RŁO-55/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Ł ód ź Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O/61-25/06-AB Ł ód ź , dnia 19 listopada 2007 r. DECYZJA Nr R Ł O 55/2007 Na podstawie art. 23c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity Dz. U. 2005 r., Nr 244, poz. 2080; zm. Dz. U. 2006 r., Nr 157, poz. 1119; zm. Dz. U. 2006 r., Nr 170, poz. 1217, Dz. U. z 2006 r., Nr 249, poz.1834) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy oraz § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2002 r. Nr 18 poz. 172 ze zm. Dz. U. z 2003 r. Nr 6, poz. 68) w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz.331; zm. Dz. U. z 2007 r. Nr 99, poz. 660) po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Wy ż szej Szkole Edukacji Zdrowotnej w Ł odzi, ul. Mjr. Henryka Sucharskiego 3, 91-744 Ł ód ź , - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów dzia ł anie Wy ż szej Szko ł y Edukacji Zdrowotnej w Ł odzi, polegaj ą ce na stosowaniu we wzorcach umów na studia dzienne i zaoczne postanowie ń o tre ś ci: 1. „Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniejszej umowy, które nast ą pi poprzez zarz ą dzenie Kanclerza Wy ż szej Szko ł y Edukacji Zdrowotnej w Ł odzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarz ą dzenie podane zostanie do wiadomo ś ci studentów przez og ł oszenie na tablicy informacyjnej Uczelni oraz w dziekanacie.”, które jest postanowieniem umownym wpisanym do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm.) pod numerem 756; 2. „Student ma prawo rozwi ą za ć umow ę z ko ń cem danego semestru tj. z dniem 28 lutego w semestrze zimowym i z dniem 30 wrze ś nia w semestrze letnim, przy czym o ś wiadczenie powinno by ć z ł o ż one w formie pisemnej, w sekretariacie Uczelni, jeden miesi ą c przed ko ń cem ka ż dego semestru.”, które jest postanowieniem umownym wpisanym do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks post ę powania cywilnego pod numerem 757; 3. „W przypadku wp ł aty po terminie, Student zobowi ą zany jest do zap ł aty kary umownej tj. 20 PLN za ka ż dy miesi ą c zw ł oki.”, które jest postanowieniem umownym wpisanym do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks post ę powania cywilnego pod numerem 791 i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. Uzasadnienie W wyroku z dnia 21 kwietnia 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 49/05) S ą d Okr ę gowy w Warszawie - S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: „S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów) po rozpoznaniu sprawy z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: „Prezes Urz ę du”) przeciwko Wy ż szej Szkole Edukacji Zdrowotnej w Ł odzi, ul. Sucharskiego 3, 91-744 Ł ód ź (dalej: „WSEZ”) uzna ł za niedozwolone nast ę puj ą ce postanowienia wzorca umowy: „Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniejszej umowy, które nast ą pi poprzez zarz ą dzenie Kanclerza Wy ż szej Szko ł y Edukacji Zdrowotnej w Ł odzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarz ą dzenie podane zostanie do wiadomo ś ci studentów przez og ł oszenie na tablicy informacyjnej Uczelni oraz w dziekanacie.” oraz „Student ma prawo rozwi ą za ć umow ę z ko ń cem danego semestru tj. z dniem 28 lutego w semestrze zimowym i z dniem 30 wrze ś nia w semestrze letnim, przy czym o ś wiadczenie powinno by ć z ł o ż one w formie pisemnej, w sekretariacie Uczelni, jeden miesi ą c przed ko ń cem ka ż dego semestru.” . W dniu 20 czerwca 2006 r. Prezes Urz ę du wpisa ł przedmiotowe postanowienia do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks post ę powania cywilnego (dalej: „rejestr postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone”). W zwi ą zku z powy ż szym w dniach od 28 sierpnia 2006 r. do 25 pa ź dziernika 2006 r. Prezes Urz ę du przeprowadzi ł kontrolne post ę powanie wyja ś niaj ą ce w celu ustalenia, czy nast ą pi ł o naruszenie uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przez WSEZ. W toku post ę powania wyja ś niaj ą cego Prezes Urz ę du ustali ł , i ż w obiegu znajduj ą si ę umowy zawieraj ą ce niedozwolone postanowienia o których mowa w pkt 1 i 2 sentencji niniejszej decyzji. Ponadto Prezes Urz ę du w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego ustali ł , i ż WSEZ stosuje postanowienie o tre ś ci: „W przypadku wp ł aty po terminie, Student zobowi ą zany jest do zap ł aty kary umownej tj. 20 PLN za ka ż dy miesi ą c zw ł oki.” , które jest zbie ż ne z postanowieniem umownym wpisanym do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone po numerem 791. W dniu 3 listopada 2006 r. Prezes Urz ę du wszcz ął Postanowieniem Nr 1/61-25/06 (dowód: karta nr 1) post ę powanie w sprawie stosowania przez WSEZ praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na godz ą cym w nie bezprawnym stosowaniu we wzorcach umów na studia dzienne i zaoczne klauzul o tre ś ci: 1. „Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniejszej umowy, które nast ą pi poprzez zarz ą dzenie Kanclerza Wy ż szej Szko ł y Edukacji Zdrowotnej w Ł odzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarz ą dzenie podane zostanie do wiadomo ś ci studentów przez og ł oszenie na tablicy informacyjnej Uczelni oraz 2 w dziekanacie.”, które jest postanowieniem umownym wpisanym do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 756 ; 2. „Student ma prawo rozwi ą za ć umow ę z ko ń cem danego semestru tj. z dniem 28 lutego w semestrze zimowym i z dniem 30 wrze ś nia w semestrze letnim, przy czym o ś wiadczenie powinno by ć z ł o ż one w formie pisemnej, w sekretariacie Uczelni, jeden miesi ą c przed ko ń cem ka ż dego semestru.”, które jest postanowieniem umownym wpisanym do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 757 ; 3. „W przypadku wp ł aty po terminie, Student zobowi ą zany jest do zap ł aty kary umownej tj. 20 PLN za ka ż dy miesi ą c zw ł oki.”, które jest zbie ż ne z postanowieniem umownym wpisanym do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 791, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej: „ustawa o okik”). Prezes Urz ę du zawiadomi ł WSEZ o wszcz ę ciu post ę powania w dniu 3 listopada 2006 r., stosownie do przepisu art. 84 ust. 3, w zwi ą zku z art. 100a ust. 3 ustawy o okik (dowód: karta nr 3). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania w pi ś mie z dnia 21 listopada 2006 r. WSEZ wyja ś ni ł a co nast ę puje. Postanowienia okre ś lone w pkt 1 i 2 nie s ą stosowane w ż adnej z umów zawartych pocz ą wszy od 20 czerwca 2006 r. W tym stanie rzeczy „naruszenie praw konsumenckich – nie antycypuj ą c na chwil ę obecn ą czy w rzeczywisto ś ci mia ł o ono miejsce (czy zachodzi zbie ż no ść pomi ę dzy tre ś ci ą zakwestionowanych postanowie ń a poz. 757 i 758 Rejestru (…) i czy w realiach takiego post ę powania mamy do czynienia z wzorcem umownym w rozumieniu stosownych przepisów prawa) – zosta ł o usuni ę te i praktyka taka nie jest ju ż stosowana.” (dowód: karta nr 15). Do dnia 20 czerwca 2006 r. klauzule powy ż sze znalaz ł y si ę w umowach zawartych pomi ę dzy Uczelni ą a 1327 studentami. Zapisy te zostan ą zast ą pione zapisami w brzmieniu obowi ą zuj ą cym po 20 czerwca 2006 r. (dowód: karta nr 15). Zmiany zostan ą dokonane w formie aneksu do umowy, ka ż da zmiana zostanie po ś wiadczona podpisem studenta. Zmiany te zostan ą wprowadzone w terminie trzech miesi ę cy pocz ą wszy od dnia 21 listopada 2006 r. (dowód: karta nr 15). W odniesieniu do postanowienia kwestionowanego w pkt 3 WSEZ podnios ł a, i ż „antycypuj ą c (acz nie przes ą dzaj ą c trafno ś ci) zasadno ść stawianego zarzutu zapis ten stosowany by ł w umowach zawieranych tak przed 20 czerwca 2006 r. jak i w umowach zawartych po tej dacie (…). „ (dowód: karta nr 16). W terminie trzech miesi ę cy pocz ą wszy od dnia 21 listopada 2006 r. postanowienie to zostanie zmienione. Aneksowanie b ę dzie dotyczy ł o wszystkich umów pozostaj ą cych w obrocie prawnym, a dokonana zmiana b ę dzie ka ż dorazowo po ś wiadczona podpisem studenta (dowód: karta nr 16). WSEZ o ś wiadczy ł a, i ż dokona w terminie 3 miesi ę cy eliminacji z obrotu prawnego wszystkich zakwestionowanych przez Prezesa Urz ę du postanowie ń umownych (dowód: karta nr 17). W pi ś mie z dnia 8 grudnia 2006 r. WSEZ zobowi ą za ł a si ę do wprowadzenia z dniem 2 stycznia 2007 r. nowego wzoru umowy bez kwestionowanych przez Prezesa Urz ę du postanowie ń (dowód: karta nr 28). WSEZ nie za łą czy ł a nowego wzoru, do którego wprowadzenia zobowi ą za ł a si ę . 3 W pi ś mie z dnia 30 maja 2007 r. WSEZ wskaza ł a, i ż aneksowanie poszczególnych umów pozostaje w dalszym ci ą gu w fazie realizacji (dowód: karta nr 53). W pi ś mie z dnia 13 sierpnia 2007 r. WSEZ o ś wiadczy ł a, i ż umowy zawieraj ą ce kwestionowane postanowienia pozostaj ą w dalszym ci ą gu w obrocie i s ą aneksowane w tre ś ci i formie podanej w pi ś mie z dnia 21 listopada 2006 r.(dowód: karta nr 91). Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Wy ż sza Szko ł a Edukacji Zdrowotnej z siedzib ą w Ł odzi jest uczelni ą niepubliczn ą , dzia ł a w oparciu o wpis do Rejestru Niepa ń stwowych Uczelni Zawodowych prowadzony przez Ministra Edukacji Narodowej i Sportu, pod numerem 96 (dowód: karta nr 19). Przedmiotem dzia ł alno ś ci WSEZ jest prowadzenie kszta ł cenia na poziomie wy ż szych studiów zawodowych w specjalno ś ci: resocjalizacja z profilaktyk ą spo ł eczn ą . WSEZ ś wiadczy odp ł atnie us ł ugi edukacyjne na rzecz studenta w oparciu o umow ę z nim zawart ą . Tre ść umowy zosta ł a opracowana i przygotowana do podpisu przez WSEZ. Jest to wzorzec umowy w rozumieniu art. 384 § 1 k.c. Jego tre ść zosta ł a opracowana jednostronnie przez WSEZ, a student - konsument nie ma ż adnego wp ł ywu na tre ść postanowie ń tego wzorca. We wzorcu umowy WSEZ ustali ł a nast ę puj ą ce postanowienie zawarte w § 5 : „ Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniejszej umowy, które nast ą pi poprzez zarz ą dzenie Kanclerza Wy ż szej Szko ł y Edukacji Zdrowotnej w Ł odzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarz ą dzenie podane zostanie do wiadomo ś ci studentów przez og ł oszenie na tablicy informacyjnej Uczelni oraz w dziekanacie.”. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 21 kwietnia 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 49/05) uzna ł to postanowienie za niedozwolone, a w dniu 20 czerwca 2006 r. Prezes Urz ę du wpisa ł je do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 756. Postanowienie zawarte w § 6 wzorca umowy stosowanego przez WSEZ o tre ś ci: „Student ma prawo rozwi ą za ć umow ę z ko ń cem danego semestru tj. z dniem 28 lutego w semestrze zimowym i z dniem 30 wrze ś nia w semestrze letnim, przy czym o ś wiadczenie powinno by ć z ł o ż one w formie pisemnej, w sekretariacie Uczelni, jeden miesi ą c przed ko ń cem ka ż dego semestru.” S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 21 kwietnia 2006 r. (sygn.. akt XVII Amc 49/05) uzna ł za niedozwolone i w dniu 20 czerwca 2006 r. zosta ł o ono wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 757. Zapis § 2 ust. 3 stosowanego przez WSEZ wzorca umowy brzmi: „W przypadku wp ł aty po terminie, Student zobowi ą zany jest do zap ł aty kary umownej tj. 20 PLN za ka ż dy rozpocz ę ty miesi ą c zw ł oki.”. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 13 kwietnia 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 38/05) uzna ł za niedozwolone nast ę puj ą ce postanowienie: „ W przypadku opó ź nienia w regulowaniu nale ż no ś ci za kurs szko ł a ka ż dorazowo naliczy s ł uchaczowi kar ę umown ą w wysoko ś ci 0,50 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki.” Postanowienie to zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 791. 4 Wy ż ej wymienione postanowienia s ą nadal realizowane w umowach zawartych pomi ę dzy WSEZ a studentami (dowód: karty nr 17 i 91). Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o okik przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Przepis art. 23a ust. 2 ww. ustawy zawiera otwarty katalog dzia ł a ń stanowi ą cych praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. Ustawodawca wskazuje w tym przepisie, i ż praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Stwierdzenie praktyki okre ś lonej w art. 23a ust. 1 i ust. 2 ustawy o okik wymaga wykazania, ż e spe ł nione zosta ł y łą cznie trzy przes ł anki: 1/ dzia ł anie przedsi ę biorcy, 2/ nosz ą ce znamiona bezprawno ś ci, 3/ godz ą ce w zbiorowy interes konsumentów. Art. 4 pkt 1 lit. a ustawy o okik okre ś la przedsi ę biorc ę jako osob ą fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą nie maj ą c ą osobowo ś ci prawnej, organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej. WSEZ dzia ł a w oparciu o ustaw ę z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wy ż szym ( Dz. U. 2005 nr 164 poz. 1365 z pó ź n. zm.) i jest wpisana do Rejestru Uczelni Niepublicznych i Zwi ą zków Uczelni Niepublicznych prowadzonego przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego pod numerem 96. Zgodnie z przepisem art. 29 ust. 1 powy ż szej ustawy uczelnia niepubliczna uzyskuje osobowo ść prawn ą z chwil ą wpisania do rejestru uczelni niepublicznych i zwi ą zków uczelni niepublicznych prowadzonego przez ministra w ł a ś ciwego do spraw szkolnictwa wy ż szego. Tym samym WSEZ jest osob ą prawn ą . Jej przedmiotem dzia ł alno ś ci jest edukacja, której ś wiadczenie, w opinii Prezesa Urz ę du, nale ż y uzna ć za us ł ug ę o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej. Uzasadniaj ą c to stwierdzenie nale ż y przywo ł a ć wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 lutego 2003 r., sygn. akt XVII Ama 36/02, w uzasadnieniu którego S ą d stwierdza m.in., ż e przedmiotem dzia ł ania szko ł y niepublicznej s ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, tj. edukacja. Ta wyk ł adnia odpowiada z kolei przepisowi art. 4 ust. 1 lit. a definiuj ą cego na u ż ytek ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poj ę cie przedsi ę biorcy. Warto równie ż zauwa ż y ć , ż e w orzecznictwie S ą du Najwy ż szego wielokrotnie kwalifikowano uczelni ę niepa ń stwow ą jako przedsi ę biorc ę lub podmiot prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą (por. wyroki S ą du Najwy ż szego z dnia 14 lipca 1999 r., II CKN 451/98, OSNC 2000, nr 2, poz. 36; z dnia 29 maja 2001 r., I CKN 1217/98, OSNC 2002, nr 1, poz. 13; postanowienie SN z dnia 26 kwietnia 2002 r., IV CKN 1667/00, OSNC 2003, nr 5, poz. 65; uchwa ł a SN z dnia 6 listopada 2002 r., III CZP67/02, OSNC2003 Nr 7-8, poz. 102). Prezes Urz ę du stwierdza, ż e WSEZ jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a ustawy o okik. 5 W zwi ą zku z tym pierwsza przes ł anka art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o okik zosta ł a spe ł niona. Bezprawno ść to sprzeczno ść zachowania z przepisami prawa oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi wi ę c o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym jako ca ł o ś ci ą . Poj ę cie porz ą dek prawny obejmuje nakazy i zakazy wynikaj ą ce z normy prawnej, a tak ż e nakazy i zakazy wynikaj ą ce z norm moralnych i obyczajowych okre ś lanych, jako zasady wspó łż ycia spo ł ecznego. Bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezale ż nym od wyst ą pienia szkody, czy od zamiaru podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Przy ocenie bezprawno ś ci rozwa ż enia wymaga kwestia, czy czyn by ł zgodny, czy te ż niezgodny z obowi ą zuj ą cymi zasadami porz ą dku prawnego tj. normami prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego a tak ż e z nakazami i zakazami wynikaj ą cymi z zasad wspó łż ycia spo ł ecznego. Jak zosta ł o wskazane powy ż ej, przepis art. 23a ust. 2 ustawy o okik zawiera przyk ł adowy katalog praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do ww. przepisu, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Na mocy art. 479 45 k.p.c., S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest obowi ą zany przesy ł a ć Prezesowi Urz ę du odpis ka ż dego prawomocnego wyroku uwzgl ę dniaj ą cego powództwo o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone. Na podstawie takich wyroków, stosownie do art. 479 45 § 2 k.p.c. Prezes Urz ę du prowadzi rejestr postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone. Przepis art. 479 45 § 3 k.p.c. ustanawia zasad ę jawno ś ci rejestru. Jawno ść rejestru oznacza, ż e jest on dost ę pny dla ka ż dego zainteresowanego, czyli ka ż dy ma do niego prawo wgl ą du. Skutkiem formalnej jawno ś ci rejestru jest niemo ż no ść zas ł aniania si ę nieznajomo ś ci ą dokonanych w nim wpisów. W rejestrze tym przytacza si ę tre ść postanowie ń wzorców umowy uznanych przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. Wpisanie takich postanowie ń do Rejestru oznacza, ż e od tej chwili postanowienia te s ą zakazane we wszystkich wzorcach umów. Za takim uj ę ciem przemawia podstawowy cel post ę powania w sprawach o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone, jakim jest usuni ę cie z obrotu postanowie ń , które S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone. Chodzi bowiem o to, by konsumenci nie byli nara ż eni na te postanowienia zarówno w umowach aktualnie realizowanych jak i w umowach zawieranych w przysz ł o ś ci. Takie stanowisko znajduje uzasadnienie w orzecznictwie. S ą d Najwy ż szy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (Sygn. akt III SZP 3/06) uzna ł , i ż wpis postanowienia wzorca do rejestru skutkuje tym, ż e zakazane jest pos ł ugiwanie si ę wpisan ą klauzul ą we wszystkich wzorcach umów. Przedmiotem zarzutu w niniejszym post ę powaniu jest stosowanie przez WSEZ mi ę dzy innymi postanowienia o tre ś ci: „Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniejszej umowy, które nast ą pi poprzez zarz ą dzenie Kanclerza Wy ż szej Szko ł y Edukacji Zdrowotnej w Ł odzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarz ą dzenie podane zostanie do wiadomo ś ci studentów przez og ł oszenie na tablicy informacyjnej Uczelni oraz w dziekanacie.” Postanowienie to, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Prezesa Urz ę du przeciwko WSEZ, w wyroku z dnia 21 kwietnia 2006 r. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone. W dniu 20 czerwca 2006 r. Prezes Urz ę du wpisa ł to postanowienie do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 756. Nie ma wi ę c ż adnych w ą tpliwo ś ci, ż e stosowanie tego postanowienia jest 6 dzia ł aniem bezprawnym, wyczerpuj ą cym znamiona praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 2 ustawy o okik. W wy ż ej wymienionym wyroku z dnia 21 kwietnia 2006 r. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł równie ż za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „Student ma prawo rozwi ą za ć umow ę z ko ń cem danego semestru tj. z dniem 28 lutego w semestrze zimowym i z dniem 30 wrze ś nia w semestrze letnim, przy czym o ś wiadczenie powinno by ć z ł o ż one w formie pisemnej, w sekretariacie Uczelni, jeden miesi ą c przed ko ń cem ka ż dego semestru.” , Prezes Urz ę du umie ś ci ł je w rejestrze postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 757. Tak wi ę c i w tym przypadku nie ma ż adnych w ą tpliwo ś ci, i ż WSEZ stosuj ą c to postanowienie narusza prawo. Zakaz stosowania postanowie ń wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. dotyczy nie tylko tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu zapad ł wyrok w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone, lecz równie ż innych przedsi ę biorców. Z tre ś ci art. 479 43 k.p.c. wynika, ż e wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. S ą d Apelacyjny w Warszawie w wyrokach z dnia 29.09.2005 r., sygn. akt VI Aca 381/05 i z dnia 16.11.2005 r., sygn. akt VI Aca 473/05 stwierdzi ł , ż e : „Celem post ę powania w sprawach o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone jest tzw. abstrakcyjna kontrola wzorców, dokonana w oderwaniu od konkretnej umowy, za ś wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 k.p.c. od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich. Rozszerzona prawomocno ść materialna takich wyroków stanowi przeszkod ę procesow ą dla ponownego rozpoznania sprawy dotycz ą cej uznania za niedozwolone postanowie ń wzorców umowy, które zosta ł y uznane za niedozwolone prawomocnymi wyrokami wpisanymi do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zgodnie z art. 479 45 k.p.c. Wpisanie do rejestru wzorca umowy uznanego za niedozwolony wy łą cza ponowne wytoczenie powództwa w tym przedmiocie, tak ż e przez osob ę nie bior ą c ą udzia ł u w sprawie, w której wyrok wydano, za ś pozew obejmuj ą cy takie powództwo podlega odrzuceniu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. – uchwa ł a S ą du Najwy ż szego z dnia 19 grudnia 2003 r. III CZP 95/03(OSNC 2005/2/25)”. Ponadto, zakaz stosowania niedozwolonych postanowie ń wpisanych do ww. rejestru dotyczy tak ż e postanowie ń podobnych. Przedsi ę biorcy stosuj ą bowiem postanowienia, których istota jest taka sama, lecz konstrukcja gramatyczna, szyk wyrazów w zdaniu s ą ró ż ne. W zwi ą zku z tym, zakazane jest te ż stosowanie postanowienia, którego zakres jest to ż samy z zakresem postanowienia wpisanego do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Nie jest konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść tych postanowie ń . S ą d Najwy ż szy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (Sygn. akt III SZP 3/06) wskaza ł , ż e je ż eli S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna okre ś lon ą klauzul ę za niedozwolon ą w wyniku przeprowadzonej kontroli abstrakcyjnej i zostanie ona wpisana do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 2 ustawy o okik dopuszcza si ę ka ż dy z przedsi ę biorców, który wprowadza do stosowanych klauzul zmiany o charakterze kosmetycznym, polegaj ą ce np. na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie u ż ytych wyrazów, je ż eli zmiany te nie prowadz ą do zmiany istoty klauzuli. S ą d Najwy ż szy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. III SZP 03/06) za podstaw ę uznania to ż samo ś ci klauzul przyj ął „wywieranie takiego samego skutku”. Natomiast S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 25 maja 2005 r. (sygn. akt XVII Ama 46/04) wskaza ł , ż e dla uznania, i ż okre ś lona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem 7 umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, ż e mie ś ci si ę ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywanych klauzul. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie dwóch klauzul powinien by ć zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 13 kwietnia 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 38/05) uzna ł za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „ W przypadku opó ź nienia w regulowaniu nale ż no ś ci za kurs szko ł a ka ż dorazowo naliczy s ł uchaczowi kar ę umown ą w wysoko ś ci 0,50 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki” . Postanowienie to w dniu 3 lipca 2006 r. zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 791. Prezes Urz ę du w pozwie (sygn. akt RKT-63-04-05/SB/DS) wskaza ł , i ż w przypadku gdy wysoko ść kary umownej zosta ł a okre ś lona jako 0,5 z ł za ka ż dy dzie ń opó ź nienia, to przy wysoko ś ci op ł aty ratalnej za kurs wynosz ą cej 160 z ł ( ś rednia warto ść raty) kara wynosi 0,3% za ka ż dy dzie ń zw ł oki, a wi ę c w skali roku odsetki wynios ł yby 109,5%, czyli prawie 8 krotnie przekracza ł yby odsetki ustawowe. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów podzieli ł stanowisko Prezesa Urz ę du, i ż poziom odsetek umownych jest ra żą co wygórowany i niewspó ł mierny do konsekwencji finansowych zw ł oki konsumenta. WSEZ stosuje postanowienie o tre ś ci: „ W przypadku wp ł aty po terminie, Student zobowi ą zany jest do zap ł aty kary umownej tj. 20 PLN za ka ż dy miesi ą c zw ł oki. ” Kara umowna w tym przypadku zosta ł a okre ś lona jako 20 z ł za ka ż dy miesi ą c. Wysoko ść czesnego w WSEZ wynosi 250 z ł miesi ę cznie. Tak wi ę c kara jak ą wprowadzi ł a WSEZ dla studentów dokonuj ą cych nieterminowo wp ł at wynosi 96% w skali roku, czyli ponad 8 krotnie przekracza odsetki ustawowe (zgodnie z rozporz ą dzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 13 pa ź dziernika 2005 r. w sprawie okre ś lenia wysoko ś ci odsetek ustawowych odsetki ustawowe ustalono w wysoko ś ci 11,5% w stosunku rocznym). Porównanie kwestionowanego zapisu stosowanego przez WSEZ i postanowienia umieszczonego w rejestrze postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 791 dowodzi, ż e ich tre ść w sposób na tyle to ż samy kszta ł tuje prawa i obowi ą zki konsumenta, i ż mo ż na przyj ąć , i ż oceniana klauzula mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Zapisy te nak ł adaj ą na konsumentów obowi ą zek zap ł aty ra żą co wygórowanych odsetek umownych, niewspó ł miernych do konsekwencji finansowych zw ł oki konsumenta. Tym samym, w ocenie Prezesa Urz ę du, stosowanie przez WSEZ postanowienia wskazanego w pkt 3 sentencji decyzji jest praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów okre ś lon ą w art. 23a ust.2 ustawy o okik. Konsekwencj ą stosowania przez WSEZ postanowie ń wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest wprowadzenie do obrotu postanowie ń bezwzgl ę dnie zakazanych. Tym samym, w ocenie Prezesa Urz ę du, stosowanie przez WSEZ postanowie ń wskazanych w sentencji decyzji jest bezprawne. W zwi ą zku z powy ż szym, stwierdza si ę , ż e druga przes ł anka art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o okik zosta ł a spe ł niona. Przes ł anka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów jest spe ł niona, gdy dzia ł anie lub zaniechanie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów jako zbiorowo ś ci. Przepisy ustawy o okik nie definiuj ą poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 23a ust. 1 ustawy o okik stanowi jedynie, ż e nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. 8 Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotycz ą cy ogó ł u, a naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o okik dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem praw nieograniczonej i nieokre ś lonej liczby konsumentów - studentów, którzy zapoznali si ę z wzorcami umów zawieraj ą cymi postanowienia, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone i zawarli, b ą d ź mogli zawrze ć umow ę z WSEZ. W tej sytuacji bezprawne zachowanie WSEZ nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami okre ś lonego kr ę gu studentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej grupy. W niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z godzeniem w zbiorowe interesy tych wszystkich konsumentów, których umowy zawieraj ą ce niedozwolone postanowienia umowne s ą aktualnie realizowane. W zwi ą zku z tym trzecia przes ł anka art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o okik zosta ł a spe ł niona. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę stwierdza si ę , ż e w przedmiotowej sprawie zosta ł y spe ł nione wszystkie przes ł anki praktyki okre ś lonej w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o okik. W toku niniejszego post ę powania WSEZ o ś wiadczy ł a, i ż podpisywa ł a umowy w oparciu o wzorzec zawieraj ą cy niedozwolone postanowienia umowne wskazane w pkt 1 i 2 sentencji niniejszej decyzji tylko do dnia 20 czerwca 2006 r. Natomiast postanowienie okre ś lone w pkt 3 sentencji decyzji by ł o stosowane tak ż e po tym terminie. WSEZ o ś wiadczy ł a, i ż wyeliminuje te postanowienia poprzez dokonanie zmian w formie aneksu do umowy oraz poda ł a terminy dokonania tych zmian. Ż aden z tych terminów nie zosta ł zachowany, a w pi ś mie z dnia 13 sierpnia 2007 r. WSEZ o ś wiadczy ł a, i ż umowy te pozostaj ą w dalszym ci ą gu w obrocie. W dniu 21 kwietnia 2007 r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz.331; zm. Dz. U. z 2007 r. Nr 99, poz. 660) na podstawie której straci ł a moc ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r., Nr 244, poz. 2080, ze zm.: Dz. U. z 2006 r. Nr 157, poz.1119, Dz. U. z 2006 r. Nr 170, poz. 1217, Dz. U. z 2006r. Nr 249, poz. 1834). Jednak ż e zgodnie z art. 131 ust.1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów do post ę powa ń wszcz ę tych przed dniem 21 kwietnia 2007 r. stosuje si ę przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. St ą d nale ż a ł o orzec jak w sentencji decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o okik w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kodeksu post ę powania cywilnego – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Ł odzi. 9 Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Zast ę pca Dyrektora Delegatury w Ł odzi Barbara Roma ń czak-Graca Otrzymuje : Wy ż sza Szko ł a Edukacji Zdrowotnej ul. Kami ń skiego 21 90-229 Ł ód ź 10