutkiem formalnej jawności rejestru jest niemożność zasłaniania się nieznajomością dokonanych w nim wpisów. W rejestrze tym przytacza się treść postanowień wzorców umowy uznanych przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. W ocenie Prezesa Urzędu, wpisanie takich postanowień do Rejestru, oznacza, że od tej chwili postanowienia te są zakazane we wszystkich wzorcach umów. Zakaz stosowania postanowień wpisanych do Rejestru, dotyczy nie tylko tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz również innych przedsiębiorców z danej branży. Za takim ujęciem przemawia podstawowy cel postępowania w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, jakim jest usunięcie z obrotu postanowień, które Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone. Chodzi bowiem o to, by konsumenci nie byli narażeni na te postanowienia w przyszłości w umowach zawieranych z innymi przedsiębiorcami. Ponadto, zdaniem Prezesa Urzędu, zakaz stosowania niedozwolonych postanowień wpisanych do ww. rejestru dotyczy także postanowień podobnych. Przedsiębiorcy stosują bowiem postanowienia, których istota jest taka sama, lecz konstrukcja gramatyczna, szyk wyrazów w zdaniu są różne. W związku z tym, zakazane jest też stosowanie postanowienia, którego zakres jest tożsamy z zakresem postanowienia wpisanego do Rejestru. Nie jest konieczna dokładna, literalna identyczność tych postanowień. Stanowisko Prezesa Urzędu znajduje poparcie w orzecznictwie. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrażonym w wyroku z dnia 25.05.2005 r. (sygn. akt XVII Ama 46/04) dla uznania, że określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do Rejestru wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych postanowień. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame”. Stanowisko to potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. sygn. akt III SZP 3/06, w której wskazał, iż stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Sąd Najwyższy uznał również, iż jeżeli Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna określoną klauzulę za niedozwoloną w wyniku przeprowadzonej kontroli abstrakcyjnej i zostanie ona wpisana do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 2 11 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów 1 dopuszcza się każdy z przedsiębiorców, który wprowadza do stosowanych klauzul zmiany o charakterze kosmetycznym, polegające np. na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie użytych wyrazów, jeżeli zmiany te nie prowadzą do zmiany istoty klauzuli. Prezes Urzędu zaznacza w tym miejscu, że konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w Rejestrze jest to, że posłużenie się takim postanowieniem albo postanowieniem o zbliżonej do niego treści, wywołującym takie same skutki, powoduje wprowadzenie do wzorca umowy elementu bezwzględnie zakazanego przez prawo. Natomiast art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stwierdza, że przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Przez bezprawność należy zaś uznać każde zachowanie naruszające przepisy prawa, a zatem bezprawne jest każde zachowanie naruszające m.in. przepisy o ochronie i konkurencji i konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu stosowane przez Wyższą Szkołę Kupiecką we wzorcu umowy pn. „Umowa o pobieranie nauki” postanowienie, o treści: ”Student zobowiązuje się do uiszczania na rzecz Uczelni wpisowego, czesnego oraz innych opłat, których wysokość ustala Rektor na okres roku akademickiego w formie zarządzenia”, postanowienie o treści: „Opóźnienie we wniesieniu czesnego zobowiązuje do wniesienia opłaty dodatkowej, której wysokość ustala Rektor Uczelni w formie zarządzenia” , jak i postanowienie o treści ”Student zobowiązuje się do uiszczania na rzecz Uczelni wpisowego, czesnego naliczanego w skali roku oraz innych opłat, których wysokość określa Regulamin Opłat za Studia Wyższej Szkoły Kupieckiej z siedzibą w Łodzi (który) w formie zarządzenia ustala Prezydent na okres każdego roku akademickiego. Informacja o wysokości opłat na dany rok akademicki znajduje się na stronie internetowej Uczelni www .kupiecka.pl oraz w punkcie rekrutacyjnym.” (stosowane przez Uczelnię we wzorcu umowy, zgodnie z jej oświadczeniem, od dnia 14 stycznia 2009 r.) są tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru pod pozycją 642 w dniu 3 kwietnia 2006 r. na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 października 2005 r. sygn. akt XVII Amc 20/05, o treści: „Wysokość opłat wymienionych w p. a, b, d ustala Rektor i podaje w formie zarządzenia do wiadomości przed rozpoczęciem roku akademickiego” . Ustaleniu tożsamości stosowanych przez Wyższą Szkołę Kupiecką postanowień ze wskazanym postanowieniem umieszczonym w Rejestrze pod pozycją 642 nie stoi na przeszkodzie fakt, że w przypadku pierwotnej klauzuli stosowanej przez Uczelnię zapis określa jedynie sposób, w jaki władze Uczelni określają wysokość opłat, natomiast klauzula wpisana do rejestru oprócz sposobu ustalania opłaty wskazuje także sposób podania do wiadomości o wysokości opłaty. Analiza zgromadzonych w toku postępowania dowodów prowadzi bowiem do wniosku, że w Wyższej Szkole Kupieckiej wysokość opłat ustalana jest odgórnie zarządzeniem władz Uczelni, które skutkuje automatycznie w relacjach student – Uczelnia. Świadczy o tym m.in. zawarte w aktach sprawy Zarządzenie nr 188 (dowód: karta 102-107), a także treść Regulaminu Studiów Wyższej Szkoły Kupieckiej (dowód: karta 87), gdzie w §1 ust.4 zapisane jest, że „Warunki odpłatności za studia określa umowa między Uczelnią a studentem zawarta w formie pisemnej. Rektor Wyższej Szkoły Kupieckiej na drodze odrębnych zarządzeń określa zasady odpłatności za studia, w tym wysokość wpisowego i czesnego oraz innych opłat nierozerwalnie związanych z tokiem studiów”. Wyższa Szkoła Kupiecka nie dokonuje zatem 1 W dniu 21 kwietnia 2007 r. weszła w życie ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Na podstawie art. 137 ww. ustawy straciła moc ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Obecnie praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów została uregulowana w przepisie art. 24 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. 12 indywidualnych zmian w umowach ze studentami w przypadku corocznego ustalania stawek wpisowego i czesnego. W świetle takiej praktyki należy uznać, że zakwestionowane postanowienie wzorca umowy reguluje zarówno sposób wprowadzania stawek opłat, jak i sposób podawania wiadomości o stawkach opłat. Sposób ten nie gwarantuje studentowi rzetelnej informacji o treści umowy, ani o ewentualnej zmianie treści umowy w zakresie wysokości opłat, które winien on ponosić. Prezes Urzędu podnosi ponadto, że wskazane postanowienia wzorca umowy są tożsame także z klauzulą wpisaną do Rejestru pod pozycją 59 w dniu 14.08.2003 r. na podstawie wyroku z dnia 10.04.2002 r. w sprawie o sygn. XVII Amc 17/01 o treści: „Czesne w następnych latach studiów może ulec zmianie w związku z uzasadnionym wzrostem kosztów ponoszonych przez Uczelnię i zostanie ustalone przez rektora zarządzeniem wiążącym strony umowy przed rozpoczęciem nowego roku akademickiego.” Porównując tę klauzulę z klauzulą stosowaną przez Wyższą Szkołę Kupiecką o treści: „Student zobowiązuje się do uiszczania na rzecz Uczelni wpisowego, czesnego oraz innych opłat, których wysokość ustala Rektor na okres roku akademickiego w formie zarządzenie” można stwierdzić występującą w nich literalną zbieżność sformułowań. W klauzuli umieszczonej w Rejestrze zapisano „czesne (…) ustalone przez rektora zarządzeniem (…)”, a w stosowanej przez Wyższą Szkołę Kupiecką „(…) czesnego oraz innych opłat, których wysokość ustala Rektor (…) w formie zarządzenia” . Taką samą literalną zbieżność można zauważyć także przy badaniu klauzuli dotyczącej opłaty dodatkowej, gdzie zapisano „(…)wniesienia opłaty dodatkowej, której wysokość ustala Rektor Uczelni w formie zarządzenia.”. Prezes Urzędu wskazuje przy tym, że abuzywność klauzul wpisanych do Rejestru nie dotyczy uprawnienia Rektora do ustalania wysokości opłat zarządzeniem (jest to zgodne z art. 99 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym), ale tego, że ustalanie opłat w formie zarządzenia, które nawet, jeśli jest upubliczniane i ogólnodostępne, to nie stanowi doręczenia wzorca zgodnie z art. 384 1 k.c. Umowa łącząca studenta i Uczelnię ma charakter umowy ciągłej i podlega ona rygoryzmom umów konsumenckich określonym w art. 384 i 384 1 Kodeksu cywilnego. Oznacza to, że ustalony wzorzec umowy wiąże konsumenta, jeśli został mu doręczony przy zawarciu umowy. Dotyczy to również zmiany wzorca w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym. Przyjęty w umowie sposób powiadamiania studentów o wysokości opłat poprzez wydanie zarządzenia przez Rektora, czy Prezydenta nie spełnia zatem realizacji wynikającego z prawa obowiązku, kształtuje prawa i obowiązki konsumentów w sposób rażąco naruszający ich interesy i w rezultacie stanowi niedozwoloną klauzulę umowną. Zapis ten przyzwala na wprowadzanie przez Uczelnię zmian w wysokości opłat bez konieczności doręczenia informacji o zmianie indywidualnie każdemu studentowi i bez umożliwienia studentowi wypowiedzenia umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia. Tym samym zapis ten jest tożsamy z niedozwolonymi postanowieniami umownymi umieszczonymi w Rejestrze pod pozycją 59 i 642, które zostały uznane za niedozwolone z powyżej wskazanych względów. Ponadto, niezależnie od powyższego, zapis wskazany w pkt I.2 decyzji zapewnia Wyższej Szkole Kupieckiej nieuzasadnione i nieuprawnione korzyści, albowiem zastrzega na jej rzecz możliwość pobrania od studenta, który opóźnia się z wniesieniem opłaty tzw. opłaty dodatkowej, która jest sankcją za nienależyte wykonanie umowy. Tak rozumiana opłata dodatkowa jest w istocie karą umowną. Należy podkreślić, iż przepisy o karze umownej mają charakter przepisów o charakterze ius cogens, a zatem bezwzględnie obowiązujących. Zgodnie z art. 483 k.c. karę umowną można zastrzec jedynie na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Ustalenie zatem przez Wyższą Szkołę Kupiecką, iż kara taka należy się na wypadek opóźnienia we wniesieniu opłaty jest 13 sprzeczne z prawem, gdyż kara ta została zastrzeżona na wypadek nienależytego wykonania zobowiązania pieniężnego. W świetle wskazanych zapisów wzorca umowy następuje nieuprawnione narzucanie na konsumenta obowiązków finansowych, co wpływa negatywnie na jego sytuację ekonomiczną i może powodować straty majątkowe. Postanowienie o treści: "Czesne nie podlega zwrotowi”, „Wpisowe nie podlega zwrotowi” , jak i postanowienie „Opłaty z tytułu wpisowego w przypadku rezygnacji z podjęcia studiów w Uczelni oraz czesnego za okres pobierania nauki nie podlegają zwrotowi” (stosowane przez Uczelnię we wzorcu umowy, zgodnie z jej oświadczeniem, od dnia 14 stycznia 2009 r.) są tożsame z postanowieniem wpisanym do Rejestru pod pozycją 1297 w dniu 18 stycznia 2008 r. na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 03.04.2006 r. sygn. akt XVII Amc 19/05, o treści: „Opłaty w postaci wpisowego oraz czesne nie podlegają zwrotowi” oraz z klauzulą wpisaną do Rejestru pod pozycją 426 w dniu 5 maja 2005 r. na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 09.06.2003 r. sygn. akt XVII Amc 44/02, o treści: „Wpłacona w momencie zapisu kwota 150 zł jest przeznaczona na pokrycie kosztów administracyjnych i nie podlega zwrotowi w przypadku rezygnacji ”. Ponadto należy wskazać, że postanowienia te są zbieżne z niedozwolonym postanowieniem umownym wskazanym w art. 385 3 pkt 12 Kodeksu cywilnego, gdyż w konsekwencji jego zastosowania Uczelnia wyłącza obowiązek zwrotu studentowi uiszczonej zapłaty w całości, jeżeli zrezygnuje on z wykonania umowy i to bez względu na okoliczności, a zatem także i w przypadku, gdy przyczyny rezygnacji leżą po stronie Uczelni. Niezależnie od powyżej wskazanych klauzul wpisanych do Rejestru należy podkreślić, iż kwestia wzajemnych rozliczeń stron umowy o świadczenie usługi edukacyjnej wielokrotnie była przedmiotem badania przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, czego przykładem było uznanie za niedozwolone i nakazanie zaniechania także postanowień o treści: − "w przypadku rezygnacji ze studiów w Wyższej Szkole Wychowania Fizycznego i Turystyki w Sopocie lub w przypadku skreślenia z listy studentów z przyczyn regulaminowych wpłacone czesne, za dany semestr i wszystkie poprzednie nie podlega zwrotowi" (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 17 maja 2006 r., XVII Amc 9/05 , MSiG 2006/202/12794); − "nierozpoczęcie lub przerwanie nauki przez uczestnika kursu nie wpływa na obowiązki Płatnika określone w 2 ust. 3 umowy, nie pomniejsza wartości kursu określonej w zgłoszeniu na kurs oraz nie powoduje wygaśnięcia innych roszczeń finansowych ze strony Uniwersyteckiej Szkoły Kształcenia Indywidualnego wobec Płatnika" (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 11 maja 2006 r., XVII Amc 176/05 , MSiG 2006/218/ 13921); − "uczestnik kursu skreślony z listy uczestników z wyżej wymienionych powodów nie może dochodzić odszkodowania, ani zwrotu wpłaconych pieniędzy" (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 4 maja 2006 r., XVII Amc 52/05 , MSiG 2006/218/13917); − "w przypadku rezygnacji przez słuchacza z uczestnictwa w kursie po podpisaniu niniejszej umowy szkoła nie zwraca uiszczonej opłaty za kurs" (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 maja 2006 r., XVII Amc 87/05 , MSiG 2006/218/13923); 14 − "po upływie 2 tygodni od rozpoczęcia zajęć, uczestnik rezygnując z nauki nie otrzymuje zwrotu wpłaconej kwoty" (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 kwietnia 2006 r., XVII Amc 43/05 , MSiG 2006/202/12795); − "przy rezygnacji z nauki uczestnik nie otrzymuje zwrotu wpłaty rezerwacyjnej" (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 kwietnia 2006 r., XVII Amc 43/05 , MSiG 2006/202/12795); − "rozwiązanie umowy w trakcie trwania semestru nie zwalnia z obowiązku zapłaty całości czesnego wymagalnego za bieżący semestr" (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 6 kwietnia 2006 r., XVII Amc 79/05 , MSiG 2006/234/14884); − "w przypadku przerwania studiów w trakcie semestru, student zobowiązany jest do zapłacenia czesnego za cały semestr, czesne zapłacone nie podlega zwrotowi (ibidem)"; "informujemy, iż po odbyciu się pierwszych zajęć nie uznajemy rezygnacji z kursu i nie zwracamy wpłaconej kwoty (...). W szczególnych przypadkach należy skierować pismo (do 1 tygodnia od momentu rezygnacji z kursu) z prośbą o zwrot gotówki lub zwolnienie z dalszej zapłaty do kierownika firmy. Uczestnik zostaje zwolniony z opłat w szczególnych przypadkach uznanych przez szkołę w formie pisemnej" (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 30 marca 2006 r., XVII Amc 68/05 , MSiG 2006/214/13650); − "w przypadku rezygnacji przed końcem I semestru słuchaczowi nie przysługuje zwrot nadpłaconej kwoty" (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 22 marca 2006 r., XVII Amc 72/05 , MSiG 2006/236/14999); "akademia nie dokona zwrotu jakiejkolwiek wpłaconej na jej rachunek przez słuchacza kwoty, w przypadku gdy zrezygnuje on z kursu językowego (a tym samym odstąpi od realizacji oznaczonych w niniejszej umowie warunków) po upływie pierwszych czterech godzin lekcyjnych (ibidem) "; − "rezygnacja z kursu nie zwalnia z płatności za cały semestr" (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 22 czerwca 2005 r., XVII Amc 50/05 , MSiG 2006/233/14814). Analiza orzecznictwa nakazuje zatem przyjąć, iż zakazane jest stosowanie w obrocie z konsumentami klauzul, które wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi opłaty w każdym przypadku rezygnacji przez niego z usług Uczelni. Wyższa Szkoła Kupiecka może stosować postanowienia wzorca umownego określające zasady odpowiedzialności finansowej konsumenta w przypadku wcześniejszego wypowiedzenia przez niego umowy, ale zasady tej odpowiedzialności muszą pozostawać w związku z kosztami i ryzykiem przedsiębiorcy, tak aby nie dochodziło do przerzucania na konsumenta ryzyka prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności. Postanowienie wymienione w pkt I.3 i I.4 wyłączało natomiast obowiązek zwrotu konsumentowi wniesionych przez niego opłat w przypadku rezygnacji z usługi edukacyjnej w każdej sytuacji, a zatem i w sytuacji, gdy do rezygnacji z usługi doszło z przyczyn zależnych od przedsiębiorcy. Obowiązek ponoszenia przez konsumenta opłat za świadczenia nie wykorzystane przez niego w całości lub w części w istocie przenosi na konsumenta ryzyko prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej. Mając na uwadze, że umowa o kształcenie jest umową o świadczenie usług i stosuje się do niej odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.) należy przyjąć po pierwsze, iż konsumentowi służy prawo wypowiedzenia tej umowy w każdym czasie, a po drugie, iż rozliczenie stron w takim przypadku powinno nastąpić przy odliczeniu wartości zaoszczędzonego przez przedsiębiorcę świadczenia i części zysku oraz w uzależnieniu od okoliczności, jakie stały się 15 podstawą wypowiedzenia umowy (art. 746 §1 k.c.). Stosowane przez Wyższą Szkołę Kupiecką postanowienia umowne wyłączające możliwość zwrotu konsumentowi odstępującemu od umowy uiszczonych przez niego opłat zapewnia przedsiębiorcy w każdym przypadku odstąpienia przez konsumenta od umowy nie tylko zwrot poniesionych wydatków, ale i niezmienną kwotę zysku. Taka praktyka Wyższej Szkoły Kupieckiej mogła wpłynąć na sytuację ekonomiczną konsumenta, bowiem konsument wypowiadający umowę z przyczyn ważnych, od siebie niezależnych i niezawinionych obciążony został obowiązkami finansowymi w pełnej wysokości w każdym przypadku wypowiedzenia umowy - nawet wówczas, gdy przyczyna wypowiedzenia istnieje po stronie Uczelni. Ponadto konsument obciążony został obowiązkiem zapłaty także wtedy, gdy rozwiązuje umowę w krótkim czasie po jej zawarciu, np. z powodu niezadowalającego poziomu kształcenia, nienależytej organizacji pracy itp. W tym miejscu należy dodać, że zważywszy na przedstawioną powyżej analizę orzecznictwa Prezes Urzędu nie może podzielić zaprezentowanego przez Wyższą Szkołę Kupiecką stanowiska, iż w ramach prowadzonej przez nią działalności, będąc zakładem administracyjnym, nawiązuje ona ze studentami stosunki administracyjno-prawne, a zwolnienie od opłaty za zajęcia dydaktyczne jest indywidualnym aktem władztwa zakładowego, do którego stosuje się odpowiednio przepisy kpa i przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Prezes Urzędu wskazuje, iż pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w uchwale z dnia 13 października 2003 r. (sygn. OPS 5/03) zapadł w oparciu o nieobowiązujące obecnie akty prawne tj. art. 161 ustawy z dn. 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1991 r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni. Wskazane akty prawne zostały uchylone art. 276 pkt 2 ustawy z dn. 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 2005 Nr 164 poz. 1365 ze zm.) z dniem 1 września 2005 r. Po drugie, należy zauważyć, iż wskazana uchwała zapadła w odniesieniu do uczelni państwowej, której specyfika działania jest odmienna od uczelni niepublicznych. W uzasadnieniu tej uchwały wskazano na te różnice pisząc – cyt. : „ Konstytucyjne prawo do nauki ( art. 70 ust. 1 Konstytucji) jest realizowane nie tylko w szkołach wyższych, lecz także w szkołach podstawowych, gimnazjach i liceach. Już pod rządem art. 72 poprzednio obowiązującej Konstytucji z dnia 22 lipca 1952 r. akceptowany był pogląd, że nie ma zakazu prowadzenia za opłatą szkół przez osoby fizyczne ( wyrok NSA z dnia 24 lutego 1989 r. sygn. akt I SA 1104/88, ONSA 1990, z. 1, poz. 5) lub prawne. Na tle przepisów ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty w pierwotnym brzmieniu (Dz. U. Nr 95, poz. 425) Sąd Najwyższy wyraził pogląd ( uchwała z dnia 21 lipca 1992 r. sygn. akt III CZP 84/92), że stosunek prawny łączący ucznia ze szkołą niepubliczną (podstawową czy średnią) ma w sobie elementy administracyjno-prawne (w zakresie przymusu szkolnego; wydalenia ucznia podlegającego przymusowi szkolnemu) i cywilnoprawne (w zakresie umowy nienazwanej o kształcenie). (...) Na tle stosunków cywilnoprawnych sądy powszechne rozstrzygają spory między studentami a uczelniami niepublicznymi, w tym w sprawach kosztów kształcenia, odpowiedzialności z tytułu naruszeń postanowień umów o kształcenie, udzielają ochrony na zasadach prawa konsumenckiego (...).” (podkreślenie dodane). Wskazana w uchwale NSA uchwała Sądu Najwyższego z dn. 21 lipca 1992 r. sygn. akt III CZP 84/92 w pełni zachowuje swą aktualność, czego przykładem jest wskazane powyżej orzecznictwo sądów cywilnych. W żadnej z przedstawionych przykładowo spraw nie powstała wątpliwość co do dopuszczalności drogi sądowej. Nie budzi żadnych wątpliwości, iż stosunki studenta z uczelnią niepubliczną w zakresie wnoszonych opłat za 16 świadczoną usługę edukacyjną mają charakter stosunków cywilnoprawnych. Uzasadnione jest wobec tego badanie tych stosunków ze względu na zachowanie w nich zasady ekwiwalentności świadczeń stron, a także poszanowania chronionych prawem interesów konsumenta. Odnosząc się zaś do powołanego przez stronę wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2002 r. w sprawie III CKN 466/00, w którym mowa, że skoro podstawę przyjęcia na studia stanowi decyzja administracyjna, to jej merytorycznej poprawności nie można poddawać kontroli w procesie cywilnym, to Prezes Urzędu wskazuje, iż wyrok ten jest trafny, jednakże nie można z niego wysnuć wniosków, jakie sformułowała strona. Decyzja o przyjęciu na studia to przejaw elementów administracyjno-prawnych w stosunkach prawnych studenta z uczelnią (publiczną, czy niepubliczną). Poprawność tej decyzji podlega weryfikacji w postępowaniu sądowo-administracyjnym. Nie ma jednakże żadnych podstaw ani faktycznych, ani prawnych, aby przyjąć, że okoliczność ta przekłada się na charakter stosunków prawnych studenta w zakresie wnoszonych opłat za usługę edukacyjną. Przyjęcie takiego stanowiska nakazywałoby uznać, iż skoro wnoszenie przez studenta opłat jest wykonaniem przez niego obowiązków wynikających z decyzji administracyjnej o przyjęciu na studia, to windykacja należności wynikających z decyzji odbywa się poprzez postępowanie egzekucyjne w administracji. Jest to pogląd, którego nie można uznać za zasadny, zwłaszcza zważywszy na okoliczność, iż Wyższa Szkoła Kupiecka wskazuje, że należności od studentów dochodzi w drodze procesu cywilnego, na co przedstawiła w toku postępowania dowody w postaci nakazów zapłaty w postępowaniu upominawczym (dowód: k.125-127). W ocenie Prezesa Urzędu nie można przyjąć także, że stanowisko Uczelni w zakresie charakteru prawnego ustalania i wnoszenia opłat za studia jest uzasadnione poprzez przedstawione dowody z postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w sprawie wniesionej przez studenta skargi dotyczącej opłat. Analiza dowodów w postaci postanowienia Sądu o odrzuceniu skargi i zarządzenia Sądu w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu (dowód: k. 123-124) nakazuje przyjąć, iż w ogóle nie doszło do merytorycznego rozpoznania sprawy przez ten Sad, gdyż wniesiona przez studenta skarga została odrzucona ze względów formalnych tj. nie uiszczenia wpisu. Tym samym nie można przyjąć, iż sprawy opłat podlegają rozpoznaniu przez sądy administracyjne, gdyż przedstawione dowody o tym nie świadczą. Należy zauważyć, że odrzucenie skargi z przyczyn formalnych nie może być utożsamiane z orzeczeniem sądu o oddaleniu skargi, które zapada po merytorycznym rozpoznaniu sprawy. Należy ponadto zauważyć, że w danej sytuacji nawet prawidłowe opłacenie skargi nie przesądzałoby o tym, że sprawa podlegałaby rozpoznaniu przez sąd administracyjny. Sąd administracyjny odrzuca bowiem skargę także i w sytuacji, gdy sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego – tak: art. 58 §1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. nr 153 poz. 1270 ze zm.). Wynikający z umowy, cywilnoprawny charakter wnoszonych przez studentów opłat przemawia raczej za stanowiskiem, iż zwolnienie studenta z opłaty jest wyrazem woli wierzyciela w rozumieniu art. 508 k.c., a zatem nie stanowi czynności z zakresu administracji publicznej i nie podlega kognicji sądów administracyjnych. W ocenie Prezesa Urzędu także i stosowane przez Wyższą Szkołę Kupiecką we wzorcu umowy pn. „Umowa o pobieranie nauki” postanowienie, o treści: „Spory powstałe na tle umowy rozstrzygać będzie sąd powszechny w Łodzi” oraz postanowienie: „Strony ustalają, że wszelkie spory będą rozstrzygać polubownie, a w braku takiej możliwości sądem właściwym do rozpoznania sprawy będzie sąd rzeczowo właściwy w Łodzi”(stosowane we 17 wzorcu zgodnie z oświadczeniem Uczelni od dnia 14 stycznia 2009 r.) jest tożsame z postanowieniem wpisanym do Rejestru pod pozycją 397 na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 12 stycznia 2005 r. sygn. akt XVII Amc 13/04, o treści: „Wszelkie spory rozstrzygać będzie Sąd dla M. Katowic”. W niniejszej sprawie wymaga podkreślenia, iż Wyższa Szkoła Kupiecka prowadzi działalność gospodarczą w innych miastach niż Łódź – posiada wydziały zamiejscowe na terenie województw wielkopolskiego oraz zachodniopomorskiego w Piotrkowie Trybunalskim, Szczecinku, Sieradzu i Koninie. Mając na względzie zapis art. 34 k.p.c., zgodnie z którym powództwo o wykonanie umowy można wytoczyć nie tylko przed sąd miejsca siedziby pozwanego, ale także przed sąd miejsca wykonania umowy, kwestionowany zapis umowy stanowi odpowiednik niedozwolonej klauzuli wskazanej w art. 385 3 pkt 23 Kodeksu cywilnego oraz - jak wskazano powyżej – odpowiednik niedozwolonego postanowienia wpisanego do Rejestru pod numerem 397, które została umieszczona w Rejestrze z powyżej wskazanych względów . Prezes Urzędu ponownie wskazuje, że konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w Rejestrze jest to, że posłużenie się takim postanowieniem albo postanowieniem o zbliżonej do niego treści, wywołującym takie same skutki, powoduje wprowadzenie do wzorca umowy elementu bezwzględnie zakazanego przez prawo. Stanowi to praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym, w ocenie Prezesa Urzędu, stosowanie przez Wyższą Szkołę Kupiecką we wzorcu umowy pn. „Umowa o pobieranie nauki” postanowień wskazanych w sentencji decyzji jest bezprawne. W związku z powyższym, Prezes Urzędu stwierdził, że druga przesłanka art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Ad. 3) Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiują pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 24 ust. 3 tej ustawy stanowi jedynie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Z całą pewnością mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów wówczas, gdy działanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź może dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem praw nieograniczonej i nieokreślonej liczby konsumentów, którzy zapoznali się, bądź mogli zapoznać się z dostępnym wzorcem umowy zawierającym postanowienia, które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone i zawarli, bądź mogli zawrzeć umowę z Uczelnią. W tej sytuacji bezprawne zachowanie przedsiębiorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej grupy kontrahentów Wyższej Szkoły Kupieckiej. Na skutek zamieszczenia we wzorcu umowy postanowień, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, Wyższa Szkoła Kupiecka stosowała postanowienia, których stosowania zakazano. Takie działanie godzi w zbiorowe interesy konsumentów. 18 W związku z powyższym, Prezes Urzędu stwierdził, że trzecia przesłanka art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24 tej ustawy. W takim przypadku, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania, przy czym ciężar udowodnienia okoliczności zaniechania stosowania zarzucanej praktyki spoczywa na przedsiębiorcy. Ze względu na nie przedstawienie przez Wyższą Szkołę Kupiecką dowodów świadczących o zaniechaniu stosowania niedozwolonych postanowień umownych we wzorcu umowy pn. „Umowa o pobieranie nauki” Prezes Urzędu nie miał podstaw, aby stwierdzić, iż przedsiębiorca ten zaniechał niedozwolonych praktyk. Prezes Urzędu podkreśla, iż zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ciężar udowodnienia okoliczności zaprzestania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów spoczywa na przedsiębiorcy, o czym Wyższa Szkoła Kupiecka została pouczona w toku postępowania, a ponadto została także wezwana do przedstawienia stosownych dowodów, które to wezwanie okazało się bezskuteczne. Udowodnienie zaniechania stosowania bezprawnych praktyk przejawia się w dostarczeniu przez przedsiębiorcę Prezesowi Urzędu danych, które pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie zaniechania stosowania bezprawnych praktyk. Mogą to być dokumenty oraz informacje, których treść pozwala Prezesowi Urzędu stwierdzić, że działania przedsiębiorcy przestały nosić znamiona praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W przypadku umów zawieranych z konsumentami dowodem zaniechania stosowania bezprawnej praktyki jest np. przedstawienie podpisanych przez studentów aneksów, jakimi Uczelnia wprowadziła stosowane zmiany do umów. Do przyjęcia zaniechania stosowania niedozwolonej praktyki nie wystarcza jednak złożenie Prezesowi Urzędu oświadczenia o zaprzestaniu stosowania zakwestionowanych zapisów wzorca umowy, zwłaszcza w sytuacji, gdy wskazane przez Uczelnię zmiany zapisów wzorca umowy pozostają tożsame co do celu i skutku z poprzednio stosowanymi i nadal stanowią niedozwolone postanowienia umowne. Brak oświadczenia przedsiębiorcy, w jakim terminie skłonny jest zaniechać stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów powoduje, iż Prezes Urzędu nie stwierdził podstaw do wydania decyzji nakładającej obowiązek wykonania takich zobowiązań i wobec tego zobowiązany jest wydać decyzję nakazującą zaniechanie stosowania niedozwolonych praktyk. Wobec spełnienia przesłanek koniecznych do stwierdzenia praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz przesłanek wydania decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania wskazanych w art. 26 ust.1 tej ustawy, Prezes Urzędu orzekł jak w pkt I sentencji decyzji. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie, dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis ten stanowi podstawę i górną granicę ustalenia kary dla Wyższej Szkoły Kupieckiej, która w 2008 r. osiągnęła przychód w wysokości 19 (tajemnica przedsiębiorcy) zł. W związku z powyższym maksymalna kara nałożona na Wyższą Szkołę Kupiecką może wynieść (tajemnica przedsiębiorcy) zł. Ustawa nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniona jest wysokość kar nakładanych na przedsiębiorców. W art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przykładowo jedynie wskazano, iż przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, Prezes Urzędu winien wziąć pod uwagę okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Ponadto orzecznictwo wskazuje, że w przypadku kar przesłankami, które należy brać pod uwagę, są: potencjał ekonomiczny przedsiębiorcy, skutki praktyki dla konkurencji lub kontrahentów, dopuszczalny poziom kary wynikający z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osiągnąć (por.: wyrok Sądu Najwyższego z 27.06.2000 r., sygn. akt I CKN 793/98). Ustalając wymiar kary pieniężnej za stwierdzone naruszenie, Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi naruszenia i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszej kalkulacji kary, a następnie uwzględnił zaistniałą w sprawie okoliczność obciążającą, która miała wpływ na wysokość kary. Mając na uwadze powyższe, Prezes Urzędu wziął pod uwagę, iż praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów stosowana przez Wyższą Szkołę Kupiecką polegała na stosowaniu postanowień wzorca umowy, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Zauważyć przy tym należy, że rejestr postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest jawny, powszechnie dostępny i publikowany na stronie internetowej Urzędu: www.uokik.gov.pl . Zakaz stosowania postanowień wzorców umowy wpisanych do wskazanego rejestru nie budzi żadnych wątpliwości. Konsument, podejmując decyzję o zawarciu umowy w oparciu o narzucony mu przez przedsiębiorcę wzorzec umowy, zawierający bezprawne zapisy, nie miał możliwości rzeczywistego wpływu na istnienie i treść zawartych w nim postanowień. W wyniku powyższego zachowania Wyższej Szkoły Kupieckiej interesy konsumentów zostały naruszone, jednakże wpływ, jaki na uprawnienia konsumentów miały poszczególne postanowienia należy przeanalizować oddzielnie w stosunku do każdego postanowienia. Nie ulega wątpliwości, że pośród kwestionowanych w niniejszym postępowaniu postanowień, największą wagą naruszenia charakteryzowały się postanowienia wskazane w punkcie I.3 i I.4 sentencji decyzji o treści: „Czesne nie podlega zwrotowi” , „ Wpisowe nie podlega zwrotowi”. Stosowane przez Wyższą Szkołę Kupiecką postanowienia umowne wyłączające możliwość zwrotu konsumentowi odstępującemu od umowy uiszczonych przez niego opłat zapewnia przedsiębiorcy w każdym przypadku odstąpienia przez konsumenta od umowy nie tylko zwrot poniesionych wydatków, ale i niezmienną kwotę zysku. Jak już wcześniej wskazano praktyka taka mogła wpłynąć na sytuację ekonomiczną konsumenta, bowiem konsument wypowiadający umowę z przyczyn ważnych, od siebie niezależnych i niezawinionych obciążony został obowiązkami finansowymi w pełnej wysokości w każdym przypadku wypowiedzenia umowy - nawet wówczas, gdy przyczyna wypowiedzenia istnieje po stronie Uczelni. Ponadto konsument obciążony został obowiązkiem zapłaty także wtedy, gdy rozwiązuje umowę w krótkim czasie po jej zawarciu, np. z powodu niezadowalającego poziomu kształcenia, nienależytej organizacji pracy itp. W wysokim stopniu na sytuację ekonomiczną studenta mogły wpływać również postanowienia wskazane w pkt I.1 i I.2 decyzji o treści : ”Student zobowiązuje się do uiszczania na rzecz Uczelni wpisowego, czesnego oraz innych opłat, których wysokość ustala Rektor na okres roku akademickiego w formie zarządzenia”, „Opóźnienie we wniesieniu 20 czesnego zobowiązuje do wniesienia opłaty dodatkowej, której wysokość ustala Rektor Uczelni w formie zarządzenia”. Stosowanie tych zapisów powoduje sytuację dysproporcji praw stron umowy, w której tylko Uczelnia zapewnia sobie pełną ochronę ekonomiczną. Uczelnia może bowiem w czasie obowiązywania umowy dokonywać zmian w wysokości opłat bez wiedzy i bez zgody studenta, nie pozostawiając mu możliwości odstąpienia od umowy w przypadku braku akceptacji wprowadzonych zmian w opłatach . Ponadto, niezależnie od powyższego, zapis wskazany w pkt I.2 decyzji zapewnia Wyższej Szkole Kupieckiej nieuzasadnione i nieuprawnione korzyści, albowiem zastrzega na jej rzecz możliwość pobrania od studenta, który opóźnia się z wniesieniem opłaty tzw. opłaty dodatkowej, która jest sankcją za nienależyte wykonanie umowy. Jak już wskazano, zgodnie z art. 483 k.c. karę umowną można zastrzec jedynie na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Ustalenie zatem przez Wyższą Szkołę Kupiecką, iż kara taka należy się na wypadek opóźnienia we wniesieniu opłaty jest sprzeczne z prawem, gdyż kara ta została zastrzeżona na wypadek nienależytego wykonania zobowiązania pieniężnego. W świetle wskazanych zapisów wzorca umowy następuje nieuprawnione narzucanie na konsumenta obowiązków finansowych, co wpływa negatywnie na jego sytuację ekonomiczną i może powodować straty majątkowe. Z kolei postanowienie wymienione w pkt I.5 sentencji decyzji o treści: „Spory powstałe na tle umowy rozstrzygać będzie sąd powszechny w Łodzi” mogło powodować uciążliwość dla konsumenta polegającą na pozbawieniu konsumenta prawa do wytoczenia powództwa zgodnie z tzw. ogólną właściwością miejscową wynikającą z przepisów procedury cywilnej. W sytuacji, gdy Wyższa Szkoła Kupiecka ma siedzibę w Łodzi, ale działalność prowadzi także w innych miejscach zapis taki jest dla konsumenta niekorzystny, gdyż zarówno, gdy jest on powodem, jak i pozwanym spory wynikające z zawartej z Uczelnią umowy rozpatrywać będzie jedynie sąd powszechny w Łodzi. Jednocześnie przy analizie wagi naruszenia, Prezes Urzędu uwzględnił, w odniesieniu do wszystkich zapisów, fakt, iż stosowany przez Wyższą Szkołę Kupiecką wzorzec umowy stał się dotychczas podstawą zawarcia umowy z dużą - kilkutysięczną grupą konsumentów (jak wynika ze zgromadzonego materiału do samego tylko egzaminu dyplomowego przystępuje w tym roku blisko 1000 studentów – dowód: karta 122, a faktem notoryjnie znanym jest, że uczelnia wyższa realizuje na określonych kierunkach kilkuletni program nauczania), a ponadto kwestionowany wzorzec umowny stosowany jest przez Wyższą Szkołę Kupiecką przez długi okres czasu. Wzorzec umowy przedstawiony przez Wyższą Szkołę Kupiecką w odpowiedzi na wezwanie Prezesa Urzędu z dnia 17 października 2007 r. – jak wynika z zawartej na nim informacji – obowiązuje w Uczelni od 5 czerwca 2004 r. (dowód : karta 8), a zatem przez okres ponad 5 lat. Uwzględniając ewoluujące stanowisko Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a także coroczne powiększanie się ilości klauzul niedozwolonych wpisanych do Rejestru wzorców umów uznanych za niedozwolone uznać należy, że bezprawność wszystkich zakwestionowanych przez Prezesa Urzędu zapisów zamieszczonych we wzorcu umowy pn. ”Umowa o pobieranie nauki” z całą pewnością stwierdzić można na dzień wszczęcia postępowania wyjaśniającego w tej sprawie tj. na dzień 12 października 2007 r., co pozwala przyjąć, że bezprawna praktyka stosowana jest przez Wyższą Szkołę Kupiecką co najmniej przez dwa kolejne lata akademickie (2007/2008, 2008/2009). Podkreślić przy tym należy, że Rejestr postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest jawny, powszechnie dostępny i publikowany na stronie internetowej Urzędu: www.uokik.gov.pl , ponadto Prezes Urzędu już w roku 2005 r. opublikował na swojej stronie internetowej Raport z badania rynku uczelni wyższych , w którym wskazał, jakie postanowienia umowne mogą naruszać interesy 21 konsumentów. Powyższe okoliczności, a także trwające od października 2007 r. czynności Prezesa Urzędu w tej sprawie umożliwiały Wyższej Szkole Kupieckiej uzyskanie stosownej wiedzy i podjęcie działań zmierzających do dostosowania wzorca umowy „Umowa o pobieranie nauki” do wymogów obowiązującego prawa, czego jednakże nie uczyniono. Podsumowanie wagi wskazanych naruszeń pozwoliło Prezesowi Urzędu na stwierdzenie, iż łącznie, waga naruszeń w przedmiotowej sprawie kształtuje się na poziomie (tajemnica przedsiębiorcy) % przychodu osiągniętego przez Wyższą Szkołę Kupiecką w 2008 r. Tym samym, ustalona przez Prezesa Urzędu kwota bazowa stanowiąca równowartość (tajemnica przedsiębiorcy) % przychodu uzyskanego przez Wyższą Szkołę Kupiecką wynosi (tajemnica przedsiębiorcy) zł. Prezes Urzędu, dokonując ostatecznego ustalenia wymiaru kary pieniężnej nałożonej na Wyższą Szkołę Kupiecką, wziął pod uwagę również fakt zasięgu ponadlokalnego działalności Uczelni obejmującego województwa: łódzkie, wielkopolskie oraz zachodniopomorskie, co miało wpływ na procentowe zwiększenie kwoty bazowej będącej podstawą wymierzenia kary pieniężnej o (tajemnica przedsiębiorcy) % i spowodowało zwiększenie kwotowe kary o kwotę (tajemnica przedsiębiorcy) zł. Prezes Urzędu nie dopatrzył się w przedmiotowej sprawie okoliczności łagodzących, które mogłyby mieć wpływ na ostateczną wysokość kary nałożonej na Wyższą Szkołę Kupiecką. Mając na uwadze szkodliwość stwierdzonego naruszenia oraz wskazaną okoliczność obciążającą, Prezes Urzędu nałożył na Wyższą Szkołę Kupiecką karę w wysokości 28.571,19 zł, co stanowi około (tajemnica przedsiębiorcy) % przychodu przedsiębiorcy osiągniętego w 2008 r. oraz (tajemnica przedsiębiorcy) % maksymalnego wymiaru kary. W ocenie Prezesa Urzędu, tak określona kara podkreśla naganność zachowania przedsiębiorcy, a jednocześnie jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i współmierna do możliwości finansowych przedsiębiorcy. Wobec powyższego, Prezes Urzędu orzekł jak w pkt II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 77 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Przedmiotowe postępowanie wykazało, iż Wyższa Szkoła Kupiecka dopuściła się stosowania bezprawnej praktyki, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu uznał – w zakresie określonym w pkt I sentencji decyzji – działanie Wyższej Szkoły Kupieckiej za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu ze stroną postępowania – Wyższą Szkołą Kupiecką. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia oraz stosownie do art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zgodnie z którym Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie, postanowiono obciążyć Wyższą Szkołę Kupiecką kosztami niniejszego postępowania w wysokości 22,50 zł (słownie: dwadzieścia dwa złotych 50/100). Wobec powyższego, Prezes Urzędu orzekł jak w pkt III sentencji decyzji. 22 Stosownie do art. 112 ust. 3 ustawy o okik, karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji Prezesa Urzędu do Narodowego Banku Polskiego, Oddział Okręgowy w Warszawie, na rachunek Nr 51101010100078782231000000. Koszty niniejszego postępowania należy uiścić do Narodowego Banku Polskiego, Oddział Okręgowy w Warszawie, na rachunek Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w pkt III sentencji niniejszej decyzji, stosownie do treści art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c., należy wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara Romańczak-Graca Otrzymuje: Wyższa Szkoła Kupiecka ul. Pojezierska 97b 91-341 Łódź