RŁO-54/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Ul. Piotrkowska 120 90-006 Ł ód ź Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O/61-34( )/08/TD Ł ód ź , dnia 17 listopada 2008 r. DECYZJA Nr R Ł O 54/2008 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, zm. Dz. U. Nr 99, poz. 660, Nr 171, poz. 1206) – zwana dalej: „ustawa o okik”, stosownie art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Zak ł adowi Doskonalenia Zawodowego w Kielcach, ul. Paderewskiego 55, 25-950 Kielce, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł anie Zak ł adu Doskonalenia Zawodowego w Kielcach, ul. Paderewskiego 55, 25-950 Kielce polegaj ą ce na stosowaniu we wzorcu umowy postanowienia wpisanego do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego, o tre ś ci: „W przypadku przerwania nauki z winy s ł uchacza dokonane przez niego wp ł aty nie podlegaj ą zwrotowi”, zamieszczonego we wzorcu umowy pn.: „Umowa z klientem indywidualnym”, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania . II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nak ł ada si ę na przedsi ę biorc ę Zak ł ad Doskonalenia Zawodowego w Kielcach, ul. Paderewskiego 55, 25-950 Kielce, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 5 700,00 z ł (s ł ownie: pi ęć tysi ę cy siedemset z ł ) p ł atn ą do bud ż etu Pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust.1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie wskazanym w punkcie I decyzji. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 w zwi ą zku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, 2 - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: obci ąż a si ę przedsi ę biorc ę Zak ł ad Doskonalenia Zawodowego w Kielcach, ul. Paderewskiego 55, 25-950 Kielce, kosztami opisanego na wst ę pie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowi ą zuje si ę tego przedsi ę biorc ę do zwrotu Prezesowi Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów post ę powania w kwocie 22 z ł (s ł ownie: dwadzie ś cia dwa z ł ) Uzasadnienie W dniu 19 grudnia 2007 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zwany dalej: „Prezes Urz ę du” – wszcz ął post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie badania rynku ś wiadczenia us ł ug nauki jazdy w zakresie stanu konkurencji na tym rynku oraz stanu ochrony praw konsumentów, w szczególno ś ci w zakresie mo ż liwych narusze ń praw konsumentów w zwi ą zku ze stosowaniem tzw. niedozwolonych klauzul umownych. W ramach ww. post ę powania skontrolowano wzorce umów stosowane przez Zak ł ad Doskonalenia Zawodowego w Kielcach (zwany dalej równie ż : „Przedsi ę biorca”). W wyniku analizy tych dokumentów Prezes Urz ę du wszcz ął Postanowieniem Nr 1/61- 34/08 z dnia 30 lipca 2008 r. post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Zak ł ad Doskonalenia Zawodowego w Kielcach, ul. Paderewskiego 55, 25-950 Kielce, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na stosowaniu we wzorcu umowy postanowienia wpisanego do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego, o tre ś ci: „W przypadku przerwania nauki z winy s ł uchacza dokonane przez niego wp ł aty nie podlegaj ą zwrotowi”, zamieszczonego we wzorcu umowy pn.: „Umowa z klientem indywidualnym”, co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, zm. Dz. U. Nr 99, poz. 660, Nr 171, poz. 1206) – zwana dalej: „ustawa o okik”. Odnosz ą c si ę do postawionego zarzutu, pismem z dnia 18 sierpnia 2008 r. (data wp ł ywu do Urz ę du: 19 sierpnia 2008 r.), Przedsi ę biorca stwierdzi ł , i ż w jego ocenie kwestionowany przez Prezesa Urz ę du zapis wzorca umowy nie stanowi niedozwolonego przepisami kodeksu cywilnego postanowienia wzorca umowy, nie jest równie ż to ż samy z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone pod poz. 172 i 815. Na potwierdzenie powy ż szego, przedsi ę biorca podniós ł , ż e w praktyce stosuje rozwi ą zanie przewiduj ą ce zwrot ca ł ej uiszczonej wp ł aty w przypadku rezygnacji uczestnika ze szkolenia przed jego rozpocz ę ciem, a w przypadku rezygnacji ze szkolenia w trakcie jego trwania zwracana jest cz ęść uiszczonej wp ł aty, która przekracza warto ść us ł ugi szkoleniowej do dnia rezygnacji ze szkolenia. Przedsi ę biorca przyzna ł jednak, ż e zakwestionowana tre ść par. 3 wzorca „Umowa z klientem indywidualnym” mo ż e budzi ć w ą tpliwo ś ci interpretacyjne i z tego wzgl ę du zamierza wprowadzi ć jego zmian ę . Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Zak ł ad Doskonalenia Zawodowego w Kielcach jest stowarzyszeniem wpisanym do rejestru przedsi ę biorców KRS pod numerem 0000067987, jak równie ż do rejestru 3 stowarzysze ń , innych organizacji spo ł ecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zak ł adów opieki zdrowotnej. (karty Nr 6-10) Analiza wskazanych wy ż ej dokumentów pozwoli ł a na postawienie Przedsi ę biorcy zarzutu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez zamieszczenie w stosowanym w obrocie z konsumentami wzorcu umowy postanowienia o nast ę puj ą cej tre ś ci: „W przypadku przerwania nauki z winy s ł uchacza dokonane przez niego wp ł aty nie podlegaj ą zwrotowi” , § 3 zd. 2 wzorca umowy pn. „Umowa z klientem indywidualnym” (dowód: karta nr 11). S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie uzna ł za niedozwolone postanowienia zapisy o tre ś ci: „W przypadku rezygnacji przez s ł uchacza z uczestnictwa w kursie po podpisaniu niniejszej umowy szko ł a nie zwraca uiszczonej op ł aty za kurs” – poz. 815 w rejestrze postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, wyrok SOKiK z dnia 24 maja 2006 r., sygn. akt XVII AmC 87/05; „Uiszczone wp ł aty nie podlegaj ą zwrotowi za wyj ą tkiem sytuacji, w których kurs nie dochodzi do skutku z winy CNJO TRANSLATOR” – poz. 172 w rejestrze postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, wyrok SOKiK z dnia 9 wrze ś nia 2004 r., o sygn. akt XVII AmC 18/04. Wzorzec umowy zawieraj ą cy w swojej tre ś ci kwestionowane postanowienie umowne stosowany jest przez Przedsi ę biorc ę od po ł owy maja 2007 r. W oparciu o wzorzec umowy zawieraj ą cy kwestionowane postanowienia umowne podpisano w 2007 50 umów, za ś w 2008 22 umowy w zakresie nauki jazdy. Ponadto, wy ż ej wymieniony wzorzec by ł równie ż wykorzystywany do umów zawartych w zakresie innego rodzajów szkole ń , w liczbie ok. 2700 łą cznie w roku 2007 i 2008. (karta nr 13). Przedsi ę biorca podniós ł , ż e mimo istnienia kwestionowanego zapisu, w praktyce stosuje rozwi ą zanie przewiduj ą ce zwrot ca ł ej uiszczonej wp ł aty w przypadku rezygnacji uczestnika ze szkolenia przed jego rozpocz ę ciem, a w przypadku rezygnacji ze szkolenia w trakcie jego trwania zwracana jest cz ęść uiszczonej wp ł aty, która przekracza warto ść us ł ugi szkoleniowej do dnia rezygnacji ze szkolenia. Na dowód powy ż szego przedstawi ł kopie (karta nr 12) trzech, pozytywnie zaopiniowanych wniosków konsumentów o zwrot op ł at wniesionych z tytu ł u uczestnictwa w kursie (ca ł o ś ci lub cz ęś ci, w zale ż no ś ci od momentu rezygnacji wzgl ę dem terminu rozpocz ę cia kursu),(karty nr 86-89). Przedsi ę biorca przedstawi ł równie ż egzemplarze dokumentów o charakterze regulaminów do u ż ytku wewn ę trznego, pn.: „Instrukcja dotycz ą ca planowania, organizowania i rozliczania form kszta ł cenia pozaszkolnego” w wydaniu z 2006 r. oraz 2008 r. Oba dokumenty zawieraj ą w swojej tre ś ci uregulowania, które przewiduj ą , i ż zwrot op ł at wniesionych przez s ł uchaczy mo ż e nast ą pi ć tylko w szczególnych przypadkach (np. zmiana miejsca zamieszkania, d ł ugotrwa ł a choroba itp.), (karty nr 33 i 73). Dokumenty te nie stanowi ą integralnej cz ęś ci wzorca umowy zawieranej z konsumentem i nie mog ą by ć wobec tego oceniane w przedmiocie prowadzonego post ę powania. Przychód Przedsi ę biorcy w 2007 r. wyniós ł (tajemnica przedsi ę biorcy) z ł , w tym dotacje z jednostek samorz ą du terytorialnego oraz dotacji z funduszy strukturalnych UE: (tajemnica przedsi ę biorcy) z ł . (karty nr 93-94) W dniu 21 pa ź dziernika 2008 r. Przedsi ę biorca przedstawi ł Prezesowi Urz ę du nowy, poprawiony wzorzec umowy, w którym zmieniono tre ść kwestionowanego w niniejszym post ę powaniu postanowienia w taki sposób, aby nie narusza ł interesów i praw konsumentów. 4 Zapis zawarty w §3 zd. 2 wzorca umowy pn. „Umowa z klientem indywidualnym” w brzmieniu: „W przypadku przerwania nauki z winy s ł uchacza dokonane przez niego wp ł aty nie podlegaj ą zwrotowi” zosta ł wykre ś lony, natomiast dodano ust. 2 do § 2 wzorca umowy o tre ś ci: „W przypadku rezygnacji z us ł ugi przed jej rozpocz ę ciem uiszczona rata na poczet op ł aty podlega zwrotowi w ca ł o ś ci, a je ż eli nie by ł a uiszczona, uzgodniona op ł ata nie jest wymagalna. W przypadku rezygnacji w trakcie szkolenia, uiszczona op ł ata podlega zwrotowi w cz ęś ci przewy ż szaj ą cej koszty cz ęś ciowego wykonania us ł ugi poniesione przez Wykonawc ę . W przypadku rezygnacji w trakcie szkolenia, je ż eli op ł ata nie by ł a uiszczona, uzgodniona op ł ata jest wymagalna w wysoko ś ci proporcjonalnej do wielko ś ci wykonanej us ł ugi do dnia rezygnacji” . (karty nr 96-98). Przedsi ę biorca o ś wiadczy ł ponadto, i ż wszystkie umowy zawarte na podstawie poprzedniego wzorca w zakresie szkolenia kierowców wygas ł y w zwi ą zku z zako ń czeniem szkole ń . Przedsi ę biorca nie wykaza ł jednak wycofania z obrotu z konsumentami kwestionowanego postanowienia zawartego w umowach na szkolenie w zakresie innym ni ż nauka jazdy. Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł : Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o okik przes ł ankami zaistnienia zakazanej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów s ą : 1) dzia ł anie przedsi ę biorcy, 2) nosz ą ce znamiona bezprawno ś ci, 3) godz ą ce w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o okik ilekro ć w ustawie jest mowa o przedsi ę biorcy rozumie si ę przez to przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz.U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095) – zwana równie ż : „ustawa SDG”. Art. 2 ustawy SDG definiuje dzia ł alno ść gospodarcz ą jako zarobkow ą dzia ł alno ść wytwórcz ą , handlow ą , budowlan ą , us ł ugow ą oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatacja zasobów naturalnych, a tak ż e dzia ł alno ść zawodow ą wykonywan ą w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. Przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej ustawy to osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie b ę d ą ca osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą - wykonuj ą ca we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą . Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy SDG przedsi ę biorca mo ż e podj ąć dzia ł alno ść gospodarcz ą po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsi ę biorców w Krajowym Rejestrze S ą dowym. Zak ł ad Doskonalenia Zawodowego w Kielcach jest przedsi ę biorc ą wpisanym do rejestru przedsi ę biorców KRS i jako taki prowadzi zarobkow ą dzia ł alno ść us ł ugow ą w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. Prezes Urz ę du stwierdzi ł zatem, ż e ww. podmiot jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o okik. W zwi ą zku z tym pierwsza przes ł anka art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o okik zosta ł a spe ł niona. Ad 2. Bezprawno ść to sprzeczno ść zachowania z przepisami prawa oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi wi ę c o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem 5 prawnym jako ca ł o ś ci ą . Bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezale ż nym od wyst ą pienia szkody czy od zamiaru podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. W niniejszej sprawie dzia ł anie Przedsi ę biorcy, polegaj ą ce na stosowaniu postanowienia wzorca umów wpisanego do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, nale ż y uzna ć za bezprawne nie tylko ze wzgl ę du na fakt zdefiniowania w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o okik okre ś lonej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. O bezprawno ś ci tego ż dzia ł ania przes ą dza równie ż rozszerzona skuteczno ść wyroku w sprawie o uznanie postanowie ń umownych za niedozwolone, co wynika z art. 479 43 k.p.c. W momencie wpisania do rejestru zapisu uznanego przez s ą d za niedozwolone postanowienie umowne, zapis ów staje si ę samodzielnie funkcjonuj ą c ą zasad ą , która zosta ł a zakwestionowana. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść wyroku, klauzule spe ł niaj ą funkcj ę podobn ą do przepisów prawa, za ś pos ł ugiwanie si ę nimi w kontaktach z konsumentami jest zakazane. Wzorce umów stosowane przez przedsi ę biorców w kontaktach z konsumentami podlegaj ą szczególnej kontroli. Wzorzec umowy to doktrynalne okre ś lenie wszelkich jednostronnie przygotowanych z góry przed zawarciem umowy, gotowych klauzul umów w postaci warunków umów, ich wzorów, regulaminów, statutów itp. ( E. Łę towska, Prawo umów konsumenckich, C.H. Beck 2002, s. 292). W systemie polskiego prawa cywilnego ustawodawca przewidzia ł instytucj ę abstrakcyjnej kontroli wzorców umownych, realizowanej w drodze post ę powania o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone. Zgodnie ze stanowiskiem S ą du Apelacyjnego w Warszawie (wyroki: z dnia 29 wrze ś nia 2005 r., sygn. akt: VI Aca 381/05; z dnia 16 listopada 2005 r., sygn. akt VI Aca 473/05), „celem post ę powania w sprawach o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone jest tzw. abstrakcyjna kontrola wzorców, dokonana w oderwaniu od konkretnej umowy, za ś wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 k.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich.(…)”. Co wi ę cej, S ą d Najwy ż szy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (Sygn. akt III SZP 3/06) wskaza ł , i ż stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem SOKiK i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. S ą d Najwy ż szy uzna ł równie ż , i ż je ż eli S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna okre ś lon ą klauzul ę za niedozwolon ą w wyniku przeprowadzonej kontroli abstrakcyjnej i zostanie ona wpisana do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów dopuszcza si ę ka ż dy z przedsi ę biorców, który wprowadza do stosowanych klauzul zmiany o charakterze kosmetycznym, polegaj ą ce np. na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie u ż ytych wyrazów, je ż eli zmiany te nie prowadz ą do zmiany istoty klauzuli. Tak wi ę c, dokonuj ą c oceny tre ś ci postanowie ń umownych wykorzystywanych przez przedsi ę biorców we wzorcach umownych nale ż y wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej. St ą d te ż , niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. W niniejszej sprawie Prezes Urz ę du zakwestionowa ł postanowienie zamieszczone w wykorzystywanym przez Przedsi ę biorc ę wzorcu pn. „Umowa z klientem indywidualnym” z 6 uwagi na jego to ż samo ść z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W ocenie Prezesa Urz ę du, zapis w § 3 zd. 2 ww. wzorca umowy jest to ż samy z zapisem uznanym wyrokiem SOKiK z dnia 24 maja 2006 r., sygn. akt XVII AmC 87/05 za zakazany w obrocie z konsumentami, o tre ś ci: „W przypadku rezygnacji przez s ł uchacza z uczestnictwa w kursie po podpisaniu niniejszej umowy szko ł a nie zwraca uiszczonej op ł aty za kurs” , jak równie ż z zapisem uznanym wyrokiem SOKiK z dnia 9 wrze ś nia 2004 r., o sygn. akt XVII AmC 18/04, o tre ś ci: „Uiszczone wp ł aty nie podlegaj ą zwrotowi za wyj ą tkiem sytuacji, w których kurs nie dochodzi do skutku z winy CNJO TRANSLATOR” . Zasady dotycz ą ce rozlicze ń finansowych pomi ę dzy kontrahentami na wypadek wypowiedzenia umowy o ś wiadczenie us ł ug normuje art. 746 Kc w zw. z art. 750 Kc. Na gruncie ww. przepisów za uzasadnione mo ż na przyj ąć zachowanie przez przedsi ę biorc ę kwoty odpowiadaj ą cej cz ęś ci ś wiadcze ń ju ż spe ł nionej. Pozosta ł a cz ęść op ł aty za szkolenie powinna by ć zwrócona. Zwa ż y ć trzeba, ż e to nie wy łą cza mo ż liwo ś ci dochodzenia od konsumenta odszkodowania. Rezygnacja s ł uchacza z uczestnictwa w zaj ę ciach jest de facto jego odst ą pieniem od umowy zawartej z Przedsi ę biorc ą , a zatem zastosowanie powinien znale źć art. 395 § 2 k.c., zgodnie z którym to, co strony ju ż ś wiadczy ł y, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba, ż e zmiana by ł a konieczna w granicach zwyk ł ego zarz ą du. Za ś wiadczone us ł ugi nale ż y si ę drugiej stronie odpowiednie wynagrodzenie. Ś wiadczenie s ł uchacza jest ś wiadczeniem pieni ęż nym, którego zwrot jest mo ż liwy, natomiast Przedsi ę biorca przed rozpocz ę ciem kursu nie ś wiadczy ż adnej us ł ugi na rzecz konsumenta, a zatem odmowa zwrotu uiszczonej zap ł aty jest nieuzasadniona w ś wietle powo ł anych przepisów i sprzeczna z dobrymi obyczajami. Równie ż wy łą czenie mo ż liwo ś ci zwrotu cz ęś ci op ł aty, je ż eli s ł uchacz - konsument przerywa nauk ę po rozpocz ę ciu kursu nale ż y uzna ć za naruszaj ą ce interesy konsumentów. S ł uchacz musi bowiem ui ś ci ć pe ł ne wynagrodzenie za ś wiadczenie, którego nie otrzyma ł w ca ł o ś ci, podczas gdy Przedsi ę biorca otrzymuje ś wiadczenie pieni ęż ne o warto ś ci przewy ż szaj ą cej warto ść jej w ł asnego ś wiadczenia. W niniejszym przypadku, identycznie jak w ww. postanowieniach wpisanych do rejestru, zastrze ż ono, i ż ca ł a wp ł acona kwota za szkolenie nie podlega zwrotowi. Zwrot op ł at przewiduj ą jedynie przepisy instrukcji wewn ę trznych, jednak mo ż e to nast ą pi ć w ś ci ś le okre ś lonych przypadkach: zmiany miejsca zamieszkania, d ł ugotrwa ł ej choroby lub powo ł ania do s ł u ż by wojskowej. Wskaza ć trzeba, ż e niniejsze postanowienie narusza art. 385 1 § 1 Kc, który stanowi, ż e postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Postanowienie to jest niezgodne z art. 385 3 pkt 2 Kc, który stanowi, ż e niedozwolone s ą postanowienia, które wy łą czaj ą lub istotnie ograniczaj ą odpowiedzialno ść wzgl ę dem konsumenta za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania, jak równie ż niezgodne z art. 385 3 pkt 12 Kc, który stanowi, ż e za niedozwolone uznaje si ę postanowienia wy łą czaj ą ce obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie niespe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania, a tak ż e art. 385 3 pkt 13 Kc, wedle którego za niedozwolone postanowienia uznaje si ę te, które przewiduj ą utrat ę prawa żą dania zwrotu ś wiadczenia konsumenta spe ł nionego wcze ś niej ni ż ś wiadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadaj ą , rozwi ą zuj ą lub odst ę puj ą od umowy. W zwi ą zku z powy ż szym Prezes Urz ę du uzna ł , ż e kwestionowany zapis stosowany przez Przedsi ę biorc ę oraz zapisy uznane przez SOKiK za niedozwolone postanowienia umowne s ą to ż same w skutkach, bowiem przyznaj ą Przedsi ę biorcy prawo do zatrzymania pobranych op ł at z tytu ł u umowy szkolenia w przypadku rezygnacji konsumenta z us ł ug 7 Przedsi ę biorcy. Nale ż y przy tym zaznaczy ć , i ż przytoczone postanowienia, które by ł y przedmiotem oceny SOKiK, dotyczy ł y równie ż us ł ug o charakterze edukacyjnym. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze nale ż y uzna ć , i ż kwestionowane w niniejszym post ę powaniu przez Prezesa Urz ę du postanowienie wzorca umowy stosowanego przez Przedsi ę biorc ę jest to ż same ze wskazanymi postanowieniami uznanymi za niedozwolone. Tym samym wykazano, i ż spe ł niona zosta ł a przes ł anka bezprawno ś ci dzia ł ania Przedsi ę biorcy, polegaj ą cego na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Ad 3. Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ochrona interesów przedsi ę biorców i konsumentów podejmowana w ramach dzia ł a ń Prezesa Urz ę du jest prowadzona w interesie publicznym. Dzia ł ania oparte na przepisach niniejszej ustawy s ą zatem podejmowane w interesie publicznym, w celu ochrony interesów zbiorowo ś ci, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzgl ę dny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urz ę du do rozstrzygni ę cia okre ś lonej sprawy. Doda ć nale ż y, ż e zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawa ta reguluje zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, je ż eli praktyki te wywo ł uj ą lub mog ą wywo ł ywa ć skutki na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Dla stwierdzenia, ż e dana praktyka jest niezgodna z art. 24 ww. ustawy wystarczaj ą ce jest wi ę c wykazanie, ż e potencjalnie istnia ł o zagro ż enie naruszenia interesów konsumentów w skutek zastosowania okre ś lonego postanowienia w umowach z konsumentami w przypadku zaistnienia okre ś lonych okoliczno ś ci. W niniejszym przypadku przedsi ę biorca zawar ł kwestionowane regulacje w regulaminie wi ążą cym konsumentów b ę d ą cych jego kontrahentami. Poj ę cie zbiorowych interesów konsumentów zosta ł o szeroko omówione przez S ą d Najwy ż szy w wyroku z dnia 10 kwietnia 2008r. (sygn. akt III SK 27/07). W uzasadnieniu S ą d Najwy ż szy uzna ł , i ż przy ocenie poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów wystarczaj ą ce powinno by ć ustalenie, ż e zachowanie przedsi ę biorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz wzgl ę dem cz ł onków danej grupy (okre ś lonego kr ę gu podmiotów), wyodr ę bnionych spo ś ród ogó ł u konsumentów, za pomoc ą wspólnego dla nich kryterium. S ą d Najwy ż szy orzek ł , ż e „ praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsi ę biorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazuj ą cych na powtarzalno ść zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodz ą cych w sk ł ad grupy, do której adresowane s ą zachowania przedsi ę biorcy, w taki sposób, ż e potencjalnie ofiar ą takiego zachowania mo ż e by ć ka ż dy konsument b ę d ą cy klientem lub potencjalnym klientem przedsi ę biorcy ”. W niniejszym przypadku dosz ł o do naruszenia interesu publicznego. Oceniane dzia ł anie Przedsi ę biorcy dotyczy szerokiego kr ę gu konsumentów. Dotyczy ono wszystkich tych osób, które s ą uczestnikami kursu nauki jazdy oraz wszystkich jego potencjalnych klientów. Rozwa ż ane dzia ł ania nale ż a ł o wi ę c uzna ć za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. Dzia ł ania te mia ł y równie ż charakter powtarzalny, o czym ś wiadczy równie ż sam fakt pos ł ugiwania si ę wzorcem umowy. W zwi ą zku z powy ż szym zosta ł o wykazane, i ż kwestionowane dzia ł anie Przedsi ę biorców stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wymienion ą w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o okik. Wobec powy ż szego, Prezes Urz ę du orzek ł jak w pkt I sentencji. 8 Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du mo ż e w drodze decyzji na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , który dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, w rozumieniu art. 24 ustawy, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Zwróci ć nale ż y uwag ę , i ż przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie okre ś laj ą jakichkolwiek przes ł anek, od których uzale ż nione by ł oby podj ę cie decyzji o na ł o ż eniu kary. Ustawodawca wskaza ł jedynie w art. 111 cytowanej ustawy te okoliczno ś ci, które Prezes Urz ę du winien uwzgl ę dni ć decyduj ą c o wymiarze kary pieni ęż nej, wymieniaj ą c okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Okoliczno ś ci ą przemawiaj ą c ą za zastosowaniem wobec Przedsi ę biorcy kary pieni ęż nej jest fakt, i ż jako organizator kursów o wieloletnim do ś wiadczeniu powinien mie ć ś wiadomo ść , ż e nie mo ż na stosowa ć klauzul uznanych za niedozwolone i wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Rejestr ten, co wymaga podkre ś lenia, jest jawny i powszechnie dost ę pny, a stosowanie postanowie ń do niego wpisanych oznacza wprowadzenie do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Przedsi ę biorca winien wi ę c zdawa ć sobie spraw ę z konieczno ś ci dostosowywania wykorzystywanych przez siebie wzorców do tre ś ci wpisów zamieszczanych w rejestrze. Jednocze ś nie nale ż y zwa ż y ć , i ż Przedsi ę biorca podj ął dzia ł ania zmierzaj ą ce do zaniechania kwestionowanej praktyki wprowadzaj ą c poprawiony wzorzec umowy, w którym zmieniono tre ść kwestionowanego w niniejszym post ę powaniu postanowienia w taki sposób, aby nie narusza ł interesów i praw konsumentów. Przedsi ę biorca wykaza ł równie ż istnienie przypadków, w których podejmowa ł decyzj ę o cz ęś ciowym lub ca ł kowitym zwrocie op ł at wniesionych z tytu ł u uczestnictwa w szkoleniu w przypadku rezygnacji konsumenta z rozpocz ę cia lub kontynuowania szkolenia. W stosowanych instrukcjach wewn ę trznych Przedsi ę biorca zawar ł bowiem uregulowania, które przewidywa ł y – wbrew kwestionowanemu postanowieniu umownemu – zwrot wniesionych op ł at w przypadku rezygnacji ze szkolenia, cho ć uregulowania te dotycz ą tylko ś ci ś le okre ś lonych przypadków. Ponadto nale ż y zwa ż y ć , i ż post ę powanie nie zosta ł o wszcz ę te w nast ę pstwie skarg konsumenckich, co mo ż e ś wiadczy ć o ograniczonym zakresie rzeczywistych negatywnych skutków wywo ł anych przez dzia ł ania Przedsi ę biorcy, a sam Przedsi ę biorca aktywnie wspó ł dzia ł a ł z Prezesem Urz ę du w trakcie post ę powania. To w ostatecznym rachunku przekonuje, aby karze nada ć walor edukacyjny, przy zapewnieniu odpowiedniego stopnia jej odczuwalno ś ci. Z tych powodów na Przedsi ę biorc ę na ł o ż ono kar ę w wysoko ś ci 5 700,00 z ł , co stanowi (tajemnica przedsi ę biorcy) % maksymalnego wymiaru kary. Wobec powy ż szego orzeczono, jak pkt II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, kar ę nale ż y wp ł aci ć w ci ą gu 14 dni od daty uprawomocnienia si ę decyzji do Narodowego Banku Polskiego, Oddzia ł Okr ę gowy w Warszawie, na rachunek Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Koszty administracyjne niniejszego post ę powania Przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć do Narodowego Banku Polskiego, Oddzia ł Okr ę gowy w Warszawie, na rachunek Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. 9 Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o okik w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Ł odzi. W przypadku jednak kwestionowania wy łą cznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c., nale ż y wnie ść za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Ł odzi w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara Roma ń czak-Graca Otrzymuje: Zak ł ad Doskonalenia Zawodowego Ul. Paderewskiego 55 25-950 Kielce