RŁO-39/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Aleja Pi ł sudskiego 8 90-051 Ł ód ź , P - 73 Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O/61-15/05/TD Ł ód ź , dnia 28 listopada 2005 r. DECYZJA Nr R Ł O 39/2005 Na podstawie art. 23c ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2003 r., nr 86, poz. 804; zm.: Dz. U. z 2003 r. Nr 60, poz. 535; Dz. U. z 2003 r. Nr 170, poz. 1652; Dz. U. z 2004 r. Nr 93, poz. 891; Dz. U. z 2004 r. Nr 96, poz. 959; Dz. U. z 2005 r., Nr 163, poz. 1362, Dz. U. z 2005r. Nr 184, poz. 1539) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2002 r., Nr 18, poz. 172, zm.: Dz. U. z 2003 r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Wy ż szej Szkole Dzia ł alno ś ci Gospodarczej z siedzib ą w Warszawie, ul. Ł abiszy ń ska 25, 03-204 Warszawa - prowadz ą cej szko ł y: Policealna Niepubliczna Szko ł a Zawodowa w Ł odzi, Policealna Szko ł a Prawno-Administracyjna w Ł odzi, Szko ł a Biznesu i J ę zyków Obcych w Ł odzi - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23a cytowanej powy ż ej ustawy, bezprawne – naruszaj ą ce art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, godz ą ce w interesy konsumentów dzia ł anie Wy ż szej Szko ł y Dzia ł alno ś ci Gospodarczej z siedzib ą w Warszawie, polegaj ą ce na stosowaniu reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d konsumentów poprzez zamieszczenie w prasie oraz w ulotkach reklamowych informacji: „czesne 20 z ł ”. i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. Uzasadnienie Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Ł odzi uzyska ł a wst ę pne informacje dotycz ą ce sposobu reklamowania us ł ug edukacyjnych przez Wy ż sz ą Szko łę Dzia ł alno ś ci Gospodarczej z siedzib ą w Warszawie, prowadz ą c ą szko ł y: Policealna Niepubliczna Szko ł a Zawodowa w Ł odzi, Policealna Szko ł a Prawno-Administracyjna w Ł odzi, Szko ł a Biznesu i J ę zyków Obcych w Ł odzi (dalej zwana: „WSDG” lub „Strona”) w trakcie prowadzonej z urz ę du kontroli przestrzegania praw konsumentów na lokalnym rynku us ł ug edukacyjnych w szko ł ach niepublicznych. Analiza tre ś ci og ł osze ń prasowych (dodatek ł ódzki Gazety Wyborczej z dnia 25 sierpnia 2005 r.) i ulotek reklamowych dystrybuowanych przez WSDG, a tak ż e dokumentów dotycz ą cych cen us ł ug, warunków p ł atno ś ci oraz warunków promocji, przedstawionych przez WSDG w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego, da ł a podstaw ę do przyj ę cia, i ż w niniejszej sprawie dosz ł o do naruszenia przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej zwana: „ustawa o okik”). Ustalono bowiem, ż e tre ść : „czesne 20 z ł ” identyfikuje promocj ę , która dotyczy w rzeczywisto ś ci tylko dwóch szkó ł spo ś ród trzech prowadzonych przez WSDG w Ł odzi, a ponadto oznacza wysoko ść pierwszej z sze ś ciu rat op ł aty za semestr nauki. W zwi ą zku z powy ż szym Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej zwany: „Prezes Urz ę du”) wszcz ął z urz ę du postanowieniem nr 1/61-15/05 z dnia 28 wrze ś nia 2005 r. post ę powanie w sprawie stosowania przez WSDG praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na stosowaniu reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d konsumentów poprzez zamieszczenie w prasie oraz w ulotkach reklamowych informacji: „czesne 20 z ł ”, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ustawy okik, o czym zawiadomi ł Stron ę pismem z dnia 28 wrze ś nia 2005 r. (dowód: karta 2). W odpowiedzi WSDG w pi ś mie z dnia 27 pa ź dziernika 2005 r. (dowód: karta 64) odrzuci ł a postawiony zarzut, uznaj ą c, ż e reklamy stanowi ą ce przedmiot niniejszego post ę powania nie stanowi ą praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Strona opar ł a swoje stanowisko na twierdzeniu, ż e przed zawarciem umowy z konsumentem za ka ż dym razem by ł on szczegó ł owo informowany o warunkach p ł atno ś ci, w tym te ż o wysoko ś ci kolejnych rat op ł at. Ponadto Strona zauwa ż y ł a, i ż sposób redagowania tre ś ci reklam podobny do tego zastosowanego w zakwestionowanych przez Prezesa Urz ę du reklamach, jest powszechnie stosowany przez podmioty ś wiadcz ą ce us ł ugi edukacyjne. Jednocze ś nie, niezale ż nie od przedstawionej argumentacji, Strona o ś wiadczy ł a, i ż zaprzestano podawania w reklamach szkó ł prowadzonych przez WSDG w Ł odzi informacji o wysoko ś ci pierwszej najni ż szej raty czesnego, a reklamy zawieraj ą ce tre ść : „czesne 20 z ł ” nie b ę d ą wznawiane i powielane. Strona nie udokumentowa ł a powy ż szego o ś wiadczenia. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Wy ż sza Szko ł a Dzia ł alno ś ci Gospodarczej z siedzib ą w Warszawie, ul. Ł abiszy ń ska 25, 03-204 Warszawa dzia ł a w oparciu o wpis do rejestru uczelni niepa ń stwowych, prowadzonego przez Ministra Edukacji Narodowej i Sportu, pod numerem 106 (dowód: karta 68) i jest osob ą prowadz ą c ą szko ł y: Policealna Niepubliczna Szko ł a Zawodowa w Ł odzi, Policealna Szko ł a Prawno-Administracyjna w Ł odzi, Szko ł a Biznesu i J ę zyków Obcych w Ł odzi (dowód: karty 41-50). Wymienione wy ż ej szko ł y prowadzone przez WSDG dzia ł aj ą w oparciu o wpis do ewidencji szkó ł niepublicznych prowadzonej przez Prezydenta Miasta Ł odzi (dowód: karty 41-50). Us ł ugi edukacyjne ś wiadczone przez WSDG s ą odp ł atne (dowód: „Regulamin op ł at za nauk ę w szko ł ach policealnych w Krakowie i Ł odzi”; karta 39). Zasady promocji, w tym promocji cenowych okre ś laj ą „Zarz ą dzenia w sprawie op ł at za nauk ę ” (dowód: karty 34-38). 2 Og ł oszenia prasowe b ę d ą ce przedmiotem oceny zawieraj ą informacje: „czesne 20 z ł ” i by ł y publikowane w okresie od maja do pa ź dziernika 2005 r. w gazetach: „Express Ilustrowany”’ „ Dziennik Ł ódzki”, „ Gazeta Wyborcza” (dowód: karty 4 oraz 8-19). Reklama zawieraj ą ca informacj ę „czesne 20 z ł ” by ł a równie ż rozpowszechniana w Ł odzi w formie ulotek w liczbie 49 000 sztuk (dowód: karty 20-22) i plakatów w liczbie 2 000 sztuk (dowód: karty 26-33). Informacja „czesne 20 z ł ” dotyczy s ł uchaczy rozpoczynaj ą cych nauk ę od semestru jesienno-zimowego roku szkolnego 2005/2006 w szko ł ach: Szko ł a Biznesu i J ę zyków Obcych w Ł odzi oraz Policealna Szko ł a Prawno - Administracyjna w Ł odzi i oznacza wysoko ść pierwszej z sze ś ciu rat op ł aty za nauk ę w ci ą gu jednego semestru w wy ż ej wymienionych szko ł ach. Pozosta ł e pi ęć rat p ł atne s ą w wysoko ś ci 90,00 z ł w miesi ę cznych odst ę pach. Wysoko ść czesnego (op ł aty) za semestr nauki wynosi 470,00 z ł . Na wniosek s ł uchacza czesne mo ż e by ć p ł atne w sze ś ciu ratach wed ł ug podanego wy ż ej schematu (dowód: karty 34-38). Promocja „czesne 20 z ł ” nie dotyczy s ł uchaczy Policealnej Niepublicznej Szko ł y Zawodowej w Ł odzi. Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o okik przes ł ankami zaistnienia zakazanej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów s ą : 1) dzia ł anie przedsi ę biorcy 2) nosz ą ce znamiona bezprawno ś ci 3) godz ą ce w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1 Art. 4 pkt 1a ustawy o okik okre ś la przedsi ę biorc ę jako osob ą fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą nie maj ą c ą osobowo ś ci prawnej, organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej. WSDG dzia ł a w oparciu o ustaw ę z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wy ż szym ( Dz. U. 2005 nr 164 poz. 1365 ) i jest wpisana do rejestru uczelni niepa ń stwowych prowadzonego przez Ministra Edukacji Narodowej i Sportu pod numerem 106. Zgodnie z przepisem art. 29 ust. 1 powy ż szej ustawy uczelnia niepubliczna uzyskuje osobowo ść prawn ą z chwil ą wpisania do rejestru uczelni niepublicznych i zwi ą zków uczelni niepublicznych prowadzonego przez ministra w ł a ś ciwego do spraw szkolnictwa wy ż szego. Tym samym WSDG jest osob ą prawn ą . Jej przedmiotem dzia ł alno ś ci jest edukacja, której ś wiadczenie, w opinii Prezesa Urz ę du, nale ż y uzna ć za us ł ug ę o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej. Uzasadniaj ą c to stwierdzenie nale ż y przywo ł a ć wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 lutego 2003 r., sygn. akt XVII Ama 36/02, w uzasadnieniu którego S ą d stwierdza m.in., ż e przedmiotem dzia ł ania szko ł y niepublicznej s ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, tj. edukacja. Ta wyk ł adnia odpowiada z kolei przepisowi art. 4 ust. 1 lit. a definiuj ą cego na u ż ytek ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poj ę cie przedsi ę biorcy. Warto równie ż zauwa ż y ć , ż e w 3 orzecznictwie S ą du Najwy ż szego wielokrotnie kwalifikowano uczelni ę niepa ń stwow ą jako przedsi ę biorc ę lub podmiot prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą (por. wyroki S ą du Najwy ż szego z dnia 14 lipca 1999 r., II CKN 451/98, OSNC 2000, nr 2, poz. 36; z dnia 29 maja 2001 r., I CKN 1217/98, OSNC 2002, nr 1, poz. 13; postanowienie SN z dnia 26 kwietnia 2002 r., IV CKN 1667/00, OSNC 2003, nr 5, poz. 65; uchwa ł a SN z dnia 6 listopada 2002 r., III CZP67/02, OSNC2003 Nr 7-8, poz. 102). Wobec powy ż szego nale ż y uzna ć , ż e WSDG jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1a ustawy o okik. Ad 2 Bezprawno ść to sprzeczno ść zachowania z przepisami prawa oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi wi ę c o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym jako ca ł o ś ci ą . Bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezale ż nym od wyst ą pienia szkody czy od zamiaru podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Przepis art. 23a ust. 2 ustawy o okik zawiera otwarty katalog dzia ł a ń stanowi ą cych praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. W ś ród praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów ustawodawca wymieni ł nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę . Zakaz stosowania reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d zawarty zosta ł w przepisach Ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji ( Dz.U. z 1993 r. nr 47 poz. 211 z pó ź n. zm.) - zwana dalej: „ustawa o ZNK”. Przepis art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o ZNK wskazuje, i ż czynem nieuczciwej konkurencji jest reklama wprowadzaj ą ca klienta w b łą d i mog ą ca przez to wp ł yn ąć na jego decyzj ę co do nabycia towaru lub us ł ugi. Analizuj ą c tre ść reklamy prasowej i ulotek rozpowszechnianych przez WSDG, w których znajduje si ę informacja „czesne 20 z ł ”, Prezes Urz ę du zwróci ł uwag ę na fakt, i ż oferta ta oznacza wysoko ść pierwszej, najni ż szej raty op ł aty za semestr nauki w przypadku skorzystania przez s ł uchacza z mo ż liwo ś ci p ł atno ś ci czesnego w sze ś ciu ratach, przy czym wysoko ść pierwszej raty wynosi 20,00 z ł , a pozosta ł ych 90,00 z ł . Reklamie takiej mo ż na zarzuci ć mo ż liwo ść wprowadzenia w b łą d co do istotnych warunków oferty. Odbiorcy reklamy mog ą bowiem oceniaj ą c tre ść og ł oszenia doj ść do wniosku, ż e w szko ł ach prowadzonych przez WSDG w Ł odzi czesne, niezale ż nie od kierunku i szko ł y, przez ca ł y okres kszta ł cenia wynosi 20 z ł . W wyroku z dnia 23 czerwca 2004 r. S ą d Okr ę gowy w Warszawie - S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów sygn. akt XVII Ama 66/03, wskaza ł , i ż „wprowadzenie w b łą d polega ć mo ż e na pomini ę ciu w reklamie istotnych dla konsumenta informacji lub zawarciu w reklamie sformu ł owa ń k ł amliwych”. Stanowisko ukszta ł towane w orzecznictwie Europejskiego Trybuna ł u Sprawiedliwo ś ci (dalej zwany: „ETS”) domaga si ę wprawdzie od konsumenta rozs ą dku i uwagi, ale daje mu jednocze ś nie prawo do rzetelnej informacji, nie wprowadzaj ą cej w b łą d, zawieraj ą cej wszelkie niezb ę dne dane wynikaj ą ce z funkcji i przeznaczenia towaru czy us ł ugi. ETS podkre ś la wag ę obowi ą zku udzielania konsumentom prawdziwej i pe ł nej informacji ju ż na etapie promocji czy reklamy, w szczególno ś ci gdy dotyczy ona ceny, któr ą konsument musi zap ł aci ć przedsi ę biorcy za okre ś lony towar - jest to jeden z podstawowych obowi ą zków na ł o ż onych na przedsi ę biorc ę z mocy regulacji ustawowych. Brak podawania rzetelnych, pe ł nych i prawdziwych informacji uniemo ż liwia konsumentom dokonanie swobodnej i rzeczowej oceny oferowanych na rynku towarów i us ł ug, co mo ż e wprowadza ć w b łą d konsumentów. Dlatego nie mo ż na si ę zgodzi ć z argumentami Strony zmierzaj ą cymi w 4 kierunku uzasadnienia reklamy tym, i ż szczegó ł owe informowanie konsumenta o warunkach p ł atno ś ci przed podpisywaniem umowy, wyczerpuje zobowi ą zanie WSDG do udzielenia pe ł nej, rzetelnej i prawdziwej informacji. Prezes Urz ę du zwróci ł uwag ę na fakt, i ż przedmiotem kontroli dokonanej w toku niniejszego post ę powania nie jest funkcjonowanie WSDG, a jedynie tre ść reklam promuj ą cych placówki prowadzone przez Stron ę . Fakt, ż e pracownicy WSDG udzielaj ą wszelkich informacji w przypadku bezpo ś redniego kontaktu z konsumentem, jest dla oceny tych ż e reklam ca ł kowicie nieistotny. Maj ą c powy ż sze na uwadze Prezes Urz ę du uzna ł , i ż w niniejszym przypadku nast ą pi ł o pomini ę cie istotnych dla konsumenta informacji, i ż promocja „czesne 20 z ł ” odnosi si ę tylko do dwóch z trzech szkó ł prowadzonych przez WSDG w Ł odzi, a przede wszystkim, ż e reklama ta oznacza w rzeczywisto ś ci wysoko ść pierwszej, najni ż szej raty op ł aty za semestr nauki. WSDG nie mo ż e swoich dzia ł a ń usprawiedliwia ć faktem stosowania przez inne podmioty podobnych reklam. Dzia ł ania takie w ka ż dym przypadku stanowi ą naruszenie przepisów ustawy o okik, a fakt powszechno ś ci takich praktyk nie b ę dzie ich z pewno ś ci ą legitymizowa ł . Bior ą c pod uwag ę powy ż sze okoliczno ś ci nale ż y stwierdzi ć , i ż reklama stosowana przez WSDG mo ż e wprowadza ć w b łą d konsumentów co do rzeczywistej tre ś ci oferty skierowanej do nich przez Spó ł k ę . Skutkiem tego jest naruszenie interesów ekonomicznych konsumentów. Tym samym przes ł anka bezprawno ś ci zosta ł a spe ł niona. Ad 3 Przepisy ustawy o okik nie definiuj ą poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów. Z ca łą pewno ś ci ą mamy do czynienia z takim interesem, gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy dotycz ą zbiorowo ś ci i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego klienta tego przedsi ę biorcy, czyli gdy s ą powszechne. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z godzeniem w prawa nieograniczonej grupy konsumentów, którzy mogli zapozna ć si ę z tre ś ci ą og ł oszenia prasowego. Przemawia za tym fakt, i ż zakwestionowane reklamy prasowe publikowane by ł y w okresie od maja do pa ź dziernika 2005 r. w kilku gazetach codziennych w Ł odzi. Reklama zawieraj ą ca informacj ę „czesne 20 z ł ” by ł a równie ż rozpowszechniana w formie ulotek i plakatów. Konsumenci zapoznaj ą cy si ę z tre ś ci ą tych reklam mogli nabra ć uzasadnionego przekonania, ż e w placówkach edukacyjnych prowadzonych przez WSDG w Ł odzi czesne, niezale ż nie od kierunku i szko ł y, przez ca ł y okres kszta ł cenia wynosi 20 z ł . Prowadzi ć to mo ż e do naruszenia interesów ekonomicznych konsumentów w ten sposób, ż e zach ę ceni tre ś ci ą reklamy podejm ą oni czynno ś ci maj ą ce na celu kontakt ze Stron ą (np. przejazd do placówki, kontakt telefoniczny), a w skrajnych przypadkach zawr ą umow ę , na mocy której zobowi ą zani zostan ą do ponoszenia kosztów nauki. Powy ż szy fakt decyduje o tym, i ż trzecia przes ł anka zosta ł a spe ł niona. Wobec łą cznego spe ł nienia wszystkich trzech przes ł anek koniecznych do stwierdzenia praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonej w art. 23a ustawy o okik, Prezes Urz ę du orzek ł jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o okik w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Ł odzi. 5 Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Ł odzi Iwona Bielska Otrzymuje: Wy ż sza Szko ł a Dzia ł alno ś ci Gospodarczej w Warszawie ul. Ł abiszy ń ska 25 03-204 Warszawa 6